Խորագրերի պահոցը. Արվեստ

Արվեստ բաժնում մտեք «Հայկական Երաժշտություն» ենթաբաժինը:

Ծածկալեզու – Հին ժամանակներում մեր քրմերը բոլոր տեսակի գիտելիքները գաղտնի էին պահում՝ հաղորդվելով միայն ժառանգաբար, կամ ուսուցչից՝ աշակերտին, երբեմն դարից դար…

Անգլիացի լեզվաբան եւ հնագետ Մաքս Մյուլլերը, չիմանալով հին հայերենը (հնդկերենը (սա հասկանալու համար նայե՛լ Գոհար Պալյանի նախորդ հրապարակումները «Լուսանցք»-ում,-խմբ.)), հենվելով հին հնդկական աղբյուրների վրա, որոնք թարգմանվել են սանսկրիտով, եկել է այն եզրակացության, որ «cipher» եւ «zero» բառերը կազմելով ամբողջություն, բավարար հիմք են ապացուցման համար, որ այժմյան թվերը փոխառվել են արաբերենից: Նա կարծում է, որ «cipher»-ը արաբական «cifron» բառն է, որը նշանակում է «դատարկ», սանսկրիտյան «sanyan»-ի կամ «ոչինչ» բառի թարգմանությունն է:

http://www.hayary.org/wph/?p=4403Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 5-րդ. ամփոփում) – Հնդկաստան անվանումը առաջացել է հայերենից եւ «հնդեվրոպական լեզուներ» տերմինը ավելի ճիշտ կլինի փոխարինել «հայեվրոպական լեզուներ» տերմինով…

http://www.hayary.org/wph/?p=4386Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 4-րդ) – Հնդկաստան անվանումը ըստ մեր հին առասպելների եւ բազմաթիվ այլ աղբյուրների օգտագործվել է ամենատարբեր երկրներ անվանելու համար… Հնդու քաղաք՝ հայ առասպելաբանությունում…

- http://www.hayary.org/wph/?p=4370 -Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 3-րդ) – մ.թ IVդ. դեռ օգտագործման մեջ է եղել «թռչնի լեզուն», ըստ բազմաթիվ էզոթերիկ աղբյուրների, թռչունը Երկնքի եւ Արեւի համամարդկային խորհրդանիշն է…

- http://www.hayary.org/wph/?p=4356Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 2-րդ) – Առաջին անգամ մարդկության պատմության մեջ այս չորս կայսրությունները կապված էին իրար հետ… Հիշատակում է նաեւ երկու Եթովպիաների գոյության մասին…

- http://www.hayary.org/wph/?p=4342Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (1-ին մաս) – …հեղինակները խոսում են «Հնդկաստանների» մասին, իսկ որտեղի՞ց է ծագել եւ ի՞նչ է նշանակում Հնդկաստան անվանումը… Միջնադարյան հայերեն քարտեզը եւ «Աշխարհք Հնդկաց­ը»…

Նույն տրամաբանությամբ մենք կփորձենք ապացուցել, որ այժմյան թվերը փոխառվել են հայերենից:

«Cipher» («Սիպհեր») բառը բաղկացած է հայերեն «սիպ» եւ «հեր» արմատներից, որտեղ «սիպ»-ը անգղն է, Հայաստանում հանդիպող չորս տեսակներից մեկը՝ սիպ սպիտակագլուխ (cups fulvus) (տե՛ս (ՀՍՀ 1)): Երկրորդ արմատը՝ «հեր» (բրբ.) նշանակում է հայր: Ուրեմն՝ «Սիպհեր» կնշանակի Հայր-Աստված կամ Անգղ-Աստված, որտեղ անգղը (սիպը) Ոգու, Արեւ-Աստծո խորհրդանիշն է, սանսկրիտյան «sanyan»-ը:

Զրո-ն (մաթ.) 1. թվանշան է, որ առանձին որեւէ քանակ չի արտահայտում, բայց դնելով որեւէ թվանշանից աջ, 10 անգամ մեծացնում է տվյալ թիվը, իսկ դնելով ձախ՝ նույնքան փոքրացնում այն: 2. Ոչնչություն է: 3. Արժեք է՝ նշանակություն չունեցող:

Այսպիսով՝ Ոգին, Աստվածը անտեսանելի եւ աննյութական է, իսկ զրոն՝ «ոչինչ», «արժեք՝ նշանակություն չունեցող», ինչը բավարար հիմք է ապացուցելու, որ հաշվի տասնական համակարգը փոխառվել է հայերենից:

Տասը թիվը (10), լինելով Տիեզերքի սուրբ թիվ, եղել է էզոթերիկ եւ գաղտնի ինչպես մեկի նկատմամբ, այնպես էլ զրոյի կամ շրջանի նկատմամբ: Այդ գաղտնի սուրբ «10» թիվը պատկերվել է հետեւյալ նշանով՝ «Ø», որտեղ ուղիղ գիծը՝ «|» նշանակում է 1 (մեկ), իսկ «Օ»-ն կամ Ձուն՝ Իգականի սկզբունքը, այլ կերպ ասած, Արականի սկզբունքը իգականից Անդրոգինում:

Հնդիկ հնագետ Դիքշիտը համարում է, որ հաշվի տասնական համակարգը ծագել է Հնդկաստանում: Իհարկե Հնդկաստանում, բայց՝ հայկակա՛ն Հնդկաստանում:

«Ա» տառը հայերեն այբուբենի առաջին տառն է: Միջնադարում գործածվել է մի գծով, որը կոչվել է «միագիծ այբ»՝ «|»: «Ա» տառը ի սկզբանե օգտագործվել է թվային եւ թվային կարգի արժեքներով: Իբրեւ թվանշան նշանակել է 1 (մեկ), իսկ բյուրի նշանով ա=10000 (ՀՍՀ 1):

Շարունակել կարդալ

Չափը չանցնենք հուշարձաններն օգտագործելիս – Կամ՝ աչքակապությունը՝ գործելաոճ (1-ին մաս)… «Զվարթնոց» եւ «Գառնի» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների տարածքներում եղած խրախճանքները եւ պատճառած վնասները…

Այս հոդվածը շատ փոքր հատվածով տպագրվել է «Իրատես դե ֆակտո»-ում: Հաշվի առնելով թեմայի կարեւորությունը՝ հեղինակը «Լուսանցք»-ին խնդրեց այն ամբողջությամբ հրապարակել, որպեսզի ասելիքն էլ ամբողջական լինի: Իսկ սա մի թեմա է, որ մեր թերթի ուշադրության կենտրոնում է մշտապես: Ցավո՛ք մշտապես, քանզի մեր հուշարձանները հիմնականում անմխիթար վիճակում են եւ դրանց պահպանությունն էլ շատ վատ է արվում:

Ստորեւ ներկայացվող հոդվածի հեղինակը բավականին քաղաքավարի է գտնվել՝ վերնագրում մեջբերում անելով եւ դրանով իսկ շատ նուրբ մոտեցում ցույց տալով, որովհետեւ մենք մեր հուշարձաններն իրականում չենք օգտագործում, այլ՝ շահագործում ենք...

Ինչեւէ, հարգում ենք հեղինակային իրավունքը եւ հոդվածը տպագրում գրեթե առանց կրճատումների:

* * *

Վերնագրիս առաջին մասի միտքը («Չափը չանցնենք հուշարձաններն օգտագործելիս») տակավին վերջերս արտահայտել է ՀՀ մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը ս/թ. հունիսին «Զվարթնոց» եւ «Գառնի» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների  տարածքներում տեղի ունեցած միջոցառումների վերաբերյալ հուլիսի 4-ին «Առավոտ» թերթին տված հարցազրույցում: Անշուշտ, երիցս ճիշտ է նախարարը, քանզի ամեն ինչում, առավել եւս պատմամշակութային արժեքների հարցում, չափի զգացումը, չափավոր լինելը ոչ միայն կարեւոր է, այլեւ խիստ անհրաժեշտ ու բարոյական չափանիշ:

Սակայն, ինչպես հաճախ կատարվում է կյանքում, չափի զգացումը եւ չափավոր լինելը, ցավոք, ոչ միայն ոտնահարվում են, այլեւ անիմաստ փորձեր են արվում աչքակապությամբ դրանք օրինականացնելու պատրանքներ ստեղծել: Այսպես, «Զվարթնոց» թանգարանում ս/թ. հունիսի 7-ին տեղի ունեցած հարսանյաց արարողության, ապա հունիսի 14-ին  «Տրոյկա Դիալոգ» ընկերության, ինչպեսեւ հունիսի 18-ին «Գառնի» թանգարանում ՀՀ կենտրոնական բանկի վարձակալական հիմունքներով անմիջապես հուշարձանների պահպանական գոտիների տարածքներում, այսպես որակավորված «փակ» կամ «կորպորատիվ» միջոցառումները իրավամբ հունից հանեցին մտավորականությանն ու հասարակայնության լայն շրջանակներին: Ինչու՞, ի՞նչ է եղել… Արդյո՞ք այն ուղորդված է, ինչպես փորձում են ներկայացնել ոմանք, կամ էլ փորձ է արվում հանիրավի վարկաբեկել այդ  բնագավառի պատասխանատուներին: Իմ խորին համոզմամբ՝ ո՛չ եւ ամենեւին: Ամենեւին, քանզի դրա հիմնական աղբյուրները հենց այդ բնագավառի պատասխանատուների իրարամերժ ու հակասական արտահայտություններն են: Քանզի Զվարթնոցն այդ երկու միջոցառումների ժամանակ ասեք թե ենթարկվել էր ինչ-որ քոչվորական ցեղախմբերի վրանային ճամբարի: Եվ տպավորությունն այնպիսին է, որ հենց Զվարթնոց տաճարի համալիրն ընտրած ազգությամբ հայ մարդիկ, ովքեր իրենց ունեւոր, սակայն հոգով ու ազգային մշակույթի աղքատիկ իմացություններով ու այդ արժեքների դերն ու նշանակությունը, փաստորեն, ոտնահարող ու չգիտակցող իրենց «կորպորատիվ միջոցառումներին» ոչ թե զվարթնոցային պատմամշակութային շուք էին հաղորդում, այլ՝ միմիայն նզովք: Եվ այդ մասին թե՛ տպագիր եւ թե՛ էլեկտրոնային լրատվամիջոցները հրապարակեցին բազմաթիվ հոդվածներ, հեռուստաընկերությունները կազմակերպեցին մի շարք քննարկումներ: Եվ ի՞նչ տեղին ու անտեղի լուտանքներ ու մեղադրանքներ, վիրավորանքներ ու հազար ու մի բան ասես, որ չհասցեագրվեցին ՀՀ մշակույթի նախարարության «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների եւ պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի, ՀՀ մշակույթի նախարարության հասցեներին: Վերջիններիս կողմից հնչեցին նաեւ արդարացումներ, որ հուշարձանների այդպիսի վարձակալական գործառույթը թույլ է տալիս «Պատմության եւ մշակույթի անշարժ հուշարձանների ու պատմական միջավայրի պահպանության եւ օգտագործման մասին» ՀՀ օրենքը: Անշուշտ, օրենքը թույլատրում է: Սակայն այդ օրենքի 38-րդ հոդվածի պահանջներն էլ, ըստ օրենսդիրի, հետեւյալն է, որը ստիպված եմ գրեթե ամբողջությամբ հղել. «Հուշարձանները գերազանցապես օգտագործվում են գիտական, կրթական, մշակութային եւ ճանաչողական նպատակներով, ինչպես նաեւ իրենց սկզբնական ու հարմարեցված (ադապտացիոն) գործառնական նշանակությամբ:

Շարունակել կարդալ

«Սասունցի Դավի­թ» դիցազներգության դիցազնական խորհրդանիշերը (մաս 2-րդ) – Պարտեզ.- Քուրմ Մանուկ (Հայ Արիական Միաբանության Հոգեւոր հանձնախումբ)…

Պարտեզ

Սկիզբը՝ թիվ 34-ում

http://www.hayary.org/wph/?p=4458 – «Սասունցի Դավիթ» դիցազներգության դիցազնական խորհրդանիշերը (մաս 1-ին) – Դիցազուն բառը Աստվածամարդ բառին նույնանիշ բառ է – Քուրմ Մանուկ (ՀԱՄ Հոգեւոր հանձնախումբ)

Պարտեզ (կամ Բախչա). էպոսի այս առանցքային, ծավալով ու խորքով առանձնացվող դիցազնական խորհրդանիշին հանդիպում ենք մեկ-երկու էպոսասացների պատումներում միայն. մյուսների հիշողությունից խորհրդանիշը ժամանակը ջնջել է: Նկատենք նախ, որ Պարտեզի տեսիլքը էպոսում հայտնվում է դիցհերոսներից առաջին սերունդ Սանասարի տեսլականում միայն. հետագա սերունդ մեր դիցհերոսներն ի զորու չեն լինում արդեն խորհրդանիշի վերապրումն ունենալու. նրանք խորհրդանիշի առանձին մասերին են  հասու դառնում միայն:

http://www.hayary.org/wph/?p=3047 – «Սասունցի Դավիթ» էպոսի դիցական խորհրդանիշերը (1) – Քուրմ Մանուկ

http://www.hayary.org/wph/?p=3058 – «Սասունցի Դավիթ» էպոսի դիցական խորհրդանիշերը (2)

http://www.hayary.org/wph/?p=3072 – «Սասունցի Դավիթ» էպոսի դիցական խորհրդանիշերը (3)

http://www.hayary.org/wph/?p=3078  «Սասունցի Դավիթ» էպոսի դիցական խորհրդանիշերը – Քուրմ Մանուկ (ՀԱՄ) -…Եվ այսպես՝ մինչեւ մեր անմահ դիցազունի ու նրա Ձիու՝ Ագռավաքարից դուրս գալը… (4)

Հիշենք էպոսի այն դրվագը1, որտեղ Սանասարը Պարտեզի պատկերին է ականատես լինում: Երկու եղբայրները ունենալով իրենց հրեղենության2 գիտակցումը՝ գնում են «ծովու բերա­ն», որ այնտեղից իրենց հրեղենության համապատասխան «Ծովու ձի­ն», ասել է թե՝ «Հրեղեն ձի­ն»3 գտնեն-բերեն: Հասնելով «ծովու պռն­կ»՝ նստում են այնտեղ՝ դիտելով ծովի ամեհի պատկերը: Այդ պատկերից Սանասարը սակայն չի սարսափում եւ առաջարկում է եղբորը մտնել ծով՝ այն ենթադրությունն ունենալով, որ իրենց փափագելի «Ձին» ծովի պռնկում չի կարող հայտնվել, այլ այն երեւի ծովի մեջ պետք է փնտրել: Բաղդասարին, սակայն, ծովում խեղդվելու վտանգը թույլ չի տալիս ընդունել եղբոր առաջարկը՝ գտնելով, որ «հոգին քաղցր է»: Սանասարը մենակ է որոշում մտնել ծով: Վճիռը կայացնելուց առաջ նա «մեկ աստծու անուն» է տալիս4 ու մտնում է ծով: «Աստծու հրամանքո­վ» ծովը բացվում5 է եւ նրա աչքերի առջեւ «չոր գետին­ն» է բացվում: Ուշագրավ է, որ չնայած Սանասարի առջեւ նոր ժամանակ-տարածություն բացվելուն՝ Բաղդասարը շարունակում է ծովի ափ եկած պահից ի վեր իր տեսածից սարսափել, եւ կարծելով, որ իր եղբորը ծովը խեղդեց՝ կսկծու լաց է լինում: անք, սակայն, Սանասարի նոր կեցութային վերապրումներին: Բացված ծովի «տակ» հայտնված գետնի վրայով նա մի որոշ ժամանակ գնալով հասնում է «ծովու տակ մեկ պարտեզ­ի»: «Տեսավ՝ քոշք (պալատ,- Ք.Մ.) ու սարայ (պահեստարան,-Ք.Մ.) մի կա էնտեղ. / Հավուզ մի կա մեջ էն պարտեզին. /էն քոշք ու սարի առջեւ ջուր կը թալի:/Տեսավ Ծովային ձին, Քուռկիկ Ջալալին, /Էնտեղ կապուկ, թամք սադաֆին վերան պատրաստ,/ Կեծական Թուր վերան կախած: / Նայեց՝ էկեղեցի6  մի կա էնտեղ: / Ինչ մտավ էկեղեցին, / Ակահ գնաց, թավալեց, ընկավ»: Փաստորեն՝ Սանասարը իր ապրած ամենօրյա ու հաղթահարած՝ ծովային իրականություններից լրիվ տարբեր (տարօրինա՛կ, սարսափազդու՛…) իրականության ականատեսը լինելով՝ սարսափում, ընկնում-քնում է: Քնի մեջ մեր հերոսը մի նոր՝ այս անգամ երազային իրականության է ականատես լինում: Երազում հայտնվում է Մայր Աստվածածինը7 եւ նրան ասում՝ «Հե՛յ, Սանասար, էլի վե՛ր: / Խաչ Պատերազմին կո՛ էստեղ է./ Էլի՛, յոթ ծունր, աղոթք առջեւ արա, / Արժան ըլնիս, քեզ կը հասնի,/ Դնես վեր քո աջ թեւին, որ դարբ չառնի:/ Ծովային ձին, Քուռկիկ Ջալալին, / Էնտեղ թամքած, սանձըն բերան զարկած, / Էրկնուց իջած Թուր Կեծակին վերան կախած./ Թե արժան ես կ՛առնես, կը՛հեծնես»: Բացի այդ՝ Սանասարի արթմնի վիճակում էլ տեսածներին՝ Աստավածամայրը ավելացնում է, որ «եկեղեցում» «Մեկ պահարան կա, բա՛ց,/ Մեջըն շապիկ զրեհին, / Զրեհի քամարն ի մեջքին, / Գլխու գուտն զրեհին,/ Զրեհի կոշիկն ի ոտին, / Ծանրիկ գուրզ փահլեւանին,/ Ամուր նիզակ, նետ ու աղեղ, / Փող պղլորին, պինդ վահան. / Ամեն էստեղ է, կ՛առնես»8: Այդ ամենին տիրանալու պայման – պահանջն էլ է հետեւում. «Էն դարպասի աղբրի մեջ էլ կը լողանաս, / Կը ջոջնաս, կը զորանաս, կտըրճանաս, / Քո ուժ կ՛ըլնի քան յոթ,/ Մեկն յոթ կը հավելանա, կը լցվի, /Կ՛երթաս քո մուրազին կը հասնի՛ս»,- ավելացնում է Աստվածամայրը:

Շարունակել կարդալ

«Սասնա Ծռե­ր»-ը՝ որպես «Քրմական Զրուցարա­ն».- Աշոտ Հեթանոս – Քրմի թեկնածու (Հայ Արիական Միաբանության Հոգեւոր հանձնախումբ)…

«Սասնա Ծռե­ր» էպոսը ուսումնասիրել են շատերը, հայոց էպոսով զբաղվել են անգամ մեր թշնամիները:

Այն, որ «Սասնա Ծռե­ր»-ը այլաբանական եւ թաքնագիտական խորիմաստ խորհուրդներ ունի եւ հաստատ հազարամյակներից է գալիս, ոչ թե հարյուրամյակների կյանք ունի, այդպես է, այս մասին զրուցել եմ նաեւ Հայ Արիական Միաբանության առաջնորդ Արմեն Ավետիսյանի հետ: Համաձայն եմ նրա այն տեսակետին, որ ժամանակի հայ քրմերը մարդկանց հետ խոսելու այս ձեւը հարմար են համարել, երբ պարզ հայ մարդը հայոց խորհուրդներին, հավատին ու պատմությանը ծանոթացել է առասպելների, ասքերի, զրույցների կամ հեքիաթների միջոցով: Հայ արիների ղեկավարը համոզված է, որ ամենատարբեր պատումները գրավոր կամ բանավոր տարածելով, մեր զորավոր քրմերը հետագայում ավելի հեշտ են վարել տաճարային զրույցները եւ ավելի դյուրին է եղել մարդկանց ներկայացնել կյանքում միշտ հանդիպող եւ կարեւոր այն «երեք ճանապարհ­ը», նաեւ դրանցից մեկի ընտրության իմաստը եւ առաքելությունը, «յոթ սար այն կողմու­մ» գտնվող գաղտնիքներին հասնելու բանաձեւը կամ «յոթ երկինք վերեւում»՝ Հայ Աստվածային համակարգի Արարչադրոշմ ճանապարհը ու էլի նման խորհուրդներ:

Ինձ եւս հետաքրքրել է մեր էպոսը իր այլաբանությամբ ու խորհրդապաշտությամբ, երկար ժամանակ այն ինձ հանգիստ չէր տալիս, անգամ կարծես չէր բավարարում:

Երբ ձեռք բերեցի գրեթե բոլոր պատմությունները, կարդացի, խմբավորեցի ասացողներին ըստ տեղի եւ ժամանակաշրջանի, ու պատում առ պատում իմ առջեւ բացվեց ինձ համար անհայտ մի պատմություն, որը մոգական ուժ ուներ, տիեզերական էներգիա: Պատումների քանակը, ասացողների վերաբերմունքն իրենց պատմածի նկատմամբ, ինչպես նաեւ նրանց անձնական տվյալները փոխեցին իմ վերաբերմունքը էպոսի հանդեպ: Յուրաքանչյուր պատում բացում է մի նոր, անճանաչելի, անիմանալի աշխարհ:

Պատումների թիվն անցնում է 168-ից: Շուրջ 10 մարզից գրի են առել, ձայնագրվել են մոտ 23 ուսումնասիրություններ, էպոսը նոտագրել են 4 կոմպոզիտորներ, կան տեքստեր, որոնք երգվել են:

Էպոսի ուսումնասիրությունը տեւել է շուրջ մեկ դար՝ 1873-1973թթ: Էպոսը հայտնաբերեց քահանա Գարեգին Սրվանձտյանը, ավարտեցին ազգագրագետներ Սարգիս Հարությունյանը եւ Արուսյակ Սահակյանը:

Շարունակել կարդալ

«Սասունցի Դավիթ» դիցազներգության դիցազնական խորհրդանիշերը (մաս 1-ին) – Դիցազուն բառը Աստվածամարդ բառին նույնանիշ բառ է – Քուրմ Մանուկ (ՀԱՄ Հոգեւոր հանձնախումբ)

«Սասունցի Դավիթ» էպոսում պես-պես խորհրդանիշերը ներկայացված են աստիճանակարգության սկզբունքով. ա) դիցական բնույթի՝ տիեզերական բացարձակ զորություններ (խորհուրդներ) արտահայտող եւ նրանց հետ անմիջականորեն կապված խորհրդանիշեր (Տեր Կենդանի, Աստվածածին, Աստված, Խաչ Պատերազմի, Քուռկիկ Ջալալի), բ) դիցազնական բնույթի՝ այդ զորություններին հարազատ, ծագումնաբանորեն նրանցից սերող հայ դիցազուններին եւ նրանց կյանքի առանցքային խորհուրդները ներկայացնող խորհրդանիշեր (դիցազուն, հրածին, Թուր Կեծակին, պարտեզ, Աստղ, ծով, ջուր, Ագռավաքար, Հացն ու գինին եւն), գ) Մսրա տունը ներկայացնող եւ նրա հետ առնչվող խորհրդանիշեր (հողածին, դեւ, կուռք, լուսին եւն): Կներկայացնեմ երկրորդ տեսակի խորհրդանիշերը, քանզի առաջինին տարբեր առիթներով անդրադարձել եմ:

Դիցազուն (հրածին)

«Հրեղեն էին, գիտեին, որ ծովու ձի կա»:

(Սանասարի եւ Բաղդասարի ծագումնաբանական ինքնագիտակցությունը)

«Սասունցի Դավիթը» դիցազներգական ժանրին պատկանող երկ է: Դա ասում է այն մասին, որ նրանում առաջին պլանում տեսնում ենք դիցազուն խորհուրդը եւ համապատասխան խորհրդանիշը: Հատկանշանական է, որ էպոսում Սասնա տան հերոսները դիցազուն (էպոսի լեզվով՝ դյուցազուն) են անվանվում ոչ միայն Սասնա տան կողմից, այլեւ օտարների: Այս երկրորդ առումով, օրինակ, հիշատակելի է էպոսի պատումներից մեկը, որտեղ մի մսրցի Սասնա տան երեխաներին անվանում է դիվանական ճժեր, որը նշանակում է դիվերի (դիցերի) սերունդ, զավակ: Նույնն է արտահայտում նաեւ մեկ այլ վիպասան՝ էպոսի մի օտարականի շուրթերով ասելով, որ Դավթի ազգ դեվըստաններուց, այսինքն աստվածների (դիցերի) երկրից է: Դրանով նա ցանկանում է ասել, որ Դավթի ազգը հասարակ մարդկային ծագում չունի, այն դիվական՝ դիցազնական է (լեզվաբանական պարզորոշության համար նկատենք, որ դիք (սեռական հոլովով՝ դից, գրաբարյան ձեւով՝ դիւք, սեռական հոլովով՝ դիւց) նշանակում է աստվածներ. դիւցազն, հետեւաբար, նշանակում է դից-դիվւց-դիվի-աստծո սերունդ, այլ կերպ՝ աստվածամարդ կամ երկրային աստված):

Քանի որ հողածնային (սեմածին) աշխարհայեցողության ազդեցության տակ հայ ժամանակակից զանգվածային ինքնագիտակցությունն օտարվել է ինքնաճանաչողական խորհուրդներից ու նախատիպերից1  եւ նրան հասու չէ իր էպոսի առանցքային՝ Սասնա տան հերոսներին ներկայացնող Դիցազուն (հրածին) խորհուրդը, ուստի այդ խորհրդի մասին խոսենք ըստ էության:

Շարունակել կարդալ

Ազգային տոնը՝ որպես արժեհամակարգային միջոցառում – Հայ մամուլը՝ 220 տարեկան – «Լուսանցք»-ի, հայ արիականների ու արիադավան-հեթանոս ազգայնականների շնորհավորանքները…

Այս օրերին հերթական անգամ նշվեց մեր մայրաքաղաքի տոնը: «Էրեբունի-Երեւան 2796» տոնակատարության միջոցառումների շրջանակում Երեւանի քաղաքապետարանին հարակից հրապարակում տեղի ունեցած հանդիսությունից հետո քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը տոնական շքերթի շուրջ 25 հազար մասնակիցների ուղեկցությամբ հանդիսավոր քայլերթով շարժվեց դեպի Հանրապետության հրապարակ:

Շքերթի մասնակիցներին տոնական համարներով ողջունեցին երեւանյան կրկեսի արտիստներն ու մարզամշակութային համույթները: Ազգային տարազով գեղեցկադեմ աղջիկներն էլ շքերթի մասնակիցներին հյուրասիրեցին Արարատյան դաշտավայրի բարիքներով:

Մայրաքաղաքի ծննդյան 2796-ամյակին նվիրված միջոցառումներն ավարտվեցին շքեղ հրավառությամբ: Երեւանյան օրերն անցան «Երեւան՝ իմ տուն» կարգախոսի ներքո, եւ մեր մայրաքաղաքը էլի մեկ տարով մեծացավ: Երեւանը Հռոմից հին է, այս մասին պահպանվել են սեպագիր արձանագրություններ, որոնք հավաստում են, որ դա  մ.թ.ա. 782 թվականն է։ Ամենահին քաղաքը Երեւանն է, որը հիմնվել է Հռոմից 29 տարի ավելի վաղ։ Այս սալիկն աշխարհի մինչ օրս հայտնաբերված հնագույն քարտեզն է, այս հնագիտական հուշարձանն այժմ պահպանվում է Բրիտանական թանգարանում։ Այն գտնվել է Բաբելոն հնագույն քաղաքից (այսօրվա Իրաքում), 19-րդ դարում։ Այդ սալիկի վրա գրված է Ուրարտու, իսկ Ուրարտուն, գիտենք որ Հին Հայաստանի անվանումներից է:

Երեւանի 2796-րդ տարեդարձը շնորհավորեցին նաեւ մայրաքաղաքում բնակվող ազգային փոքրամասնությունները (11 համայնք՝ այդ թվում՝ ռուսական, բելառուսական, ուկրաինական, լեհական, վրացական, հրեական, ասորական, քրդական, եզդիական եւ հունական):

Այս տարի տոնախմբությանը միացան եւ առանձին համարներով ներկայացան նաեւ գերմանացիները: Ստեփան Շահումյանի անվան հրապարակում տեղադրված բեմահարթակում ներկայացնելով իրենց ազգային երաժշտարվեստն ու պարարվեստը՝ նրանք ընդգծեցին, որ Երեւանն ինչպես բոլոր հայերի, այնպես էլ իրենց մեծ տունն է:

Շարունակել կարդալ

Տիր Աստծո խորհուրդը եւ պատմության մշուշոտ էջերը – Գրիգոր խավարիչը որոշեց առաջինը ոչնչացնել Տիրի տաճարը՝ հայի իմաստությունն ու հանճարը… Հայ Քրմերը Հայ Աստվածների խոսքը փոխանցել են հայությանը…

Հայ արիներն ու հեթանոս ազգայնականները Հայոց իմաստության Տիր Աստծո տոնը նշել են հոկտեմբերի 16-ին: Այս անգամ էլ Տիրատոնը տեղի է ունեցել Քարահունջի հնագույն ստղադիտարանի մոտ՝ արեւածագին: Հայ արիներն ու ազգայնականներն ավելի քան 7,5 հազարամյա պատմություն ունեցող աստղադիտարանում փառաբանեցին Իմաստության Աստծուն, որ իր զորությամբ վերստին ապավեն լինի հայերին եւ ազգային բոլոր նախաձեռնություններին:

Ձոներ են հղվել նաեւ մայրաքաղաք Երեւանին՝ էրեբունի-Երեւան տոնի եւ հայոց մայրաքաղաքի 2796-ամյակի առթիվ, միաժամանակ նշելով, որ փաստեր կան, թե Հայոց Քաղաքամայրը շուրջ 6000 տարեկան է: Տիրատոնն ուղեկցվել է ավանդական երգ ու պարով, գինեձոներով եւ փառաբանումներով, իսկ ծիսակարգի ավարտից հետո եղել է տոնախմբություն: Հայ արիական քրմերը դիմել ու փառաբանել են Տիր Աստծուն՝ հայոց առաքելությունը ներկայիս հայության համար վերաիմաստավորելու, աստվածային իմաստնությամբ օծելու եւ հայկական նպատակներին աջակցելու համար:

Ինչպես հայ արիական հավատում է ամրագրված՝ Տիր Աստծո վերերկրային գործառույթներն են նաեւ գիտության, դպրության, գիր-գրականության, արվեստների եւ արհեստների, սովորույթների ու ավանդույթների ոլորտները: Եվ Տիրատոնը եղել է բազմաշերտ, այն ժամանակին տոնել են օրեր շարունակ: Տիր Աստծու տաճարի հետքերն առ այսօր էլ կան Զվարթնոցի տաճարային համալիրում:

Այս տոնը Հայ Աստվածներին նվիրված, վերականգնված տոներից մեկն է, որ վերականգնել են հայ արիները: Մինչ Հայ-Արիական Տոնացույցի կազմումը, Հայ Աստվածներից միայն 4-ի տոնն էր նշվում՝ Մայր Անահիտի (Զատիկ), Վահագնի (արնան վերազարթոնքի ու Հայոց Ամանորի հետ միասին), Աստղիկի (Վարդավառ) եւ Միհրի (Ձմեռային արեւադարձի օրը), իսկ այժմ այդ տոներին ավելացել են մյուս 4 Աստվածների տոները եւս՝ Հայր Արայի (արնան վերահաստատումը Երկրում՝ Բնության տոն), Տիրի (Իմաստության եւ դպրության, նաեւ Հայոց Տիեզերաաշխարհների միասնության), Նանեի (Ողջախոհության եւ Բնական կարգի պահպանման) եւ Վանատուրի (Հյուրընկալության եւ Հայոց երկրի ու օջախների լիառատության տոն):

Շարունակել կարդալ

Վարդի գիծը – Քարահունջի N-63 հրաշք-քարը, որը նման է խոյի, միակտոր է, եւ նրա գագաթները գտնվում են մի ուղղության վրա… «Վարդագիծ» Քարահունջը դեռ գաղտնիքներ ունի…

Սկիզբը՝ թիվ 32-ում

http://www.hayary.org/wph/?p=4420 – Վարդի գիծը – Այս միջօրեականը, որը ձգվում է հյուսիսից հարավ, կոչվել է Վարդի գիծ… Այսպիսի մի «Վարդի գիծ», բայց ավելի հին, կա նաեւ Հայաստանում՝ Քարահունջ աստղադիտարանում…

Այժմ անդրադառնանք «5», «7» թվերին:

«5» թիվը պյութագորիզմում ներկայացված է որպես հինգթեւանի աստղ (Վեներա): Հինգթեւանի աստղը (պենտակ) եղել է հեթանոսական կրոնի խորհրդանիշը: Քրիստոնեությունում «5» թիվը համարվում է Քրիստոսի թիվ, իսկ «7» թիվը՝ կույս Մարիամի թիվ:

Դավիթ Անհաղթը «7» թիվը համարում է կուսական. «Կուսական, որովհետեւ տասնյակի մեջ մտնող բոլոր թվերը կամ ծնում են ինչ-որ թիվ, կամ ծնվում են ինչ-որ թվից, իսկ 7-ը ոչ ծնում է ինչ-որ թիվ, ոչ էլ ծնվում է ինչ-որ թվից»: Շատ հավանական է, որ «5» եւ «7» թվերը կապ ունեն նաեւ Խոյ  համաստեղծության λ կրկնակի աստղի  հետ, որը բաղկացած է 5m եւ 7m աստղերից: Այս աստղերը անշարժ են մեկը մյուսի նկատմամբ եւ սլանում են տարածության մեջ մի ուղղությամբ:

Քարահունջի N-63 հրաշք-քարը, որը  նման է խոյի, միակտոր է, եւ նրա գագաթները գտնվում են մի ուղղության վրա:

Վարդի հնագույն տեսակն է «Rosa rugosa»-ն, որն ունի 5 թերթիկ՝ դասավորված հնգանկյունանի սիմետրիայով՝ նման Վեներա ուղեցույցին: Հնում վարդի սիմվոլն օգտագործել են նավագնացությունում, որտեղ  կողմնացույցը օգնում էր ճանապարհորդներին: Նույնը կարելի է ասել «Վարդի գծի» մասին՝ քարտեզների վրա նշված երկայնությունների մասին:

Երկնային Վեներան հայտնի է տարբեր  անուններով՝ Արեւելյան աստղ, Արշալույս, Իշտար, Իսիդա, Աստրեա, որոնք խորհրդանշում են հզոր Իգական սկզբունքը՝ կապված Բնության եւ Մայր-Հողի հետ: Քարահունջի «Վարդի գիծը» թույլ է տալիս ենթադրելու, որ ավերված մատուռը նվիրված է եղել Աստղիկ դիցուհուն:

Ղեւոնդ Ալիշանը իր «Հայոց հին հավատքը կամ հեթանոսական կրոնը» գրքում Աստղիկ դիցուհու մասին գրում է. «Հայոց երրորդ դիցուհին է մեծարված ավելի, քան երկրորդը՝ Նանեն», թերեւս ամենից սիրելին ու ամենաազգայինը, որովհետեւ, թեեւ ոմանք Աստղիկին էլ են համարում Արամազդի դուստր, բայց Անահիտի հետ շփոթելով են այդ անում: Ազգային ավանդությունը Աստղիկին սեփական անվամբ եւ օտարներին ոչ նման համարում է Նոյի դուստրը՝ ծնված ջրհեղեղից հետո, ինչպես իր եղբայր Մանիտոնը:

Ալիշանը մի հետաքրքիր մեջբերում է անում Հերոդոտոսից, ով գրել է. «Արաբները պաշտել են Ուրանիա-Աստղիիկին, որին պարսիկները կոչում էին Միթրա»:

Վերը նշվածը Ալիշանը այսպես է պարզաբանում. «Ոմանք այս անունը Միհր կարծեցին, բայց հմտագույնները համարում են  Մաթեր (Mater), այսինքն՝ Մայր: Պարսիկները Նսվիտ էին կոչում Արուսյակին, որ Աստղիկին նվիրվաբերված լուսատուն էր եւ համարվում էր Երկրի պահապան ու խնամակալ 28 ոգիներից…

Քրիստոնեությունը Հայաստանում հաստատվելուց հետո ժողովրդի կողմից հարգված ու սիրված Աստղիկ դիցուհուն եկեղեցին սկսեց անվանել «ցանկասիրության  գարշելի չաստված, որին նրա սիրեկանի եւԱնահիտի հետ մեկտեղ ավերեց եւ անհետացրեց» ս. Գրիգորը»,- մեծ գոհունակությամբ գրում է Ալիշանը, նույնիսկ մեջբերում է Վարդան Վարդապետի վիրավորական արտահայտությունները՝ հասցեագրված Աստղիկ դիցուհուն:

Ո՞րն է ավերիչ Գրիգորիսի «սրբությունը»: Այն, որ քար ու քանդ է արել մեր հին մշակույթը, որպեսզի հայ ժողովուրդը  ընդմիշտ մոռանա իր ակունքները: Զարմանալին այն է, որ նույնիսկ մեր օրերում նոր եկեղեցիներ են կառուցում նրա անունով, էլ չենք խոսում Նոր Նորքի հիվանդանոցի՝ ծննդատան  մասին, որ կոչվում է այդ վնասարարի անունով, որին խորթ է եղել Հիպոկրատի «Մի վնասիր»-ը:

Զարմանալին այն է, որ Ալիշանը իր գրքի մի ամբողջ գլուխ վերնագրել է «Դիք չաստվածների պաշտամունք»՝ մոռանալով  քրիստոնեական չաստվածին՝ Հիսուս Քրիստոսին:

Շարունակել կարդալ

Ո՞վ է սադրում բնածին ազգերին ռուսի կամ այս անվամբ քողարկված – Գառնո հեթանոսական տաճարն ու հունական Ակրոպոլիսը՝ թիրախներ… Ազգային արժեքները նաեւ պատվով են պահում…

Հունաստանի ոստիկանությունը ձերբակալել է 23-ամյա 2 ռուս երիտասարդների, ովքեր վնասել են համաշխարհային ժառանգություն համարվող հունական Ակրոպոլիսի պատերը: Այս լամուկները պատերը ծառայեցրել են պարկուպ պարային ոճի փորձեր կատարելու համար: Պատերի վրայով թռչելու եւ ակրոբատիկ հնարքների պատճառով փլուզվել է մի քանի հարյումյակներ առաջ կառուցված տաճարի պատերից մի հսկա հատված:

Հուշարձանը հսկող աշխատակիցը դիտողություն է արել երիտասարդներին՝ պահանջելով անմիջապես դադարեցնել գործողությունները, սակայն լամուկները արհամարհել են նրան ու շարունակել հարվածել հուշարձանի պատերին:

Ըստ ամենայնի, երիտասարդ ռուս ստահակներից կգանձվի պատերը վերականգնելու գումարը, բայց այլեւս զարմացնում է ռուսների կամ ռուսանմանների այս գործելակերպը: Հաճախ նման դեպքերում լինում են պատվիրատուներ, սակայն այս դեպքում այս մարդանման երիտասարդների մոտ խոսել է «ռուսական անպատժելիության», ավելին՝ «վելիկոռուսական շովինիզմի» գիտակցությունը, եւ արհամարվել է ոչ միայն Ակրոպոլիսի հսկիչը, այլեւ հազարամյակներ խորհրդանշող մի պատմություն, որից այնքա՛ն հեռու են ռուս կամ Ռուսաստան կոչվածը (նաեւ ռուսի անվամբ թաքնված շա՛տ «ազգեր»), որ մի քանի արհեստածին հարյուրամյակները կցմցելով հազիվ մի 1000 տարի ձգի…

Էշն ի՛նչ գիտի նուշն ինչ է:

Հիշեցնենք, որ վերջերս էլ Հայաստանում, արիական-հեթանոսական Գառնո տաճարում մի ռուս կամ ռսի անվամբ թաքնված այլազգի լամուկ փորձ արեց պղծել տաճարի պատերը իր ստոր մտքերը գրելով…

«Լուսանցք»-ն իր նախորդ համարում անդրադարձել է այս խնդրին («Տականքն ազգություն չունի, առավել եւս՝ հավատ», http://www.hayary.org/wph/?p=4410Գառնո տաճարի դեմ ճղճիմ քայլը նա՛եւ Հայաստանում հեթանոսություն-քրիստոնեություն առճակատման մի նոր դավադիր փորձ կարող է լինել… Գժվե՛լ ենք. Երեւանում թու՞րքն է տուն կառուցում… Ադրբեջանը հերթական խարդախությունն է արել…) եւ նշել, որ քրիստոնեական հավատի ջատագով ներկայացող եւ հին հավատների դեմ հանդես եկող այս մի ռուս ստահակը հաստատ որոշակի պատվերով էր եկել, նախապատրաստված: Ըստ ամենայնի՝ Հայաստանում մի նոր 301 թիվ՝ քրիստոնեություն-հեթանոսություն նոր առճակատում սադրելու միտումով:

Շարունակել կարդալ

Հրաշապատում հեքիաթները՝ դաստիարակության միջոց (մաս 2-րդ) – Կախարդական հեքիաթները մարդկային ներքին խնդիրների եւ դրանց լուծումների վերաբերյալ անսահման նյութ են պարունակում…

Սկիզբը՝ թիվ 31-ում

http://www.hayary.org/wph/?p=4402 – Հրաշապատում հեքիաթները՝ դաստիարակության միջոց (մաս 1-ին) – Էկոլոգիական դաստիարակության նպատակն է, որպեսզի մարդը ներդաշնակության մեջ գտնվի ինքն իր, բնության եւ հանրության հետ…

«Ողջ մանկական գրականությունից (հազվադեպ բացառությամբ) ամենաշատը հրաշապատում հեքիաթներն են հարստացնում երեխաներին եւ բավարարում նրանց ներքին պահանջմունքները: Կախարդական հեքիաթները անհրաժեշտ են որքան երեխաներին, նույնքան էլ մեծահասակներին… Կախարդական հեքիաթները մարդկային ներքին խնդիրների եւ դրանց լուծումների վերաբերյալ անսահման նյութ են պարունակում բոլոր հասարակությունների համար, անկախ պատմական ժամանակաշրջանից»... «Մեր օրերում երեխաները լուրջ վնասներ են կրում, քանի որ նրանցից շատերը հնարավորություն չունեն ծանոթանալու հրաշապատում հեքիաթների հետ: Մեծամասամբ երեխաները ծանոթանում են հեքիաթների փքուն ու պարզեցված տարբերակներին, որոնք թուլացնում են դրանց ներգործության ուժը եւ զրկում խորքային նշանակությունից»…

Նույնատիպ եզրահանգման է եկել նաեւ Կ.Դ. Ուշինսկին՝ Բ. Բեթլհեմից մոտ հարյուր տարի առաջ. «Ուշինսկին դաստիարակչական առումով հեքիաթները շատ ավելի բարձր էր դասում, քան մանկական գրականության մյուս բոլոր ժանրերը: Եվ այդ սկզբունքից ելնելով նա իր կազմած դասագրքերում մեծ տեղ էր տալիս հեքիաթներին»:

Երեխայի համար հրաշապատում հեքիաթների կարեւորության, նշանակության մասին կարելի է խոսել անվերջ: Միանշանակորեն համակարծիք ենք որոշ հետազոտողների վերջնական եզրակացություններին՝ հրաշապատում հեքիաթների դերը երեխաների զարգացման եւ առողջ հոգեկերտվածք ձեւավորելու համար անգնահատելի եւ անփոխարինելի են:

Սովորաբար հեքիաթները կարդում են ծնողներն իրենց ընտրությամբ: Դասարանում, երեխաների հետ աշխատելիս այն հարցին, թե լսե՞լ են հեքիաթներ, աշակերտների մի մասը լռում է… Այսինքն, դասարանում մեր կազմած ծրագրով կարդացած հեքիաթների շարքը որոշ աշակերտների հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու դրանց, իսկ մեծ մասին արդեն հայտնի հեքիաթները լսելու պահին ունեցած հոգեվիճակից եւ խնդիրներից ելնելով՝ նորովի են ներկայանում:

Ուստի՝ երեխայի համար հեքիաթի վերընթերցումն էլ դրական ազդեցություն է ունենում: Մենք կփորձենք երեխաների էկոլոգիական դաստիարակության խնդրում հրաշապատում հեքիաթների դերը եւ մատուցման ձեւը դիտարկել նորովի: Տարբեր դպրոցների 2-րդ եւ 3-րդ դասարաններում հեքիաթները կարդալը, այն նորովի մեկնաբանելը եւ էկոլոգիական տեսանկյունից ներկայացնելը երեխաները յուրացնում են շատ արագ:

Շարունակել կարդալ

Գառնո տաճարի դեմ ճղճիմ քայլը նա՛եւ Հայաստանում հեթանոսություն-քրիստոնեություն առճակատման մի նոր դավադիր փորձ կարող է լինել… Գժվե՛լ ենք. Երեւանում թու՞րքն է տուն կառուցում… Ադրբեջանը հերթական խարդախությունն է արել…

Տականքն ազգություն չունի, առավել եւս՝ հավատ

Սեպտեմբերի 27-ին «Գառնի» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանի աշխատակիցները եւ այցելուներից մեկը կանխել են ՌԴ քաղաքացի Մաքսիմ Նիկիտենկոյի կողմից «Գառնի» տաճարի (պետ. ցուցիչ՝ 6.21.4.2) նկատմամբ իրավախախտման հետագա ընթացքը: Մինչ արգելոց-թանգարանի աշխատակիցները կնկատեին իրավախախտում թույլ տվող զբոսաշրջիկի գործողությունները, երկոտանի անասուն Նիկիտենկոն հասցրել է աերոզոլային ներկով գրել տաճարի հետեւի պատին:

«Գառնի» ՊԱԹ մասնաճյուղի վարիչը դեպքի մասին անմիջապես տեղյակ է պահել «Պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի տնօրինությանն ու հուշարձանի նկատմամբ կատարված իրավախախտման փաստի առթիվ ահազանգել է Կոտայքի մարզի ոստիկանություն:

«Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների եւ պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ից հայտնել են, որ «Պատմության եւ մշակույթի անշարժ հուշարձանների ու պատմական միջավայրի պահպանության եւ օգտագործման մասին» օրենքի 45-րդ հոդվածով՝ հուշարձաններին կամ դրանց պահպանական գոտիներին վնաս պատճառած իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձինք պարտավոր են վերականգնել դրանց նախկին վիճակը, իսկ անհնարինության դեպքում՝ հատուցել օրենքով սահմանված կարգով: «Վարչական իրավախախտումների մասին» օրենքի 95-րդ հոդվածը պատմության եւ մշակույթի հուշարձանների պահպանության կամ օգտագործման կանոնները խախտելու համար նախատեսում է տուգանք՝ սահմանված նվազագույն աշխատավարձի 50-ապատիկից 80-ապատիկի չափով:

Տեքստի մի մասն է հասցրել գրել երկոտանի անասուն Նիկիտենկոն, եթե հսկիչները չհասնեին՝ նա պետք է շարունակեր… Պատասխանատուների ասելով՝ հարցը խիստ է դրված, իրենք էլ հետեւում են ընթացքին:

Շարունակել կարդալ

Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 5-րդ. ամփոփում) – Հնդկաստան անվանումը առաջացել է հայերենից եւ «հնդեվրոպական լեզուներ» տերմինը ավելի ճիշտ կլինի փոխարինել «հայեվրոպական լեզուներ» տերմինով…

Սկիզբը՝ թիվ 27-30-ում

http://www.hayary.org/wph/?p=4386 – Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 4-րդ) – Հնդկաստան անվանումը ըստ մեր հին առասպելների եւ բազմաթիվ այլ աղբյուրների օգտագործվել է ամենատարբեր երկրներ անվանելու համար… Հնդու քաղաք՝ հայ առասպելաբանությունում…

- http://www.hayary.org/wph/?p=4370 – Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 3-րդ) – մ.թ IVդ. դեռ օգտագործման մեջ է եղել «թռչնի լեզուն», ըստ բազմաթիվ էզոթերիկ աղբյուրների, թռչունը Երկնքի եւ Արեւի համամարդկային խորհրդանիշն է…

- http://www.hayary.org/wph/?p=4356 – Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 2-րդ) – Առաջին անգամ մարդկության պատմության մեջ այս չորս կայսրությունները կապված էին իրար հետ… Հիշատակում է նաեւ երկու Եթովպիաների գոյության մասին…

- http://www.hayary.org/wph/?p=4342 – Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (1-ին մաս) – …հեղինակները խոսում են «Հնդկաստանների» մասին, իսկ որտեղի՞ց է ծագել եւ ի՞նչ է նշանակում Հնդկաստան անվանումը… Միջնադարյան հայերեն քարտեզը եւ «Աշխարհք Հնդկաց­ը»…

* * *

Մենք կարծում ենք, որ նրանք նաեւ իմացել են այն մասին, որ արեւի էներգիայի մուտքի եւ ելքի միջեւ ճշգրիտ հավասարակշռություն է տեղի ունենում միայն երկու զուգահեռականներում՝ 40՜ հյուսիսային եւ հարավային լայնություններում: Բոլոր մնացած լայնություններում ռադիացիոն հաշվեկշիռն անհավասարաչափ է:

Քանի որ Քարահունջ աստղադիտարանն ամենահինն է Աշխարհում, պարզ է, որ այսպես կոչված «Մինոսյան օրացույցը» Հայաստանից է տարվել Կրետե կղզի, բայց մեզ մոտ, ըստ երեւույթին, եղել է այլ անվանումով:

Սուրեն Այվազյանը «Հնագույն Հայաստանի մշակույթի պատմությունից» գրքում, խոսելով Արագածի արեւացույցի (մ.թ.ա. IV-III հզ.) մասին, գրում է. «Արեւացույցի միջոցով որոշվում էին Երկրի չորս կողմերը եւ միջօրեականը»: Ուստի չորս կիսաշրջանների երկրի չորս կողմերն արտահայտող իմաստը դրա ապացույցն է:

Մագնիսի սլաքի բացակայության ժամանակ արեւացույցը, այսպես կոչված Հնդկական շրջանակի հետ միասին, փոխարինում էր կողմնացույցին: Այս կարեւորագույն տեղեկությունը «Հնդկական շրջանակի» մասին մեկ անգամ եւս հաստատում է մեր ենթադրությունը, որ հնում Հայաստանը (մասնավորապես Սյունիքը) կոչվել է Հնդկաստան, իսկ հուշարձանի 40 քարերը խորհրդանշում են ոչ միայն աստղադիտարանի լայնությունը, այլ նաեւ «քառասնամյա շրջանը», որն ըստ երեւույթին կոչվել է «Հնդկական շրջան»: Ավելի ուշ, Կրետե կղզու բնական աղետից հետո հույներն այն անվանել են «Մինոսյան շրջան»՝ Կնոսոսի առասպելական թագավոր Մինոսի անունով:

Պ. Հերունին ենթադրում է, որ Քարահունջ աստղադիտարանի N 63 քարը հնում օգտագործվել է նաեւ որպես օրացույց, արեգակնային ժամացույց: Նա գրում է. «1997թ. սեպտեմբերի 21-ի գիշերահավասարին N 63 քարի անցքում տեղադրել էինք ու կավով ամրացրել հայելու մի կտոր: Այդ հայելուց արտացոլված արեւի շողիկը քարից 10 մ հեռավորության վրա գտնվող էկրանի վրայով անցնում էր մեկ րոպեում 4 սմ»: Ահա այստեղ էլ ի հայտ է եկել չորս (4) «սուրբ» թիվը:

Շարունակել կարդալ

Հրաշապատում հեքիաթները՝ դաստիարակության միջոց (մաս 1-ին) – Էկոլոգիական դաստիարակության նպատակն է, որպեսզի մարդը ներդաշնակության մեջ գտնվի ինքն իր, բնության եւ հանրության հետ…

Հեղինակը մեզ տեղեկացրել էր, որ ստորեւ ներկայացվող նյութը տպագրվել է «Մանկավարժական միտք» հանդեսում: Հաշվի առնելով թեմայի կարեւորությունը եւ «Լուսանցք»-ի ընթերցողների շրջանակը, նա խնդրեց մեզ ներկայացնել թեման (դա անում ենք կրճատումներով,-խմբ.)՝ ցանկանալով կրկին խոսել այն ամենակարեւորի ու ամենաքնքուշի մասին, որից վաղը կախված է լինելու բոլորիս ապագան: 

«Լուսանցք»-ը պատրաստ է խնդրո առարկայի շուրջ ծավալումներ սկսել:

* * *

- «…Երեխան հեքիաթից, տվյալ իրավիճակից, կյանքի յուրաքանչյուր իրադարձությունից վերցնում է այն, ինչը նրան հետաքրքրում է, ինչի կարիքը նա ունի, ոչ մի րոպե չընդհատելով ընտրելու աշխատանքը»…

Մարդկային անհեռատես գործունեությունն իր կործանարար հետեւանքներով խոր եւ անդառնալի փոփոխություններ է առաջացնում Երկիր մոլորակի վրա: Բնական եւ տեխնածին աղետների հետեւանքով մարդկությունը հայտնվել է առավել խոցելի եւ անպաշտպան վիճակում: Հետագա բացասական զարգացումները կանխելու կամ գոնե նվազագույնի հասցնելու միակ ուղին,  արդի բնապահպանական գիտական կանխատեսումների համաձայն, մարդկային կենսակերպի, պահանջմունքների, իչպես նաեւ բնության հետ փոխհարաբերությունների վերանայված նոր արժեքային գիտակցության եւ նոր արժեհամակարգի ձեւավորումն է: Վերոնշյալ խնդրի բարդությունը ենթադրում է, որ դրա լուծումը երկարատեւ, հետեւողական գործընթաց է եւ պայմանավորված է հասարակությանը նոր կրթական ազդակ հաղորդելու գործոնով: Սույն խնդրի լուծումը, մեր խորին համոզմամբ, պետք է սկսել անհատի սոցիալականացման ամենավաղ շրջանից, ուսուցման սկզբնական փուլից՝ նախակրթարան եւ տարրական դպրոցական օղակներից՝ այն դարձնելով շարունակական մարդու ամբողջ կյանքի ընթացքում: Մասնավորապես, նպատակահարմար ենք կարծում էկոլոգիական դաստիարակությունը տարրական դպրոցից սկսել, քանի որ ուսուցման այդ աստիճանում կրթության բովանդակությունը առավել մեծ հնարավորություն է ընձեռում դրա իրականացման համար:

Շարունակել կարդալ

Նժդեհի անվերջ վերադարձը (մաս 3-րդ՝ ամփոփում) – Հիմնել Գարեգին Նժդեհի անվան «Մարդկայնության, Ոգու եւ Արարման» համաշխարհային մրցանակ… Նժդեհյան ռազմահայրենապաշտական դաստիարակություն՝ ամենայն հայոց (ՀՀ, ԼՂՀ, Սփյուռք) կրթական բոլոր աստիճաններում, հայոց բանակում…

Նվիրում եմ Արցախ Բունիաթյանի մշտապայծառ հիշատակին

Սկիզբը՝ թիվ 28-29-ում

http://www.hayary.org/wph/?p=4369Նժդեհի անվերջ վերադարձը (մաս 2-րդ) – Հայոց հողին հանձնելու երրորդության գաղափարը, երեք սրբավայրերի եռանկյունահամակարգ առկայությունըՄարդիկ ձեռքներին ամուր պահում էին Նժդեհի հուշամեդալը

http://www.hayary.org/wph/?p=4357 - Նժդեհի անվերջ վերադարձը (մաս 1-ին) – «Մենք հայ ենք»-ի քվեարկության արդյունքներով, հռչակվել է բոլոր ժամանակների թիվ 1 Հայ…

Հայտնի է Նապոլեոն Բոնապարտի վճռակը, ըստ որի՝ «գործը գլուխ բերելու համար անհրաժեշտ է փող, էլի փող եւ ավելի շատ փո­ղ». ըստ էության՝ հարաճուն հակաերրորդություն… Մինչդեռ Նժդեհն այստեղ էլ այն եզակի աշխարհագործիչն է, ով հազար գլուխ բարձր մնաց վաղուց հետ տնտեսական սահմանումներից եւ հենց սահմաններից դուրս եկած «համընդհանուր համարժե­ք» կոչեցյալ փաստացի մամոնա-դերաստծուց՝ «Ղազարոսի պես աղքատ եմ, ղուրբան» կենսախոստովանանքով եւ իր քաղաքակրթական սխրանքներն առավելագույնս վսեմացնող բացառիկ սակավապետությամբ:

…Ինչ մնում է կրկին բուն Նժդեհյան ուխտատեղիներին, ահավասիկ. «կազմակերպվել», «անցկացնել» բայերի բոլոր ժամանակաձեւերով, ըստ քրիստոնեական ծիսակարգի՝ մկրտության, հարսանեկան (ներառյալ՝ պսակադրության) արարողություններ, ինչպես նաեւ բոլոր սերունդների եւ խավերի մանկանց ու մեծաց, աշակերտների, ուսանողների, զինվորականների, հանրային գործիչների, «ներքին» եւ «արտաքին» զբոսաշրջիկների ուժերով եւ մասնակցությամբ բազմաբնույթ միջոցառումներ։ Նժդեհի «հետմահու կյանք­ի» ամբողջ հարացույցը լայն աշխարհաքաղաքական իրույթների եւ համադրությունների խորապատկերին իմաստավորելիս, սակայն, հառնում է, թերեւս, շատ ավելի նշանակալի միջազգային պատմական առանձնահատկություն։ Նժդեհի աճյունի հայրենադարձումը ձեռնարկվել եւ էացվել է հակընդդեմ տվյալ պետության (առավել եւս ԽՍՀՄ­ի պես համայնատիրական գերտերության) քաղաքական վարչակարգի, իշխանական բուրգի եւ գաղափարախոսության, ի հեճուկս «վերեւների» կամքի՝ զուտ ժողովրդական ընդերքից հրաբխած եռանդուժով, այն էլ՝ առաջինը առնվազն Կենտրոնական եւ Արեւելյան Եվրոպայի բովանդակ մետատարածաշրջանում։ Մինչդեռ մյուս բոլոր հերոսների աճյունների հայրենադարձերն ու վերաթաղումները կատարվել են, որպես կանոն, ամենաբարձր մակարդակով՝ պետական իշխանությունների հովանու ներքո եւ (կամ) գործուն աջակցությամբ։ Այսպես՝ Նժդեհի սրբաճյունի հայրենացման 11-րդ տարում, արդեն նորանկախ Հայաստանի օրոք, Իրանից հայրենի Ահակչի (Զովասար) գյուղ փոխադրվեցին հայտնի ջանֆիդա Մորուք Կարոյի նշխարները: Նժդեհյան հենց բանաձեւմամբ՝ մեր «Մեծ մեռելների­ց» Անդրանիկի, Դրոյի, Սոսե մայրիկի մասունքներն իշխանությունները հայրենիքում ամփոփեցին Նժդեհի վերադարձի միայն 17-րդ տարում։ ՀՅԴ համահիմնադիր, նժդեհյան ու, վստահ եմ, ընդհանրապես ամենա, ամենա- գեղոր-գեղոնի («ESSE HOMO-ահա՛ մարդ­ը») հերոս Սիմոն Զավարյանի աճյունադարձն իրագործեց հարազատ կուսակցությունը՝ քիչ ավելի վաղ (1999թ. հոկտեմբեր), բայց էլի, անշուշտ, ՀՀ պետական իշխանությունների արտոնմամբ:

Շարունակել կարդալ

Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 4-րդ) – Հնդկաստան անվանումը ըստ մեր հին առասպելների եւ բազմաթիվ այլ աղբյուրների օգտագործվել է ամենատարբեր երկրներ անվանելու համար… Հնդու քաղաք՝ հայ առասպելաբանությունում…

Սիզբը՝ թիվ 27-29-ում

Անգեղակոթ գյուղի հնավայրում, խաչքարերի շրջակայքում, կա մի բարձր քարե սյուն՝ կոնաձեւ գլխով, որին շատ նման է Եգիպտոսի Հելիոպոլիս քաղաքի Արեւի Աստծո տաճարի կենտրոնում դրված՝ «BnBn» սյունը:

http://www.hayary.org/wph/?p=4370Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 3-րդ) – մ.թ IVդ. դեռ օգտագործման մեջ է եղել «թռչնի լեզուն», ըստ բազմաթիվ էզոթերիկ աղբյուրների, թռչունը Երկնքի եւ Արեւի համամարդկային խորհրդանիշն է

http://www.hayary.org/wph/?p=4356 – Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 2-րդ) – Առաջին անգամ մարդկության պատմության մեջ այս չորս կայսրությունները կապված էին իրար հետ… Հիշատակում է նաեւ երկու Եթովպիաների գոյության մասին…

http://www.hayary.org/wph/?p=4342 - Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (1-ին մաս) – …հեղինակները խոսում են «Հնդկաստանների» մասին, իսկ որտեղի՞ց է ծագել եւ ի՞նչ է նշանակում Հնդկաստան անվանումը… Միջնադարյան հայերեն քարտեզը եւ «Աշխարհք Հնդկաց­ը»…

Անգեղակոթ անվանումը բաղկացած է «անգղ» եւ «կոթ» արմատներից, որտեղ «կոթ/կո­տ» բառը հայերենում նշանակում է գլուխ, գանգ, այսինքն՝ Անգեղակոթ բառացի նշանակում է Անգղի գլուխ (Արեւի գլուխ), ինչը լիովին համապատասխանում է «պղպղուն» քարին եւ թռչնին:

Որոշ ավանդություններում արծիվը խորհրդանշել է հյուսիսը, որը ընկալվել է իբրեւ աշխարհի կատար:

Հաստատելու համար մեր ենթադրությունը, որ «Հնդկաց աշխար­հ»-ը հայկական տեղանքի անուն է եղել, բերում ենք եւս մեկ կռվան, որ կապված է հայ ազատագրական շարժման ղեկավարներից մեկի՝ Իսրայել Օրու ծննդավայրի հետ:

Հոդվածաշարի սկզբում  բերված են Իսրայել Օրու կենսագրությանը վերաբերող որոշ տվյալներ, բայց ոչ մի տեղ չի նշվում նրա ծննդավայրի անունը: Միայն գիտենք, որ նրան անվանել են «հնդկաստանցի» Իսրայել Օրի:

Նույնիսկ «Իսրաել Օր­ի» գրքի հեղինակը՝ Մ. Արազին, չի նշում նրա գյուղի անունը, որովհետեւ նրա մեջ էլ, հավանաբար, տարակուսանք է առաջացրել Իսրայել Օրու իրականում հնդկաստանցի լինելու փաստը: Ըստ Մ. Արազու նկարագրման, նրա գյուղը գտնվել է Անգեղակոթից ոչ հեռու: Ինչպես տեղեկացանք, նրան համարել են նույնիսկ անգեղակոթցի, սիսիանցի, ինչը հաստատում է, որ նա Սյունիքից է: Այս ամենը թույլ է տալիս ենթադրել, որ Հնդկաստանը ոչ թե նրա գյուղի անունն է, այլ, ըստ ամենայնի, Սյունյաց աշխարհի, որը հնում կոչվել է Հնդկաստան:

Թե չէ ինչո՞ւ Սյունիքում ծնված, 20 տարի այնտեղ ապրած, որից հետո 20 տարի Եվրոպայում ապրած, իսկ 40 տարեկան հասակում հայրենիք վերադարձած Իսրայել Օրուն, ով մինչ այդ եւ հետագայում իր գործունեության ընթացքում ոչ մի առնչություն չի ունեցել Հնդկաստանի (թերակղզի Ինդոստանի) հետ, պետք է անվանեին հնդկաստանցի: Ուրեմն՝ նա իրոք եղել է հնդկաստանցի, սյունիքցի (հայաստանցի):

Եթե, ինչպես գրում է Ե. Բլավատսկայան, «Եփրատից մինչեւ Տիբեթ տարածքները կոչվել են Հնդկաստան», իսկ Ռ. Գալչյանի գրքում՝ Մաթեոս Փարիսի քարտեզի մեկնաբանության մեջ ասվում է՝ «Հայաստանը տարածված է մինչեւ Հնդկաստան», ապա կասկած չի մնում, որ Սյունիքը հնում կոչվել է Հնդկաստան:

Հնդկաստան, Հնդստան, Հնդկաց երկիր, Հնդու քաղաք անվանումները հաճախ ենք հանդիպում հայ առասպելաբանությունում:

Մենք մեջբերումներ կանենք Սարգիս Հարությունյանի «Հայ առասպելաբանությու­ն» գրքից, որը ծավալուն եւ բովանդակալից նյութ է պարունակում: Սակայն մեր պրպտումները գնում են Հնդկաստան տեղանվան տարատեսակ մեկնաբանություններին: Ինչպես հին հեղինակների մոտ, այնպես էլ այս գրքի հեղինակի մոտ տարակուսանք է առաջացնում Հնդկաստան անվանումը եւ այն ամենը, ինչ կապված է հնդկականի հետ:

Շարունակել կարդալ