Զրույցներ հայոց լեզվի մասին

Թուրքերը եւ ադրբեջանցիները ծագումնաբանական իմաստով իրարից  տարբեր են« այլ բան, որ հավատափոխության եւ լեզուն փոխելու նույն ճանապարհն են անցել£ Թուրքերր Բյուզանդիայի քրիստոնյա ժողովուրդների սերունդներն են« որոնց հավատափոխությունը սկսվեց դեռ արաբների գերիշխանության ժամանակ եւ շարունակվեց օսմանյան կայսրությունում, երբ նրանց ստիպեցին նաեւ լեզուն փոխել:
Հետագայում նրանց շարքերը համալրեցին գողացված եւ զիվորական գիշերօթիկներում մեծացած քրիստոնյաների երեխաները, որոնց ենիչերի էին անվանում: Այդ հավատափոխ եղած եւ լեզուն փոխած մարդիկ, որոնք մարդու վատ տեսակին են պատկանում, ավելի կատաղի եւ ազգայնամոլ թուրքեր դարձան, քան արեւելքից եկածների սերունդները, որոնց տոկոսը թուրքերի այսօրվա ընդհանուր քանակի մեջ չնչին է:


Ընդամենը մի 70 տարի առաջ, Քեմալի մի հրահանգով, նրանք սկսեցին թուրք կոչվել (մինչ այդ կոչվում էին օսմանցիներ), որոնք այսօր կատաղի պայքար են մղում իրենց կեղծ ինքնությունը պահպանելու համար£ Թուրքացումը մարդկության եւ քաղաքակրթության անկման հետեւանք է, որը շարունակում է խորանալ եւ տարածվել:
Ադրբեջանցիները կովկասյան եւ իրանական« նույնպես քրիստոնյա« ժողովուրդների սերունդներն են« որոնք նույն ճանապարհով մահմեդականացվեցին եւ փոխեցին իրենց լեզուն£
Դա է հաստատում նաեւ այն պարզ փաստը« որ ադրբեջանցիները« որոնք շիիտ են, իրանցիների նման, մարտի 21-ին նշում են գարնան տոն Նովռուզը« իսկ Թուրքիայում այդ տոնը մինչեւ վերջերս արգելված էր« քանի որ այն նշում էին քրդերը« բայց ոչ երբեք թուրքերը, որոնք սյունիտ են£

Զրույց վերջին
Նովռուզ-ը պարսկերեն է եւ նշանակում է «նոր օր», այն գրեթե ռուսերեն է, բայց ռուսները այդ մասին չգիտեն, ու երբ ղազախները կամ ադրբեջանցիները նրանց պատմում են գարնան այդ տոնի մասին (երբ ցերեկը ավելի երկար է դառնում գիշերից), նրանք չեն էլ կռահում, որ դա իրենց բառը չէ, այլ` հնդեվրոպացիներինը:
Հայերենում ռուզ «օր» իմաստին համապատասխանում են մի քանի բառեր, առաջին հերթին լույս, ապա նաեւ Արուսյակ (Վեներա մոլորակը), Ռուզան, Առուշան (Ռուշան) եւ այլ անուններ:
Հայերը հնում նույնպես նշել են գարնան այդ տոնը, որը հետագայում միախառնվեց Զատիկի տոնի հետ, եւ իմաստն էլ փոխվեց:
Զատիկ բառը, իմ կարծիքով, նովռուզին համարժեք իմաստ ունի եւ ճիշտ չէ հաճախ հնչող այն մեկնաբանությունը, թե զատիկ-ը զատել բայից է:
Զատիկ, սեռականը` զատկի, ցույց է տալիս, որ բառի հիմքը կազմված է զա-տի ձեւով, իսկ զատել (զատ) բառը կազմված է զ+ատ (ատել, հատել): Իսկ ի՞նչ են նշանակում զա-ն եւ տի-ն:
Զա-ն նշանակում է ծնունդ (զավակ) կամ ձու, երեւի նույնպես ծնունդի, ծնվելու իմաստով, իսկ տի-ն նշանակում է օր (տիվ, տեւել) կամ ժամանակ (դեռատի), այսինքն` զատիկ նշանակում է «ծննդի օր» կամ «ծնվելու ժամանակ»:
Մտածում եմ, որ «զատիկ»-ը կապ ունի նաեւ «հատիկ»-ի իմաստի հետ, եւ իզուր չէ, որ երեխայի ատամներ հանելու պահը հայերս նշում ենք` «ակռահատիկ»-ի արարողությամբ, որտեղ ակռան ատամ է նշանակում:

Հովսեփ Պալյան
Տեխ. գիտ. թեկնածու, ԵրՃՇՊՀ-ի դոցենտ

«Լուսանցք» թիվ  35 (121),  2009թ.

Այս գրառումը հրապարակվել է Հ.Ա.Մ., Հոդվածներ խորագրում։ Էջանշեք մշտական հղումը։