«…Երկիրն ամբողջ ձեր առջեւն է, որտեղ որ վայելուչ եք գտնում, թող ձերը լինի…» (Գրիգորիս «լուսավորիչ»)

«Եվ Դուք նրան (Գրիգորիսին-Ս.Մ.) լուսավորի՞չ եք համարում» (մի իտալացու ասած)

«Հայ» եկեղեցական պատմագրության մեջ կա 301-ին վերաբերող մի փաստ, որի վրա հայ պատմագիտությունը պատշաճ ուշադրություն չի դարձրել, ինչը եւ հնարավորություն չի տվել այդ ժամանակաշրջանի ամբողջական պատկերը վերհանել: Խոսքը Հովհ. Մամիկոնյանի «Տարոնի պատմության» մեջ բերված Գրիգորիս «լուսավորչի» նամակի մասին է՝ հասցեագրված Կեսարիայում գտնվող իր դավանակից քրիստոնյաներին (սրանք, ամենայն հավանականությամբ, ասորի կամ եբրայացի են եղել): Մեջբերենք այդ շատ բան ասող նամակը գրեթե ամբողջությամբ: «…Ամեն ոք, ով հանձն է առնում աստծո կամքին ծառայելը, պարտավոր է հալածական լինել, որովհետեւ նրա քարոզչությունը ոչ բոլորի համար է ընդունելի: Ինչպես որ այժմ ձեր մասին իսկ լսեցինք, թե հալածական եք ձեր բնակության վայրերից. հանձն եք առել լինել օտարական հարազատ երկրի (Իսրայելի-Ս.Մ.) եւ բարեկամների (իսրայելցիների-Ս.Մ.) համար, առ ոչինչ համարելով պանդխտության վիճակը, այլեւ թափառական գնացիք եւ չգիտենք էլ, թե ու՞մ մոտ եւ ու՞ր հանգրվանեցիք: Ահա, երանի ենք տալիս ձեզ աստանդական կյանքի համար, բայց ձեր իմաստությունը՝ ո՛չ: Մանավանդ գիտեիք, որ թագավորն մեր (Տրդատը-Ս.Մ.) լի է քրիստոնեական հավատով եւ մեր աշխարհն էլ (նկատի է առնում ի բնե ո՛չ իր, բայց իրենը դարձրած աշխարհը՝ Հայաստանը…-Ս.Մ.)՝ աստվածապաշտությամբ, հապա էլ ինչու՞ եղաք փախստական դեպի այդ հեռավոր եւ օտար երկիրը: Գիտեիք նաեւ, որ մեր բոլոր գավառներին եպիսկոպոս ու քահանաներ են հարկավոր, իսկ սրանք (Հայաստանում եղած կամ Հայաստան եկած՝ իր ջհուդական շրջապատը-Ս.Մ.), որ զանազան կողմերից եկել-հավաքվել են, ի՞նչ են (սրանք) հայոց վեց հարյուր քսան գավառների համար. ամեն մի գավառի մեկ կամ ամենաշատը երկու քահանա հազիվ թե հասնի: Որովհետեւ այստեղ մանուկները դեռ դպրանոցի են եւ ոչ մեկը նրանցից հասուն չի քահանայության: Մինչդեռ դուք (բազում) կրոնավորների առած դեպի օտար ու հեռավոր կողմերը գնացիք:

Հայոց պետականության կործանումից ի վեր եկեղեցական այրերը դարեդար եւ պարբերաբար գովաբանում են եկեղեցու գործունեությունը հայապահպանության հարցում: Եկեղեցական պատմիչներն էլ այդ գովաբանումը վերածել են փառաբանման, ու հայոց բազմադարյա գոյաքարշությունը գրեթե հերոսացում է պատկերվել:

Այսպես եկեղեցու դերը հայապահպանման մեջ դարձրել են «բացառիկ ու բացարձակ»…

Հատվածներ Համլետ Դավթյանի «Մեզ անծանոթ Վարդանանց պատերազմը» գրքից

Վրաստանի Արդարադատության նախարարությունը պաշտոնական նամակով մերժել է ֆրանսահայ փաստաբան Պատրիկ Արապյանին՝ ստանձնելու ջավախքահայ ազգային գործիչ Վահագն Չախալյանի պաշտպանությունը: Հիշեցնենք, որ ջավախքահայ գործչի դատավարությունն անհարկի ձգձգվում է: Մերժման որեւէ հիմք՝ Վ. Չախալյանի մոր՝ Գայանե Չախալյանին հասցեագրված նամակում, նշված չէ: Ընդհակառակը՝ նամակում ուղղակիորեն ասվում է, որ ներկայացվել են բոլոր պահանջվող փաստաթղթերը, սակայն, վրացի շա՜տ խելացի պաշտոնյան «գործի հանգամանքները եւ ներկայացված նյութերի հիմնավորությունը քննելուց հետո, նպատակահարմար չի գտել» Պ. Արապյանին ընթացող դատավարությունում՝ որպես պաշտպան մասնակցությունն արտոնելը: Սա Վ. Չախալյանի ու նրա ընտանիքի անդամների (եւ ոչ միայն նրա, նաեւ այլ հալածվող ջավախքահայ գործիչների)՝ հենց Վրաստանի սահմանադրությամբ եւ օրենքներով երաշխավորված տարրական իրավունքների բացահայտ ու կոպիտ խախտում է: Այս փաստը եւս մեկ հստակ ապացույց է, որ ջավախքահայ հայրենասերի նկատմամբ ընթացող դատավարությունը բացարձակապես քաղաքական է:

Թուրքիայի ԱԳ նախարար Ալի Բաբաջանը հայտարարել է, թե մեծ է հնարավորությունը, որ ապրիլ ամսին ԱՄՆ Կոնգրեսը ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը: Նա կրկնել է վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի այն պնդումը, որ ԱՄՆ-ում Ցեղասպանության պաշտոնական ճանաչումը կվնասի Թուրքիայի հետ ԱՄՆ ռազմավարական հարաբերություններին, եւ Վաշինգտոնն այդ մասին գիտի: Իրադարձությունների նման զարգացումը կվնասի նաեւ հայ-թուրքական կապերին, ինչպես նաեւ Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջեւ ընթացող բանակցություններին:

Կեցցե՛ նոր ընդդիմությունը

Մարտի 1-ին սպասվելիք հանրահավաքը կայացավ առանց անակնկալների եւ հերթական անգամ հուսախաբության տարրեր բերեց իր հետ: Այն մարդիկ, ովքեր հավատում էին, թե երկարատեւ ընդմիջումից հետո պայքարի նոր ալիք է բարձրանալու եւ պատրաստվել էին մեկ անգամ եւս գրոհելու իշխանափոխությունն իր վերջնական հանգրվանին հասցնելու համար, գլխիկոր հեռացան, չսպասելով անգամ մարտիմեկյան զոհերի համար նախատեսված սգո երթին…

Դեռ անցյալ տարի, հանրահավաքների դադարեցումից հետո շատերը հասկացան, որ այսպես կոչված արմատական ընդդիմությունը հանուն Արցախի խնդրի կարգավորման չէ, որ դադարեցնում է հանրահավաքները: Արեւմուտքը խիստ շահագրգռված էր հայ-թուրքական հարաբերությունների բարելավմամբ եւ հայ-ադրբեջանական խնդիրների կարգավորմամբ, ուստի նպատակահարմար չգտավ օժանդակել ընդդիմությանը եւ հրահանգեց սպասել: Այդ սպասման հետեւանք էր նաեւ ԵԽԽՎ նստաշրջանի գրեթե չեզոք որոշումը Հայաստանի նկատմամբ:

Մայիսի 31-ին անցկացվելիք Երեւանի քաղաքապետի ընտրության առումով մամուլում արդեն ի հայտ են եկել որոշ պարզաբանումներ: Իշխանական քաղաքական կոալիցիան այդպես էլ չկարողացավ միասնական թեկնածուի հարցը լուծել, ուստի՝ ՀՀԿ-ն, ԲՀԿ-ն, ՀՅԴ-ն եւ ՕԵԿ-ը հանդես կգան առանձին թեկնածուներով: Սա գուցե ավելի շատ կապված է ՀՀԿ-ի դիրքորոշման հետ, քանզի այս կուսակցությունը որոշել է հանդես գալ առանձին ցուցակով, ինչն, ի դեպ, ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի առաջարկն է եղել: ՀՀ եւ ՀՀԿ նախագահն առաջարկել է նաեւ, որ հանրապետականների համամասնական ցուցակը գլխավորի Երեւանի Կենտրոն համայնքի թաղապետ Գագիկ Բեգլարյանը: 2-րդը ցուցակում Ավան համայնքի թաղապետ Տարոն Մարգարյանն է, հանգուցյալ վարչապետ Անդրանիկ Մարգարյանի որդին:

Խուճապ, որ կարող էր եւ չլինել

Միջազգային կառույցներն իրենց փողերը չքնացնելու տեղ են գտել

Այն, ինչ կատարվեց մարտի 3-ին, հակիրճ կարող ենք բնութագրել՝ դոլարային խուճապ: Այլ կերպ՝ սա նշանակում է՝ համատարա՛ծ խուճապ բոլո՛ր ոլորտներում: Որովհետեւ թեեւ ազգային արժույթը դրամն է, բայց մեր պահուստները ոչ թե ոսկով, այլ դոլարով են: Խուճապ էր նաեւ բնակչության մեծ մասի մոտ, քանզի թանկացումները եղան ակնթարթային: Ես 15:45-ին «Երեւան սիթի»-ից գնեցի 1 շիշ բուսական յուղ եւ մինչեւ հասա դրամարկղին, ապրանքը թանկացավ՝ 540 դրամից դառնալով 720 դրամ: Չգնեցի, որոշեցի սպասել, թե ինչ կլինի խուճապից հետո: Իսկ խանութներում հայհոյախառն իրարանցում էր՝ ուղղված իշխանավորներին, որ լավ չեն իշխում եւ ընդդիմադիրներին, որ լավ չեն ընդդիմանում: Խուճապը կանցնի, հետեւանքը կմնա. հարուստը էլի կտռզի, աղքատը էլի կճկռի, միջին խավն էլ… միջին խավ չկա:

Սա միակ «խորհուրդն» է: Ուղղված սովորական մարդկանց: Ունեցվածքի առումով վերնախավին չի վերաբերում… Արդեն տեղեկացրել էինք, որ այս տարվա ապրիլի 1-ից թանկանալու են գազը, ջուրը եւ էլէներգիան: Որոշումը կայացվել է հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովում:

12.11.2008թ. Panorama.am-ի «Եկեղեցին պարզապես «վերաբերմունք չունի»» վերնագրով փոքրիկ նյութում եկեղեցու քահանաներից մեկը Արորդյաց Ուխտի մասին ասել է. «Արորդյաց ուխտն այնքան անիմաստ կառույց է, որ Հայ Առաքելական եկեղեցին չի կարող դրա մասին վերաբերմունք արտահայտել: Ու այն, որ իրենք Հայ Առաքելական եկեղեցուց ու Կաթոլիկ եկեղեցուց հետո Հայաստանում գրանցված են որպես երրորդ կրոնական համայնք, զուտ հերթականության հարց է: Արորդյաց Ուխտը նույնիսկ աղանդ չէ, քանի որ աղանդները շեղվել են Առաքելական եկեղեցու ուղղությունից: Իսկ նրանք, իրենց խոսքով, մեր հայրերի ուխտի հետեւորդներն են, ու ինչքան գիտեմ, տարին մեկ անգամ հավաքվում են Գառնիի տաճարում ու հեթանոս ծիսակատարություններ են կատարում: Դրանք շատ հեռու են քրիստոնեական հավատքից» (տես նաեւ էջ 7-խմբ.): Ես հատուկ քահանայի ամբողջ ասածը մեջբերեցի, որ ընթերցողն իմանա՝ ինչի մասին է խոսքը (եկեղեցականին է հատուկ առարկայազուրկ «դատել»-ը, ըստ «ինչքան գիտեմ»-ի «մտածել»-ը, նույնն է թե՝ չգիտենալով իմանալ ձեւանալը):