Արիական առաքինությամբ միավորենք առաքելության շուրջ

20-րդ դարի վերջերին եւ 21-րդ դարի սկզբներին ազգային պատմության ու մշակույթի հանդեպ նոր հետաքրքրություն է նկատվում մարդկանց մոտ: Ամեն ազգ նորից ուսումնասիրում, արժեւորում է իր պատմությունն ու մշակույթը, հավատն ու կեցակարգը եւ փորձում պարզել՝ ովքե՞ր են իրենք, որտեղի՞ց են գալիս, ովքե՞ր են իրենց նախնիները, ի՞նչ տեղ ու դեր ունեն իրենք համաշխարհային քաղաքակրթության ստեղծման մեջ, մինչեւ ու՞ր են հասնում իրենց արմատները, դեպի ու՞ր են տանելու եւ այլն:
Հայությունը տասնյակ հազարամյակներ շարունակ գոյատեւել ու արարել է իր ի սկզբանե բնօրրանում՝ Հայկական (Արարատյան) լեռնաշխարհում: Պատմական այդ հազարամյակների ընթացքում հայ ազգին հաջողվել է պահպանել ինքնուրույնությունն ու ինքնատիպությունը, ազգային ու հոգեբարոյական դիմագիծը, էությունն ու ոգին:
Հայ ազգի՝ Հայ (Հայ(ար) Աստված) – Արմեն (Ար(Հայ) Աստվածա-Մարդ) եւ երկրի՝ Հարք-Արք (Հայրերի, Աստվածների – Արիների, Արարչածինների երկիր) – Արարատ (արարելու տեղ, վայր) անունները (նաեւ այլ փաստեր) եւս մեկ անգամ վկայում են նույնիսկ «Բիբլիա»-«Աստվածաշունչ»-ի այն հատվածային ճշմարտացիությունը, որն է՝ Հայաստանը արարչագործության, երկրային դրախտի, իմաստնության ու կենաց ծառի, ինչպես նաեւ մարդկության վերածննդի երկիրն է, ուր բիբլիական Նոյի սերունդը փրկվեց (փրկեցին Հայ-Արմենները) ջրհեղեղից, բազմացավ ու սփռվեց աշխարհում…

Մարդկությունը, հատկապես հնդեվրոպական լեզվաընտանիքին պատկանող ազգ-ժողովուրդները, ծանոթանալով հայության պատմությանը (նաեւ լեզվա-մշակույթին), որից սկիզբ են առնում նաեւ հնդեվրոպացիների նախնիների՝ արիական ցեղերի պատմությունն ու մշակույթը, անկասկած նոր հայացքով եւ ուշադրությամբ կնայեն Առաջավոր Ասիայի այն մասին, որը հայտնի է Հայաստան ու Հայկական լեռնաշխարհ անուններով:
Իսկ Հարք-Հայք-Հայաստանն իր արժանի տեղը կզբաղեցնի հնագույն ազգերի (որոնց մեծ մասն անհետացել է պատմության հորձանուտներում) շարքում, հայ մարդն էլ՝ որտեղ էլ որ լինի, Հայաստանում, թե սփյուռքում ինքն իրեն շատ ավելի ուժեղ ու հպարտ կզգա որպես հայ ոգու, հայոց հնագույն գենի, պատմության ու մշակույթի կրող:
Հայոց պատմությունը (նաեւ մշակույթը) կարելի է կիրառել նաեւ որպես յուրատեսակ «զենք», այցեքարտ ու բանալի, որը կարող է շատ դռներ բացել ու բարյացակամ վերաբերմունք ապահովել հայոց ամեն բանի ու ինչի հանդեպ: Այդ այցեքարտը կամ յուրատեսակ «զենքը» կարող են օգնել նաեւ հայ դիվանագետներին՝ արտաքին քաղաքականությունում տարվող իրենց դժվարին աշխատանքներում:
Հնդեվրոպական ազգ-ժողովուրդներն իրենց հայացքը վերջապես կարող են դարձնել դեպի Հայաստան, երբ իրենք իրենց համար պարզեն, որ այստեղ են իրենց արմատները, իրենց հնագույն պատմության ու մշակույթի ակունքները, եւ որ Հայաստանը նաեւ իրենց հնագույն հայրենիքն է՝ նախահայրենիքը՝ նախնիների բնօրրանը, երկիրը, հողը: Իսկ որ նախնիների երկիրը, հողն ու արմատները շատ կարեւոր են բոլոր ազգ-ժողովուրդների ու անհատների համար, դատարկ խոսքեր չեն:
Այսօր վառ օրինակներ են ամերիկացիների ու անգլիացիների համարյա միշտ միասին հանդես գալու քաղաքականությունը, սլավոնական ժողովուրդների բարեկամական հարաբերությունները, թուրքական ժողովուրդների համերաշխությունը եւ այլն: Թուրքիայի նախկին ղեկավարներից Թուրգութ Օզալի մի հայտարարություն հիշենք՝ արված 1990-ական թվականների սկզբներին Թուրքմենստանում: Օդանավից իջնելով նա հայտարարեց. «Ուրախ եմ, որ ոտք եմ դնում իմ նախնիների հողին»: Սա այն դեպքում, երբ թուրքերը փորձում են ամբողջ աշխարհին ապացուցել, որ իրենք Փոքր Ասիայի հնագույն բնակիչներն են, եւ որ այդ տարածքը (նաեւ Հայկական բարձրավանդակը, մեր բռնազավթված հողերը) իրենց հայրենիքն է: Հողի, երկրի (նաեւ նախնիների երկրի) արմատների ուժը շատ մեծ է, այնքան, որ չի գործում Ու. Չերչիլի «չկան հավերժական բարեկամներ եւ հավերժական թշնամիներ քաղաքականության մեջ» ասույթի ուժ ստացած արտահայտությունը… Հնդեվրոպական (արիական) ազգ-ժողովուրդներին պետք է տալ իրենց նախնիների երկրի ու հողի ուժը, ինչը կնպաստի Արիական (ուրեմնեւ` Հայկական) Քաղաքակրթության վերածննդին…
Չպետք է թույլ տալ, որ իրենց նախնիների հողն ու այնտեղ մնացած ցեղակիցների մասին հիշողությունները մոռացվեն: Դա նախ եւ առաջ մենք չպետք է թույլ տանք՝ հայերս, ովքեր սկզբից առ այսօր բնօրրանաբնակ են ու բնօրրանապաշտ: Այսօր արդեն դաժան իրողություն է, որ առանց հնդեվրոպացի գերմանացիների, անգլիացիների, ռուս-սլավոնների, իտալացիների եւ այլոց թուրքերը չէին համարձակվի ցեղասպանություն իրականացնել Հայաստանում՝ հնդեվրոպացիների նախնիների՝ հայերի նկատմամբ…
Գերմանիայի կայսր Վիլհելմ ll-ը խորհուրդ էր տալիս արյունարբու սուլթան Աբդուլ Համիդին «չտատանվել ձեռնարկված գործողությունների մեջ, ցույց տալ հպատակներին, որ իր կամքը նրանց համար Աստծո կամքն է»: Անգլիացիներն, ի պատասխան հայերի օգնության խնդրանքի, հատարարում են, թե իրենց նավերը չեն կարող բարձրանալ հայկական լեռները: Իսկ ռուսները հայտարարում էին, որ «Հայաստանն իրենց պետք է առանց հայերի»… Իհարկե հասկանալի է, որ այս ամենում խառն է օտարի (ոչ արիական ծագմամբ) մատը, բայց…
Ստեղծված պայմաններում ապավինելով բազում հազարամյակներ ամբարած գենետիկ-ծինաբանական հիշողությանը (հոգեւոր ու նյութական մշակութային արժեքներին եւս), մայրը (մայր ազգը) պետք է ու կարող է փնտրել, գտնել ու իր շուրջ հավաքել հազարամյակներ շարունակ աշխարհում սփռված իր զավակներին՝ ազգ-ժողովուրդներին: Սպասվելիք արդյունքները շատ արագ իրենց զգացնել կտան հոգեւոր ու նյութական մշակույթների, գաղափարների նոր արժեւորման ժամանակաշրջան ապրող հայության կյանքում:
Գործել է պետք եւ իրականացնել ՀԱՄԱԱՐԻԱԿԱՆ ծրագիրը…
Ուստի՝ նախեւառաջ պետք է վերադառնալ նախնական հավատին՝ Արիականությանը եւ Տիեզերակարգին:
Մեր նախնիներից, որպես ազգային հոգեւոր-մշակութային համակարգի մաս, հավատը մտել է մեր գենոտիպի, արյան, մտածելակերպի, էության մեջ: Հավատի հավերժելու միջոցը Առաքինությունն է, մեր դեպքում՝ Հայ-Արիական Առաքինությունը: Հայոց Հավատի հիմքում, որպես հիմնասյուն, պիտի լինի Ծագումը-Գենը, Արյունը, Լեզուն ու Բնօրրանը: Այո, ներկա համատարած վարակի ախտազերծման միջոցը Արիական Առաքինությունն է:
Առաքինի բառը, ըստ հայոց լեզվամտածողության, ունի հետեւյալ իմաստները` 1. արիական, արիասիրտ, քաջ, զորավոր, լավ կռվող, ընտիր… 2. բարեպաշտ, մաքուր հոգով, լավ վարք ու բարքով, պարկեշտ, ազնիվ, արդարամիտ……
Այսինքն, համաձայն հայոց խառնվածքի ու մտածելակերպի, բարոյական (բարեպաշտ, մաքուր հոգով, լավ վարք ու բարքով, պարկեշտ, ազնիվ, արդարամիտ) կարող է լինել միայն այն մարդը, ով ուժեղ է հոգով ու մարմնով (արիասիրտ, քաջ, զորավոր, լավ կռվող):

Արիական առաքինության ծագումնաբանական արմատները
Արիականությունը դիցա-աշխարհընկալումային համակարգ է, որում տրվում են աշխարհարարման տեսությունը, աշխարհի, պետության ու հանրության կառուցվածքը, ներհասարակական բոլոր փոխհարաբերությունների կարգավորման օրենքները, հանրային տարբեր խավերի բարոյական չափանիշները, ճշմարիտ աստվածապաշտության հիմունքները եւ այլն: Հայ-արիներն ըմբռնելով բնության միածին էությունը, միասնականությունն ու միաբանությունը՝ իրենց հոգեւոր-աշխարհընկալումային պատկերացումների հիմքում դրեցին միարարչականության գաղափարը: Արարիչ-Աստծո ինքնադրսեւորում համարեցին ու պաշտեցին Անակունք Լույսը:
Լույսի արարչական էությունն անվանեցին Ար, իմա՝ Ստեղծող, Շինող, Արարող, նրա խորհուրդը պատկերեցին Խաչի՝ Հավասարաթեւ Խաչի տեսքով, իսկ արեւին կոչեցին Աստծո Ակն՝ Արեգակն: Արի պաշտամունքը, որի նախնական համակարգված ձեւը գալիս է հազարամյակներից, դարձավ արիականության ձեւավորման առանցքը: Ձեւավորվող արիականությունը հետզհետե իր ազդեցության ոլորտ էր ներառում բոլոր արիական՝ այժմ հնդեվրոպական լեզուները կրող ցեղերին, որոնց ընդհանրության շրջանի նախահայրենիքը Հայկական լեռնաշխարհն էր: Արիական կամ հնդեվրոպական ընդհանրության տրոհման հիմնական փուլերն ընդգրկում են շուրջ 2000-ամյա ժամանակաշրջան: Որպես հետեւանք, արիական տարբեր ցեղեր ընդհանրությունից անջատվում ու իրենց հետ տանում էին արիականության զարգացման տարբեր փուլերի գիտելիքներ: Վերջին մեծ տրոհման ժամանակ (մ.թ.ա. III հազ. վերջ) նախահայրենիքից հեռանում են հնդարիական, իրանական եւ հունական լեզուների կրողները: Հնդեվրոպական նախահայրենիքում մնում են հայերը, ովքեր շարունակում են արիական գաղափարները զարգացնել հայրենիք-բնօրրանի բնական միջավայրում:
Արիական հոգեւոր-աշխարհընկալումային համակարգի առանցքային հասկացություններն են Արարչածին Օրենքը, Առաքինությունը, Պարտականությունը, Առաքելությունը: Ըստ արիական պատկերացումների, Արարչածին Օրենքը թափանցում, համակում է ամբողջ Տիեզերքը, վերացնում է քաոսը՝ անկազմակերպվածությունը, հաստատում է անխախտ կարգավորվածություն՝ կոսմոս, այն նաեւ իրերի ու երեւույթների համընդհանուր էությունն է, նրան են ենթարկվում բոլոր Աստվածները, մարդիկ: Օրենքն է սահմանում բարոյական չափանիշները եւ առաքինի է այն մարդը, ով գնում է Արարչի նախասահմանած Օրենքի ճանապարհով: Իսկ գնալ Օրենքի ճանապարհով նշանակում է՝ կատարել դրանով սահմանված պարտականությունները, քանզի պարտքի գիտակցումն ու կատարումն է առաքինության՝ Բարձրագույն Կատարելության հասնելու կարեւոր միջոցը: Առաքինությամբ էլ իրականացվում է առաքելությունը…
Անշուշտ, «առաքինություն» հասկացության կրած ձեւախեղումները պայմանավորված են հոգեւոր-աշխարհաընկալումային  միջավայրում տեղի ունեցած հակաբնական փոփոխություններով: Հետեւաբար, առաքինության անկումային ընթացքը եւ դրա դրդապատճառները հասկանալու համար անհրաժեշտաբար պետք է քննել հոգեւոր հիմքի փոփոխությունները, քանզի որոշակի հոգեւոր արժեքներով են ձեւավորվում տվյալ ժամանակաշրջանին համապատասխան բարոյական չափանիշներն ու «առաքինություն» հասկացությանը տրվող որակները: Այո՛, առաքինությունն է նախապայմանը առաքելության, եւ առաքինության ձեւախեղումը շեղում է առաքելության ճանապարհը:
Հայ-արիական աշխարհընկալման-տիեզերաճանաչողության մեջ Արարիչը Միակն է՝ Ամենաստեղծն ու Ամենակատարյալը:
Իսկ բազմաստվածությունը ոչ միայն բնական-տիեզերական երեւույթ է, այլեւ՝ ազգային հոգեկերտվածքի զգացական դրսեւորման արդյունք, աշխարհընկալումային ըմբռնումների հետ մարդկայնորեն առնչվելու, աստվածային գործառույթների հետ շփվելու, նրանով ապրելու հոգեմտային էության դրսեւորման արգասիք……

Հեթանոսություն  –  Ազգային Հավատ
Ազգային հավատը Ցեղային հավատի մասնավոր արտահայտություն է: Ցեղն ի սկզբանե հարաբերվել է իր ծագմանը, լեզվին, նախնիներին, բնօրրանին, Աստվածներին… Իր բնական որակներին համապատասխան ընկալել է դրանց խորհուրդները: Ազգային հավատը ներքին զգացողությամբ վերապրված բնական Խորհուրդների հետ հարաբերությունների համակարգ է: Ըստ այդմ, ազգային հավատը սերտորեն կապված է ազգային լեզվին: Եթե ազգային լեզուն ապահովում է բնական խորհուրդների ճանաչողությունը, ապա ազգային հավատքը ապահովում է բնական խորհուրդների հետ ազգի հարաբերությունը:
Ազգային հավատը ազգի զգացական հարաբերությունն է Արարչի ու Աստվածների հետ, Բնության հետ, Բնօրրանի ու Նախնիների հետ, Անցյալի ու Ապագայի հետ, Ծագման ու Արյան հետ:
Հավատը խիստ տարբեր է կրոնից: Կրոնը արտաքին ներգործությունն է անհատների վրա: Ըստ այդմ, կրոնը զուտ անհատական է, իսկ հավատը, որի հիմքում ազգի արարման ու ծագման զգացողությունն է` ազ- գային է: Կրոնը սարսափի պատրանք է անհատների մեջ, իսկ ազգային հավատը Ազգի Կենաց Խորհուրդն է: Հաճախ օգտագործվում է «հեթանոսական կրոն» արտահայտությունը, ինչը կոպիտ սխալ է: Նախ՝ հեթանոսը մեզանում արմատավորված հունարեն Էթնոսն է, որ նշանակում է ազգ: Իսկ ազգը կրոնով չի կարող ապրել: Կրոնով ապրում է անհատը, նրա կողմից «ձեւավորած» արհեստածին ազգը: Բնածին ազգն ապրում է Ազգային Հավատով: Ուստի, «հեթանոսական կրոն» արտահայտության փոխարեն պետք է օգտագործել Ազգային Հավատ հասկացությունը, ինչը ազգի հատկանիշ է, ուստի ազգը կարող է ապրել միայն այդ հավատով:
Ազգային հավատի հիմքը ազգային ծագումն է: Ազգը բնական օրգանական ամբողջություն է իր Ցեղի օրգանիզմում: Ըստ այդմ, չկա վերացական ազգ, կան մարդացեղերի (ռասաների) ազգեր: Բոլոր ազգերը բաժանվելով իրենց նախնական Տեսակից (Ցեղից)՝ ստեղծել են ուրույն հավատներ՝ սեփական աշխարհընկալմանը համապատասխան, արարչատեսության մեջ ներդնելով իրենց պատկերացումները, էությունն ու Աստվածներին:
Ազգային անհատը միաժամանակ կրում է անհատական, տոհմային, ազգային, ցեղային դիմագիծ, որն էլ նախանշում է ազգային հավատի հիմնադրույթները:
Իսկ ազգի հայրենիքը Մայր Հողի վրա՝ Բնօրրանում ի սկզբանե ամփոփված ազգի գենետիկական ամբողջությունն է: Ըստ այդմ, ազգն անպայման ունի գենետիկական կապ իր բնօրրանի հետ… Մայր Հողից դուրս Ազգը որեւէ առաքելական դեր չունի:

Քրիստոնեություն
Քրիստոնեությունը ձեւավորվեց արիական եւ սեմական քաղաքակրթությունների բազմադարյա համատեղ ազդեցության միջավայրում եւ անխուսափելիորեն ներառեց այդ 2 աշխարհընկալումների գաղափարները: Դրանք համադրեց համապատասխան այն էթնո-հոգեւոր իրականության, որում ինքը ծնվեց ու ձեւավորվեց: Քրիստոնեական հավատի գաղափարա-աստվածաբանական հիմքում դրվեցին արիական պատկերացումները: Դրանցից առանձնանում են հատկապես աստվածաբանական առանցքային գաղափարները՝ միաստվածություն (միարարչականության հիմքով), երրորդություն, աստծո մարդեղացում եւ օծյալ փրկչի գալուստ, որոնցով էլ քրիստոնեությունը հիմնականում տարբերվում է սեմական ծագումնաբանական հիմք ունեցող հուդայիզմից ու իսլամից: Եթե Հին կտակարանը փոխվի արիական նախնական ծագումնապատմությամբ (ինչպես առաջարկում է Հայ Արիական միաբանությունը), ապա հուդա-քրիստոնեությունը կփոխարինվի արիա-քրիստոնեությամբ եւ քրիստոնեադավան արիական ազգ-ժողովուրդները կկարողանան համախմբվել եւ միասնանալ…
Միաստվածություն – քրիստոնեական Աստվածը, ինչպես արիական Արարիչը, Միակն է եւ չունի հակառակորդ, առավել եւս զորությամբ իրեն հավասար: Այսինքն՝ արմատապես տարբեր է սեմական մեռնող-հարություն առնող Աստծուց: Ինչպես արիական Արարիչը, քրիստոնեական Աստվածը եւս բացարձակ Բարություն, բացարձակ Առաքինություն, բացարձակ Գիտություն, բացարձակ Զորություն է:
Երրորդություն – Աշխարհի եռամիասնական եւ եռաստիճան գործունեության կառուցվածքի գաղափարը արիական հնագույն միջավայրի ծնունդ է: Երրորդության գաղափարի հնագույն դիցական արտահայտումներից են հնդարիական Ագնիի եւ հայոց Վահագնի կերպարները: Դիցարանում գերագույն իշխանությունը ներկայացնող եւ տիեզերական աշխարհակարգի հիմք հանդիսացող երրորդության ցայտուն օրինակներ կան բոլոր արիական ազգերի հավատամքներում:
Հին կտակարանում, որն առավելապես հրեական ընտրյալության մասին դատարկաբանություն է, առկա է երկրորդություն հասկացությունը (Աստված եւ Աստծո Հոգի): Իսկ այսպես կոչված բուն քրիստոնեությունը հավատարիմ մնաց իր ծագումնաբանական ակունքին՝ արիականությանը, եւ տիեզերական աշխարհակարգի հիմքում դրեց Սուրբ Երրորդությունը՝ Աստված Հայր, Աստված Որդի, Սուրբ Հոգի:
Քրիստոնեական հավատի համաձայն, Քրիստոսը Աստծո մարդեղացումն է Երկրի վրա, իսկ սեմական միջավայրում՝ Աստծո մարգարե հռչակված մահկանացու են Մովսեսը, Մուհամեդը, հնդարիականության մեջ՝ Ռաման, Քրիշնան. Բուդդան, Վիշնուն…
Սկզբունքային հարցերում Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցին փորձեց հնարավորինս հավատարիմ մնալ նախնյաց ազգային հավատի հիմքերին եւ Քրիստոսին վերագրեց միաբնակ էություն (աստվածայինն ու մարդկայինը միավորված անխառն ու անբաժան կերպով):
Քրիստոսի էության այս ելակետը մեծամասամբ նույնանում է ճշմարիտ աստվածապաշտությունը ոտնակոխ արված ու առաքինազուրկ աշխարհից հեռացած արիական աստծո վերադարձի հետ: Հայ-արիական Աստվածը (Փոքր Մհեր կերպարը) կվերադառնա, երբ դարձի եկած մարդիկ հոգեւոր-բարոյական ինքնամաքրման ճանապարհով հող նախապատրաստեն Աստծո-Աստվածների վերադարձի համար: Ճշմարիտ Աստծո էությունն ընկալողը գիտակցում է, որ իր հոգում, իր տանն ու հանրությունում կուտակված աղբը մաքրելը ոչ թե Աստծո գործն է, այլ՝ իր անմիջական պարտականությունը… Այս ամենում նպատակացույցի դեր է խաղում անընդհատ ու հավերժ որակական վերընթաց ապրող անձնական կյանքի շարունակականությունն ապահովելու ձգտումը: Դա առաքինի պայքարող մարդն է՝ ով պայքարում է չարի ու ախտի ամեն մի դրսեւորման դեմ, դա լինի իր ներսում, թե՝ իրենից դուրս:
Հետեւաբար, Հայ-արիական պատկերացումներում վերադարձող Աստվածը չունի փրկչական առաքելություն: Նա գալիս է մարդու նախապատրաստած միջավայրում Աստվածային Օրենքը վերահաստատելու համար: Այստեղ մարդու փրկիչն ինքը մարդն է, որն իրեն փրկում է Աստծո-Աստվածների համար:
Աստծո-Աստվածների էության, աստվածընկալման, մարդ-աստված հոգեւոր փոխհարաբերության եւ այլ հիմնարար աստվածաբանական հարցերում (հոգեւոր-աշխարհընկալումային) քրիստոնեական պատկերացումների իրական ակունքը արիականությունն է: Խնդիրները, որոնցում դրսեւորվում են մարդկային փոխհարաբերությունների հոգեւոր-բարոյական կողմերը, ինչքան դառնում են երկրային, կենցաղային ու գործնական, նույնքան ցայտուն են ուրվագծվում սեմական ազդեցության հետքերը:
Հեռացած արիական Աստվածը վերադառնում է առաքինի ու արդարամիտ մարդկանց միջավայրը: Այնինչ, հարություն առած սեմական բարի Աստվածը վերադառնում է չարի իշխանության աշխարհը՝ այն կործանելու եւ իրենը հաստատելու համար: Քրիստոսը եւս եկել էր մեղքի միջավայր՝ «մեղաւորներին ապաշխարութեան կանչելու»: Նույն միտքն է արտահայտված Քրիստոսի՝ հայոց Աբգար թագավորին հղած թղթում…
Բոլոր նրանց, ովքեր երկրային կյանքում հալածվել ու անարդարության զոհ են դարձել, քրիստոնեությունը խոստանում է փոխհատուցել երկնային կյանքում: Նոր կտակարանում բազմաթիվ անգամներ կրկնվող այս մտքերի անպաճույճ մեկնաբանությունը հանգեցնում է երկրային կյանքի (որպես ժամանակավոր երեւույթի) ընթացքում զրկանքների մղող, բարեկեցիկ ապրելակերպ ապահովող աշխատանքը եւ արդարության համար պայքարը մերժող մտքի:
Տերունական աղոթքում ասվում է. «Փրկեա զմեզ ի չարէն», եւ քանի որ, ըստ մեռնող-հարություն առնող աստծո պաշտամունքի էության, չարին սպանելը միմիայն աստծո զորության գործ է, ապա նա քարոզում է, թե «չարին հակառակ մի կենաք, այլ ով որ ապտակ տայ քո աջ երեսին, միւսն էլ նորան դարձրու… Սիրեք ձեր թշնամիներին, օրհնեցեք ձեզ անիծողներին, բարի արեք ձեզ ատողներին, աղօթք արեք ձեզ չարչարողների եւ ձեզ հալածողների համար. Որ որդիք լինիք ձեր Հորն, որ երկնքումն է. որովհետեւ նա իր արեգակը ծագեցնում է չարերի եւ բարիների վերայ»: Նույն ոգին է առկա «Մի դատեք, որ չ՛դատուիք» կամ «եթե դուք մարդկանց իրանց յանցանքները թողէք, ձեր երկնաւոր Հայրն էլ ձեզ կթողէ» եւ նման բազմաթիվ արտահայտություններում:  
Արիական աշխարհընկալումը մերժում է չարի ու անարդարության ամեն դրսեւորում հանդուրժելու կամ նրան հարմարվելու գաղափարը, քանզի վստահ է իր կրթած առաքինի անհաղթ մարտիկի զորությանն ու արդարամտությանը, չնայած լինում են նաեւ սայթաքումներ, օրինակ Սասնա Դավիթը Առաքինության դաշտում մի անգամ սայթաքեց. նա երդմնազանց եղավ: Մոխրացավ ու անհետացավ Սասնա դյուցազունների զորության կարեւորագույն հիմքը՝ Խաչ Պատերազմին: Խաչ Պատերազմին ազգի ու նրա առաջնորդների առաքինության խորհուրդն է: Խաչը խորհրդանշում է «առաքինություն» հասկացության հոգեւոր-բարոյական իմաստները (ճշմարիտ աստվածապաշտության հետնորդ, բարեպաշտ, մաքուր հոգով, արդարամիտ, ազնիվ եւ այլն), իսկ Պատերազմին՝ հոգեւոր-մարմնական զորությունը (արիական, արիասիրտ, քաջ, ընտիր, զորավոր, պայքարող, լավ կռվող եւ այլն):
Խաչ Պատերազմի=Առաքինությունը անխոցելի էր դարձնում Սասնա հերոսներին («Դնես վեր քո աջ թեւին, որ դարբ չառնի»):
Սասնա դյուցազունների զորության մյուս հիմքը Քուռկիկ Ջալալին ու Թուր Կեծակին են: Դրանց ընձեռնած զորությամբ աստվածազարմ հերոսները կարողանում էին ընդգրկել ամբողջ կարգավորված Տիեզերքը՝ Երկնքից մինչեւ Ստորերկրյա Աշխարհ (արեւից մինչեւ սեւ ջուր) եւ այնտեղ հաստատել ու պահպանել արարչածին աշխարհակարգը: Այլ կերպ՝ Քուռկիկ Ջալալին ու Թուր Կեծակին Տիեզերքի բոլոր անկյուններում կարգավորվածություն հաստատող աստվածային Օրենքի խորհուրդն են:
Քանի դեռ Օրենքը Առաքինության ձեռքում էր (Խաչ Պատերազմի նշանով քաջի աջ բազուկն էր ճոճում Թուր Կեծակին), Սասնա Խոյերն անհաղթ աստվածներ էին: Դավթի երդմնազանցությամբ սասանվեցին առաքինության հիմքերը: Դավիթը դարձավ խոցելի ու զոհվեց աղջնակի նետից: Հայոց աշխարհում առաքինի ապրելակերպը բռնեց անկումի ճանապարհ:
Եթե հետեւենք Պատմահայր Խորենացու նկարագրությանն ու ժամանակագրությանը, ապա Հայոց աշխարհը եւ նրա արքա Երվանդյան Տիգրանը դեռ առաքինի էին, օրինապաշտ ու հաղթող: Տիգրանի մասին Խորենացին գրում է. «Եւ ո՞ր իսկական մարդը, որ սիրում է արիական բարքը եւ խոհականությունը, չի ուրախանա սրա հիշատակությամբ եւ չի ձգտի նրա նման մարդ լինել: Նա տղամարդկանց գլուխ կանգնեց եւ ցույց տալով քաջություն՝ մեր ազգը բարձրացրեց, եւ մեզ, որ լծի տակ էինք, դարձրեց շատերին լուծ դնողներ եւ հարկապահանջներ: Հետեւակ կռվողները ձիավոր դարձան, պարսերով կռվողներն՝ հաջող աղեղնավորներ, լախտերով կռվողները զինվեցին սրերով ու տեգավոր նիզակներով, մերկերը պատվեցին վահաններով եւ երկաթե զգեստներով: …Նա խաղաղություն եւ շենություն գցեց, բոլորին լիացրեց յուղով ու մեղրով…»:
Մովսես Խորենացին իր «Պատմությունն» ավարտում է հանրահայտ «Ողբ»-ով, որը սկսում է հետեւյալ տողերով. «Ողբում եմ քեզ, հայոց աշխարհ, ողբում եմ քեզ, բոլոր հյուսիսային ազգերի մեջ վեհագույնդ, որովհետեւ վերացան թագավորդ ու քահանադ, խորհրդականդ եւ ուսուցանողդ, վրդովվեց խաղաղությունը, արմատացավ անկարգությունը, խախտվեց ուղղափառությունը, հիմնավորվեց տգիտությամբ չարափառությունը»: Պատմիչն իր «Ողբն» ավարտում է հետեւյալ խոսքերով. «Աստվածապաշտությունը մոռացված է եւ կա դժոխքի ակնկալություն»:
Ահա այս ժամանակահատվածում է, որ Խաչ Պատերազմի հովանուց զրկված Մհերը, համոզվելով իր անմեղության մեջ, Քուռկիկ Ջալալու եւ Թուր Կեծակի հետ հեռանում է մեղքերի մեջ թաղված աշխարհից՝ հետեւելով հոր գերեզմանից իրեն հասած խոսքին.
Քո տեղ Ագռավու քարն է,
Աշխարք ավերի, մեկ էլ շինվի,
Որ գետին քո ձիու առջեւ դիմանա
Աշխարք քոնն է:
Աստված-Աստվածները հեռացել եւ սպասում են մեր կանչին, որովհետեւ աշխարհն ավերողն ու շինողը մենք ենք եւ մինչ Աստվածներին կանչելը պիտի կարողանանք աշխարհն այնպես շինել, որ այն դառնա Աստծո Տաճար:
Մհերը վերադառնալու է Օրենքի (Քուռկիկ Ջալալի եւ Թուր Կեծակի) հետ, իսկ մինչ այդ մենք պիտի կարողանանք մեր հոգիներում կառուցել Օրենքի անսասան պատվանդանը՝ առաքինանալ, զի արդար Օրենքի ծանրությունը չի զգում միայն առաքինի մարդը:
Պետք է ազատվել հոգեւոր-մարմնական ինքնաոչնչացման մղձավանջից:
Ժամն է առաքինանալու եւ ՀԱՅ-ԱՐԻԱԿԱՆ ԱՌԱՔԵԼՈւԹՅԱՄԲ առաջնորդվելու…

Արամ Ավետյան

«Լուսանցք» թիվ 20, 21 (151, 152), 2010թ.

Այս գրառումը հրապարակվել է Հ.Ա.Մ., Հոդվածներ խորագրում։ Էջանշեք մշտական հղումը։