Խորագրերի պահոցը. Արվեստ

Արվեստ բաժնում մտեք «Հայկական Երաժշտություն» ենթաբաժինը:

Ժամանակն է հայի խոստովանանքի կամ՝ մեծ հավատադարձի նախաշեմին – Տիեզերաերակները կբերեն գենետիկ-ծինաբանական ակունքականչը եւ կխոսի Տիեզերական արդարության Ձայնը… – ՀԱՄ առաջնորդ Արմեն Ավետիսյան

Հավատը զորավոր է, հավատի ուժը՝ զորացնող: Եվ հզորն է հավատավոր: Սա ընկալողին հասու է միայն այդ զորության շունչը: Իսկ զորանալու համար պիտի հավատն զգալ՝ բնազդով, բանականությամբ ու բնախոսությամբ: Այս համակարգը տիրապետողին հավատը կհասցնի տիեզերքի հեռաստանները՝ մեկ միլիմետր անգամ մարդուն տեղից չշարժելով:

http://www.hayary.org/wph/?p=4539 – «Ազգային ես»-ը՝ «հայկական մենք»-ի արժեք ու նաեւ առավելագույն պարտավորություն եւ չափանիշ… ՏԻԵԶԵՐՔ-ը մի մարմին է՝ ԱՐԱՐՉԻ ՄԱՐՄԻՆ-ը, որն ունի հստակ ձեւ ու գործառույթներ…- ՀԱՄ առաջնորդ Արմեն Ավետիսյան

http://www.hayary.org/wph/?p=4538 – Օտարին ծառայող հավատա-փո՛խ եւ հավատա-փո՛ղ հայերը – Մի օր հայը կհասկանա այս ամենը՝ ուշ չլինի, հատկապես հայ զինվորի համար, ով հաճախ մարտի է գնում հանուն հավատի…- ՀԱՄ առաջնորդ Արմեն Ավետիսյան

Հավատը զորավոր է եւ՛ անհատի եւ՛ ազգի հոգեաշխարհների պարագայում: Ազգի արարչատուր 9 բնորոշիչների համակարգում հավատն այն միջանկյալ դիրքում է, որը հենված է ազգի ծագման՝ գենի արարման, բնօրրանի արարչատրման, լեզվի եւ առաքինության ծինաբանական հիմնասյուների վրա: Այս ամենին հենված հավատը ինքն է հիմնասյուն դառնում հաջորդ բնորոշիչների համար, որոնք վերերկրային ազդակներին են ձգվում՝ մշակույթը, ինքնությունը, էությունն ու առաքելությունը:

Հայոց հավատն ունի այս զորությունը, քանզի պատմությամբ է ապացուցել այդ իրողությունը, երբ Հայ Ազգ (Մարդիկ) – Հայ Աստվածներ – Տիեզերքի Արարիչ եռակապը, երրորդությունը եւ եռանկյունին ապրել է Հայքում՝ փոխզգացողությամբ եւ փոխօգնությամբ:

Եվ հայ արիականները միշտ են կարեւորել հավատը, մեր դեպքում՝ նաեւ հավատադարձը:

Հայ արիական կենտրոնի՝ իր ոլորտային բաժիններով ստեղծումը, հենց այդ նպատակն է ունեցել, որ միմյանց գտնեն ու փոխադարձ շփվեն հավատի նվիրյալները, հայաշունչ գործիչները, առհասարակ ազգային ակունք-արմատին ձգտողները, ովքեր որոշել են ապրել որպես հավաքականություն՝ ձեւավորելով բոլորովին այլ մարդկային մտածողական իրավիճակ, որը հայի բնական կարգավիճակ է եղել ի սկզբանե:

Հայոց Հավատի ու Հայ Աստվածների հետեւորդ լինելը կոչում չէ, ոչ էլ առանձնահատուկ դիրք՝ ազգային կյանքում: Դա տեսակի լինելիությանը հետամուտ լինելն է, ինչը այլաբանորեն՝ առաքինությամբ երաշխավորված մի նեղ արահետ է, որ առաքելության հավերժական ակունք է հասնում… Ներքին-երկրային զորությունները վեր է բարձրացնում՝ վերին-երկնային էություններին հասցնում…

Շարունակել կարդալ

Գոնե Իրանը չուրանար.- Լավաշը հայկական ճանաչելուն միայն թյուրքերը չեն դեմ եղել…Թեհրանը բողոքներ է ներկայացնում Ադրբեջանի դեմ՝ իր մշակութային արժեքները գողանալու համար, իսկ ինքը…

Նոյեմբեի 26-ին Փարիզում ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Ոչ նյութական մշակութային ժառանգության պաշտպանության մասին կոնվենցիայի միջկառավարական կոմիտեի 9-րդ նիստին որոշում է կայացվել ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ներկայացուցչական ցանկում ներառել Հայաստանի կողմից ներկայացված «Լավաշ. ավանդական հացի պատրաստումը, նշանակությունը եւ մշակութային դրսեւորումները Հայաստանում» հայտը:

Դեռ 2013թ. ներկայացված հայտը անցել է կոնվենցիայով սահմանված ընթացակարգային փուլերը՝ ստանալով փորձագիտական դրական եզրակացություն։

Այսպիսով« ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ներկայացուցչական ցանկը համալրվեց հայկական եւս մեկ՝ 4-րդ մշակութային արժեքով (լավ է, սակայն զարմանալի է, որ միայն 4-րդ): Հայտը պատրաստվել է ՀՀ ԱԱ հնագիտության եւ ազգագրության ինստիտուտի« մշակույթի նախարարության եւ Հայաստանի ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի ազգային հանձնաժողովի կողմից։

Լավ է, որ մշակույթի նախարարությունն այս անգամ չուշացավ եւ լավաշն էլ, հարիսայի եւ այլ ուտեստների պես, թուրքական  կամ ադրբեջանական ու վրացական չդարձավ…

Ինչեւէ, լավաշը հայկական ճանաչվեց ու… հիասթափվեց Ադրբեջանը: Սրանց մամուլն այդ օրը գրում էր՝ «Տապալում. լավաշը հայկական ճանաչվեց», «Մենք տանուլ ենք տալիս մեր մշակույթ­ը», «Դեռ երեկ մեզ խաբում էին» եւ այլն: Վերջին լուրի մասով ասեմ, որ Ադրբեջանի մշակույթի եւ տուրիզմի նախարարությունը հանդիսավոր կերպով զեկուցել էր« որ ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի միջկառավարական կոմիտեի նիստում հաջողվեց կանխել լավաշի «հայկականացումը»:

Թուրքական ու ադրբեջանական էլեկտրոնային մամուլն այդ օրերին քննարկում էր կազմակերպում, լավաշի թուրքական ծագումն ապացուցող «գիտնականներ» էր գտնում ու զարմանում էր, որ լավաշը թուրք-ադբեջանական ժառանգություն չի ճանաչվել:

Շարունակել կարդալ

«Ազգային ես»-ը՝ «հայկական մենք»-ի արժեք ու նաեւ առավելագույն պարտավորություն եւ չափանիշ… ՏԻԵԶԵՐՔ-ը մի մարմին է՝ ԱՐԱՐՉԻ ՄԱՐՄԻՆ-ը, որն ունի հստակ ձեւ ու գործառույթներ…- ՀԱՄ առաջնորդ Արմեն Ավետիսյան

Որեւէ գործ նախաձեռնելն արդեն իսկ գործ է, իսկ գործն ընթացք է, այն սկսելն էլ՝ գործողություն, որը պետք է ապահովագրել ընթացիկ, հեռանկարային ու լրացուցիչ ծրագրերով: Կապ չունի՝ գործն անձնական է, թե ընդհանրական, հաջողելու պայմանները նույնն են: Առավել եւս, եթե նախաձեռնվածն ազգային գործ է, պետք է ապահովագրել բոլոր վայրիվերումներից: Այս դեպքում՝ ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին: Հայ արիական կենսադրույթները նաեւ այս խնդրին են անդրադարձել՝ ասելով՝ հավատա՜ եւ գործիր՝ մշտապես ունենալով քո լրացուցիչ տարբերակը: Ինչպես նշվեց, հատկապես ազգային գործերում պետք է առավելագույնս զգոն լինել, քանի որ այդ դեպքում «ազգային ես»-ը «հայկական մենք»-ի արժեք ունի եւ պատասխանատվության առավելագույն չափանիշ:

Այստեղ հայ արիական կենսադրույթներն ասում են՝ պայքարը կյանք է եւ այն ներդաշնակորեն պետք է ներառի ինչպես ուժ ու վճռականություն, այնպես էլ՝ սեր ու քնքշանք: Չի կարելի ազգային գործը բռնությամբ իրականացնել, քանզի դա վերացնում է ազգայինի ու ապազգայինի սահմանները եւ հաճախ նույնականացնում է դրանք: Այսպես նույնական են երեւում ոչ միայն ազգայինն ու միջազգայինը, այլեւ՝ ազգայնականությունն ու ազգայնամոլությունը (նացիոնալիզմ եւ շովինիզմ): Երբ ուժը գործում է առանց սիրո դրսեւորման, այն ձեռք է բերում բիրտ որակներ, ինչպես ներկա աշխարհակարգի դեպքում է: Իսկ ազգին պետք է վերաբերվել ինչպես գերագույն ծնողին, ում զավակն ես, ում պաշտպանելու համար պետք է ուժ ու վճռականություն դրսեւորես: Ազգի դեպքում նաեւ մյուս ծայրը կա՝ ապագա սերունդների իմաստով, այս դեպքում ազգին պիտի վերաբերվես ինչպես զավակներիդ, որոնց նկատմամբ սեր ու քնքշանք է պետք: Սա է հայ արիական կենսադրույթների բնակարգային տրամաբանությունը: Այսինքն՝ հիշի՛ր, որ կարողանաս ապրել եւ ապրիր այնպես, որ քեզ հիշեն:

Վերոհիշյալ բոլոր տեսակի գործերը պետք է սկսել մաքուր տեղից, հասկանալով որ այս աշխարհում գրեթե չի մնացել մաքուր տեղ… Բայց գործի նախնական մտահաղացումը եւ առաջին քայլերը պետք է սկսել մաքուր, նոր բացած էջից: Կյանքը գործունեության ասպարեզ է եւ այն տրված է սահմանափակ ժամանակով (հետո կգա հոգու երկնային կյանքը): Ընտրի՛ր ինչ որ բան եւ այն անվանի՛ր սկիզբ, այնուհետեւ գիտակցի՛ր հետագա յուրաքանչյուր գործողությունդ: Եղի՛ր բնական.- բնական է այն, ինչը մաքուր եւ արարչական է.- ասում են հայ արիականները,- ճանաչի՛ր ազգիդ պատմությունը, հավատն ու մշակույթը, պաշտպանի՛ր նրա լեզուն ու բարոյական օրենքները, եղի՛ր հպարտ՝ հայ լինելուդ համար:

Շարունակելով մեր կենսական դրույթների մեկնությունը՝ նշեմ, որ կյանքը ինչպես արարման, այնպես էլ քայքայման դանդաղ գործընթաց է ծննդի եւ մահվան միջեւ, ինչ որ այդ պահին անում ես, հնարավոր է՝ քո վերջին արարքն է: Միշտ ոգեղեն պահի՛ր հպարտությունդ եւ համեստությունդ՝ այն ամբարտավանության ու մեծամտության չվերածելու համար: Ոգուդ զարգացումը ներդաշնակի՛ր Ցեղիդ հավիտենության ապահովման հետ եւ կհասնես Բացարձակին ու Հավերժին, կմերձենաս Արարչին. դա՜ է մեր Ցեղի Առաքելությունը:

Հաճախ հայ մարդը սկսում է մի ազգային գործ, որը կարճ ժամանակ անց վերածվում է ոչ հայկական գործընթացի: Բայց մարդը իրապես տրամադրված էր ազգային գործ անելու: Ուրեմն ի՞նչ է լինում, որ հակառակն է ստացվում: Մարդը հայ է, հայի ծնողներ ունի եւ հայուհու հետ ընտանիք է կազմել, ունի հայ երեխաներ, ապրում է Հայաստանում եւ հայանպաստ գործ է սկսել…

Շարունակել կարդալ

Օտարին ծառայող հավատա-փո՛խ եւ հավատա-փո՛ղ հայերը – Մի օր հայը կհասկանա այս ամենը՝ ուշ չլինի, հատկապես հայ զինվորի համար, ով հաճախ մարտի է գնում հանուն հավատի…- ՀԱՄ առաջնորդ Արմեն Ավետիսյան

Ակնհայտ է, որ Բնական առումով մարդը հեռացել է Համատիեզերական Համակարգից եւ իր նյութախեղդ կյանքով մեկուսացել ու դարձել է անԲնական ու անՀոգեկերտ: ԱՍՏՎԱԾԱՄԵՐԺ… ԱՐԱՐՉԱԴԱՎ…

Դարձի գալու միակ ձեւը տեսակի տիեզերատուր որակներով աստվածայինին եւ այդպես՝ արարչականին հասնելն է…

Աղավաղումներն ու խեղաթյուրումները մարդկությանը հեռացրին իրականությունից, իսկ հայերին (նաեւ՝ արիացիներին) մասնավորապես՝ իրենց Բնությունից եւ Էությունից: Մեր ճշմարիտ դարձի ճանապարհը նույնպես մեկն է՝ մեզանում վերականգնե՛նք հայոց հավատը, ըստ այդմ՝ Արարչական Տիեզերակարգը, ապահովե՛նք Հայ Աստվածների վերադարձը, ըստ այդմ՝ հայ աստվածամարդկանց զորությունն ու ինքնությունը… Այսինքն՝ սա դարձ է դեպի նախնական Ակունք-Արմատները:

Հայ Արիական Միաբանությունը փորձեց Երեւանում կառուցել Արիական Մայր Տաճար, որ կդառնար այս ամենի հավաքական հավաստումը, նաեւ հայոց հավատի միջազգայնացման առհավատչյան: Իսկ հավաքական հավաստումը երբեք անարձագանք չի մնում Տիեզերքում… Սակայն հանգանակության չափը համարժեք չեղավ մեր ձգտումներին, չնայած մեր ձայնը լսելի եղավ Տիեզերքին…

Շատերը նախընտրում են «անձնական եկեղեցի» կամ «ընտանեկան խաչքար» կառուցել եւ այդտեղից ուղիղ դրախտ գնալ, երբ ժամանակը գա… Սակայն հավատա-փոխ եւ հավատա-փող բառերը նույնական են ու փողը (շահը) բացառապես դժոխքի ճանապարհն է սպասարկում… Պարզապես սա գիտենալ եւ ընկալել է պետք, որից զուրկ են հավատափոխ-հավատափող եղածները: Պարզապես հավատ ունենալ է պետք: Իսկ սրբազան գործերին մասնակցում են ինչպես նյութական միջոցներով, այնպես էլ մտավոր ու հոգեւոր առումով:

Այսօր հավատի խնդիրը առաջնային է կրկին, քանզի ինչպես պատերազմները, այնպես էլ մարդկության համահարթեցումը՝ ի վերջո հանգեցնում են կրոնական ռազմական հակամարտության եւ մեկհավատքային (որը անհավատությունն է) մեկ ազգ-մարդկության առաջացմանը, ինչը կհանգեցնի ազգերի, ապա՝ մարդկության կործանմանը: Համաշխարհային քաղաքականությունը եւս խարսխված է հավատին, ինչը դրսեւորվում է այս կամ այն կրոնի քաղաքակրթական պատկերացումների շրջանակներում:

Օրինակ՝ եվրոպական ու ամերիկյան ժողովրդավար-քրիստոնեական պատերը բախվում են ասիականն ու աֆրիկյան միապետական-մահմեդական պատերին եւ մարդու հավատն առ Աստված՝ վերափոխվում է Աստծո հավատով՝ առ մարդակերության… Այս մարդակերությունն էլ աշխարհի գաղտնի կառավարության «սնունդն է», առանց որի համաշխարհային մութ ուժերը շնչահեղձ կլինեն:

Շարունակել կարդալ

Նժդեհի արձանն անգամ պայքարի մեջ է – Հայորդու անվան հրապարակում դեռ կոնունիստն է արձանացած… Եռագույն դրոշակի կարիք այդ սրբապիղծն ունի – պաշտպանե՛նք Վահագն Աստծո արձանը… Գառնին ո՛չ միայն հավատի ու պատմա-մշակութային կենտրոն…

Նժդեհի արձանն անգամ պայքարի մեջ է

Տարիներ շարունակ Հայ Արիական Միաբանությունը պետական պատկան մարմիններին է դիմել, որպեսզի ազգային գործիչ Գարեգին Նժդեհի անվան հրապարակից հեռացվի ապազգային գործիչ Սուրեն Սպանդարյանի արձանը: Նշվել է, որ այսպես անգամ մեծն հայի անունը չի ազատագրվում մասոնա-բոլշեւիկյան լծից (դեռ մի բոլշեւիկի՝ Անաստաս Միկոյանի արձանը տեղադրելու փորձ էլ արեցին):

Այս հարցը բարձրացվել է դեռ վարչապետ Անդրանիկ Մարգարյանի օրոք, բայց… Հետո հայ արիները դիմեցին հաջորդ վարչապետին ու նախագահին, նորից ապարդյուն, անգամ առաջարկեցին այդ հրապարակը կոչել բոլշեւիկների հրապարակ՝ թողնելով ոմանց այդքան սիրելի բոլշեւիկի արձանը, որ Նժդեհի անունը վերջապես ազատվի համայնավարական ներկայությունից… Նորից ոչ մի պատասխան:

Վերջերս հայտնի դարձավ, որ պետականորեն որոշել են Երեւանում ունենալ Նժդեհի արձանը, սակայն ոչ թե Նժդեհի հրապարակում, այլ մայրաքաղաքի կենտրոնական մասում (թող այստեղ էլ լինի, բայց մեկ այլ արձան էլ Նժդեհի հրապարակում տեղադրվի):

Այն որ վերջապես Հայաստանի մայրաքաղաքը կունենա նվիրյալ հայորդու արձանը՝ հրաշալի է, բայց որ անհասկանալի «ճարտարապետական լուծումը» կմնա Նժդեհի հրապարակում՝ զարմանալի է: Ամեն հյուրի առանձին բացատրում ենք, որ Նժդեհի հրապարակի արձանը այլ մարդու է, բայց չենք կարողանում բացատրել, թե ինչու՞, այդ ո՛ր մի գեղագիտական կամ գաղափարա-քաղաքական հաճույքի համար: Վերջապես ո՞վ է այս «նորարարության» հեղինակը, ում դեռ պիտի մտցնել «Գինեսի ռեկորդներ»-ի գիրքը:

Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ Լեւոն Թոքմաջյանը եւս հայտնեց, որ ճիշտ չի համարում, որ Գարեգին Նժդեհի հրապարակում կանգնեցված է Սուրեն Սպանդարյանի արձանը, իսկ նույն Նժդեհի արձանը նախատեսվում է 2016թ. կանգնեցնել Պատկերասրահի հետեւի մասում՝ «Հանրապետություն» փողոցի կից այգում: Միեւնույն ժամանակ նա նշեց, որ Երեւանի քաղաքապետարանին կից քաղաքաշինական գեղարվեստական խորհուրդը ավելի շատ ուշադրություն է դարձնում բուն քանդակին, քան նրա տեղին: «Մենք գնացել ենք, նայել ենք գիպսե տարբերակը, որոշակի շտկումներ ենք ասել՝ Գագիկ Ստեփանյանը անի, բայց մեր քանդակագործներից որեւէ մեկը խնդիր չի տեսել այս հարցում: Ես էլ առանձնապես խնդիր չեմ տեսնում: Երեւի այս հարցը պայմանավորված է նրանով, որ Հանրապետություն փողոցի մոտ է լինելու, իսկ Նժդեհը Հանրապետական կուսակցության գաղափարախոսության հիմքն է»,- բացատրել է նկարիչը:

Շարունակել կարդալ

Հայոց սուրբ լեռան Սիս, Մասիս եւ Արարատ անունների մասին – Մասիսները «լսում»-«տեսնում»-«խոսում» են միայն Արարատ Աշխարհի Բնիկների հետ՝ Հայերի, եւ այդպես եղել է ու լինելու է միշտ…

Հայ արիական հավատատեսությամբ՝ Մեծ եւ Փոքր Մասիսները Հայերի Արարչատուր եւ Աստվածազարմ Հավիտենական Հայրենիքի՝ Հայկական Բնաշխարհի (Արարատյան Աշխարհի) Տիեզերահաս Ալեհավաք (Ար-ական) ու Ալեցիր (Է(Ի)գ-ական) կայաններն են, որ ցայսօր պահպանում են կապը ոչ միայն Հայ Աստվածների ու Հայ Մարդկանց միջեւ, այլեւ կապը Տիեզերական Ակունքի՝ Արարիչ-Աստվածներ-Մարդիկ(Ազգեր) Առանցքի հետ…

Մասիսները «լսում»-«տեսնում»-«խոսում» են միայն Արարատ Աշխարհի Բնիկների հետ՝ Հայերի, եւ այդպես եղել է ու լինելու է միշտ…

* * *

Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր երկգագաթ լեռը (5.165մ) հայերը կոչել են Սիս եւ Մասիս: Մասիսը հայտնի է նաեւ Արարատ անունով: Հայոց պատմության շատ հարցերի ու հնագույն շատ անունների նման հայոց սրբազան լեռան Մասիս եւ Արարատ անունները եւս հետաքրքրել են ուսումնասիրողներին ու բազմաթիվ հարցերի տեղիք տվել: Իսկ հարցերը շատ են. ինչու՞ սրբազան այս լեռն ունի երկու անուն՝ Մասիս ու Արարատ, ո՞րն է հնագույնը, ի՞նչ են նշանակում Սիս, Մասիս եւ Արարատ անունները, ինչու՞ եւ  ե՞րբ է սարը կոչվել Արարատ:

Սիս եւ Մասիս անունները լեռան հնագույն անուններն են: Հայկական լեռնաշխարհի (բարձրավանդակի) այլ լեռնագագաթներ եւս կրում են Մասիս անվանը մոտ անուններ: Այսպես. Վանա լճից հյուսիս գտնվող լեռը կոչվում էր Նեխ-Մասիք (Սիփան), Հայկական լեռնաշխարհի հարավ-արեւմուտքում՝ Հայկական Միջագետքում գտնվող լեռը հունական եւ հայկական հնագույն գրավոր աղբյուրներում կոչվում է Մասիոս կամ Մասիոն (այժմ՝ Տուր-Աբդին): Ասուրական գրավոր աղբյուրներն այս լեռների համար օգտագործում են Քաշշիարի լեռներ անունը: Շումեր-աքադական «Գիլգամեշ» դյուցազնավեպից հայտնի է երկգագաթ Մասու կամ Մաշու անունով լեռը, որի հետեւից ծագում եւ մայր է մտնում արեւը, եւ որի վրա կանգ է առել Ուտնապիշտիի (Նոյի նախատիպը) տապանը: Մասու-Մաշուն հաճախ նույնացվում է Մասիոս-Մասիոն լեռների հետ: Սիս եւ Մասիս անունների ծագման մասին եղել են բազմաթիվ բացատրություններ ու տեսակետներ, որոնք շարունակվում են մինչ օրս: Հնագույնը պատմահայր Խորենացու բացատրությունն է: «Հայոց պատմություն» աշխատությունում նա գրում է, որ Մասիս անունը առաջացել է Հայկի թոռնորդի Ամասիայի անունից (Հայկ, Արամանյակ, Արամայիս, Ամասիա): Տեսակետներից մեկի համաձայն՝ Մասիս, Մաշու-Մասու անունները «զույգեր», «զույգ լեռներ», «երկվորյակ լեռներ» իմաստներն ունեն: Ըստ տարածված մեկ այլ տեսակետի՝ «Մասիս» անունը առաջացել է «մաս» բառից, քանի որ լեռը բաղկացած է երկու մասից եւ այլն: Սակայն լեռան վեհապանծ տեսքն այլ բան է հուշում: Սիսը եւ Մասիսը իրենց տեսքով (միայնակ, երկգագաթ) այն տպավորությունն են թողնում, որ ասես անմիջականորեն վեր են հառնել Մայր Երկրից, հողից եւ շատ ամուր կապված են հողին: Այլ դեպքերում բարձր լեռնագագաթները միայնակ չեն եւ անմիջականորեն կպած չեն մայր հողին: Դրանք լեռնաշղթաների բարձր գագաթներ են:

Շարունակել կարդալ

Հայ արիները նշեցին Հայ Տեսակի Արարման տոնը – Հայկական տարածքներից պիտի վերանան թուրքն ու ադրբեջանցին, բոլոր մյուս տզրուկները… Պատրաստվե՛լ եւ հակահարվածով հասնե՛լ Բաքու…

Այսօր՝ նոյեմբերի 14-ին հայ արիականներն ու հեթանոս ազգայնականները լուսաբացին նշեցին Հայ Տեսակի Արարման տոնը:

Նախքան տոնակատարության ու ծիսական արարողությանն անցնելը հայ արիական քրմեր Արմոգը, Արամը եւ Արեգը ռազմի ծես կատարեցին Վահագն Աստծո հուշարձանի մոտ՝ փառաբանելով Հայոց զորության եւ ռազմի Աստված Վահագնին, որ այսուհետ եւ միշտ լինի հայ զինվորականության կողքին եւ տիեզերական ուժով դառնա ապավենը հայոց բանակի: Քրմերը ծիսական արարողությամբ փառաբանեցին բոլոր հայ նահատակներին եւ վերջին ժամանակներս հայկական սահմանները ադրբեջանական սադրանքներից հերոսաբար պաշտպանող հայորդիներին: Հայ արիական քրմերը Վահագն Աստծո առջեւ նորից պատրաստակամություն հայտնեցին հայկական բանակի հետ միասին վրեժխնդիր լինել ադրբեջանական սադրանքներին զոհ գնացած բոլոր զինվորների համար: Մեկ անգամ եւս հնչեց Հայ Արիական Միաբանության հայտարարությունը, որով Հայաստանի նախագահին կոչ է արվում թշնամու յուրաքանչյուր սադրանքից հետո ազատագրել որեւէ դիրք, որեւէ տարածք կամ՝ եթե ամեն բան պատրաստ է՝ հակահարվածով հասնել Բաքու: Հայ արիականներն ու համախմբված հեթանոս ազգայնականները պատրաստ են ինչպես Արցախյան ազատամարտի բովով անցած, այնպես էլ երիտասարդ արորդիներով լինել առաջին շարքերում…

Հայերն արարչածին 7 տեսակներից մեկն են, որ ունեն ինչպես Երկրային, այնպես էլ Երկնային զորություններ: Հայ մարդն ունի ազգային պատկանելություն, որը դրսեւորվում է համահավաք ինքնությամբ՝ որպես Ազգ:

Շարունակել կարդալ

Չափը չանցնենք հուշարձաններն օգտագործելիս – Կյանքում ամենավտանգավոր բանը աչքակապությամբ կամ քողարկված խարդավանքներով գործելն է…

Սկիզբը՝ թիվ 36-ում

http://www.hayary.org/wph/?p=4486  – Չափը չանցնենք հուշարձաններն օգտագործելիս – Կամ՝ աչքակապությունը՝ գործելաոճ (1-ին մաս)… «Զվարթնոց» եւ «Գառնի» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների տարածքներում եղած խրախճանքները եւ պատճառած վնասները

Վերջերս ՀՀ մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը անդրադառնալով Զվարթնոցում եւ առնիում հունիսին տեղի ունեցած վերոնշյալ միջոցառումներին, հուլիսի 4-ին «Առավոտ»-ին տված հարցազրույցում իրավացիորեն նշում է, որ այդ գործում «Կոնկրետ մշակույթի նախարարության համապատասխան մեղքը կա, որ պայմանագրային կետերը չի վերահսկել, եւ թեթեւ կառույց է տեղադրվել հուշարձանի տարածքում: Չնայած հուշարձանին վնաս չի հասցվել, այնուհանդերձ, ստեղծվել է մի իրավիճակ, որը չպետք է ստեղծվեր: Համապատասխան աշխատողը միշտ կարող է պատժվել, թեպետ կարող են ասել, որ մշակույթի  նախարարն է եղել այդ գործընթացի կենտրոնում… պայմանագրերը նրանք են կնքում, ոչ թե անձամբ մշակույթի նախարարը: Մի բան հստակ է՝ ով ուզում է լինի, հուշարձանի հանդեպ պիտի հարգալից վերաբերմունք դրսեւորի: Ես ամենեւին չեմ ուզում պատասխանատվությունը նախարարության վրայից գցել… Ոչ ոք հաշվի չի առնում, որ պետությունն այսօր ի վիճակի չէ մեծ գումար դնել հուշարձանների պահպանության համար: Ուղղակի բոլորս պետք է ունենանք պատասխանատվություն եւ չափը չանցնենք հուշարձանը օգտագործելու մե­ջ»:

Նախարարն այստեղ, կարծում եմ, իր առաջ քաշած հարցադրումներին էլ ջանացել է պատասխանել: Քանզի իր կողմից ՊՈԱԿ-ի տնօրեն Վլ. Պողոսյանին հայտարարվել է խիստ նկատողություն: Վերջինս էլ իր հերթին աշխատանքից ազատել է Զվարթնոցի վարիչին, առնիի թանգարանի վարիչ Արամ Բաբայանին էլ իր հերթին ս/թ. հունիսի 18-ին Կենտրոնական բանկի կազմակերպած (ՊՈԱԿ-ի թույլատրած) միջոցառման շրջանակում էլ գրավոր նկատողություն է տվել: Մի խոսքով, իրականացվել է նախարարի  «համապատասխան աշխատողը միշտ կարող է պատժվե­լ»-ը, փույթ չէ, որ վերջիններիս մեղքն այդ գործում ամենանվազագույնն է, եւ նրանք պարզապես քավության նոխազներ են դարձել: Նույնիսկ շնորհակալ պետք է լինել, որ այդ աստիճանը չի իջեցվել հուշարձանների պահապանների կամ էլ հավաքարարների մակարդակներին:

Ավելին, ՀՀ մշակույթի նախարարի տեղակալ Արեւ Սամուելյանն էլ զանց առնելով նախարար Հասմիկ Պողոսյանի վերոնշյալ պաշտոնական դիրքորոշումը, ս/թ. սեպտեմբերի 17-ին «Հրապարակ» թերթին տված հարցազրույցում լրագրողի այն դիտարկմանը, թե որքանո՞վ  էին Գառնիում եւ Զվարթնոցում կազմակերպված կորպարատիվները գիտական եւ մշակութային բնույթի, փոխնախարարը նշեց, որ դրանք 2-ն էլ, հանրահռչակմանն էին ուղղված: «Երկուսն էլ աշխատանքային ժամից հետո են եղել… Ինչ վերաբերվում է բնույթին, ապա, կարծում եմ, խոշոր բանկերի կառավարիչների, Հայաստանի համար շատ կարեւոր է, որ շուրջ 200 համաշխարհային բանկի կառավարիչ գան-տեսնեն Հայաստանը եւ վայելեն հոգեւոր դասական երաժշտություն… ոչ մի բան հուշարձանի չի դիպել, ոչ մի բան չի եղել հուշարձանի­ն»,- հավատացրեց Սամուելյանը: Այստեղ, վերստին չանդրադառնալով լրատվամիջոցներում հրապարակված փաստագրական լուսանկարներին ու հասարակայնության ներկայացուցիչների զայրույթին, այնուամենայնիվ անհասկանալի է մնում այն, որ եթե ամեն ինչն այդքան օրինական է եղել, ինչպես հավաստում է փոխնախարարը, ապա ինչի՞ համար է աշխատանքից ազատվել Զվարթնոցի վարիչ Վ. Գրիգորյանը, կամ էլ ինչի համար է նախարար Հ. Պողոսյանը պաշտոնապես նախարարությանը կատարվածի համար մեղսակից համարում…

Շարունակել կարդալ

«Սասունցի Դավիթ» դիցազներգության դիցազնական խորհրդանիշերը – Դիցազներգությունում Պարտեզը նկարագրվում է որպես աստվածակերտ վայր…Պարտեզ (3-րդ մաս) – Քուրմ Մանուկ (ՀԱՄ Հոգեւոր հանձնախումբ)

Սկիզբը՝ թիվ 34-35-ում

http://www.hayary.org/wph/?p=4477«Սասունցի Դավի­թ» դիցազներգության դիցազնական խորհրդանիշերը (մաս 2-րդ) – Պարտեզ.- Քուրմ Մանուկ (Հայ Արիական Միաբանության Հոգեւոր հանձնախումբ)…

http://www.hayary.org/wph/?p=4458«Սասունցի Դավիթ» դիցազներգության դիցազնական խորհրդանիշերը (մաս 1-ին) – Դիցազուն բառը Աստվածամարդ բառին նույնանիշ բառ է – Քուրմ Մանուկ (ՀԱՄ Հոգեւոր հանձնախումբ)

* * *

http://www.hayary.org/wph/?p=3047 «Սասունցի Դավիթ» էպոսի դիցական խորհրդանիշերըՔուրմ Մանուկ

http://www.hayary.org/wph/?p=3058 «Սասունցի Դավիթ» էպոսի դիցական խորհրդանիշերը… – Քուրմ Մանուկ

http://www.hayary.org/wph/?p=3072 «Սասունցի Դավիթ» էպոսի դիցական խորհրդանիշերը… – Քուրմ Մանուկ (Հայ Արիական Միաբանություն)

http://www.hayary.org/wph/?p=3078  «Սասունցի Դավիթ» էպոսի դիցական խորհրդանիշերը – Քուրմ Մանուկ (ՀԱՄ) -…Եվ այսպես՝ մինչեւ մեր անմահ դիցազունի ու նրա Ձիու՝ Ագռավաքարից դուրս գալը…

* * *

http://www.hayary.org/wph/?p=4476 – «Սասնա Ծռեր»-ը՝ որպես «Քրմական Զրուցարան».- Աշոտ Հեթանոս – Քրմի թեկնածու (Հայ Արիական Միաբանության Հոգեւոր հանձնախումբ)…

* * *

Կրկին հիշենք դիցազներգության՝ Սանասարի կողմից Պարտեզում հայտնվելու դրվագը, բայց այս անգամ զուտ խորհրդանշային տեսանկյունից: Եղբայրների մայրը՝ Ծովինարը, նրանց էր փոխանցել ծագումնաբանական ավանդական այն խորհուրդը, որ իրենք հրածին (դիցազուն) են, որ մարդու իրենց տեսակը հողածին մարդատեսակից տարբեր է եւ, հետեւաբար, եզրակացնում են նրանք, գոյություն ունի հրեղեն (դիցազնական) նախնյաց այն ոգին, որից իրենք սերել են (նրան էպոսը Քուռկիկ Ջալալի՝ Հրեղեն ձի է անվանում), ու որը գտնելով միայն իրենց ով լինելը կիմաստավորեն, իրենց՝ անխորհուրդ կյանքին աստվածային ու դիցազնական իմաստ կհաղորդեն: Իրենց ապրած՝ ներկայով սահմանափակված ու աստվածային մեծ ժամանակ-տարածությունից դուրս ընթացող՝ կյանքում նրանք չէին տեսնում իրենց հետաքրքրող կենաց խորհուրդը՝ նախնյաց ոգին, քանզի այն Հայոց պատմության ինչ-որ ժամանակից սկսած դուրս էր սպրդել նրանց կյանքի խորհրդաբանությունից: Ուրեմն, եզրակացնում են եղբայրները, իրենց փափագելի նախնյաց ոգին «ծով»-ում պետք է փնտրել-գտնել:

Եղբայրները ելնում-գնում են «ծովի պռուկ»: Նրանց նախնական որոնողական դիրքորոշումը լինում է պասիվ-հայեցողական. նստում են ծովափին՝ հուսալով, որ «ծովը» իրենց ուզածը կբերի1: Բայց նրանք հուսախաբ են լինում. «ծովը» Քուռկիկ Ջալալին չի բերում: Սանասարը, քանի որ «լիքը բուռ» «ջրից» էր ծնվել2, ի տարբերություն Բաղդասարի, հասկանում է, որ «ծովը» իրենց Հրեղեն ձի չի պարգեւի, ինքը պետք է «սիրտ անի» ու մտնի «ծով», որ գուցե այնտեղ այն գտնի:

Էպոսի առաջին ճյուղի հերոսի՝ առ Աստված հավատավոր լինելու (ճիշտ է դեռ անորոշ, անդեմ ու անգիտակցորեն արտահայտված) մասին է խոսում այն, որ նա «ծով» մտնելուց առաջ «մեկ աստծու» անուն է տալիս3: «Մեկ» աստվածն էլ տեսնելով իր՝ վաղուց սպասված հավատավորի հայտնվելը՝ նրա առջեւ «ծովը» բացում է4 եւ իր սրտոտ հավատավորը «չոր գետնին», այսինքն՝ ի հակադրություն ալեկոծվող, անկայուն ու վտանգալից «ծովի»՝ հաստատուն, անվտանգ ու աներեր մի իրականության մեջ է հայտնվում (խորհրդանշական է, որ այդ ընթացքում Բաղդասարը դեռ շարունակում է միայն «ծով» տեսնել…):

Շարունակել կարդալ

Ծածկալեզու – Հին ժամանակներում մեր քրմերը բոլոր տեսակի գիտելիքները գաղտնի էին պահում՝ հաղորդվելով միայն ժառանգաբար, կամ ուսուցչից՝ աշակերտին, երբեմն դարից դար…

Անգլիացի լեզվաբան եւ հնագետ Մաքս Մյուլլերը, չիմանալով հին հայերենը (հնդկերենը (սա հասկանալու համար նայե՛լ Գոհար Պալյանի նախորդ հրապարակումները «Լուսանցք»-ում,-խմբ.)), հենվելով հին հնդկական աղբյուրների վրա, որոնք թարգմանվել են սանսկրիտով, եկել է այն եզրակացության, որ «cipher» եւ «zero» բառերը կազմելով ամբողջություն, բավարար հիմք են ապացուցման համար, որ այժմյան թվերը փոխառվել են արաբերենից: Նա կարծում է, որ «cipher»-ը արաբական «cifron» բառն է, որը նշանակում է «դատարկ», սանսկրիտյան «sanyan»-ի կամ «ոչինչ» բառի թարգմանությունն է:

http://www.hayary.org/wph/?p=4403Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 5-րդ. ամփոփում) – Հնդկաստան անվանումը առաջացել է հայերենից եւ «հնդեվրոպական լեզուներ» տերմինը ավելի ճիշտ կլինի փոխարինել «հայեվրոպական լեզուներ» տերմինով…

http://www.hayary.org/wph/?p=4386Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 4-րդ) – Հնդկաստան անվանումը ըստ մեր հին առասպելների եւ բազմաթիվ այլ աղբյուրների օգտագործվել է ամենատարբեր երկրներ անվանելու համար… Հնդու քաղաք՝ հայ առասպելաբանությունում…

- http://www.hayary.org/wph/?p=4370 -Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 3-րդ) – մ.թ IVդ. դեռ օգտագործման մեջ է եղել «թռչնի լեզուն», ըստ բազմաթիվ էզոթերիկ աղբյուրների, թռչունը Երկնքի եւ Արեւի համամարդկային խորհրդանիշն է…

- http://www.hayary.org/wph/?p=4356Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (մաս 2-րդ) – Առաջին անգամ մարդկության պատմության մեջ այս չորս կայսրությունները կապված էին իրար հետ… Հիշատակում է նաեւ երկու Եթովպիաների գոյության մասին…

- http://www.hayary.org/wph/?p=4342Հնդկաստանների առեղծվածը եւ Քարահունջը (1-ին մաս) – …հեղինակները խոսում են «Հնդկաստանների» մասին, իսկ որտեղի՞ց է ծագել եւ ի՞նչ է նշանակում Հնդկաստան անվանումը… Միջնադարյան հայերեն քարտեզը եւ «Աշխարհք Հնդկաց­ը»…

Նույն տրամաբանությամբ մենք կփորձենք ապացուցել, որ այժմյան թվերը փոխառվել են հայերենից:

«Cipher» («Սիպհեր») բառը բաղկացած է հայերեն «սիպ» եւ «հեր» արմատներից, որտեղ «սիպ»-ը անգղն է, Հայաստանում հանդիպող չորս տեսակներից մեկը՝ սիպ սպիտակագլուխ (cups fulvus) (տե՛ս (ՀՍՀ 1)): Երկրորդ արմատը՝ «հեր» (բրբ.) նշանակում է հայր: Ուրեմն՝ «Սիպհեր» կնշանակի Հայր-Աստված կամ Անգղ-Աստված, որտեղ անգղը (սիպը) Ոգու, Արեւ-Աստծո խորհրդանիշն է, սանսկրիտյան «sanyan»-ը:

Զրո-ն (մաթ.) 1. թվանշան է, որ առանձին որեւէ քանակ չի արտահայտում, բայց դնելով որեւէ թվանշանից աջ, 10 անգամ մեծացնում է տվյալ թիվը, իսկ դնելով ձախ՝ նույնքան փոքրացնում այն: 2. Ոչնչություն է: 3. Արժեք է՝ նշանակություն չունեցող:

Այսպիսով՝ Ոգին, Աստվածը անտեսանելի եւ աննյութական է, իսկ զրոն՝ «ոչինչ», «արժեք՝ նշանակություն չունեցող», ինչը բավարար հիմք է ապացուցելու, որ հաշվի տասնական համակարգը փոխառվել է հայերենից:

Տասը թիվը (10), լինելով Տիեզերքի սուրբ թիվ, եղել է էզոթերիկ եւ գաղտնի ինչպես մեկի նկատմամբ, այնպես էլ զրոյի կամ շրջանի նկատմամբ: Այդ գաղտնի սուրբ «10» թիվը պատկերվել է հետեւյալ նշանով՝ «Ø», որտեղ ուղիղ գիծը՝ «|» նշանակում է 1 (մեկ), իսկ «Օ»-ն կամ Ձուն՝ Իգականի սկզբունքը, այլ կերպ ասած, Արականի սկզբունքը իգականից Անդրոգինում:

Հնդիկ հնագետ Դիքշիտը համարում է, որ հաշվի տասնական համակարգը ծագել է Հնդկաստանում: Իհարկե Հնդկաստանում, բայց՝ հայկակա՛ն Հնդկաստանում:

«Ա» տառը հայերեն այբուբենի առաջին տառն է: Միջնադարում գործածվել է մի գծով, որը կոչվել է «միագիծ այբ»՝ «|»: «Ա» տառը ի սկզբանե օգտագործվել է թվային եւ թվային կարգի արժեքներով: Իբրեւ թվանշան նշանակել է 1 (մեկ), իսկ բյուրի նշանով ա=10000 (ՀՍՀ 1):

Շարունակել կարդալ

Չափը չանցնենք հուշարձաններն օգտագործելիս – Կամ՝ աչքակապությունը՝ գործելաոճ (1-ին մաս)… «Զվարթնոց» եւ «Գառնի» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների տարածքներում եղած խրախճանքները եւ պատճառած վնասները…

Այս հոդվածը շատ փոքր հատվածով տպագրվել է «Իրատես դե ֆակտո»-ում: Հաշվի առնելով թեմայի կարեւորությունը՝ հեղինակը «Լուսանցք»-ին խնդրեց այն ամբողջությամբ հրապարակել, որպեսզի ասելիքն էլ ամբողջական լինի: Իսկ սա մի թեմա է, որ մեր թերթի ուշադրության կենտրոնում է մշտապես: Ցավո՛ք մշտապես, քանզի մեր հուշարձանները հիմնականում անմխիթար վիճակում են եւ դրանց պահպանությունն էլ շատ վատ է արվում:

Ստորեւ ներկայացվող հոդվածի հեղինակը բավականին քաղաքավարի է գտնվել՝ վերնագրում մեջբերում անելով եւ դրանով իսկ շատ նուրբ մոտեցում ցույց տալով, որովհետեւ մենք մեր հուշարձաններն իրականում չենք օգտագործում, այլ՝ շահագործում ենք...

Ինչեւէ, հարգում ենք հեղինակային իրավունքը եւ հոդվածը տպագրում գրեթե առանց կրճատումների:

* * *

Վերնագրիս առաջին մասի միտքը («Չափը չանցնենք հուշարձաններն օգտագործելիս») տակավին վերջերս արտահայտել է ՀՀ մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը ս/թ. հունիսին «Զվարթնոց» եւ «Գառնի» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների  տարածքներում տեղի ունեցած միջոցառումների վերաբերյալ հուլիսի 4-ին «Առավոտ» թերթին տված հարցազրույցում: Անշուշտ, երիցս ճիշտ է նախարարը, քանզի ամեն ինչում, առավել եւս պատմամշակութային արժեքների հարցում, չափի զգացումը, չափավոր լինելը ոչ միայն կարեւոր է, այլեւ խիստ անհրաժեշտ ու բարոյական չափանիշ:

Սակայն, ինչպես հաճախ կատարվում է կյանքում, չափի զգացումը եւ չափավոր լինելը, ցավոք, ոչ միայն ոտնահարվում են, այլեւ անիմաստ փորձեր են արվում աչքակապությամբ դրանք օրինականացնելու պատրանքներ ստեղծել: Այսպես, «Զվարթնոց» թանգարանում ս/թ. հունիսի 7-ին տեղի ունեցած հարսանյաց արարողության, ապա հունիսի 14-ին  «Տրոյկա Դիալոգ» ընկերության, ինչպեսեւ հունիսի 18-ին «Գառնի» թանգարանում ՀՀ կենտրոնական բանկի վարձակալական հիմունքներով անմիջապես հուշարձանների պահպանական գոտիների տարածքներում, այսպես որակավորված «փակ» կամ «կորպորատիվ» միջոցառումները իրավամբ հունից հանեցին մտավորականությանն ու հասարակայնության լայն շրջանակներին: Ինչու՞, ի՞նչ է եղել… Արդյո՞ք այն ուղորդված է, ինչպես փորձում են ներկայացնել ոմանք, կամ էլ փորձ է արվում հանիրավի վարկաբեկել այդ  բնագավառի պատասխանատուներին: Իմ խորին համոզմամբ՝ ո՛չ եւ ամենեւին: Ամենեւին, քանզի դրա հիմնական աղբյուրները հենց այդ բնագավառի պատասխանատուների իրարամերժ ու հակասական արտահայտություններն են: Քանզի Զվարթնոցն այդ երկու միջոցառումների ժամանակ ասեք թե ենթարկվել էր ինչ-որ քոչվորական ցեղախմբերի վրանային ճամբարի: Եվ տպավորությունն այնպիսին է, որ հենց Զվարթնոց տաճարի համալիրն ընտրած ազգությամբ հայ մարդիկ, ովքեր իրենց ունեւոր, սակայն հոգով ու ազգային մշակույթի աղքատիկ իմացություններով ու այդ արժեքների դերն ու նշանակությունը, փաստորեն, ոտնահարող ու չգիտակցող իրենց «կորպորատիվ միջոցառումներին» ոչ թե զվարթնոցային պատմամշակութային շուք էին հաղորդում, այլ՝ միմիայն նզովք: Եվ այդ մասին թե՛ տպագիր եւ թե՛ էլեկտրոնային լրատվամիջոցները հրապարակեցին բազմաթիվ հոդվածներ, հեռուստաընկերությունները կազմակերպեցին մի շարք քննարկումներ: Եվ ի՞նչ տեղին ու անտեղի լուտանքներ ու մեղադրանքներ, վիրավորանքներ ու հազար ու մի բան ասես, որ չհասցեագրվեցին ՀՀ մշակույթի նախարարության «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների եւ պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի, ՀՀ մշակույթի նախարարության հասցեներին: Վերջիններիս կողմից հնչեցին նաեւ արդարացումներ, որ հուշարձանների այդպիսի վարձակալական գործառույթը թույլ է տալիս «Պատմության եւ մշակույթի անշարժ հուշարձանների ու պատմական միջավայրի պահպանության եւ օգտագործման մասին» ՀՀ օրենքը: Անշուշտ, օրենքը թույլատրում է: Սակայն այդ օրենքի 38-րդ հոդվածի պահանջներն էլ, ըստ օրենսդիրի, հետեւյալն է, որը ստիպված եմ գրեթե ամբողջությամբ հղել. «Հուշարձանները գերազանցապես օգտագործվում են գիտական, կրթական, մշակութային եւ ճանաչողական նպատակներով, ինչպես նաեւ իրենց սկզբնական ու հարմարեցված (ադապտացիոն) գործառնական նշանակությամբ:

Շարունակել կարդալ

«Սասունցի Դավի­թ» դիցազներգության դիցազնական խորհրդանիշերը (մաս 2-րդ) – Պարտեզ.- Քուրմ Մանուկ (Հայ Արիական Միաբանության Հոգեւոր հանձնախումբ)…

Պարտեզ

Սկիզբը՝ թիվ 34-ում

http://www.hayary.org/wph/?p=4458 – «Սասունցի Դավիթ» դիցազներգության դիցազնական խորհրդանիշերը (մաս 1-ին) – Դիցազուն բառը Աստվածամարդ բառին նույնանիշ բառ է – Քուրմ Մանուկ (ՀԱՄ Հոգեւոր հանձնախումբ)

Պարտեզ (կամ Բախչա). էպոսի այս առանցքային, ծավալով ու խորքով առանձնացվող դիցազնական խորհրդանիշին հանդիպում ենք մեկ-երկու էպոսասացների պատումներում միայն. մյուսների հիշողությունից խորհրդանիշը ժամանակը ջնջել է: Նկատենք նախ, որ Պարտեզի տեսիլքը էպոսում հայտնվում է դիցհերոսներից առաջին սերունդ Սանասարի տեսլականում միայն. հետագա սերունդ մեր դիցհերոսներն ի զորու չեն լինում արդեն խորհրդանիշի վերապրումն ունենալու. նրանք խորհրդանիշի առանձին մասերին են  հասու դառնում միայն:

http://www.hayary.org/wph/?p=3047 – «Սասունցի Դավիթ» էպոսի դիցական խորհրդանիշերը (1) – Քուրմ Մանուկ

http://www.hayary.org/wph/?p=3058 – «Սասունցի Դավիթ» էպոսի դիցական խորհրդանիշերը (2)

http://www.hayary.org/wph/?p=3072 – «Սասունցի Դավիթ» էպոսի դիցական խորհրդանիշերը (3)

http://www.hayary.org/wph/?p=3078  «Սասունցի Դավիթ» էպոսի դիցական խորհրդանիշերը – Քուրմ Մանուկ (ՀԱՄ) -…Եվ այսպես՝ մինչեւ մեր անմահ դիցազունի ու նրա Ձիու՝ Ագռավաքարից դուրս գալը… (4)

Հիշենք էպոսի այն դրվագը1, որտեղ Սանասարը Պարտեզի պատկերին է ականատես լինում: Երկու եղբայրները ունենալով իրենց հրեղենության2 գիտակցումը՝ գնում են «ծովու բերա­ն», որ այնտեղից իրենց հրեղենության համապատասխան «Ծովու ձի­ն», ասել է թե՝ «Հրեղեն ձի­ն»3 գտնեն-բերեն: Հասնելով «ծովու պռն­կ»՝ նստում են այնտեղ՝ դիտելով ծովի ամեհի պատկերը: Այդ պատկերից Սանասարը սակայն չի սարսափում եւ առաջարկում է եղբորը մտնել ծով՝ այն ենթադրությունն ունենալով, որ իրենց փափագելի «Ձին» ծովի պռնկում չի կարող հայտնվել, այլ այն երեւի ծովի մեջ պետք է փնտրել: Բաղդասարին, սակայն, ծովում խեղդվելու վտանգը թույլ չի տալիս ընդունել եղբոր առաջարկը՝ գտնելով, որ «հոգին քաղցր է»: Սանասարը մենակ է որոշում մտնել ծով: Վճիռը կայացնելուց առաջ նա «մեկ աստծու անուն» է տալիս4 ու մտնում է ծով: «Աստծու հրամանքո­վ» ծովը բացվում5 է եւ նրա աչքերի առջեւ «չոր գետին­ն» է բացվում: Ուշագրավ է, որ չնայած Սանասարի առջեւ նոր ժամանակ-տարածություն բացվելուն՝ Բաղդասարը շարունակում է ծովի ափ եկած պահից ի վեր իր տեսածից սարսափել, եւ կարծելով, որ իր եղբորը ծովը խեղդեց՝ կսկծու լաց է լինում: անք, սակայն, Սանասարի նոր կեցութային վերապրումներին: Բացված ծովի «տակ» հայտնված գետնի վրայով նա մի որոշ ժամանակ գնալով հասնում է «ծովու տակ մեկ պարտեզ­ի»: «Տեսավ՝ քոշք (պալատ,- Ք.Մ.) ու սարայ (պահեստարան,-Ք.Մ.) մի կա էնտեղ. / Հավուզ մի կա մեջ էն պարտեզին. /էն քոշք ու սարի առջեւ ջուր կը թալի:/Տեսավ Ծովային ձին, Քուռկիկ Ջալալին, /Էնտեղ կապուկ, թամք սադաֆին վերան պատրաստ,/ Կեծական Թուր վերան կախած: / Նայեց՝ էկեղեցի6  մի կա էնտեղ: / Ինչ մտավ էկեղեցին, / Ակահ գնաց, թավալեց, ընկավ»: Փաստորեն՝ Սանասարը իր ապրած ամենօրյա ու հաղթահարած՝ ծովային իրականություններից լրիվ տարբեր (տարօրինա՛կ, սարսափազդու՛…) իրականության ականատեսը լինելով՝ սարսափում, ընկնում-քնում է: Քնի մեջ մեր հերոսը մի նոր՝ այս անգամ երազային իրականության է ականատես լինում: Երազում հայտնվում է Մայր Աստվածածինը7 եւ նրան ասում՝ «Հե՛յ, Սանասար, էլի վե՛ր: / Խաչ Պատերազմին կո՛ էստեղ է./ Էլի՛, յոթ ծունր, աղոթք առջեւ արա, / Արժան ըլնիս, քեզ կը հասնի,/ Դնես վեր քո աջ թեւին, որ դարբ չառնի:/ Ծովային ձին, Քուռկիկ Ջալալին, / Էնտեղ թամքած, սանձըն բերան զարկած, / Էրկնուց իջած Թուր Կեծակին վերան կախած./ Թե արժան ես կ՛առնես, կը՛հեծնես»: Բացի այդ՝ Սանասարի արթմնի վիճակում էլ տեսածներին՝ Աստավածամայրը ավելացնում է, որ «եկեղեցում» «Մեկ պահարան կա, բա՛ց,/ Մեջըն շապիկ զրեհին, / Զրեհի քամարն ի մեջքին, / Գլխու գուտն զրեհին,/ Զրեհի կոշիկն ի ոտին, / Ծանրիկ գուրզ փահլեւանին,/ Ամուր նիզակ, նետ ու աղեղ, / Փող պղլորին, պինդ վահան. / Ամեն էստեղ է, կ՛առնես»8: Այդ ամենին տիրանալու պայման – պահանջն էլ է հետեւում. «Էն դարպասի աղբրի մեջ էլ կը լողանաս, / Կը ջոջնաս, կը զորանաս, կտըրճանաս, / Քո ուժ կ՛ըլնի քան յոթ,/ Մեկն յոթ կը հավելանա, կը լցվի, /Կ՛երթաս քո մուրազին կը հասնի՛ս»,- ավելացնում է Աստվածամայրը:

Շարունակել կարդալ

«Սասնա Ծռե­ր»-ը՝ որպես «Քրմական Զրուցարա­ն».- Աշոտ Հեթանոս – Քրմի թեկնածու (Հայ Արիական Միաբանության Հոգեւոր հանձնախումբ)…

«Սասնա Ծռե­ր» էպոսը ուսումնասիրել են շատերը, հայոց էպոսով զբաղվել են անգամ մեր թշնամիները:

Այն, որ «Սասնա Ծռե­ր»-ը այլաբանական եւ թաքնագիտական խորիմաստ խորհուրդներ ունի եւ հաստատ հազարամյակներից է գալիս, ոչ թե հարյուրամյակների կյանք ունի, այդպես է, այս մասին զրուցել եմ նաեւ Հայ Արիական Միաբանության առաջնորդ Արմեն Ավետիսյանի հետ: Համաձայն եմ նրա այն տեսակետին, որ ժամանակի հայ քրմերը մարդկանց հետ խոսելու այս ձեւը հարմար են համարել, երբ պարզ հայ մարդը հայոց խորհուրդներին, հավատին ու պատմությանը ծանոթացել է առասպելների, ասքերի, զրույցների կամ հեքիաթների միջոցով: Հայ արիների ղեկավարը համոզված է, որ ամենատարբեր պատումները գրավոր կամ բանավոր տարածելով, մեր զորավոր քրմերը հետագայում ավելի հեշտ են վարել տաճարային զրույցները եւ ավելի դյուրին է եղել մարդկանց ներկայացնել կյանքում միշտ հանդիպող եւ կարեւոր այն «երեք ճանապարհ­ը», նաեւ դրանցից մեկի ընտրության իմաստը եւ առաքելությունը, «յոթ սար այն կողմու­մ» գտնվող գաղտնիքներին հասնելու բանաձեւը կամ «յոթ երկինք վերեւում»՝ Հայ Աստվածային համակարգի Արարչադրոշմ ճանապարհը ու էլի նման խորհուրդներ:

Ինձ եւս հետաքրքրել է մեր էպոսը իր այլաբանությամբ ու խորհրդապաշտությամբ, երկար ժամանակ այն ինձ հանգիստ չէր տալիս, անգամ կարծես չէր բավարարում:

Երբ ձեռք բերեցի գրեթե բոլոր պատմությունները, կարդացի, խմբավորեցի ասացողներին ըստ տեղի եւ ժամանակաշրջանի, ու պատում առ պատում իմ առջեւ բացվեց ինձ համար անհայտ մի պատմություն, որը մոգական ուժ ուներ, տիեզերական էներգիա: Պատումների քանակը, ասացողների վերաբերմունքն իրենց պատմածի նկատմամբ, ինչպես նաեւ նրանց անձնական տվյալները փոխեցին իմ վերաբերմունքը էպոսի հանդեպ: Յուրաքանչյուր պատում բացում է մի նոր, անճանաչելի, անիմանալի աշխարհ:

Պատումների թիվն անցնում է 168-ից: Շուրջ 10 մարզից գրի են առել, ձայնագրվել են մոտ 23 ուսումնասիրություններ, էպոսը նոտագրել են 4 կոմպոզիտորներ, կան տեքստեր, որոնք երգվել են:

Էպոսի ուսումնասիրությունը տեւել է շուրջ մեկ դար՝ 1873-1973թթ: Էպոսը հայտնաբերեց քահանա Գարեգին Սրվանձտյանը, ավարտեցին ազգագրագետներ Սարգիս Հարությունյանը եւ Արուսյակ Սահակյանը:

Շարունակել կարդալ

«Սասունցի Դավիթ» դիցազներգության դիցազնական խորհրդանիշերը (մաս 1-ին) – Դիցազուն բառը Աստվածամարդ բառին նույնանիշ բառ է – Քուրմ Մանուկ (ՀԱՄ Հոգեւոր հանձնախումբ)

«Սասունցի Դավիթ» էպոսում պես-պես խորհրդանիշերը ներկայացված են աստիճանակարգության սկզբունքով. ա) դիցական բնույթի՝ տիեզերական բացարձակ զորություններ (խորհուրդներ) արտահայտող եւ նրանց հետ անմիջականորեն կապված խորհրդանիշեր (Տեր Կենդանի, Աստվածածին, Աստված, Խաչ Պատերազմի, Քուռկիկ Ջալալի), բ) դիցազնական բնույթի՝ այդ զորություններին հարազատ, ծագումնաբանորեն նրանցից սերող հայ դիցազուններին եւ նրանց կյանքի առանցքային խորհուրդները ներկայացնող խորհրդանիշեր (դիցազուն, հրածին, Թուր Կեծակին, պարտեզ, Աստղ, ծով, ջուր, Ագռավաքար, Հացն ու գինին եւն), գ) Մսրա տունը ներկայացնող եւ նրա հետ առնչվող խորհրդանիշեր (հողածին, դեւ, կուռք, լուսին եւն): Կներկայացնեմ երկրորդ տեսակի խորհրդանիշերը, քանզի առաջինին տարբեր առիթներով անդրադարձել եմ:

Դիցազուն (հրածին)

«Հրեղեն էին, գիտեին, որ ծովու ձի կա»:

(Սանասարի եւ Բաղդասարի ծագումնաբանական ինքնագիտակցությունը)

«Սասունցի Դավիթը» դիցազներգական ժանրին պատկանող երկ է: Դա ասում է այն մասին, որ նրանում առաջին պլանում տեսնում ենք դիցազուն խորհուրդը եւ համապատասխան խորհրդանիշը: Հատկանշանական է, որ էպոսում Սասնա տան հերոսները դիցազուն (էպոսի լեզվով՝ դյուցազուն) են անվանվում ոչ միայն Սասնա տան կողմից, այլեւ օտարների: Այս երկրորդ առումով, օրինակ, հիշատակելի է էպոսի պատումներից մեկը, որտեղ մի մսրցի Սասնա տան երեխաներին անվանում է դիվանական ճժեր, որը նշանակում է դիվերի (դիցերի) սերունդ, զավակ: Նույնն է արտահայտում նաեւ մեկ այլ վիպասան՝ էպոսի մի օտարականի շուրթերով ասելով, որ Դավթի ազգ դեվըստաններուց, այսինքն աստվածների (դիցերի) երկրից է: Դրանով նա ցանկանում է ասել, որ Դավթի ազգը հասարակ մարդկային ծագում չունի, այն դիվական՝ դիցազնական է (լեզվաբանական պարզորոշության համար նկատենք, որ դիք (սեռական հոլովով՝ դից, գրաբարյան ձեւով՝ դիւք, սեռական հոլովով՝ դիւց) նշանակում է աստվածներ. դիւցազն, հետեւաբար, նշանակում է դից-դիվւց-դիվի-աստծո սերունդ, այլ կերպ՝ աստվածամարդ կամ երկրային աստված):

Քանի որ հողածնային (սեմածին) աշխարհայեցողության ազդեցության տակ հայ ժամանակակից զանգվածային ինքնագիտակցությունն օտարվել է ինքնաճանաչողական խորհուրդներից ու նախատիպերից1  եւ նրան հասու չէ իր էպոսի առանցքային՝ Սասնա տան հերոսներին ներկայացնող Դիցազուն (հրածին) խորհուրդը, ուստի այդ խորհրդի մասին խոսենք ըստ էության:

Շարունակել կարդալ

Ազգային տոնը՝ որպես արժեհամակարգային միջոցառում – Հայ մամուլը՝ 220 տարեկան – «Լուսանցք»-ի, հայ արիականների ու արիադավան-հեթանոս ազգայնականների շնորհավորանքները…

Այս օրերին հերթական անգամ նշվեց մեր մայրաքաղաքի տոնը: «Էրեբունի-Երեւան 2796» տոնակատարության միջոցառումների շրջանակում Երեւանի քաղաքապետարանին հարակից հրապարակում տեղի ունեցած հանդիսությունից հետո քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը տոնական շքերթի շուրջ 25 հազար մասնակիցների ուղեկցությամբ հանդիսավոր քայլերթով շարժվեց դեպի Հանրապետության հրապարակ:

Շքերթի մասնակիցներին տոնական համարներով ողջունեցին երեւանյան կրկեսի արտիստներն ու մարզամշակութային համույթները: Ազգային տարազով գեղեցկադեմ աղջիկներն էլ շքերթի մասնակիցներին հյուրասիրեցին Արարատյան դաշտավայրի բարիքներով:

Մայրաքաղաքի ծննդյան 2796-ամյակին նվիրված միջոցառումներն ավարտվեցին շքեղ հրավառությամբ: Երեւանյան օրերն անցան «Երեւան՝ իմ տուն» կարգախոսի ներքո, եւ մեր մայրաքաղաքը էլի մեկ տարով մեծացավ: Երեւանը Հռոմից հին է, այս մասին պահպանվել են սեպագիր արձանագրություններ, որոնք հավաստում են, որ դա  մ.թ.ա. 782 թվականն է։ Ամենահին քաղաքը Երեւանն է, որը հիմնվել է Հռոմից 29 տարի ավելի վաղ։ Այս սալիկն աշխարհի մինչ օրս հայտնաբերված հնագույն քարտեզն է, այս հնագիտական հուշարձանն այժմ պահպանվում է Բրիտանական թանգարանում։ Այն գտնվել է Բաբելոն հնագույն քաղաքից (այսօրվա Իրաքում), 19-րդ դարում։ Այդ սալիկի վրա գրված է Ուրարտու, իսկ Ուրարտուն, գիտենք որ Հին Հայաստանի անվանումներից է:

Երեւանի 2796-րդ տարեդարձը շնորհավորեցին նաեւ մայրաքաղաքում բնակվող ազգային փոքրամասնությունները (11 համայնք՝ այդ թվում՝ ռուսական, բելառուսական, ուկրաինական, լեհական, վրացական, հրեական, ասորական, քրդական, եզդիական եւ հունական):

Այս տարի տոնախմբությանը միացան եւ առանձին համարներով ներկայացան նաեւ գերմանացիները: Ստեփան Շահումյանի անվան հրապարակում տեղադրված բեմահարթակում ներկայացնելով իրենց ազգային երաժշտարվեստն ու պարարվեստը՝ նրանք ընդգծեցին, որ Երեւանն ինչպես բոլոր հայերի, այնպես էլ իրենց մեծ տունն է:

Շարունակել կարդալ