Խորագրերի պահոցը. Արվեստ

Արվեստ բաժնում մտեք «Հայկական Երաժշտություն» ենթաբաժինը:

«Սասունցի Դավիթ» դիցազներգության դիցազնական խորհրդանիշերը (մաս 1-ին) – Դիցազուն բառը Աստվածամարդ բառին նույնանիշ բառ է – Քուրմ Մանուկ (ՀԱՄ Հոգեւոր հանձնախումբ)

«Սասունցի Դավիթ» էպոսում պես-պես խորհրդանիշերը ներկայացված են աստիճանակարգության սկզբունքով. ա) դիցական բնույթի՝ տիեզերական բացարձակ զորություններ (խորհուրդներ) արտահայտող եւ նրանց հետ անմիջականորեն կապված խորհրդանիշեր (Տեր Կենդանի, Աստվածածին, Աստված, Խաչ Պատերազմի, Քուռկիկ Ջալալի), բ) դիցազնական բնույթի՝ այդ զորություններին հարազատ, ծագումնաբանորեն նրանցից սերող հայ դիցազուններին եւ նրանց կյանքի առանցքային խորհուրդները ներկայացնող խորհրդանիշեր (դիցազուն, հրածին, Թուր Կեծակին, պարտեզ, Աստղ, ծով, ջուր, Ագռավաքար, Հացն ու գինին եւն), գ) Մսրա տունը ներկայացնող եւ նրա հետ առնչվող խորհրդանիշեր (հողածին, դեւ, կուռք, լուսին եւն): Կներկայացնեմ երկրորդ տեսակի խորհրդանիշերը, քանզի առաջինին տարբեր առիթներով անդրադարձել եմ:

Դիցազուն (հրածին)

«Հրեղեն էին, գիտեին, որ ծովու ձի կա»:

(Սանասարի եւ Բաղդասարի ծագումնաբանական ինքնագիտակցությունը)

«Սասունցի Դավիթը» դիցազներգական ժանրին պատկանող երկ է: Դա ասում է այն մասին, որ նրանում առաջին պլանում տեսնում ենք դիցազուն խորհուրդը եւ համապատասխան խորհրդանիշը: Հատկանշանական է, որ էպոսում Սասնա տան հերոսները դիցազուն (էպոսի լեզվով՝ դյուցազուն) են անվանվում ոչ միայն Սասնա տան կողմից, այլեւ օտարների: Այս երկրորդ առումով, օրինակ, հիշատակելի է էպոսի պատումներից մեկը, որտեղ մի մսրցի Սասնա տան երեխաներին անվանում է դիվանական ճժեր, որը նշանակում է դիվերի (դիցերի) սերունդ, զավակ: Նույնն է արտահայտում նաեւ մեկ այլ վիպասան՝ էպոսի մի օտարականի շուրթերով ասելով, որ Դավթի ազգ դեվըստաններուց, այսինքն աստվածների (դիցերի) երկրից է: Դրանով նա ցանկանում է ասել, որ Դավթի ազգը հասարակ մարդկային ծագում չունի, այն դիվական՝ դիցազնական է (լեզվաբանական պարզորոշության համար նկատենք, որ դիք (սեռական հոլովով՝ դից, գրաբարյան ձեւով՝ դիւք, սեռական հոլովով՝ դիւց) նշանակում է աստվածներ. դիւցազն, հետեւաբար, նշանակում է դից-դիվւց-դիվի-աստծո սերունդ, այլ կերպ՝ աստվածամարդ կամ երկրային աստված):

Քանի որ հողածնային (սեմածին) աշխարհայեցողության ազդեցության տակ հայ ժամանակակից զանգվածային ինքնագիտակցությունն օտարվել է ինքնաճանաչողական խորհուրդներից ու նախատիպերից1  եւ նրան հասու չէ իր էպոսի առանցքային՝ Սասնա տան հերոսներին ներկայացնող Դիցազուն (հրածին) խորհուրդը, ուստի այդ խորհրդի մասին խոսենք ըստ էության:

Շարունակել կարդալ

Ազգային տոնը՝ որպես արժեհամակարգային միջոցառում – Հայ մամուլը՝ 220 տարեկան – «Լուսանցք»-ի, հայ արիականների ու արիադավան-հեթանոս ազգայնականների շնորհավորանքները…

Այս օրերին հերթական անգամ նշվեց մեր մայրաքաղաքի տոնը: «Էրեբունի-Երեւան 2796» տոնակատարության միջոցառումների շրջանակում Երեւանի քաղաքապետարանին հարակից հրապարակում տեղի ունեցած հանդիսությունից հետո քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը տոնական շքերթի շուրջ 25 հազար մասնակիցների ուղեկցությամբ հանդիսավոր քայլերթով շարժվեց դեպի Հանրապետության հրապարակ:

Շքերթի մասնակիցներին տոնական համարներով ողջունեցին երեւանյան կրկեսի արտիստներն ու մարզամշակութային համույթները: Ազգային տարազով գեղեցկադեմ աղջիկներն էլ շքերթի մասնակիցներին հյուրասիրեցին Արարատյան դաշտավայրի բարիքներով:

Մայրաքաղաքի ծննդյան 2796-ամյակին նվիրված միջոցառումներն ավարտվեցին շքեղ հրավառությամբ: Երեւանյան օրերն անցան «Երեւան՝ իմ տուն» կարգախոսի ներքո, եւ մեր մայրաքաղաքը էլի մեկ տարով մեծացավ: Երեւանը Հռոմից հին է, այս մասին պահպանվել են սեպագիր արձանագրություններ, որոնք հավաստում են, որ դա  մ.թ.ա. 782 թվականն է։ Ամենահին քաղաքը Երեւանն է, որը հիմնվել է Հռոմից 29 տարի ավելի վաղ։ Այս սալիկն աշխարհի մինչ օրս հայտնաբերված հնագույն քարտեզն է, այս հնագիտական հուշարձանն այժմ պահպանվում է Բրիտանական թանգարանում։ Այն գտնվել է Բաբելոն հնագույն քաղաքից (այսօրվա Իրաքում), 19-րդ դարում։ Այդ սալիկի վրա գրված է Ուրարտու, իսկ Ուրարտուն, գիտենք որ Հին Հայաստանի անվանումներից է:

Երեւանի 2796-րդ տարեդարձը շնորհավորեցին նաեւ մայրաքաղաքում բնակվող ազգային փոքրամասնությունները (11 համայնք՝ այդ թվում՝ ռուսական, բելառուսական, ուկրաինական, լեհական, վրացական, հրեական, ասորական, քրդական, եզդիական եւ հունական):

Այս տարի տոնախմբությանը միացան եւ առանձին համարներով ներկայացան նաեւ գերմանացիները: Ստեփան Շահումյանի անվան հրապարակում տեղադրված բեմահարթակում ներկայացնելով իրենց ազգային երաժշտարվեստն ու պարարվեստը՝ նրանք ընդգծեցին, որ Երեւանն ինչպես բոլոր հայերի, այնպես էլ իրենց մեծ տունն է:

Շարունակել կարդալ

Տիր Աստծո խորհուրդը եւ պատմության մշուշոտ էջերը – Գրիգոր խավարիչը որոշեց առաջինը ոչնչացնել Տիրի տաճարը՝ հայի իմաստությունն ու հանճարը… Հայ Քրմերը Հայ Աստվածների խոսքը փոխանցել են հայությանը…

Հայ արիներն ու հեթանոս ազգայնականները Հայոց իմաստության Տիր Աստծո տոնը նշել են հոկտեմբերի 16-ին: Այս անգամ էլ Տիրատոնը տեղի է ունեցել Քարահունջի հնագույն ստղադիտարանի մոտ՝ արեւածագին: Հայ արիներն ու ազգայնականներն ավելի քան 7,5 հազարամյա պատմություն ունեցող աստղադիտարանում փառաբանեցին Իմաստության Աստծուն, որ իր զորությամբ վերստին ապավեն լինի հայերին եւ ազգային բոլոր նախաձեռնություններին:

Ձոներ են հղվել նաեւ մայրաքաղաք Երեւանին՝ էրեբունի-Երեւան տոնի եւ հայոց մայրաքաղաքի 2796-ամյակի առթիվ, միաժամանակ նշելով, որ փաստեր կան, թե Հայոց Քաղաքամայրը շուրջ 6000 տարեկան է: Տիրատոնն ուղեկցվել է ավանդական երգ ու պարով, գինեձոներով եւ փառաբանումներով, իսկ ծիսակարգի ավարտից հետո եղել է տոնախմբություն: Հայ արիական քրմերը դիմել ու փառաբանել են Տիր Աստծուն՝ հայոց առաքելությունը ներկայիս հայության համար վերաիմաստավորելու, աստվածային իմաստնությամբ օծելու եւ հայկական նպատակներին աջակցելու համար:

Ինչպես հայ արիական հավատում է ամրագրված՝ Տիր Աստծո վերերկրային գործառույթներն են նաեւ գիտության, դպրության, գիր-գրականության, արվեստների եւ արհեստների, սովորույթների ու ավանդույթների ոլորտները: Եվ Տիրատոնը եղել է բազմաշերտ, այն ժամանակին տոնել են օրեր շարունակ: Տիր Աստծու տաճարի հետքերն առ այսօր էլ կան Զվարթնոցի տաճարային համալիրում:

Այս տոնը Հայ Աստվածներին նվիրված, վերականգնված տոներից մեկն է, որ վերականգնել են հայ արիները: Մինչ Հայ-Արիական Տոնացույցի կազմումը, Հայ Աստվածներից միայն 4-ի տոնն էր նշվում՝ Մայր Անահիտի (Զատիկ), Վահագնի (արնան վերազարթոնքի ու Հայոց Ամանորի հետ միասին), Աստղիկի (Վարդավառ) եւ Միհրի (Ձմեռային արեւադարձի օրը), իսկ այժմ այդ տոներին ավելացել են մյուս 4 Աստվածների տոները եւս՝ Հայր Արայի (արնան վերահաստատումը Երկրում՝ Բնության տոն), Տիրի (Իմաստության եւ դպրության, նաեւ Հայոց Տիեզերաաշխարհների միասնության), Նանեի (Ողջախոհության եւ Բնական կարգի պահպանման) եւ Վանատուրի (Հյուրընկալության եւ Հայոց երկրի ու օջախների լիառատության տոն):

Շարունակել կարդալ

Վարդի գիծը – Քարահունջի N-63 հրաշք-քարը, որը նման է խոյի, միակտոր է, եւ նրա գագաթները գտնվում են մի ուղղության վրա… «Վարդագիծ» Քարահունջը դեռ գաղտնիքներ ունի…

Սկիզբը՝ թիվ 32-ում

http://www.hayary.org/wph/?p=4420 – Վարդի գիծը – Այս միջօրեականը, որը ձգվում է հյուսիսից հարավ, կոչվել է Վարդի գիծ… Այսպիսի մի «Վարդի գիծ», բայց ավելի հին, կա նաեւ Հայաստանում՝ Քարահունջ աստղադիտարանում…

Այժմ անդրադառնանք «5», «7» թվերին:

«5» թիվը պյութագորիզմում ներկայացված է որպես հինգթեւանի աստղ (Վեներա): Հինգթեւանի աստղը (պենտակ) եղել է հեթանոսական կրոնի խորհրդանիշը: Քրիստոնեությունում «5» թիվը համարվում է Քրիստոսի թիվ, իսկ «7» թիվը՝ կույս Մարիամի թիվ:

Դավիթ Անհաղթը «7» թիվը համարում է կուսական. «Կուսական, որովհետեւ տասնյակի մեջ մտնող բոլոր թվերը կամ ծնում են ինչ-որ թիվ, կամ ծնվում են ինչ-որ թվից, իսկ 7-ը ոչ ծնում է ինչ-որ թիվ, ոչ էլ ծնվում է ինչ-որ թվից»: Շատ հավանական է, որ «5» եւ «7» թվերը կապ ունեն նաեւ Խոյ  համաստեղծության λ կրկնակի աստղի  հետ, որը բաղկացած է 5m եւ 7m աստղերից: Այս աստղերը անշարժ են մեկը մյուսի նկատմամբ եւ սլանում են տարածության մեջ մի ուղղությամբ:

Քարահունջի N-63 հրաշք-քարը, որը  նման է խոյի, միակտոր է, եւ նրա գագաթները գտնվում են մի ուղղության վրա:

Վարդի հնագույն տեսակն է «Rosa rugosa»-ն, որն ունի 5 թերթիկ՝ դասավորված հնգանկյունանի սիմետրիայով՝ նման Վեներա ուղեցույցին: Հնում վարդի սիմվոլն օգտագործել են նավագնացությունում, որտեղ  կողմնացույցը օգնում էր ճանապարհորդներին: Նույնը կարելի է ասել «Վարդի գծի» մասին՝ քարտեզների վրա նշված երկայնությունների մասին:

Երկնային Վեներան հայտնի է տարբեր  անուններով՝ Արեւելյան աստղ, Արշալույս, Իշտար, Իսիդա, Աստրեա, որոնք խորհրդանշում են հզոր Իգական սկզբունքը՝ կապված Բնության եւ Մայր-Հողի հետ: Քարահունջի «Վարդի գիծը» թույլ է տալիս ենթադրելու, որ ավերված մատուռը նվիրված է եղել Աստղիկ դիցուհուն:

Ղեւոնդ Ալիշանը իր «Հայոց հին հավատքը կամ հեթանոսական կրոնը» գրքում Աստղիկ դիցուհու մասին գրում է. «Հայոց երրորդ դիցուհին է մեծարված ավելի, քան երկրորդը՝ Նանեն», թերեւս ամենից սիրելին ու ամենաազգայինը, որովհետեւ, թեեւ ոմանք Աստղիկին էլ են համարում Արամազդի դուստր, բայց Անահիտի հետ շփոթելով են այդ անում: Ազգային ավանդությունը Աստղիկին սեփական անվամբ եւ օտարներին ոչ նման համարում է Նոյի դուստրը՝ ծնված ջրհեղեղից հետո, ինչպես իր եղբայր Մանիտոնը:

Ալիշանը մի հետաքրքիր մեջբերում է անում Հերոդոտոսից, ով գրել է. «Արաբները պաշտել են Ուրանիա-Աստղիիկին, որին պարսիկները կոչում էին Միթրա»:

Վերը նշվածը Ալիշանը այսպես է պարզաբանում. «Ոմանք այս անունը Միհր կարծեցին, բայց հմտագույնները համարում են  Մաթեր (Mater), այսինքն՝ Մայր: Պարսիկները Նսվիտ էին կոչում Արուսյակին, որ Աստղիկին նվիրվաբերված լուսատուն էր եւ համարվում էր Երկրի պահապան ու խնամակալ 28 ոգիներից…

Քրիստոնեությունը Հայաստանում հաստատվելուց հետո ժողովրդի կողմից հարգված ու սիրված Աստղիկ դիցուհուն եկեղեցին սկսեց անվանել «ցանկասիրության  գարշելի չաստված, որին նրա սիրեկանի եւԱնահիտի հետ մեկտեղ ավերեց եւ անհետացրեց» ս. Գրիգորը»,- մեծ գոհունակությամբ գրում է Ալիշանը, նույնիսկ մեջբերում է Վարդան Վարդապետի վիրավորական արտահայտությունները՝ հասցեագրված Աստղիկ դիցուհուն:

Ո՞րն է ավերիչ Գրիգորիսի «սրբությունը»: Այն, որ քար ու քանդ է արել մեր հին մշակույթը, որպեսզի հայ ժողովուրդը  ընդմիշտ մոռանա իր ակունքները: Զարմանալին այն է, որ նույնիսկ մեր օրերում նոր եկեղեցիներ են կառուցում նրա անունով, էլ չենք խոսում Նոր Նորքի հիվանդանոցի՝ ծննդատան  մասին, որ կոչվում է այդ վնասարարի անունով, որին խորթ է եղել Հիպոկրատի «Մի վնասիր»-ը:

Զարմանալին այն է, որ Ալիշանը իր գրքի մի ամբողջ գլուխ վերնագրել է «Դիք չաստվածների պաշտամունք»՝ մոռանալով  քրիստոնեական չաստվածին՝ Հիսուս Քրիստոսին:

Շարունակել կարդալ

Ո՞վ է սադրում բնածին ազգերին ռուսի կամ այս անվամբ քողարկված – Գառնո հեթանոսական տաճարն ու հունական Ակրոպոլիսը՝ թիրախներ… Ազգային արժեքները նաեւ պատվով են պահում…

Հունաստանի ոստիկանությունը ձերբակալել է 23-ամյա 2 ռուս երիտասարդների, ովքեր վնասել են համաշխարհային ժառանգություն համարվող հունական Ակրոպոլիսի պատերը: Այս լամուկները պատերը ծառայեցրել են պարկուպ պարային ոճի փորձեր կատարելու համար: Պատերի վրայով թռչելու եւ ակրոբատիկ հնարքների պատճառով փլուզվել է մի քանի հարյումյակներ առաջ կառուցված տաճարի պատերից մի հսկա հատված:

Հուշարձանը հսկող աշխատակիցը դիտողություն է արել երիտասարդներին՝ պահանջելով անմիջապես դադարեցնել գործողությունները, սակայն լամուկները արհամարհել են նրան ու շարունակել հարվածել հուշարձանի պատերին:

Ըստ ամենայնի, երիտասարդ ռուս ստահակներից կգանձվի պատերը վերականգնելու գումարը, բայց այլեւս զարմացնում է ռուսների կամ ռուսանմանների այս գործելակերպը: Հաճախ նման դեպքերում լինում են պատվիրատուներ, սակայն այս դեպքում այս մարդանման երիտասարդների մոտ խոսել է «ռուսական անպատժելիության», ավելին՝ «վելիկոռուսական շովինիզմի» գիտակցությունը, եւ արհամարվել է ոչ միայն Ակրոպոլիսի հսկիչը, այլեւ հազարամյակներ խորհրդանշող մի պատմություն, որից այնքա՛ն հեռու են ռուս կամ Ռուսաստան կոչվածը (նաեւ ռուսի անվամբ թաքնված շա՛տ «ազգեր»), որ մի քանի արհեստածին հարյուրամյակները կցմցելով հազիվ մի 1000 տարի ձգի…

Էշն ի՛նչ գիտի նուշն ինչ է:

Հիշեցնենք, որ վերջերս էլ Հայաստանում, արիական-հեթանոսական Գառնո տաճարում մի ռուս կամ ռսի անվամբ թաքնված այլազգի լամուկ փորձ արեց պղծել տաճարի պատերը իր ստոր մտքերը գրելով…

«Լուսանցք»-ն իր նախորդ համարում անդրադարձել է այս խնդրին («Տականքն ազգություն չունի, առավել եւս՝ հավատ», http://www.hayary.org/wph/?p=4410Գառնո տաճարի դեմ ճղճիմ քայլը նա՛եւ Հայաստանում հեթանոսություն-քրիստոնեություն առճակատման մի նոր դավադիր փորձ կարող է լինել… Գժվե՛լ ենք. Երեւանում թու՞րքն է տուն կառուցում… Ադրբեջանը հերթական խարդախությունն է արել…) եւ նշել, որ քրիստոնեական հավատի ջատագով ներկայացող եւ հին հավատների դեմ հանդես եկող այս մի ռուս ստահակը հաստատ որոշակի պատվերով էր եկել, նախապատրաստված: Ըստ ամենայնի՝ Հայաստանում մի նոր 301 թիվ՝ քրիստոնեություն-հեթանոսություն նոր առճակատում սադրելու միտումով:

Շարունակել կարդալ

Հրաշապատում հեքիաթները՝ դաստիարակության միջոց (մաս 2-րդ) – Կախարդական հեքիաթները մարդկային ներքին խնդիրների եւ դրանց լուծումների վերաբերյալ անսահման նյութ են պարունակում…

Սկիզբը՝ թիվ 31-ում

http://www.hayary.org/wph/?p=4402 – Հրաշապատում հեքիաթները՝ դաստիարակության միջոց (մաս 1-ին) – Էկոլոգիական դաստիարակության նպատակն է, որպեսզի մարդը ներդաշնակության մեջ գտնվի ինքն իր, բնության եւ հանրության հետ…

«Ողջ մանկական գրականությունից (հազվադեպ բացառությամբ) ամենաշատը հրաշապատում հեքիաթներն են հարստացնում երեխաներին եւ բավարարում նրանց ներքին պահանջմունքները: Կախարդական հեքիաթները անհրաժեշտ են որքան երեխաներին, նույնքան էլ մեծահասակներին… Կախարդական հեքիաթները մարդկային ներքին խնդիրների եւ դրանց լուծումների վերաբերյալ անսահման նյութ են պարունակում բոլոր հասարակությունների համար, անկախ պատմական ժամանակաշրջանից»... «Մեր օրերում երեխաները լուրջ վնասներ են կրում, քանի որ նրանցից շատերը հնարավորություն չունեն ծանոթանալու հրաշապատում հեքիաթների հետ: Մեծամասամբ երեխաները ծանոթանում են հեքիաթների փքուն ու պարզեցված տարբերակներին, որոնք թուլացնում են դրանց ներգործության ուժը եւ զրկում խորքային նշանակությունից»…

Նույնատիպ եզրահանգման է եկել նաեւ Կ.Դ. Ուշինսկին՝ Բ. Բեթլհեմից մոտ հարյուր տարի առաջ. «Ուշինսկին դաստիարակչական առումով հեքիաթները շատ ավելի բարձր էր դասում, քան մանկական գրականության մյուս բոլոր ժանրերը: Եվ այդ սկզբունքից ելնելով նա իր կազմած դասագրքերում մեծ տեղ էր տալիս հեքիաթներին»:

Երեխայի համար հրաշապատում հեքիաթների կարեւորության, նշանակության մասին կարելի է խոսել անվերջ: Միանշանակորեն համակարծիք ենք որոշ հետազոտողների վերջնական եզրակացություններին՝ հրաշապատում հեքիաթների դերը երեխաների զարգացման եւ առողջ հոգեկերտվածք ձեւավորելու համար անգնահատելի եւ անփոխարինելի են:

Սովորաբար հեքիաթները կարդում են ծնողներն իրենց ընտրությամբ: Դասարանում, երեխաների հետ աշխատելիս այն հարցին, թե լսե՞լ են հեքիաթներ, աշակերտների մի մասը լռում է… Այսինքն, դասարանում մեր կազմած ծրագրով կարդացած հեքիաթների շարքը որոշ աշակերտների հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու դրանց, իսկ մեծ մասին արդեն հայտնի հեքիաթները լսելու պահին ունեցած հոգեվիճակից եւ խնդիրներից ելնելով՝ նորովի են ներկայանում:

Ուստի՝ երեխայի համար հեքիաթի վերընթերցումն էլ դրական ազդեցություն է ունենում: Մենք կփորձենք երեխաների էկոլոգիական դաստիարակության խնդրում հրաշապատում հեքիաթների դերը եւ մատուցման ձեւը դիտարկել նորովի: Տարբեր դպրոցների 2-րդ եւ 3-րդ դասարաններում հեքիաթները կարդալը, այն նորովի մեկնաբանելը եւ էկոլոգիական տեսանկյունից ներկայացնելը երեխաները յուրացնում են շատ արագ:

Շարունակել կարդալ

Գառնո տաճարի դեմ ճղճիմ քայլը նա՛եւ Հայաստանում հեթանոսություն-քրիստոնեություն առճակատման մի նոր դավադիր փորձ կարող է լինել… Գժվե՛լ ենք. Երեւանում թու՞րքն է տուն կառուցում… Ադրբեջանը հերթական խարդախությունն է արել…

Տականքն ազգություն չունի, առավել եւս՝ հավատ

Սեպտեմբերի 27-ին «Գառնի» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանի աշխատակիցները եւ այցելուներից մեկը կանխել են ՌԴ քաղաքացի Մաքսիմ Նիկիտենկոյի կողմից «Գառնի» տաճարի (պետ. ցուցիչ՝ 6.21.4.2) նկատմամբ իրավախախտման հետագա ընթացքը: Մինչ արգելոց-թանգարանի աշխատակիցները կնկատեին իրավախախտում թույլ տվող զբոսաշրջիկի գործողությունները, երկոտանի անասուն Նիկիտենկոն հասցրել է աերոզոլային ներկով գրել տաճարի հետեւի պատին:

«Գառնի» ՊԱԹ մասնաճյուղի վարիչը դեպքի մասին անմիջապես տեղյակ է պահել «Պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի տնօրինությանն ու հուշարձանի նկատմամբ կատարված իրավախախտման փաստի առթիվ ահազանգել է Կոտայքի մարզի ոստիկանություն:

«Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների եւ պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ից հայտնել են, որ «Պատմության եւ մշակույթի անշարժ հուշարձանների ու պատմական միջավայրի պահպանության եւ օգտագործման մասին» օրենքի 45-րդ հոդվածով՝ հուշարձաններին կամ դրանց պահպանական գոտիներին վնաս պատճառած իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձինք պարտավոր են վերականգնել դրանց նախկին վիճակը, իսկ անհնարինության դեպքում՝ հատուցել օրենքով սահմանված կարգով: «Վարչական իրավախախտումների մասին» օրենքի 95-րդ հոդվածը պատմության եւ մշակույթի հուշարձանների պահպանության կամ օգտագործման կանոնները խախտելու համար նախատեսում է տուգանք՝ սահմանված նվազագույն աշխատավարձի 50-ապատիկից 80-ապատիկի չափով:

Տեքստի մի մասն է հասցրել գրել երկոտանի անասուն Նիկիտենկոն, եթե հսկիչները չհասնեին՝ նա պետք է շարունակեր… Պատասխանատուների ասելով՝ հարցը խիստ է դրված, իրենք էլ հետեւում են ընթացքին:

Շարունակել կարդալ

Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 5-րդ. ամփոփում) – Հնդկաստան անվանումը առաջացել է հայերենից եւ «հնդեվրոպական լեզուներ» տերմինը ավելի ճիշտ կլինի փոխարինել «հայեվրոպական լեզուներ» տերմինով…

Սկիզբը՝ թիվ 27-30-ում

http://www.hayary.org/wph/?p=4386 – Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 4-րդ) – Հնդկաստան անվանումը ըստ մեր հին առասպելների եւ բազմաթիվ այլ աղբյուրների օգտագործվել է ամենատարբեր երկրներ անվանելու համար… Հնդու քաղաք՝ հայ առասպելաբանությունում…

- http://www.hayary.org/wph/?p=4370 – Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 3-րդ) – մ.թ IVդ. դեռ օգտագործման մեջ է եղել «թռչնի լեզուն», ըստ բազմաթիվ էզոթերիկ աղբյուրների, թռչունը Երկնքի եւ Արեւի համամարդկային խորհրդանիշն է…

- http://www.hayary.org/wph/?p=4356 – Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 2-րդ) – Առաջին անգամ մարդկության պատմության մեջ այս չորս կայսրությունները կապված էին իրար հետ… Հիշատակում է նաեւ երկու Եթովպիաների գոյության մասին…

- http://www.hayary.org/wph/?p=4342 – Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (1-ին մաս) – …հեղինակները խոսում են «Հնդկաստանների» մասին, իսկ որտեղի՞ց է ծագել եւ ի՞նչ է նշանակում Հնդկաստան անվանումը… Միջնադարյան հայերեն քարտեզը եւ «Աշխարհք Հնդկաց­ը»…

* * *

Մենք կարծում ենք, որ նրանք նաեւ իմացել են այն մասին, որ արեւի էներգիայի մուտքի եւ ելքի միջեւ ճշգրիտ հավասարակշռություն է տեղի ունենում միայն երկու զուգահեռականներում՝ 40՜ հյուսիսային եւ հարավային լայնություններում: Բոլոր մնացած լայնություններում ռադիացիոն հաշվեկշիռն անհավասարաչափ է:

Քանի որ Քարահունջ աստղադիտարանն ամենահինն է Աշխարհում, պարզ է, որ այսպես կոչված «Մինոսյան օրացույցը» Հայաստանից է տարվել Կրետե կղզի, բայց մեզ մոտ, ըստ երեւույթին, եղել է այլ անվանումով:

Սուրեն Այվազյանը «Հնագույն Հայաստանի մշակույթի պատմությունից» գրքում, խոսելով Արագածի արեւացույցի (մ.թ.ա. IV-III հզ.) մասին, գրում է. «Արեւացույցի միջոցով որոշվում էին Երկրի չորս կողմերը եւ միջօրեականը»: Ուստի չորս կիսաշրջանների երկրի չորս կողմերն արտահայտող իմաստը դրա ապացույցն է:

Մագնիսի սլաքի բացակայության ժամանակ արեւացույցը, այսպես կոչված Հնդկական շրջանակի հետ միասին, փոխարինում էր կողմնացույցին: Այս կարեւորագույն տեղեկությունը «Հնդկական շրջանակի» մասին մեկ անգամ եւս հաստատում է մեր ենթադրությունը, որ հնում Հայաստանը (մասնավորապես Սյունիքը) կոչվել է Հնդկաստան, իսկ հուշարձանի 40 քարերը խորհրդանշում են ոչ միայն աստղադիտարանի լայնությունը, այլ նաեւ «քառասնամյա շրջանը», որն ըստ երեւույթին կոչվել է «Հնդկական շրջան»: Ավելի ուշ, Կրետե կղզու բնական աղետից հետո հույներն այն անվանել են «Մինոսյան շրջան»՝ Կնոսոսի առասպելական թագավոր Մինոսի անունով:

Պ. Հերունին ենթադրում է, որ Քարահունջ աստղադիտարանի N 63 քարը հնում օգտագործվել է նաեւ որպես օրացույց, արեգակնային ժամացույց: Նա գրում է. «1997թ. սեպտեմբերի 21-ի գիշերահավասարին N 63 քարի անցքում տեղադրել էինք ու կավով ամրացրել հայելու մի կտոր: Այդ հայելուց արտացոլված արեւի շողիկը քարից 10 մ հեռավորության վրա գտնվող էկրանի վրայով անցնում էր մեկ րոպեում 4 սմ»: Ահա այստեղ էլ ի հայտ է եկել չորս (4) «սուրբ» թիվը:

Շարունակել կարդալ

Հրաշապատում հեքիաթները՝ դաստիարակության միջոց (մաս 1-ին) – Էկոլոգիական դաստիարակության նպատակն է, որպեսզի մարդը ներդաշնակության մեջ գտնվի ինքն իր, բնության եւ հանրության հետ…

Հեղինակը մեզ տեղեկացրել էր, որ ստորեւ ներկայացվող նյութը տպագրվել է «Մանկավարժական միտք» հանդեսում: Հաշվի առնելով թեմայի կարեւորությունը եւ «Լուսանցք»-ի ընթերցողների շրջանակը, նա խնդրեց մեզ ներկայացնել թեման (դա անում ենք կրճատումներով,-խմբ.)՝ ցանկանալով կրկին խոսել այն ամենակարեւորի ու ամենաքնքուշի մասին, որից վաղը կախված է լինելու բոլորիս ապագան: 

«Լուսանցք»-ը պատրաստ է խնդրո առարկայի շուրջ ծավալումներ սկսել:

* * *

- «…Երեխան հեքիաթից, տվյալ իրավիճակից, կյանքի յուրաքանչյուր իրադարձությունից վերցնում է այն, ինչը նրան հետաքրքրում է, ինչի կարիքը նա ունի, ոչ մի րոպե չընդհատելով ընտրելու աշխատանքը»…

Մարդկային անհեռատես գործունեությունն իր կործանարար հետեւանքներով խոր եւ անդառնալի փոփոխություններ է առաջացնում Երկիր մոլորակի վրա: Բնական եւ տեխնածին աղետների հետեւանքով մարդկությունը հայտնվել է առավել խոցելի եւ անպաշտպան վիճակում: Հետագա բացասական զարգացումները կանխելու կամ գոնե նվազագույնի հասցնելու միակ ուղին,  արդի բնապահպանական գիտական կանխատեսումների համաձայն, մարդկային կենսակերպի, պահանջմունքների, իչպես նաեւ բնության հետ փոխհարաբերությունների վերանայված նոր արժեքային գիտակցության եւ նոր արժեհամակարգի ձեւավորումն է: Վերոնշյալ խնդրի բարդությունը ենթադրում է, որ դրա լուծումը երկարատեւ, հետեւողական գործընթաց է եւ պայմանավորված է հասարակությանը նոր կրթական ազդակ հաղորդելու գործոնով: Սույն խնդրի լուծումը, մեր խորին համոզմամբ, պետք է սկսել անհատի սոցիալականացման ամենավաղ շրջանից, ուսուցման սկզբնական փուլից՝ նախակրթարան եւ տարրական դպրոցական օղակներից՝ այն դարձնելով շարունակական մարդու ամբողջ կյանքի ընթացքում: Մասնավորապես, նպատակահարմար ենք կարծում էկոլոգիական դաստիարակությունը տարրական դպրոցից սկսել, քանի որ ուսուցման այդ աստիճանում կրթության բովանդակությունը առավել մեծ հնարավորություն է ընձեռում դրա իրականացման համար:

Շարունակել կարդալ

Նժդեհի անվերջ վերադարձը (մաս 3-րդ՝ ամփոփում) – Հիմնել Գարեգին Նժդեհի անվան «Մարդկայնության, Ոգու եւ Արարման» համաշխարհային մրցանակ… Նժդեհյան ռազմահայրենապաշտական դաստիարակություն՝ ամենայն հայոց (ՀՀ, ԼՂՀ, Սփյուռք) կրթական բոլոր աստիճաններում, հայոց բանակում…

Նվիրում եմ Արցախ Բունիաթյանի մշտապայծառ հիշատակին

Սկիզբը՝ թիվ 28-29-ում

http://www.hayary.org/wph/?p=4369Նժդեհի անվերջ վերադարձը (մաս 2-րդ) – Հայոց հողին հանձնելու երրորդության գաղափարը, երեք սրբավայրերի եռանկյունահամակարգ առկայությունըՄարդիկ ձեռքներին ամուր պահում էին Նժդեհի հուշամեդալը

http://www.hayary.org/wph/?p=4357 - Նժդեհի անվերջ վերադարձը (մաս 1-ին) – «Մենք հայ ենք»-ի քվեարկության արդյունքներով, հռչակվել է բոլոր ժամանակների թիվ 1 Հայ…

Հայտնի է Նապոլեոն Բոնապարտի վճռակը, ըստ որի՝ «գործը գլուխ բերելու համար անհրաժեշտ է փող, էլի փող եւ ավելի շատ փո­ղ». ըստ էության՝ հարաճուն հակաերրորդություն… Մինչդեռ Նժդեհն այստեղ էլ այն եզակի աշխարհագործիչն է, ով հազար գլուխ բարձր մնաց վաղուց հետ տնտեսական սահմանումներից եւ հենց սահմաններից դուրս եկած «համընդհանուր համարժե­ք» կոչեցյալ փաստացի մամոնա-դերաստծուց՝ «Ղազարոսի պես աղքատ եմ, ղուրբան» կենսախոստովանանքով եւ իր քաղաքակրթական սխրանքներն առավելագույնս վսեմացնող բացառիկ սակավապետությամբ:

…Ինչ մնում է կրկին բուն Նժդեհյան ուխտատեղիներին, ահավասիկ. «կազմակերպվել», «անցկացնել» բայերի բոլոր ժամանակաձեւերով, ըստ քրիստոնեական ծիսակարգի՝ մկրտության, հարսանեկան (ներառյալ՝ պսակադրության) արարողություններ, ինչպես նաեւ բոլոր սերունդների եւ խավերի մանկանց ու մեծաց, աշակերտների, ուսանողների, զինվորականների, հանրային գործիչների, «ներքին» եւ «արտաքին» զբոսաշրջիկների ուժերով եւ մասնակցությամբ բազմաբնույթ միջոցառումներ։ Նժդեհի «հետմահու կյանք­ի» ամբողջ հարացույցը լայն աշխարհաքաղաքական իրույթների եւ համադրությունների խորապատկերին իմաստավորելիս, սակայն, հառնում է, թերեւս, շատ ավելի նշանակալի միջազգային պատմական առանձնահատկություն։ Նժդեհի աճյունի հայրենադարձումը ձեռնարկվել եւ էացվել է հակընդդեմ տվյալ պետության (առավել եւս ԽՍՀՄ­ի պես համայնատիրական գերտերության) քաղաքական վարչակարգի, իշխանական բուրգի եւ գաղափարախոսության, ի հեճուկս «վերեւների» կամքի՝ զուտ ժողովրդական ընդերքից հրաբխած եռանդուժով, այն էլ՝ առաջինը առնվազն Կենտրոնական եւ Արեւելյան Եվրոպայի բովանդակ մետատարածաշրջանում։ Մինչդեռ մյուս բոլոր հերոսների աճյունների հայրենադարձերն ու վերաթաղումները կատարվել են, որպես կանոն, ամենաբարձր մակարդակով՝ պետական իշխանությունների հովանու ներքո եւ (կամ) գործուն աջակցությամբ։ Այսպես՝ Նժդեհի սրբաճյունի հայրենացման 11-րդ տարում, արդեն նորանկախ Հայաստանի օրոք, Իրանից հայրենի Ահակչի (Զովասար) գյուղ փոխադրվեցին հայտնի ջանֆիդա Մորուք Կարոյի նշխարները: Նժդեհյան հենց բանաձեւմամբ՝ մեր «Մեծ մեռելների­ց» Անդրանիկի, Դրոյի, Սոսե մայրիկի մասունքներն իշխանությունները հայրենիքում ամփոփեցին Նժդեհի վերադարձի միայն 17-րդ տարում։ ՀՅԴ համահիմնադիր, նժդեհյան ու, վստահ եմ, ընդհանրապես ամենա, ամենա- գեղոր-գեղոնի («ESSE HOMO-ահա՛ մարդ­ը») հերոս Սիմոն Զավարյանի աճյունադարձն իրագործեց հարազատ կուսակցությունը՝ քիչ ավելի վաղ (1999թ. հոկտեմբեր), բայց էլի, անշուշտ, ՀՀ պետական իշխանությունների արտոնմամբ:

Շարունակել կարդալ

Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 4-րդ) – Հնդկաստան անվանումը ըստ մեր հին առասպելների եւ բազմաթիվ այլ աղբյուրների օգտագործվել է ամենատարբեր երկրներ անվանելու համար… Հնդու քաղաք՝ հայ առասպելաբանությունում…

Սիզբը՝ թիվ 27-29-ում

Անգեղակոթ գյուղի հնավայրում, խաչքարերի շրջակայքում, կա մի բարձր քարե սյուն՝ կոնաձեւ գլխով, որին շատ նման է Եգիպտոսի Հելիոպոլիս քաղաքի Արեւի Աստծո տաճարի կենտրոնում դրված՝ «BnBn» սյունը:

http://www.hayary.org/wph/?p=4370Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 3-րդ) – մ.թ IVդ. դեռ օգտագործման մեջ է եղել «թռչնի լեզուն», ըստ բազմաթիվ էզոթերիկ աղբյուրների, թռչունը Երկնքի եւ Արեւի համամարդկային խորհրդանիշն է

http://www.hayary.org/wph/?p=4356 – Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 2-րդ) – Առաջին անգամ մարդկության պատմության մեջ այս չորս կայսրությունները կապված էին իրար հետ… Հիշատակում է նաեւ երկու Եթովպիաների գոյության մասին…

http://www.hayary.org/wph/?p=4342 - Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (1-ին մաս) – …հեղինակները խոսում են «Հնդկաստանների» մասին, իսկ որտեղի՞ց է ծագել եւ ի՞նչ է նշանակում Հնդկաստան անվանումը… Միջնադարյան հայերեն քարտեզը եւ «Աշխարհք Հնդկաց­ը»…

Անգեղակոթ անվանումը բաղկացած է «անգղ» եւ «կոթ» արմատներից, որտեղ «կոթ/կո­տ» բառը հայերենում նշանակում է գլուխ, գանգ, այսինքն՝ Անգեղակոթ բառացի նշանակում է Անգղի գլուխ (Արեւի գլուխ), ինչը լիովին համապատասխանում է «պղպղուն» քարին եւ թռչնին:

Որոշ ավանդություններում արծիվը խորհրդանշել է հյուսիսը, որը ընկալվել է իբրեւ աշխարհի կատար:

Հաստատելու համար մեր ենթադրությունը, որ «Հնդկաց աշխար­հ»-ը հայկական տեղանքի անուն է եղել, բերում ենք եւս մեկ կռվան, որ կապված է հայ ազատագրական շարժման ղեկավարներից մեկի՝ Իսրայել Օրու ծննդավայրի հետ:

Հոդվածաշարի սկզբում  բերված են Իսրայել Օրու կենսագրությանը վերաբերող որոշ տվյալներ, բայց ոչ մի տեղ չի նշվում նրա ծննդավայրի անունը: Միայն գիտենք, որ նրան անվանել են «հնդկաստանցի» Իսրայել Օրի:

Նույնիսկ «Իսրաել Օր­ի» գրքի հեղինակը՝ Մ. Արազին, չի նշում նրա գյուղի անունը, որովհետեւ նրա մեջ էլ, հավանաբար, տարակուսանք է առաջացրել Իսրայել Օրու իրականում հնդկաստանցի լինելու փաստը: Ըստ Մ. Արազու նկարագրման, նրա գյուղը գտնվել է Անգեղակոթից ոչ հեռու: Ինչպես տեղեկացանք, նրան համարել են նույնիսկ անգեղակոթցի, սիսիանցի, ինչը հաստատում է, որ նա Սյունիքից է: Այս ամենը թույլ է տալիս ենթադրել, որ Հնդկաստանը ոչ թե նրա գյուղի անունն է, այլ, ըստ ամենայնի, Սյունյաց աշխարհի, որը հնում կոչվել է Հնդկաստան:

Թե չէ ինչո՞ւ Սյունիքում ծնված, 20 տարի այնտեղ ապրած, որից հետո 20 տարի Եվրոպայում ապրած, իսկ 40 տարեկան հասակում հայրենիք վերադարձած Իսրայել Օրուն, ով մինչ այդ եւ հետագայում իր գործունեության ընթացքում ոչ մի առնչություն չի ունեցել Հնդկաստանի (թերակղզի Ինդոստանի) հետ, պետք է անվանեին հնդկաստանցի: Ուրեմն՝ նա իրոք եղել է հնդկաստանցի, սյունիքցի (հայաստանցի):

Եթե, ինչպես գրում է Ե. Բլավատսկայան, «Եփրատից մինչեւ Տիբեթ տարածքները կոչվել են Հնդկաստան», իսկ Ռ. Գալչյանի գրքում՝ Մաթեոս Փարիսի քարտեզի մեկնաբանության մեջ ասվում է՝ «Հայաստանը տարածված է մինչեւ Հնդկաստան», ապա կասկած չի մնում, որ Սյունիքը հնում կոչվել է Հնդկաստան:

Հնդկաստան, Հնդստան, Հնդկաց երկիր, Հնդու քաղաք անվանումները հաճախ ենք հանդիպում հայ առասպելաբանությունում:

Մենք մեջբերումներ կանենք Սարգիս Հարությունյանի «Հայ առասպելաբանությու­ն» գրքից, որը ծավալուն եւ բովանդակալից նյութ է պարունակում: Սակայն մեր պրպտումները գնում են Հնդկաստան տեղանվան տարատեսակ մեկնաբանություններին: Ինչպես հին հեղինակների մոտ, այնպես էլ այս գրքի հեղինակի մոտ տարակուսանք է առաջացնում Հնդկաստան անվանումը եւ այն ամենը, ինչ կապված է հնդկականի հետ:

Շարունակել կարդալ

Նախնյաց հիշատակի տոնը՝ Արփի եւ Մադաթափա լճերի միջակայքում

Հայ արիականներն ու հեթանոս-արիադավան ազգայնականների համախմբումը սեպտեմբերի 23-ին հերթական անգամ նշեցին ավանդական Նախնյաց տոնը:

Հայ Արիական Միաբանության Հոգեւոր հանձնախմբի Քրմական դասի քրմերն ու քրմի թեկնածուները ՀԱՄ առաջնորդ Արմեն Ավետիսյանի գլխավորությամբ Շիրակի մարզի Արփի եւ Ջավախքի Մադաթափա լճերի միջակայքում կատարել են արիադավան ծիսական արարողություն՝ փառաբանելով հայոց բոլոր նախնյաց:

Հայ արիականներն ու ազգայնականները փառաբանել են նաեւ Հայ Աստվածներին ու Տիեզերքի Արարչին՝ խնդրելով աջակցել իրենց՝ Հայոց հայրենիքի վերատիրման, ամբողջականացման գործում եւ Հայկական լեռնաշխարհում՝ Հայոց Արարչատուր եւ Աստվածազարմ Բնօրրանում վերստին հաստատվելու համար:

Նախնյաց հիշատակի օրը տոն է՝ տոնախմբություն, քանզի հիշվում եւ մեծարվում են մեր նախնիները, եւ դա բացարձակ կապ ու նմանություն չունի հուդա-քրիստոնեական մեռելոցների հետ: Առավել եւս, որ հայ արիական հայերն իրենց նահատակների ու մեռյալների հոգիներին ճանապարհում են Վերին Հայկական լեռնաշխարհ, ոչ թե Վերին Երուսաղեմ, ինչպես հուդա-քրիստոնյաները: Հայ արիադավան հեթանոսները Սրբազան Տարածք են համարում Արարատյան (Հայկական) աշխարհը, ոչ թե Իսրայելը, Սրբազան Լեռ են համարում Մեծ ու Փոքր Մասիսները, ոչ թե Սիոնը եւ հիշում են ոչ թե հրեական առաքյալներին կամ այսպես կոչված մարգարեներին, այլ բոլոր հայ նախնիներին՝ տասնյակ հազարամյակներից եկած ու մինչ ցայսօր, դրանով իրենց մեջ նորոգելով Հայի Տիեզերահաս ենի հավերժության ընթացքը, Հայ Տեսակի առաքելությունն ու առաքինությունները: Այդ սրբազան օրը մարդ եւ հոգի-ոգիներ կապը Երկրային Հայրենիքից ձգվում է դեպի Տիեզերական հոգե-ոգեղեն Հայկական Աշխարհները…

Շարունակել կարդալ

Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 3-րդ) – մ.թ IVդ. դեռ օգտագործման մեջ է եղել «թռչնի լեզուն», ըստ բազմաթիվ էզոթերիկ աղբյուրների, թռչունը Երկնքի եւ Արեւի համամարդկային խորհրդանիշն է…

 Սկիզբը՝ թիվ 27-28-ում

http://www.hayary.org/wph/?p=4356 – Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 2-րդ) – Առաջին անգամ մարդկության պատմության մեջ այս չորս կայսրությունները կապված էին իրար հետ… Հիշատակում է նաեւ երկու Եթովպիաների գոյության մասին…

http://www.hayary.org/wph/?p=4342 – Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (1-ին մաս) – …հեղինակները խոսում են «Հնդկաստանների» մասին, իսկ որտեղի՞ց է ծագել եւ ի՞նչ է նշանակում Հնդկաստան անվանումը… Միջնադարյան հայերեն քարտեզը եւ «Աշխարհք Հնդկաց­ը»…

Չինագետ Լ.Բորովկովան իր գրքի (Ցարստվո զապադնովո կրայա) նախաբանում գրում է. «Մ.թ.ա. III դ. վերջերից մինչեւ մ.թ I դ Կենտրոնական Ասիայի համար եղել է մեծ պատմական ժամանակաշրջան: Դա եղել է քոչվորների հզոր թագավորության՝ Սյուննու կազմավորման եւ ծաղկման ժամանակը, որը տարածված էր Մոնղոլիայի արեւելքից մինչեւ Միջին Ասիա, իսկ հետո (206 մ.թ.ա.- մ.թ. 25) նրա կործանման եւ փլուզման ժամանակաշրջանը՝ չինական Խան կայսրության հետ պայքարում»:

Հեղինակը, արտահայտելով կարծիքը, գրում է. «Այն ժամանակվա չափանիշներով տարածաշրջանի այս ժողովուրդը, որն ունեցել է 700 տարվա պատմություն, թվում է, թե հենց այնպես հեշտ ու հանգիստ, հետք չթողնելով, իջավ պատմության բեմից սկսած մ.թ. Vդ կեսերից: Այս անկման իրադարձությունը պատմության համար մնում է հանելուկ, որը սպասում է իր ուսումնասիրողին»:

Չինացի պալատական պատմաբան Սիմա Ցյունը «Պատմություն Սյուննուների մասին» աշխատությունում շարադրել է «սյուննու» ժողովրդի պատմությունը սկսած մ.թ.ա I-II, որտեղից կանենք մի մեջբերում. «Արդեն հարյուր տարի է, ինչ գոյություն ունի  Սյուննու պետությունը, որի մեջ են մտել Խանից հյուսիս եւ հյուսիս-արեւելք գտնվող նվաճված  ժողովուրդները: Խանում այդ ժամանակ իշխող ժողովրդի՝ սյունների անվանումը դարձավ հյուսիսային ժողովուրդների հին չինական ընդհանուր «խուսցի» անվան հոմանիշը»: Ինքը՝ պատմաբանը, երեբեմն «խուսցիի» փոխարեն գրում էր «սյուններ», իսկ «խուսցի» բառը չինարեն նշանակում է հյուսիսացի:

Սյուննու անվանումը կարդալիս մտովի տեղափոխվում ես Սյունյաց երկիր, հիշում հայ իշխաններ Սյունիներին եւ «սյուններ» բառի մեջ գտնում հայերեն «սյուն» արմատը: Իսկ երբ տեղեկանում ես, որ այժմյան Չինաստանում կա Ցիցիքար (Ցիցիկար,- ռուս.) անունով քաղաք, ապա Սյունիքում ես գտնում նրա զուգահեռը՝ «Ցից քարեր» անվամբ, ինչպես տեղացի ժողովուրդը եւս մի տարբերակով անվանել է Քարահունջ հուշարձանը:

Երբ Ս.Հարությունյանի «Հայ առասպելաբանություն» գրքում կարդում ենք. «Մամիկն ու Կոնակը ապստամբում են իրենց տեր եւ հովանավոր Ճենաց թագավորի դեմ…», ապա այստեղ ակամա մտաբերում ենք Մամիկոնյաններին: Պատմության այս հանելուկը, որտեղ միահյուսվում են Չինաստանի եւ Հայաստանի տեղանունները, եւս ուսումնասիրության կարիք ունի:

Քուշանաց թագավորությունը  չինական աղբյուրներում կոչվել է  ուշի թագավորություն: Հարց է ծագում՝ ովքե՞ր են քուշանները, որտեղի՞ց են, ի՞նչ է նշանակում քուշ/կուշ/գուշ բառը եւ ո՞ր լեզվով կարելի է այն բացատրել: Մենք կփորձենք գտնել այս հարցերի պատասխանը:

Հ. Մարտիրոսյանի «Հայոց հնագույն պատմության էջեր» գրքից տեղեկանում ենք, որ շումերերեն «KuŠ» սեպանշանի ընթերցման տարբերակներից մեկը՝ «su11» բառը նշանակում է «ցեղ, տոհմ, սերունդ»: «KuŠ» սեպանշանի հիմնական ընթերցումներն են ԽuŠki=Կուշ, Քուշ երկիր կամ Suki=Սու երկիր: Ըստ շումերաաքադական ժամանակաժշրջանի աշխարհագրության՝ Su-birki4 է անվանվել Միջագետքից հյուսիս ընկած երկիրը: Սպեր անվանումը համահունչ է Շուբարտու երկրի շումերական Su-birki ici անվանման հետ:

Հեղինակը Ճորոխ-եհոն գետանունը կապում է Սպեր=Su-birki4 երկրի հետ եւ համարում է, որ Su-birki4=Suki=ԽuŠki:

Շարունակել կարդալ

Նժդեհի անվերջ վերադարձը (մաս 2-րդ) – Հայոց հողին հանձնելու երրորդության գաղափարը, երեք սրբավայրերի եռանկյունահամակարգ առկայությունը… Մարդիկ ձեռքներին ամուր պահում էին Նժդեհի հուշամեդալը…

Նվիրում եմ Արցախ Բունիաթյանի մշտապայծառ հիշատակին

Սկիզբը՝ թիվ 28-ում

http://www.hayary.org/wph/?p=4357 - Նժդեհի անվերջ վերադարձը (մաս 1-ին) – «Մենք հայ ենք»-ի քվեարկության արդյունքներով, հռչակվել է բոլոր ժամանակների թիվ 1 Հայ…

Շատ տարիներ չանցած՝ հայոց այս նորագույն ուխտավայրում, ի նշանավորումն պատմական իրադարձության, դրվեցին փոքր հուշաքար եւ մետաղե ցուցանակ՝ Նժդեհի անվան, ծննդյան եւ երկրային վախճանի թվականների նշումով։

1983թ. հոկտեմբերի 7-ից ակունքվում է Նժդեհյան նախ խորհրդապահ, այնուհետ՝ արցախյան վերազարթոնքի շնորհիվ բացորոշված ամենամյա ուխտագնացությունների շարան­ավանդույթը, որ, Նժդեհի արարչական էությունը ցուցանող լուսասփյուռ ճառագայթի երկրաչափական սահմանմանը համարժեք, սկիզբ ունի՝ միայն սկիզբ, եւ չունի վերջ…

1986թ. հոկտեմբերի 7-ի հերթական գաղտնի ուխտայցի ժամանակ, հիշյալ նշխարատեղիում, Ամենաբարձրյալի գերագույն իշխանության անունից օրհնության կարգ է կատարում ազգանվեր քահանա (հետայդու երկար ժամանակ՝ նախ նժդեհյան ոգուժով ազատագրված ԼՂՀ Քաշաթաղի շրջանի հոգեւոր հովիվ, վարդապետ) Աթանաս Մովսիսյանը։

2000-ական թթ. սկզբին գործարար Ռուդիկ Վարդազարյանն իր ու բարեկամուհիների միջոցներով «Նժդեհ» անվամբ արծվապատկեր հուշաքար է տեղադրում՝ հընթացս ցանկապատելով եւ աստիճանապատելով։

2006թ. հուշաքարից քիչ ցած, «Հայ ասպետ» կազմակերպության Նժդեհիկների անունից ուշագրավ բացված քարագիրք է դրվում՝ «Հերոսները չեն մեռնում՝ հազարապատկվում են» փորագիր կարգախոսով։

2011թ. մի խումբ երեւանցի ազատամարտիկներ Կապանի ընկերների օգնությամբ հավելազարդում են նշխարավայրը՝ պատրաստելով նոր ենթակառուցվածքներ։

…1987թ. մայիսի 8-ին (ուշադրություն դարձրեք՝ ուղիղ 5 տարի անց, այս օրը կրկին Նժդեհի «անտես», բայց հավերժ առաջավար աջով, պիտի ազատագրվի արցախյան միջնաբերդաքաղաք Շուշին) նույն նախաձեռնող խմբակը (ուրգեն Արմաղանյանից բացի) խստագույն գաղտնապայմաններում, Նժդեհի մնացյալ մասունքներն ամփոփում է Սպիտակավորի չգործող Սուրբ Աստվածածին վանքի բակում (այժմ՝ ՀՀ Վայոց ձորի մարզի տարածք)։ Դրանց հետ հողին է ի պահ հանձնվում Վարագ Առաքելյանի կազմած ծրագրային գրությունը՝ որպես օրինակելի­անօրինակ ուղերձ սերունդներին. «ԳԱՐԵԻՆ ՏԵՐ­ՀԱՐՈւԹՅՈւՆՅԱՆ (ՆԺԴԵՀ)։ Հայ պարմանի, եթե երբեւիցե ձեռքդ անցնի այս փոքրիկ վկայությունը, իմացի՛ր, որ գտել ես հայ Հերոսաց Հերոս Նժդեհի հավետ սրբազան աճյունը։ Սրա տիրոջ ձայնից թնդում էին Սյունյաց բարձր լեռները, եւ հայ ազգի երկու արյունարբու թշնամիները թաքնվում էին ձորերում ու լեռներում։ Ծնկի՛ եկ այս աճյունի առջեւ, ինչպես այս նշխարները հայրենիք բերողներն ու հողին հանձնողներն արեցին։ Նժդեհի հոգին սավառնում է հայ լեռնաշխարհի վրա եւ այդ հոգին գալիք ազատագրական կռվում դարձյալ առաջնորդելու է մեզ…» (իրոք որ մարգարեաշունչ խոսքեր)։

Շարունակել կարդալ

Նժդեհի անվերջ վերադարձը (մաս 1-ին) – «Մենք հայ ենք»-ի քվեարկության արդյունքներով, հռչակվել է բոլոր ժամանակների թիվ 1 Հայ…

Նվիրում եմ Արցախ Բունիաթյանի մշտապայծառ հիշատակին

http://www.hayary.org/wph/?p=3500 – Մեծն հայորդու բաղձանքը՝ հայրենիք վերադարձն էր. Սրբազան վերաթաղում – Կգա՛ նաեւ Նժդեհի հոգու հանգստության օրը… Բաց նամակ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանին…

http://www.hayary.org/wph/?p=2879 – Գարեգին Նժդեհի գաղտնի զբոսանքը Երեւանում… Մեծ հայի 3 սրբավայրերը – Հիշեցնենք, որ Գարեգին Նժդեհի մասունքները վերաթաղվել են…

Թեեւ ամեն ժողովուրդ իր հայրենիքն ունի, մարդկությունը, սակայն, դեռ մնում է անհայրենիք։

Մարդկայնությունն է մարդկության հայրենիքը, որը մինչեւ հիմա գոյություն չունի։ (Նժդեհ)

Մեր հայրենիքի բախտի համար ես բռնել եմ Աստծո փեշից, իսկ դուք բռնեք ինձանից. առաջ գնանք դեպի ապագան…  (Զանգեզուրում՝ իր դավիթբեկյան ուխտակիրներին, գայլավաշտականներին, երմանիայում՝ հայ ռազմագերիներին): (Նժդեհ)

Եթե «մարդը չափանիշ է բոլոր իրերի՝ եւ՛ գոյություն ունեցողների, որ գոյություն ունեն, եւ՛ գոյություն չունեցողների, որ գոյություն չունեն» (Պրոտագորաս), ապա Նժդեհն* էլ չափանիշն է ամենայն մարդու:

Մի աշխարհ՝ մի Նժդեհ, մի Նժդեհ՝ բազմաշխարհ*… – Գարեգին Ղազարյան

Այս տարի լրանում է հայության եւ համայն մարդկության, հիրավի, Աստվածահաս զավակներից եւ միաժամանակ առաջնորդ-հայրերից մեկի՝ Գարեգին Եղիշեի Տեր-Հարությունյանի (Նժդեհ. 1886-1955) ոգեկիր աճյունի հայրենադարձման պատմակշիռ գործարշավի 32-րդ տարեդարձը, իսկ հունիսի 17-ը (1989-ից) Նժդեհի Հիշատակի եւ ուխտագնացության օրն է:

Ավելորդ չենք համարում հիշեցնել, որ Բազմահանճար Առաջնորդը, Գաղափարախոսը, Զորավարը, Փիլիսոփան (Էություն իմաստության տաճարի առավել դիպուկ բնութագրմամբ՝ Իմաստունը), Ժանրաստեղծ րող-Հրապարակախոսը, Դիվանագետը, Ճարտասանը, Բարոյագետ Հերոսապետը, անչափազանցորեն Քաղաքակրթիչ Ֆենոմենը եւ Վերազանցական Նոումենը (Իմանուիլ Կանտի փիլիսոփայության մեջ՝ մտքով անհասանելի (անիմանալի) էություն), Մարգարեն, զուգարժեքորեն ինքնանվանադիր Համամարդը, դեռ բնավ էլ ոչ վերջապես Իմացյալ Նահատակը, «Մենք հայ ենք» հեռուստանախագծի 2009-2010 թթ. աշխարհատարած համացանցային քվեարկության արդյունքներով, հռչակվել է բոլոր ժամանակների թիվ 1 Հայ, հայության գլխավոր գաղթերկրի՝ Ռուսաստանի ամենահայտնի «Նոեւ կովչե­գ» ռուսերեն թերթի հարցմամբ, ճանաչվել «20-րդ դարի գլխավոր Հայ­ը» (2010թ. ապրիլ)։

*Այս իմաստներով, ըստ իս, կարելի է լինել միմիայն այդ մեն-միակ՝ «1 Նժդեհ» երրորդութենային՝ մարմնական-հոգեւոր-ոգեղեն չափանմուշ-միավորը ոչ թե անգամ չգերազանցող /<=/, այլ ուղղակի՝ քիչ կամ շատ պակաս /</:

Նժդեհը նաեւ մերազնյա միակ Անհատն է, Ում ծննդյան հոբելյաններն արդեն 2 անգամ տոնանշվել են պետական եւ համազգային մակարդակներով՝ ՀՀ-ում, ԼՂՀ-ում եւ Սփյուռքում (2001թ. եւ 2011թ.), իսկ արդեն համաշխարհային պատմության մեջ՝ միակ մահկանացու-անմահ աշխարհիկ ործիչը, Ում աճյունամասունքները, Սուրբ Երրորդության հանգույն, ամփոփված են 3 վայրերում, այն էլ՝ Իր իսկ գլխավորությամբ ազատագրված երկրամասերում, տարբեր դարերում եւ անգամ հազարամյակներում…

Մեծամեծն Հայորդին վախճանվել է Վլադիմիրի բանտում (տխրահռչակ «Ցենտրալ»), 1955թ. դեկտեմբերի 21-ին։ Դեռ 1955թ. մարտի 3-ին Տաշքենդի (Ուզբեկստան) բանտից հարազատներին հղած նամակում գրել է. «Հայաստանից մի բուռ հող եմ վերցրել։ Դա հայրենի հողն է՝ ինձ հետ բանտում։ Կուզեմ, եթե վիճակված չէ ապրել, գոնե մեռնել հարազատ հողի վրա»։

Ստանալով Եղբոր մահվան գույժը՝ Լեւոն Տեր-Հարությունյանը (ժամանակին ինքն էլ բռնադատված բժիշկ) շտապում է Վլադիմիր, վերցնում Նժդեհի զգեստը, ժամացույցը։ Ստալինախրուշչեւյան զնդաններում Նժդեհի հեղինակած բազում արժեքավոր ձեռագրերը (տասնյակ «փիլիսոփայական տետրե­ր» եւ այլն), սակայն, Լեւոնին չեն տալիս, ոչ էլ թույլատրում են մարմինը տեղափոխել Հայաստան (ըստ ՀՀ առաջին գումարման Խ պատգամավոր, կամրջաշինարար, լուսահոգի Սեմյոն Բաղդասարյանի՝ բանտային բժիշկն է հավաստի տեղեկություններ իմացել այդ ձեռագրերի տեղի մասին, որոնք այժմ, ցավոք, կորած են համարվում)։

Շարունակել կարդալ