Category Archives: Հոդվածներ

Որոշ փորձագետներ կարծում են, որ եթե ազգային համաձայնության կառավարություն չկազմվի, ապա ՀՀԿ-ն հերթական անգամ կընտրի իր թեկնածու վարչապետին, ով կլինի կա՛մ ժամանակավոր վարչապետ, կա՛մ վարչապետ՝ ով հետագայում կդառնա երկրի նախագահ։ Իհարկե, համարձակ կանխատեսում է, բայց ոչինչ բացառել չի կարելի: Առավել եւս, երբ բանակցությունները շարունակվում են կառավարության ստեղծման շուրջ:

Այդ փորձագետները վստահ են, որ ներկա ընթացքը հանգիստ է անցնելու: Նրանք նշել են, թե վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի հրաժարականը ոչ մի կապ չուներ 4 ոչ իշխանական ուժերի պահանջի հետ, անգամ հասարակության տարբեր շերտերի ընդվզումների գործոնը կապ չուներ՝ 100 հազարավոր մարդիկ են դուրս եկել փողոց (տրանսպորտի եւ գազի սակագների թանկացման, «գենդերային», համասեռական ու անբարո այլ խեղկատակությունների, Գառնու տաճարի հարեւանությամբ սրճարանի կառուցման, կենսաթոշակային պարտադիր կուտակային համակարգի, սոցիալական մի շարք խնդիրների եւ այլ բնույթի հարցերով), բայց ոչինչ խիստ պարտադրող չի եղել։ Նրանք չեն ստիպել վարչապետին հեռանալ:

Այդ դեպքում ո՞վ է ստիպել:

Կարծիք կա, թե ամեն ինչի հետեւում Ռուսաստանն է կանգնած, Մոսկվային ձեռք չէր տալիս մի վարչապետ, ում մի աչքը միշտ արեւմուտքում էր։ Բայց արեւմուտքից էլ զարմացել էին, թե ինչպես է «իրենց» վարչապետը պայքարում Հայաստանի՝ Մաքսային միություն ընդգրկվելու համար: Իսկ այն տեղեկությունը, թե վարչապետին առաջարկել են Եվրասիական ու Մաքսային միությունների տնտեսական համագործակցության կազմում պաշտոնավարել, լիովին խառնում է ամեն բան… Ի՞նչ է՝ արեւմուտքցիները սեփական կադրն են ուզում ունենալ ռուսական ճակատու՞մ: Շատ խառն է թվում: Թեեւ խոսք կա, որ Տիգրան Սարգսյանը պաշտոն կստանա Համաշխարհային բանկում, այսպիսով՝ ստանալով իր գնահատականը, արեւմտյան ծրագրերից շատերի՝ ՀՀ-ում իրականացման համար, ինչն էլ ամեն բան իր տեղը կդնի:

Այն, որ ընդդիմադիրները իրապես կապ չունեն վարչապետի հրաժարականի հետ, ակներեւ է, իսկ եթե ո՛չ Մոսկվային, ո՛չ էլ Վաշինգտոն-Բրյուսելին է խանգարել Տիգրան Սարգսյանը, ուրեմն՝ այս հրաժարականի հարցում միայն երկրի նախագահի «մատն է խառը»: Ուրեմն՝ այնքան էլ թույլ չէ այս իշխանությունը, ինչքան փորձում են համոզել խորհրդարանական ընդդիմադիրները: Իզուր չէ, որ հանրապետականները նշել են՝ եթե իշխանությունը հակահարձակման անցնի, ընդդիմություն չի լինի, բան չի մնա ընդդիմադիր դաշինք կոչվածից, «իսկ 4 ուժերն իրար հետ ծածկում են քաղաքական դաշտի մոտավորապես 10-15%-ը»: Վերջերս ՏԻՄ ընտրություններ եղան, եւ ՀՀԿ-ականները 74-75% ձայն հավաքեցին: Հետեւաբար, ժողովրդի անունից խոսելն ընդդիմության գործն առաջ չէր տանի:

Continue reading →

«Լուսանցք»-ը քանիցս անդրադարձել է հայկական ազգային պետության ստեղծման եւ ազգային սահմանադրական բարեփոխումների անհրաժեշտությանը: Բայց այն, ինչ ներկայացվեց երեկ, դեռ լիովին ազգային չի կարող դարձնել մեր գործող Սահմանադրությունը: Առավել մանրամասն կանդրադառնանք, երբ ուսումնասիրվեն առաջարկվող փոփոխությունները, ինչը կծավալվի հանրային քննարկումների ժամանակ: Կլինի մեր պետությունը նախագահական, թե խորհրդարանական, երկրորդային հարց է, առաջնայինն ու ամենակարեւորը այն է, որ մեր պետությունը պետք է ունենա կենտրոնաձիգ եւ ուժեղ կառավարում, քանզի արտաքին ու ներքին թշնամիները թույլ ու ապակենտրոն պետությանը արագ կուլ տալու հնարավորություն կունենան:

Ինչեւէ, դեռ կանդրադառնանք այս խնդրին: Իսկ երեկ Հայաստանի նախագահին է ներկայացվել Սահմանադրական բարեփոխումների հանձնաժողովի մշակած Սահմանադրական բարեփոխումների հայեցակարգի նախագիծը: Այն ներկայացրել է Սահմանադրական բարեփոխումների մասնագիտական հանձնաժողովի նախագահ Գագիկ Հարությունյանը: Ըստ նրա, հայեցակարգը մշակելիս, հանձնաժողովը փորձել է համակողմանի գնահատել սահմանադրական զարգացումների ընթացքը Հայաստանում, այնուհետեւ հստակեցնել բարեփոխումների հիմքում դրվող հիմնական սկզբունքները: Որպեսզի հանձնաժողովը կարողանար արդյունավետ աշխատել, կարեւոր է համարվել, որ հնարավոր լինի առարկայական ու իրականության իրատեսական գնահատումից ելնելով դիտարկել, թե սահմանադրաիրավական ինչ իրավիճակ է ստեղծվել մեզանում եւ միջազգային պահանջները ինչ են թելադրում:

Հայեցակարգի նախագծում կարեւորագույն սկզբունքը իրավունքի գերակայության երաշխավորումն է, ապահովումն ու իրացումը սահմանադրական լուծումներում, իրավական պետության սահմանադրական նախադրյալների ամրապնդումը: «Ինձ համար մասնավորապես, սա ամենաառանցքային խնդիրներից մեկն է, որովհետեւ ես խորապես համոզված եմ, որ մեր իրականության մեջ շատ խնդիրներ, մասնավորապես կապված անձի ու իշխանության հանրային վարքագծի հետ, եւ ընդհանրապես շատ առանցքային խնդիրներ թաքնված են այս խնդրի լուծման մեջ, թե ինչպես մենք կկարողանանք այդ սկզբունքը իրացնել մեր կյանքում»,- հավելել է  ՍԴ նախագահը:

Հաջորդ կարեւոր սկզբունքը, որը նախատեսվում է հայեցակարգով, մարդու հիմնարար ազատությունների անմիջապես գործողության ապահովումն է: Սահմանադրության 3-րդ հոդվածով այս սկզբունքը ամրագրել է, բայց այն կարծես մնացել է զուտ ցանկության մակարդակով: Դա պետք է հնարավոր լինի իրացնել եւ սահմանադրորեն երաշխավորել, ինչն էլ փորձել է իրականացնել հանձնաժողովը: Կարեւորված է նաեւ սոցիալական պետության սահմանադրական սկզբունքի իրացման երաշխիքների ապահովումը: Ներկայիս Սահմանադրության մեջ բաց կա, որը պետք է լրացվեր:

Continue reading →

ԿԲ-ն բանկային ոլորտը չի վե՛ – րա՛ – հս՛ – կու՛մ

Նույնականացման անվան տակ «Յունիբանկ»-ը անձնական տվյալներ է հավաքագրում, իսկ Կենտրոնական բանկը դա նորմալ երեւույթ է համարում: «Յունիբանկ»-ը անհիմն մերժում է վարկերի տրամադրումը՝ դրանք պատճառաբանելով ծրագրային որոշմամբ: Կենտրոնական բանկը դրան կրկին նորմալ է վերաբերում:

Ի՞նչ է, մեր ԿԲ-ն երկրի բանկային ոլորտը վերահսկելու գործառու՞յթն է մի կողմ դրել, թե՞ այլ պատճառներ կան: Սա այն է, ինչին այսքան տարի «կայացած բանկային ոլորտ» բնորոշու՞մն է տրվել:

«Լուսանցք»-ը կլսի ընդհանրապես բանկային ոլորտից դժգոհ քաղաքացիներին, նրանց դժգոհությունների պատճառները, կգնա այդ դժգոհությունների հետքերով, կփորձի հասկանալ, թե ինչ է կատարվում բանկ-սպառող հարաբերություններում, թե ինչու՞ են վարկերը վերջնահաշվարկում 2-4 տոկոսով ավելանում…

* * *

Որպես «Լուսանցք»-ի խմբագիր ընթացիկ տարվա թիվ 5 թողարկումում  (փետրվարի 21-27) «Վարկային ճամպրու՞կ, թե՞ շահումով լոտո» հրապարակումում անդրադարձել էի «Յունիբանկ»-ի կողմից կանխիկ ու արագ վարկ տրամադրելու ձեւին: Լրագրողական փոքրիկ հետաքննության պատճառ էր դարձել այդ բանկի դեմ քաղաքացիների բողոքների փունջը: Թերթն ուղարկեցի ոլորտի վերահսկող մարմնի՝ Կենտրոնական բանկի նախագահ Արթուր Ջավադյանին՝ հասկանալու համար, թե այդ ինչ ծրագրեր են, որ անհիմն մերժում են քաղաքացիներին վարկեր տրամադրել՝ մերժումը չհիմնավորելու ամբողջ մեղքը բարդելով ծրագրի վրա:

Այն պատասխանը, որ օրերս ստացա ԿԲ սպառողական շահերի պաշտպանության եւ ֆինանսական կրթման կենտրոնի ղեկավար Արմենուհի Մկրտչյանից, ինձ թույլ է տալիս երկու հիմնային եզրակացություն անել. 1. ԿԲ-ում «Լուսանցք»-ի հրապարակումը չեն հասկացել, թեեւ գրված էր իմ ու Մկրտչյանի մայրենի լեզվով եւ 2. ԿԲ-ն բանկային ոլորտի վերահսկողը չէ:

Սա, իհարկե, հինված է այն գրության վրա, որն ինձ ուղարկել են: Իրականում գիտեմ, թե ԿԲ-ն ինչ հարցում է արել «Յունիբանկ»-ին եւ թե այդ հարցումից հետո ինչ է եղել: Բայց քանի որ լրատվությանս աղբյուրին խոստացել եմ այդ տեղեկությունը ջրի երես չհանել, ԿԲ-ին պատասխանել եմ իրենց իսկ ուղարկած գրության հիմամբ:

Այսպիսով, ֆինանսական կրթման կենտրոնի ղեկավարին փոքր-ինչ կրթելով ասեմ, որ ես իրենց չէի դիմել որպես քաղաքացի, այլ՝ որպես քաղաքացիների բողոքների հետքերով գնացած ու «Յունիբանկ»-ի ծուղակում հայտնված մեկը, ով ԿԲ-ին դիմել էր իբրեւ «Լուսանցք»-ի գլխավոր խմբագիր: Տարբերությունը գիտե՞ք որն է՝ կրթման կենտրոնի ղեկավարն ինձ դիմել է իբրեւ քաղաքացու եւ իբրեւ քաղաքացու էլ «ցրել»՝ ոչինչ չասող պաշտոնական լոլոյով:

Եվ այսպես՝

Continue reading →

Նախորդ տարի էր, հաճելիորեն զարմացա, երբ վերնաշապիկ ու զգեստ գնելիս պիտակին տեսա «Made in Armenia» (արտադրված է Հայաստանում): Իմ ընկերների շրջանում ամսական նույնաչափ եկամուտ ունեցողների համեմատ ես դժվար եմ ապրում նաեւ այն պատճառով, որ սկզբունքորեն թուրքական ապրանք չեմ գնում: Որ թուրքական տեքստիլը էժան է, հայտնի է: Սրանից ելնելով էլ կարելի է պատկերացնել իմ ուրախությունը հայկական արտադրության հագուստ տեսնելիս: Հետո նկատեցի, որ հայկական արտադրության ոլորտային ապրանքատեսականին բազմազան է՝ զուգագուլպաներ, ի դեպ՝ բավականին որակյալ, տղամարդու եւ մանկական գուլպաներ, նորածնի շապիկներ, վարտիքներ, բաճկոններ, տղամարդու եւ կնոջ տաբատներ եւ այլն: Նշանակում է՝ շուկան կա: Կա, բայց մի տեսակ չի երեւում: Ինչու՞, ի՞նչ խնդիրներ կան, ի՞նչ ծավալների մասին է խոսքը հիմա, կա՞ն ոլորտի զարգացման հեռանկարներ, ունե՞նք արդյոք հնարավորություն առաջընթացի՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեր ոչ բարեկամ հարեւան Թուրքիան ոլորտում իսկապես կարողացել է ոտքը պնդացնել միջազգային շուկայում եւ մատչելիության առումով շատ երկրների հետ է մրցում:

Մեր էկոնոմիկայի նախարարությունը ոլորտային զարգացման ծրագրեր ունի, եւ դրանցից մեկը տեքստիլի եւ տրիկոտաժի ոլորտն է: Որպեսզի բնագավառի հեռանկարը պատկերացնենք, նախ հասկանանք, թե ինչ ունենք մենք:

Տեքստիլի, տրիկոտաժի ոլորտը Հայաստանի տնտեսության հին եւ ավանդույթներով հարուստ ճյուղերից է: Մենք դեռ հին դարերում էլ հայտնի ենք եղել նուրբ գործվածքներով ու բնական ներկանյութերով (առանց չափազանցության՝ արտադրանքի ամբողջական շրջափուլի մասին է խոսքը), եւ համաշխարհային պատմագրությունը փաստում է սա: Ոլորտի ավանդույթները Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո էլ կային:  1911թ. Երեւանում հիմնվեց ոլորտի առաջին խոշոր արտադրությունը՝ բամբակամանվածքային գործարանը, որի արտադրանքն արտահանվում էր: Խորհրդային ժամանակահատվածում Հայաստանում հիմնվեցին մի շարք խոշոր տեքստիլի եւ տրիկոտաժի գործարաններ Երեւանում եւ հանրապետության այլ քաղաքներում՝ Գյումրիում, Վանաձորում, Չարենցավանում եւ այլուր: Թեթեւ արդյունաբերության ոլորտի արտադրանքը կազմում էր Խորհրդային Հայաստանի տնտեսության շուրջ 1/3-ը: Ոլորտն, ի դեպ, ապահովում էր նաեւ ամենամեծ զբաղվածությունը՝ մոտ 115,000 մարդ (երկրի արդյունաբերության հատվածում ներգրավված աշխատուժի 25%-30%-ը):  Խորհրդային տնտեսության մեջ Հայաստանը տեսքտիլ եւ տրիկոտաժե արտադրանքի խոշորագույն մատակարարներից էր:

Հետխորհրդային ժամանակահատվածում, ինչպես տնտեսության այլ ճյուղերը, Հայաստանի տեքստիլի եւ տրիկոտաժի ոլորտը շուրջ 60-70% անկում գրանցեց:  Խոշոր գործարանները, չկարողանալով ձեռք բերել անհրաժեշտ հումք եւ ապահովել իրացման շուկաներ, աշխատում էին իրենց հզորությունների չնչին չափով կամ ընդհանրապես կանգ էին առել: Բայց, ի տարբերություն ցայսօր չգործող շատ այլ ճյուղերի, 1990-ականների վերջից ոլորտը կրկին աշխուժացավ՝ շնորհիվ ինչպես արտերկրից պատվերների (հիմնականում տեքստիլի կարի ծառայության մատուցում), այնպես էլ սեփական արտադրանքի (հիմնականում՝ տրիկոտաժ) արտադրության աճի:

Continue reading →

Մեր ավանդապատումները – Լոռի

Սկիզբը՝ թիվ 39-42-ում (2013թ.) եւ թիվ 1-11-ում

Գզրավեր –  ասում են, թե այս ավերակների տեղում առաջ գյուղ է եղել, որն ունեցել է շատ դաժան մի գզիր: Հարկ հավաքելիս, զորակոչի կանչելիս եւ ուրիշ առիթներով գզիրը այնքան է նեղում գյուղացիներին, որ նրանք ստիպված թողնում են իրենց տունն ու տեղը եւ հեռանում գյուղից: Ժամանակ անց, երբ գզիրը ծերանում  է եւ զգում, որ մեռնելու օրերը մոտեցել են, որոշում է նորից սարսափ ազդել գյուղացիներին: Կանչում է գյուղի քահանային, հաղորդություն ընդունում եւ պատվիրում նրան մեռնելուց հետո իրեն թաղելու փոխարեն կախ տալ մի բարձր ծառից: Երբ գզիրը մեռնում է, քահանան կատարում է նրա պատվերը: Մոտակա գյուղերի բնակիչները տեսնելով ծառից կախված գզիրին՝ ուրախանում են եւ, հավաքվելով նրա դիակի շուրջը, պար են բռնում ու երգ ասում:

Այդ ժամանակ ծառի մոտով անցնելիս է լինում մովրովը: Նկատելով կախված գզրին եւ կարծելով,որ գա գյուղացիների արածն է, նա հրամայում է այրել գյուղը: Մովրովի հրամանն անմիջապես կատարվում է: Դրանից հետո գյուղատեղի ավերակները կոչվում են Գզրավեր:

Հաղպատ –  մի իշխան վարպետ է կանչում, որ վանք կառուցի: Վարպետը գալիս է Սանահին եւ սկսում է աշխատել հարազատ որդու հետ: Աշխատանքի ժամանակ հոր, որդու ու մի ենթավարպետի միջեւ վեճ է ծագում: Որդին նեղանում է հորից եւ ենթավարպետի հետ թողնելով շինարարությունը՝ հեռանում է: Մի ուրիշ իշխան հրավիրում է սրան, որ գա իր համար վանք կառուցի: Որդին ընդունում է հրավերը: Երբ նոր վանքի պատերը բարձրանում են, Սանահինից նկատում են, որ դիմացը ինչ-որ շենք է վեր խոյանում: Բանվորներն այդ մասին հայտնում են իրենց վարպետին: Կիրակի օրը, երբ բոլորը հանգստանում էին, վարպետ հայրը գալիս է որդու մոտ, մոտենում կիսակառույց վանքի պատերին եւ երկար զննում է: Բոլորը լուռ սպասում են վարպետի գնահատականին: Վերջապես հայր վարպետը, ոտքը դնելով վանքի պատերից մեկին, ասում է. «Հա՜խ պատ է, իսկական ամուր պատ է»: Այս ասելով՝ վարպետը փաթաթվում է որդուն, համբուրվում նրա հետ եւ հաշտվում: Այդ օրվանից վանքի անունը մնում է Հաղպատ:

Աղավնատուն – հարուստ իշխանազնը հավանելով այս վայրը՝ որոշում է մի գեղեցիկ շենք կառուցել անտառի բացատում: Այդ նպատակով նա շատ վարպետներ ու բանվորներ է վարձում, ովքեր անմիջապես գործի են անցնում: Ժամանակ անց իշխանազնը այցելության է գալիս շինարարության վայրը եւ տեսնելով, որ գործը ահագին առաջ է գնացել, կարգադրում է ճաշ տալ վարպետներին ու բանվորներին: Մի ծերունի վառում է օջախը եւ պղինձը դնում կրակին: Քարաժայռի մոտ գտնվող Շահմար օձը, նկատելով, որ իր տիրապետության սահմաններում մարդիկ են հայտնվել, հրամայում է իր օձերից մեկին թույն թափել կաթսայի մեջ: Եռացող ջրի գոլորշին շշմեցնում է օձին, եւ նա գլխապտույտ ընկնում է կաթսան: Կեսօրին շենքի վրա աշխատող մարդիկ գալիս են ճաշելու: Ծերունին կավե ամանների մեջ լցրած ճաշը ուզում է բաժանել բանվորներին: Հենց այդ ժամանակ հայտնվում է մի սպիտակ աղավնի եւ թեւով ուժեղ հարվածում ծերունու ձեռքին: Կավե ամանը ընկնում եւ փշուր-փշուր է լինում: Ծերունին մի նոր աման է վերցնում: Աղավնին այս անգամ աղիողորմ ծղրտոցով նետվում է կաթսայի մեջ: Թափում են ճաշը եւ… ամեն ինչ պարզ է դառնում: Աղավնուն շուքով թաղում են նույն տեղում, վրան մատուռ կառուցում եւ անունը դնում Աղավնատուն:

Continue reading →

Այն լուման, որը ծախսվում է Թուրքիայում կամ Հայաստանում՝ թուրքական ապրանքների վրա, հայի արյուն խմելու համար է տրվում…

Քեսաբի իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ դեռ չի փոխվել միջազգային հանրություն կոչվածի վերաբերմունքը ցեղասպանության հանդեպ, հատկապես, երբ այդ միջազգային հանրությունը սեփական շահերն է հետապնդում այդ ողբերգական իրավիճակում: Հայոց ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցի շեմին, աշխարհի ու մարդկության զարգացումից ու առաջընթացից խոսող ազգերն ու պետությունները ոչ մի լուրջ քայլ չձեռնարկեցին քեսաբահայության տեղահանությունը կասեցնելու համար:

Ցեղասպանողը նույն թուրքն էր՝ ահաբեկչական խմբավորումների հետ միասին, ցեղասպանվողը՝ 1915-ի զոհերի ժառանգ հայերը...

Արդյո՞ք մենք եւս դասեր չառանք ու չփոխվեցինք մեկ դար անց: Բայց համեմատության մեջ ուրախությամբ կասենք, որ հիմնականում դասեր առել ենք: Հենց դա էլ օգնեց, որ զոհեր չտանք հարձակումից հետո ու տարհանման ընթացքում: Բայց ցավոք, եղան մի քանիսը, որ իրենց տարեց ծնողներին թողեցին տանը… Հետո արդարացան, թե ոչ մի կերպ նրանց հնարավոր չեղավ համոզել, որ դուրս գան տներից, քանի որ ծեր էին ու վստահ, որ թուրքերն իրենց ձեռք չեն տա… Ի՞նչ պիտի մեզ անեն, իբր ասել էին նրանք… Հետո նողկալի էր իմանալ, որ թուրքը 1915-ի դեպքերի օրինակով է գործել, նվաստացրել ու բռնաբարել է տարեց մարդկանց, թալանել հարյուրավոր հայ ընտանիքիների տները…

Հիմա առավել հանգիստ, քան այդ օրերին, կարող եմ ասել ու գրել այն խոսքերը, որը զայրույթով ասաց Հայ Արիական Միաբանության առաջնորդ Արմեն Ավետիսյանը: Այն օրերին նրա հոդվածից հանեցի նրա զայրույթով ասված խոսքերը, չկարողացա թողնել՝ ծանր էին: Բայց հետո, երբ իմացա, թե ինչպես են նվաստացրել այդ ծեր մարդկանց… որոշեցի գրել ՀԱՄ առաջնորդի կարծիքը. «Այդ մի քանի տասնյակ տարեց մարդկանց տներում թողել էին, քանի որ ոմանք հույս են ունեցել, թե այդպիսով գոնե կպաշտպանեն իրենց ունեցվածքը: Մտածել են, դե միայն թուրքեր չեն հարձակվողները ու տուն պահող մարդկանց ձեռք չեն տա… Բայց ծնողների նվաստացման ու մահվան վտանգը հաստատ հասկացել են… Ինձ համար նման զավակներին արդարացնելը նույնն է՝ ինչ թուրքերին հասկանալը… Ի՞նչ է նշանակում՝ չէին ցանկանում տնից դուրս գալ՝ նորից գաղթել: Ի՞նչ է՝ բռնաբարվե՞լ էին ուզում այդ տարիքում ու Թուրքիա տարհանվե՞լ… Թող որդիները զոռով, գրկելով նստեցնեին մեքենաներն ու տանեին: Դրանց նմանների համար եմ ասում՝ այդպես էլ չհասկացան, որ թուրքը մնում է թուրք… Այս դեպքում՝ ընչաքաղցն էլ մնում է ընչաքաղց, անկախ ազգությունից»:

ՀԱՄ առաջնորդի զայրույթի պատճառն այն էր, որ ոմանց համար պատմությունը կրկնվում է միշտ… 1915-1923թթ. եւ՛ Արեւմտյան եւ՛ Արեւելյան Հայաստաններում եղան մարդիկ, որ նույնիսկ ցեղասպանության մասին «վերեւների ծանոթ շրջանակներից» իմանալով, հետո նաեւ լսելով (իրենց տարածքներից այդ պահին հեռու որեւէ վայրում)՝ չէին հավատում, ոչ մի քայլի չէին դիմում: …Հայ եղբայր-մասոններն ու քաղաքական որոշ ուժեր էլ սիոնիստա-մասոնական երիտթուրքերի հետ Թուրքիան բարեկեցության տանող ժողովներ էին անում: Մինչդեռ նկատելի էր՝ ինչպես են զինաթափվում թուրքական բանակի հայ զինվորները, ինչպես են ոչնչացվում հայ մտավորականներն ու ցեղասպանության վտանգն զգացող հայերը… Եվ հիմա էլ ունենք նմանների, քիչ, բայց ունենք:

Սարսափելի է նաեւ այն, որ այդ ոմանք փորձում էին վերլուծել Թուրքիայի ԱԳՆ-ի հայտարարությունը, թե «Սիրիայի Քեսաբ եւ Լաթաքիա բնակավայրերում վերջին օրերին տեղի ունեցող իրադարձությունների հետ թուրքական կողմը կապ չունի»: Իբր Թուրքիայի տարածքն օգտագործելու եւ Թուրքիայի կողմից զինյալներին օժանդակություն ցուցաբերելու մասին լուրերը սուտ են, եւ Անկարան ինքն է անընդունելի ու դատապարտելի համարել Քեսաբում տեղի ունեցող իրադարձությունները: Իսկ դրանք անցյալի ողբերգական դեպքերի հետ համեմատելու փորձերը համարել է սադրանք: Այնուհետեւ Թուրքիայի ԱԳՆ-ն Սիրիայի ներկայիս իշխանություններին է մեղադրել «բռնության եւ ագրեսիայի քաղաքականության համար, ինչի հետեւանքով բազմաթիվ սիրիացիներ հարկադրված են լինում ապաստան գտնել Թուրքիայում»: Ինչ վերաբերում է  Քեսաբի հայությանը, ապա նշվել է, որ Անկարան՝ ելնելով մարդասիրությունից, պատրաստ է ապաստան տալու Քեսաբի հայերին. «Թուրքիան, որպես մարդասիրական եւ բարոյական պարտականություն, Քեսաբի շրջանի սիրիահայերին երկրում ընդունելու եւ նրանց անվտանգությունն ապահովելու ցանկություն է հայտնել ու այդ մասին տեղեկացրել է ՄԱԿ-ի համապատասխան կառույցներին»…

Continue reading →

Ֆիզիկական արատը տգեղության չափանիշ չէ

 Լոռու մարզի Ախթալա գյուղից Քրիստինե Փիրուզյանը Երեւան էր եկել գեղեցկության թագը տանելու եւ նա էլ ճանաչվեց «Միսս Հայք» 2014թ. հաշմանդամություն ունեցող կանանց գեղեցկության 7-րդ հանրապետական մրցույթի հաղթող։ Քրիստինեն վստահեցրել է՝ այս մրցույթը կոտրում է հանրության կարծրատիպերը հաշմանդամության վերաբերյալ. «Ֆիզիկական արատը կապ չունի գեղեցկության հետ»,- հաստատել է նա։ «Հանդիսատեսի համակրանք» տիտղոսին արժանացած Գոհար Փիրումյանի համար էլ իրական գեղեցկությունը հոգու եւ մարմնի ներդաշնակությունն է։

Հաշմանդամություն ունեցող կանանց գեղեցկության մրցույթի կազմակերպիչ «Ունիսոն» հ/կ նախագահ Արմեն Ալավերդյանը նկատել է, որ ֆինանսական հնարավորություն ունենալու դեպքում իրենք պատրաստվում են այս մրցույթը միջազգային դարձնել. «10 տարի առաջ, երբ այս մրցույթն էինք Հայաստանում կազմակերպում, ֆանտաստիկ էր թվում, բայց ստացվեց»: Մրցույթին երկրի տարբեր մարզերից եւ Երեւանից մասնակցության հայտ էին ներկայացրել 16-45 տարեկան 58 մասնակիցներ, որոնցից եզրափակչում հայտված 12 գեզեցկուհիներ արժանացան «Միս Հայք», «Միս համակրանք» եւ «Միս Ունիսոն» տիտղոսներին։ Բացի գլխավոր մրցականակներից, մրցույթի մասնակից գեղեցկուհիներից 8-ը ստացան նաեւ խրախուսական մրցանակներ։

Ինչն է ստիպում մարդկանց խախտել դիետայի կանոնները

Ճիշտ սնվելու սովորությունը պահելու համար անհրաժեշտ է ժամանակ եւ համբերություն: Այս եզրակացությանն են եկել դիետոլոգները 80 հոգու շրջանում ուսումնասիրություն կատարելուց հետո: Մասնակիցները ցանկացել են դիետա պահել կամ նպատակ են ունեցել պահպանել նորմալ քաշը:

Ըստ վիճակագրության, մեկ շաբաթվա ընթացքում միջինը 11 անգամ նրանք ցանկացել են դադարեցնել դիետան ու մասնակիցների կեսը՝ 40-ը, այդպես էլ արել են: Հիմնականում սթրեսային վիճակում գտնվելու պահին են մարդիկ ցանկանում դադարեցնել դիետան:

Բացի այդ, ուսումնասիրության մասնակիցները չեն հետեւել դիետիկ սննդակարգին ոգելից խմիչքներ օգտագործելուց հետո:

Հայկական խոհանոց – (Ներկայացնում է «Արվասար» ռեստորանի (Ամիրյան 27) տնօրեն Ռուզաննա Նահապետյանը, հեռ` 531-027, 531-028) – (ռեստորանն ընդունում է կոլեկտիվ հայտեր)

Continue reading →

Հայ Արիական Միաբանությունը եւ Հայ Ազգայնականների Համախմբումը շնորհավորում են հայ մայրերին, կանանց, քույրերին եւ աղջիկներին՝ պետականորեն ընդունված՝ մայրության ու գեղեցկության մեկամսյակի (մարտի 8 – ապրիլի 7) կապակցությամբ:

Ավարտվեց պաշտոնական տոնի մեկամսյակը, սակայն հայ տղամարդու համար տարվա յուրաքանչյուր օրը եղե՛լ ու մնու՛մ է մայրության, ընտանիքի ու կնոջ կամ հարազատ քրոջ փառաբանման ու նվիրական սիրո օր: Հայ ընտանիքի սյունն է հայ մայրը, ով ոչ միայն կինն է ու տիեզերական կեսն իր ամուսնու, այլեւ՝ օջախի ծուխն ու ցեղի շարունակականության պահպանման երաշխավորն է…

Հայ իգական սեռը ի բնե հավասար, որպես (հոգե-մարմնական) ԿԵՍ է արարվել Հայ արական սեռին, եւ ԱրԷգԱկ-ի (Ար-ական ու Իգ(Էգ)-ական Ակունքի) ծինաբանական ընթացքը հայ տեսակի ու հավատի մեջ ամրագրված է հենց արարչության սկզբից… Հայ տեսակն ունի եւ՛ Աստվածներ եւ՛ Աստվածուհիներ…

Հայուհին պե՛տք է դառնա ինչպես իր ընտանիքի, օջախի ամուր սյունը, այնպես էլ բոլորիս տան՝ մեծ տան՝ Հայոց Հայրենիքի հաստատուն հենասյունը:  «Մայրերի ափերի մեջ պիտի փնտրել ազգի փրկությունը»,- ասել է Աստվածամարդ Նժդեհը, եւ հայ մայրն ի՛ր նվիրումով ու պտղաբերությամբ, հայ կինն ի՛ր սիրով ու աշխատասիրությամբ շարունակում են ազգի շառավիղը:

Continue reading →

Ազգային արժեհամակարգի հետեւորդ վարչապետի կարիք կա

Երեկ ուշ երեկոյան ՀՀԿ ԳՄ նիստում քննարկվել են ներքաղաքական հարցեր: Եվ այդ նիստում ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը հրաժարականի դիմում է ներկայացրել: Այս մասին ՀՀԿ ԳՄ նիստից հետո հայտնել է ՀՀԿ մամուլի քարտուղար, ԱԺ փոխնախագահ Էդուարդ Շարմազանովը: Նրա խոսքով, վարչապետը դիմումը ներկայացրել էր դեռ մեկ ամիս առաջ, սակայն հաշվի առնելով Մաքսային միության, կենսաթոշակային պարտադիր կուտակային համակարգի, եւ ներքին կյանքին առնչվող այլ հարցերը, նախագահ Սերժ Սարգսյանը խնդրել էր մեկ ամիս սպասել:

ՀՀԿ ԳՄ երեկվա նիստում վարչապետի դիմումը բավարարվել է եւ, ընթացակարգի համաձայն, առաջիկայում կիմանանք նոր վարչապետի թեկնածուի անունը: Մի առիթով ասել էինք, որ նախագահը դեռ իր նախորդ պաշտոնավարման ընթացքում է ցանկացել փոխել վարչապետին, ինչին ընդդիմացել են միջազգային կառույցները, մասնավորապես Համաշխարհային բանկը եւ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը, որոնք ի սկզբանե հովանավորել են Տիգրան Սարգսյանի նշանակումը:

Ամեն դեպքում հանրային բողոքներն այլեւս դարձել են բազմաբնույթ եւ հաճախակի, իսկ քաղաքական պահանջը վաղուց հասունացել էր:

Ըստ երեւույթին ՀՀ նախագահը կարողացել է այս անգամ օտարերկրյա շահագրգիռ կողմերին ապացուցել, որ վարչապետն իրեն սպառել է, քաղաքական ու հանրային ուժերը այլեւս չեն վստահում կառավարությանը:

Այժմ անչափ կարեւոր է պատասխանատու եւ ազգային նպատակների հետեւորդ վարչապետի ու նոր կառավարության կազմումը, ինչը կդառնա հայության համախմբման ազդակ: Ազգային համաձայնության կառավարության եւ ազգային արժեհամակարգի հետեւորդ վարչապետը կդառնան ինչպես նախագահ Սերժ Սարգսյանի աջակիցը, այնպես էլ հայության նպատակների ու խնդիրների պաշտպանն ու կարգավորողը:

Դատելով այն հանգամանքից, որ Տիգրան Սարգսյանը երեկ բնականոն վարել է գործադիրի նիստը՝ նրա հրաժարականը իր իսկ համար էլ է անակնկալ եղել: Իսկ Էդուարդ Շարմազանովի ասած 1 ամիս առաջվա տարբերակը համոզիչ չէ…

«Լուսանցք» շաբաթաթերթ

Հայ արիները եւ ազգայնականները ակնկալում են աներեւակայելի քայլ՝ ազգային արժեհամակարգի հետեւորդ վարչապետի նշանակում

Հայությունն այսօր ապրում է իր հերթական ճակատագրական պատմափուլը, երբ ներազգային ու միջազգային հիմնախնդիրները ակնհայտ զուգակցված են ու իրական լուծման կարիք ունեն: Առանցքային հարցերի բոլոր ժամանակավոր լուծումները վերածվում են քաղաքական բումերանգի, քանզի հարմարեցվում են այս կամ այն գերուժի շահերին: Իսկ կան անհետաձգելի խնդիրներ, որոնց արագ ու արդյունավետ լուծում չտալը կարող է վտանգել Հայաստանի ու հայության պաշտպանվածությունն ու անվտանգությունը:

Հայ Արիական Միաբանության եւ Հայ Ազգայնականների Համախմբման ղեկավարների համատեղ նիստում քննարկվել են ներքին ու արտաքին այն հիմնախնդիրները, որոնք օր առաջ պետք է դառնան ոչ միայն մեր պետության ներքին օրակարգային հարցեր, այլեւ մտնեն միջազգային օրակարգ:

Continue reading →

Շախմա՞տ է, թե՞ շաշկի՝ «ֆուք» անելու իրավունքով

Խորհրդարանական ընդդիմադիր 4 ուժերը՝ ԲՀԿ-ն, ՀՅԴ-ն, ՀԱԿԿ-ն ու «Ժառանգություն»-ը փորձում են միասնական հանդես գալու նոր եզրեր գտնել: Կառավարության ոչ արդյունավետ գործունեությունը հիմնական համախմբման թեմա է դարձել վաղուց, սակայն վարչապետի միասնական թեկնածու ունենալը եւս խնդիր է: Ըստ այս ընդդիմադիրների, արտագաղթը, գործազրկության աճող տեմպերը, աղքատության՝ 40% հասնող շեմը եւ այլ հիմնախնդիրներ անվստահության պատճառներ են, որ մեր հասարակության առջեւ են ծառացած, ինչն էլ քաղաքական ուժերին մտահոգվելու եւ համախմբվելու տեղիք է տալիս: Կենսաթոշակային պարտադիր կուտակային բաղադրիչի հակասահմանադրական ճանաչումը Սահմանադրական դատարանի կողմից եւս ոգեւորել է ընդդիմադիրներին եւ այժմ կփորձեն Հայաստանի ներքին եւ արտաքին քաղաքականության շուրջ ընդհանուր ծավալումներ սկսել: Հատկապես, որ ներքին խնդիրներից զատ առաջնային են դարձել քեսաբահայության, հայ-ուկրաինական, թուրք-ադրբեջանական հակահայ քաղաքականության եւ արցախյան հակամարտության հարցերը:

ԲՀԿ ղեկավար Գագիկ Ծառուկյանը հանդիպեց խորհրդարանական ընդդիմադիր կուսակցություների ղեկավարների հետ («Ազատ դեմոկրատներ»-ը հրաժարվեցին հանդիպել) եւ հեռացավ Հայաստանից, երեւի թե խորհրդակցությունների համար: Խոսվում է նրա եւ ՀՀ 2-րդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հանդիպման մասին, ինչից կարելի է ենթադրել, որ ԲՀԿ-ն շուտով կարող է դառնալ մի նոր քաղաքական շահարկումների կենտրոնատեղի: ՀՀ 1-ին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի գովեստները՝ հնարավոր վարչապետ Գագիկ Ծառուկյանին ուղղված, հաստատ քննարկվել է նաեւ Ռ. Քոչարյան – Գ. Ծառուկյան հանդիպմանը: Բայց նախկին նախագահն ավելի շուտ ԲՀԿ-ն կօգտագործի, որպեսզի ինքնը դառնա վարչապետ, քան կուլ կտա ՀՀ 1-ին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի խայծը: Իսկ այդ խայծը մի քանի ակնկալիք ուներ մեր կարծիքով: Նախ՝ տարաձայնություններ պիտի առաջ բերեր Ռ. Քոչարյան – Գ. Ծառուկյան հարաբերություններում, ինչն էլ իր հերթին պետք է սրեր ԲՀԿ ղեկավարի հարաբերությունները գործող նախագահ Սերժ Սարգսյանի հետ: Իսկ Ս. Սարգսյան – Ռ. Քոչարյան ճնշումներից փախչող քաղաքական, բայց առավելապես տնտեսական գործիչ Գ. Ծառուկյանը հաստատ «իր տեղը» (ունեցածի պաշտպանությունը)՝ արդեն արեւմտյան ուղղությամբ կարող է գտնել միայն Լ. Տեր-Պետրոսյանի մոտ:

Իսկ «Ժառանգություն»-ում նկատեցին այս հնարավորությունը եւ հայտարարեցին, թե իրենք չեն ողջունում Լ. Տեր-Պետրոսյան – Գ. Ծառուկյան միավորումը եւ չեն համախմբվի այդ առանցքի շուրջ, սակայն ցանկալի համարեցին Լ. Տեր-Պետրոսյան – Ր. Հովհաննիսյան ընդդիմադիր առանցքը: «Ժառանգության» ղեկավարը վերջին հանրահավաքում անգամ նշեց, թե «Ժողովրդի պահանջն է՝ ներեք միմյանց սխալները ու փոխեք իշխանությունը, որ վերից վար պետք է փոխվի»:

ՀՅԴ-ն եւս դեմ չէ ԲՀԿ-ի թեման ծավալելուն, բայց այստեղ հասկանում են, որ դա զուգահեռ չեն կարող անել ՀԱԿԿ-ի հետ: Իսկ ՀՀՇ-ՀՅԴ «հարատեւ պայքարը» դեռ չի ավարտվել: Անգամ կարծիք կա, որ ՀՅԴ-ն դեմ չէ ԲՀԿ-ի հետ սերտացմանը եւ Ռոբերտ Քոչարյան կապի ամրապնդմանը, ինչը կարող է մահացու հարված հասցնել Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի քաղաքական թիմին՝ թուլացնելով նաեւ Սերժ Սարգսյանի դիրքերը:

Continue reading →

Պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային համակարգին առնչվող Սահմանադրական դատարանի որոշումը իրարամերժ է:

Ուշագրավն այն է, որ իրարամերժ է ոչ միայն շարքային քաղաքացիներիս համար, այլեւ՝ հենց իրավաբանների: Համակարգին կողմ եւ դեմ կողմերը բերում են իրենց փաստակները՝ հենց ՍԴ-ի որոշումից տարբեր հատվածներ ընթերցելով: Եվ որպեսզի ասվածը չլինի մեր կարծիքը, որը պարտադրում ենք ընթերցողին, ներկայացնենք իրավիճակը:

Արդարադատության նախարար Հրայր Թովմասյանը երեկ կառավարության նիստից հետո մամլո ասուլիսում, թե չկողմնորոշվելու հարց չկա, որովհետեւ այստեղ պարտվողներ ու հաղթոներ չկան. «Մենք ունենք Սահմանադրական դատարանի որոշում, որը ոչ միայն նպաստելու է մեր իրավական համակարգի հետագա զարգացմանը, այլ ցույց է տալիս իր տեղն ու դերը երկրում մարդու իրավունքների պաշատպանության գործում»:

Որպես քաղաքացի եւ որպես իրավաբան Հրայր Թովմասյանը ուրախ է ՍԴ որոշման համար, քանզի վստահ է, որ «նման որոշումներն են, որ գալիս են ամրապնդելու իրավական պետությունը, զսպումների եւ հակակշիռների համակարգն ավելի արդյունավետ է դառնում»: Նախարարն այնքան ուրախ էր, որ նույնիսկ շնորհակալություն հայտնեց այն իրականության համար, ինչ ունենք. «Այս որոշումը էականում նպաստելու է ՀՀ-ում սոցիալական ապահովության համակարգի հետագա զարգացմանը, քանի որ դրանք իրավական գնահատականներ էին, վերլուծություններ էին, որոնք ուղղորդելու են կառավարությանը հետագայում այս ոլորտում քաղաքականություն մշակելու համար: Այս գործընթացը ամբողջությամբ ցույց տվեց, որ մեր քաղաքական համակարգը եւ քաղաքացիական հասարակությունը գտնվում են որակական նոր փուլում»:

Հրայր Թովմասյանը ընդդիմությանն էլ մի լա՛վ գովեց. «Քաղաքական ընդդիմությունը ցույց տվեց հասունության որոշակի բարձր աստիճան, որը հետեւողական պայքարի դրսեւորումն էր: Մեր քաղաքացիական հասարակությունը եւս ցույց տվեց նման կեցվածք, նման դիրքորոշում՝ պայքարի սահմանադրորեն ընձեռված իր հնարավորություններով: Սա եւս որակական նոր փուլ է, ինչի համար մենք պետք է ուրախ լինենք: Միգուցե մենք դրանք այնպես չենք նկատում, բայց սրանք իրոք մեր իրականության մեջ ձեռքբերումներ են, որոնցով բոլորս պետք է հպարտանանք»:

Չէինք հասցրել զարմանալ նախարարի «կառուցողականությունից», երբ սառը ջուր լցրեց գլխներիս: Հ. Թովմասյանը շեշտեց, որ «Կուտակային կենսաթոշակների մասին» օրենքն ուժի մեջ է մինչեւ սեպտեմբերի 30-ը: Լրագրողների այն դիտարկմանը, թե ինչու՞ քաղաքացիները պիտի կատարեն հակասահմանադրական դրույթները, նախարարը համառոտեց. «Եթե որեւէ անձի կողմից մինչեւ սեպտեմբերի 30-ը չիրականացվեն «Կուտակային կենսաթոշակների մասին» օրենքի բոլոր դրույթները, ապա դա կառաջացնի իրավական հետեւանքներ: 2006թ.-ից, երբ ՍԴ-ի մասին օրենքը ընդունվեց, ամրագրվեց մի քանի ընթացակարգ նրա որոշումը ուժի մեջ մտնելու մասին: ՍԴ-ի որոշումը կարգավորվում է ՍԴ-ի մասին օրենքի 68-րդ հոդվածի 15-րդ մասով, ինչը ենթադրում է, որ հակասահմանադրական ճանաչված օրենքը ավելի ուշ ժամանակահատվածում է ուժը կորցրած ճանաչվում»,- ասաց նա:

Սառը ցնցուղը շարունակվեց, երբ Հ. Թովմասյանը մեկնաբանեց, թե ՍԴ-ն հակասահմանադրական չի ճանաչել պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային համակարգը։ «ՍԴ-ն ասել է, որ պարտադիրի այս էլեմենտները հակասում են Սահմանադրությանը, բայց ՍԴ-ն չի ասել, որ «պարտադիր» չպիտի լինի»:

Continue reading →

Սիրիայի հայաբնակ Քեսաբ քաղաքի բնակիչները դիմել են աշխարհի հայերին (նրանց դիմումը Facebook-ի իր էջում հրապարակել է ՀՀ ԱԺ պատգամավոր Արման Սահակյանը, ով օրերս մի խումբ հայ պատգամավորների հետ այցելել է Սիրիա եւ ծանոթացել տեղի հայության խնդիրներին): Նամակում տեղեկացվում է, որ Քեսաբը Թուրքիայի կառավարության կողմից նյութատեխնիկական աջակցություն ստացող ահաբեկչական «Ալ-Քաիդա»-ի եւ «Ճակատ ան-Նուսրա» ծայրահեղական խմբավորման կողմից է հարձակման ենթարկվել: «Մենք սարսափահար արթնացել ենք լուսաբացից շատ առաջ հրթիռների ձայնից, որոնք ընկնում էին մեր քաղաքի վրա: Հազարավոր ծայրահեղականներ հատել են քաղաքի սահմանները: Թուրքական կողմը որդեգրել է գեղեցիկ Քեսաբի ոչնչացման քաղաքականություն Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցի նախօրեին:

Քեսաբի հերոսները սկսել են պաշտպանել քաղաքը որսորդական հրացաններով նախքան այն, երբ օգնություն են ստացել Սիրիայի կառավարության կողմից: Եթե Քեսաբի բնակիչներին այդ հերոսները տեղյակ չպահեին տներից հեռանալու մասին, ապա աշխարհն ականատես կդառնար հերթական ցեղասպանության, իսկ լրատվամիջոցները կտարածեին եւս մեկ ապատեղեկատվություն: Դարերի ընթացքում Քեսաբը հազարավոր հայերի տունն էր»:

Հայտնի է, որ առաջին անգամ Քեսաբը նման իրավիճակում հայտնվել է 1909թ., ողբերգական իրադարձությունների ժամանակ, երբ թուրքերը հարձակվեցին քաղաքի վրա, որի հետեւանքով Քեսաբն ավերվեց, տները հրդեհվեցին եւ 161 հայեր դաժանորեն սպանվեցին: 1915թ., երբ իրագործվեց Հայոց ցեղասպանությունը (ավելի քան՝ 1,5 մլն. զոհ), թուրքական զորքերը մտան Քեսաբ եւ սկսեցին աքսորել հայերին, սպանվեց վելի քան 5000 հայ: Սակայն այդ թիվը մի քանի անգամ կարող է ավելանալ, եթե այսօր միջազգային հանրությունը համապատասխան քայլեր չձեռնարկի Սիրիայի հայերին պաշտպանելու համար. գրում են քեսաբահայերը: Նրանք նշել են, որ ինչպես Սիրիան, այնպես էլ աշխարհը շատ լավ գիտի, որ այնտեղ, ուր հայտնվում են այդ ծայրահեղականները, ոչինչ եւ ոչ ոք կենդանի չի մնում. «Մեզանից խլել են մեր սեփական տները, դարերի մեր ժառանգությունն անխնա ոչնչացվել է: Այս կոչն ուղղում ենք բոլոր հայերին: Այս կոչն ուղղում ենք համայն մարդկությանը: Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանն ու իր կառավարությունը ռազմական հանցագործներ են: Մենք օգնության կարիք ունենք: Մեր կյանքը կախված է ձեզանից, ձեր որոշումներից: Մենք այլեւս ոչինչ չունենք, բացի հագուստը, որն այժմ կրում ենք: Եթե մենք հավաքեինք առաջին անհրաժեշտության իրերը, ապա հավանական է այլեւս ողջ չլինեինք: Շատերը չեն հասցրել անձնագիրն ու այլ փաստաթղթեր վերցնել: Խնդրում ենք դիմել բոլոր երկչների կառավարություններին, ՄԱԿ-ին կամ այլ կառույցներին՝ տվյալ գործին միջամտելու համար… Սիրիական բանակը հիմա պայքարում է Քեսաբում, որպեսզի ապահովի հայերի անվտանգ վերադարձն իրենց տներ» (նամակը գրել են Քեսաբի բնակիչները, որոնք ապաստան են գտել Լաթաքիայի հայկական եկեղեցում):

ՀՀ ԱԺ նախագահ Հովիկ Աբրահամյանը հանդիպել է Սիրիա մեկնած ԱԺ պատգամավորների հետ եւ հանդես եկել կոչով՝ Քեսաբի հայերին նյութական, բարոյական եւ իրավական աջակցություն ցուցաբերելու համար: Մեր պատգամավորական խումը սիրիական Լաթակիայում հանդիպել էր ապաստան գտած մեր հայրենակիցներին, ովքեր տեղում ծանոթացել էին ստեղծված ցավալի իրավիճակին: ՀՀ իշխանությունները եւ համահայկական տարբեր կազմակերպություններն արդեն նախաձեռնել են տարաբնույթ օգնության քայլեր:

Սիրիայի նախագահ Բաշար ալ Ասադը հանդիպել էր ՀՀ պատգամավորներին Դամասկոսի իր նստավայրում: Հայաստանյան պատվիրակության ղեկավար Սամվել Ֆարմանյանը Սիրիայի նախագահին է փոխանցել Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանի նամակը, որում հայ ժողովրդի անունից դատապարտվել են Քեսաբում ահաբեկչական խմբավորումների՝ Թուրքիայի աջակցությամբ իրականացրած հարձակումները: Նամակում հայկական կողմը նաեւ շնորհակալություն է հայտնել Սիրիայի իշխանություններին՝ երկրի բոլոր քաղաքացիներին պաշտպանելու ջանքերի համար:

Continue reading →

Սկիզբը՝ թիվ 10-ում

Ժամագործությունը գերակա ճյուղ հայտարարելով՝ մեր պետությունը հավատացած է, որ հեռանկար կա. Եւ՛ ռիսկերն են հաշվի առնված եւ՛ ավանդույթ կա: Այս պարագայում ավանդույթ ասելով հասկանում են խորհրդային տարիների ժամանակները, երբ հայկական ժամացույցները վաճառվում էին ամբողջ ԽՍՀՄ-ում: Թեեւ իրապես ավանդույթի մասին պատմող վկայագրեր կան:

Չեմ հիշում որտեղ եմ կարդացել հույն մի զբոսաշրջիկի՝ իր մեծ պապից լսած պատմությունը, թե Երզնկայում 19-րդ դարում մի հայ վաճառական լուցկու եւ ժամացույցի գործարաններ է փորձել հիմնել: Լուցկունը հասցրել է, բայց այն պատճառով, որ արտադրանքի վրա, այսօրվա հասկացությամբ, մակնշված է եղել «Լուցկիք Հայաստանի», գործարանը թուրքական կառավարության հրամանով փակվել է: Իսկ ժամացույցինը, որ դեռ մանուֆակտուրա էր եւ գործարան դառնալու ճանապարհին, այդպես էլ չհասցրեց նույնիսկ որպես մանուֆակտուրա թափ հավաքել, որովհետեւ հենց առաջին նմուշների վրա «Ժամագործք Հայաստանի» փորագրությունները գազազեցրել են թուրքական իշխանություններին: Նրանք հայ վաճառականին առաջարկել են փորագրությունը վերափոխել «թուրք ժամագործներ»՝ փոխարենը խոստանալով հարկեր չգանձել: Հայ վաճառականը գերադասել է փակել գործը: Բայց հայ իրականությունում անհիշելի ժամանակներից վկայություն կա արեւային ժամացույցների մասին (քարերին փորագրված), որոնք այնպիսի ճշգրտությամբ են «հաղորդել» ժամանակը, որ այսօր զարմանք են պատճառում շատ գիտնականների:

Ինչեւէ, գանք մեր օրեր:

Հիմա խնդիր ունենք միջազգային շուկա մտնելու: Ինչպե՞ս ենք դա անելու, եւ ի՞նչ հիմքեր ունենք համոզվելու, որ հաջողելու ենք այդ գործը: Մինչ այս հասկանանք, թե ժամագործության ոլորտում որոնք են մեր ուժեղ եւ թույլ կողմերը, ինչ ռիսկեր կան ու ինչ հնարավորություններ ունենք:

Ուժեղ ենք այն առումով, որ ժամացույցների արտադրության ավանդույթներ ունենք, «Franck Muller»-ի ներկայացուցչությունը գործում է Հայաստանում, միջին գնային հատվածի ժամացույցների կայացած արտադրություն կա եւ նաեւ արտահանում է կազմակերպվում (AWI ընկերություն), առաջատար տեխնոլոգիաներով զինված Ժամացույցի թափքերի եւ այլ բաղադրիչների արտադրություն կա (մասնավորապես՝ Շվեյցարիայի համար), ժամացույցի բաղադրիչների Հայաստան ներմուծման վրա մաքսատուրք չի կիրառվում եւ ԱԱՀ-ն չի գանձվում սահմանին: Թույլ կողմերից է այն, որ ՀՀ-ն ժամագործության կենտրոն չի համարվում եւ միջազգային ճանաչելիություն չունի, տեղական արտադրությունը կախվածություն ունի ժամացույցի բաղադրիչների (մասնավորապես՝ մեխանիզմի) ներմուծումից: Բացի այդ՝ ներքին շուկայում վաճառքի պարագայում տեղական արտադրության ոսկե ժամացույցների ամբողջ արժեքի վրա կիրառվում է ԱԱՀ, մինչդեռ ոսկու ներմուծումն ու վաճառքը Հայաստանում ազատված են ԱԱՀ-ից: Հաշվի առնելով, որ ոսկին ժամացույցի ինքնարժեքի էական մասն է կազմում, զգալիորեն թանկանում է ժամացույցը: Ինչ վերաբերում է ռիսկերին, ապա դա ֆինանսա-տնտեսական նոր ճգնաժամն է, համաշխարհային ոլորտում մրցակցության ուժեղացման եւ շահութաբերության մարժաների ավելի ու ավելի ցածր դառնալու միտումը, ոսկու գնի հնարավոր աճի բացասական ազդեցությունը ոսկուց պատրաստված ժամացույցների սպառման վրա, ժամացույցների սպառման համաշխարհային շուկաներում նորաձեւության ավելի ու ավելի կարճատեւ փուլերը:

Continue reading →

Սկիզբը՝ թիվ 10-ում

Բայց հիմա մի կողմ թողնենք Մամիկոնյանների, եթե կարելի է ասել, հունա-հռոմեական շրջանը եւ հետեւենք հիշյալ հեղինակներին դեպի շատ ավելի վաղ ժամանակներ: Այս դեպքում մեր ուղեկցորդները կլինեն Գ. Հովհաննիսյանի համար սկզբնաղբյուրներ հանդիսացող Ա. Քեշիշյանն ու Խ. Բալեկջյանը, քանզի նրանք են, որ Խեթական թագավորությունում (ն.թ.ա. XVIII-XII դդ.) Մամիկոնյաններ են հայտնաբերել: Վերն արծարծված հարցին այլեւս չդառնալու համար նախ հպանցիկ անդրադառնանք Ա. Քեշիշյանի այն համոզմանը, թե «խեթա-խուռիական ժամանակներից ի վեր Մամիկոնյանների գոյության մասին կարող է վկայել նաեւ նրանցում տարածված Մուշեղ անձնանունը: Այն համարվում է խեթական փոխառություն եւ համապատասխանում է Մուրշիլ անձնանվանը»²⁰: Իհարկե, սա ամենեւին օրիգինալ միտք չէ թեկուզ այն պատճառով, որ առաջինը Հր. Աճառյանն է նման լծորդում կատարել՝ չենթադրելով անշուշտ, թե իր վարկածն ինչ արտառոց բեկումներ կարող է ունենալ²¹: Բայց քանի որ Ա. Քեշիշյանը մեծ շեշտադրում է կատարում դրա վրա, ապա ստիպված ենք նշել, որ, այնուամենայնիվ, այդօրինակ զուգահեռներն արհեստական են: Ինչպես Մանկայոսը ոչ մի կերպ չի դառնում Մամիկոնյան, այնպես էլ Մուշեղի նախնականը չի կարող Մուրշիլ լինել: Նախ տեղյակ լինենք, որ խեթական թագավորի (երեքն են եղել) անվան ուղիղ ձեւն է Մուրսիլի կամ Մուրսիլիս (հազվադեպ են ընթերցում Մուրշիլի), հետեւաբար՝ որքա՞ն կարելի է անունը ձեւափոխել, որպեսզի ստացվի ցանկալին²²: Ընդ որում, կա նաեւ այսպիսի տեսակետ. «Խորը փոփոխութիւն է տեղի ունեցել «Մուրսիլիս» անունի նկատմամբ, ինչը իրականում եղել է «Հուրծիլ», այսինքն սերված հուր աստուածից: Այս անունը բաղկացած է երկու մասից՝ «հուր» եւ «ծիլ», «հուր» հնչիւնի համար սեպագրերի ցանկում առաջարկված է հետեւեալ հնչիւնային արժէքները‘ […] har/hur/mur = հար/հոր/հօր/մոր/մօր: Հարկաւոր է մասնագէտներից հարցնել թէ՝ վերը յիշված հնչիւններից ինչո՞ւ (mur)ը ընտրեցին, մինչդեռ (հur) տարբերակը, ոչ թէ համեմատաբար, այլ տրամաբանօրէն կարող է համարվել միակ ճիշտ ընտրութիւնը»²³: Սա՝ իր հերթին, բայց հիմա մտորելու համար եւս մի առիթ տանք. նույն խեթական արձանագրություններում գործածվող գաղափարագրերից մեկն ընթերցվում է «MU EN» եւ նշանակում է թռչուն²⁴: Մուշեղին ո՞րն է մոտ՝ Մուրսիլի՞սը, թե՞ Մուշենը: Առավել եւս՝ եթե նկատի ունենանք, որ Մուրսիլիս անունը հային ոչինչ չի ասում, իսկ Թռչուն եւ Թռչնակ անձնանունները նա դեռ պահպանում է²⁵:

Թողնենք սակայն այս անպտղաբեր աշխատանքը եւ առանց երկբայության հանուրին հայտնենք, որ չկա այնպիսի խեթական անուն, որն այսօր համարենք Մամիկոնյանների շնորհիվ պահպանված²⁶: Իսկ ինչ վերաբերում է Քեշիշյանի համառ հաստատումներին, թե՝ «Մամիկոնյանների տոհմական անձնանունների մեջ չկան այնպիսիները, որոնք կարող էին ճենական ծագում ունենալ»²⁷, ապա դրանց վերաբերյալ նկատառում կհայտնենք մի փոքր անց՝ խեթական մեկ ուրիշ «զորավոր կռվանի» կապակցությամբ: Մինչ այդ՝ եթե չենք մտապահել, ապա հիշեցնենք, որ մեր այս հեղինակների սեւեռումն է համոզել բոլորին, իբր «Մամիկոնյաններն ունեն տեղական, հայկական ծագում եւ նրանց ծագման ավանդությունը չի համապատասխանում իրականությանը»²⁸: Տարօրինակն այն է սակայն, որ նրանք նման անվերապահ կարծիքը հիմնավորելու համար ոչ թե ազգային պատմության քառուղիներում են փաստարկներ որոնում, այլ հայկական (ընդհուպ՝ նախահայկական) արեալին հարեւան քաղաքակրթությունների մեջ են ինչ-որ հիշատակներ փնտրում: Եվ գտնում են: Ափսոս միայն, որ դրանք արժեքավոր են լոկ իրենց համար: Ծանոթանանք այդ կարգի մի գյուտի հետ, որ կատարել է Խ. Բալեկջյանն Ամերիկայում, իսկ Ա. Քեշիշյանը յուր ընկերներով տարածում է Հայաստանում²⁹: Խոսքը խեթական արձանագրություններում հանդիպող «amumikuni» բառի մասին է, որն ըստ գերմանացի խեթագետների՝ խուռիերեն նշանակում է զինվորական կամ կրոնական բարձր պաշտոն//բարձրաստիճան անձ:

Խ. Բալեկջյանին այդ բառը հանդիպել է խեթագիտական մի աշխատության էջերում³⁰ (այլ ոչ թե արձանագրություններում), ընդ որում՝ ինքը դրա հեղինակային ընթերցումը չունի: Բառի բացատրությունը նույնպես իրենը չէ, այլ միայն հետեւություններն են սեփական: Փաստորեն, Մամիկոնյանների ծագման «նոր տեսության» գիտական հիմնավորումը հիմքից թույլ է: Հետեւաբար՝ հիշյալ հոդվածը պետք է դիտարկել ոչ որպես գիտական ուսումնասիրություն, այլ որպես մերձգիտական, լավագույն դեպքում՝ գիտահանրամատչելի հրապարակում: Այդուհանդերձ, ճիշտ չէ այն անտեսելը, քանզի ոմանց համար, ինչպես նշեցինք, դա ոչ թե ճշմարտանման, այլ ճշմարտացի պատմություն է դարձել, մատնանշվում է ու մեջբերվում: Բալեկջյանի նախատրամադրվածությամբ, հենց «amumikuni» բառն է այն բանալին, որով բացատրվում է Մամիկոնյանների թե՛ տոհմանունը, թե՛ ծագումը, եւ թե՛ զբաղեցրած դիրքը: Նա՝ ելնելով amumikuni եւ Մամիկոնյան բառերի արտասանական որոշ նմանությունից, ինչպես նաեւ բառիմաստի ու Մամիկոնյանների զբաղեցրած պաշտոնը զուգորդելով՝ անհերքելի է համարում այն փաստը, որ Խեթական թագավորությունում Մամիկոնյանների նախնիներն են եղել գլխավոր զորահրամանատարները, որ Մամիկոնյան ազգանունն առաջացել է պաշտոնի անվանումից եւ, վերջապես, Մամիկոնյանները բնիկ են³¹: Վարկածին հավաստիություն հաղորդելու համար Բալեկջյանը նկատում է, որ երկու բառերի առաջին երկու հնչյունները նույնն են, պարզապես խեթական տերմինի մեջ դրանք կազմում են փակ վանկ՝ am, իսկ հայկական ազգանվան մեջ բաց վանկ՝ ma³²: Սակայն Ա. Քեշիշյանը յուրովի ըմբռնելով Խ. Բալեկջյանի անգլերենը՝ հղում է կատարում վերոբերյալ հատվածի վրա բոլորովին այլ հետեւություն անելով, թե՝ նրա կարծիքով «amumikuni եւ Մամիկոն բառերի միջեւ համապատասխանությունն առավել ակնհայտ է դառնում, երբ հաշվի ենք առնում, որ փակ վանկային am հիմքը կարող է փոխվել բաց վանկային ma հիմքի»³³:

Continue reading →

Մեր ավանդապատումները – Լոռի

Կարծախ – գտնվում է Լոռու Թեղուտ գյուղի հանդամասում: Սրա մոտ առաջ գյուղ է եղել: Տարին երաշտ է լինում, եւ գյուղացիք ստիպված ծախում են իրենց անասունները: Աղքատ այրին իր միակ կովը տալիս է որդուն եւ ասում է. «Բալա ջան, տա՛ր, ծախի»: Դրանից հետո սարի անունը դնում են Տարծախ, որը բերնեբերան դառնում է Կարծախ:

Քարացած վիշապներ –  Մի անգամ, երբ Օհան Օձնեցին պատարագ էր անում վանքում, դրսից ֆշշոց է լսում: Նա իր յոթ սարկավագներից մեկին ուղարկում է, որ իմանա, թե ինչ ձայն է: Սարկավագը գնում է եւ չի վերադառնում: Օձնեցին երկրորդ, ապա երրորդ, չորրորդ, վերջապես յոթերորդ սարկավագին է ուղարկում: Երբ ոչ մեկը չի վերադառնում, նա առանց զգեստը փոխելու դուրս է գալիս վանքից տեսնում է երկու ահագին մեծ օձ եւ մի կին գութանին հաց տանելիս: Կռահելով, որ այդ օձերն են կլանել իր սարկավագներին, եւ բարկանալով, որ գութանին հաց տանող պառավը իրեն իմաց չի տվել դրա մասին, Օձնեցին ասում է. «Վիժեցեք սարկավագներիս եւ բոլորդ էլ քար դարձեք»: Իսկույն օձերը վիժում են յոթ սարկավագներին, սակայն մեռած, եւ իրենք էլ քար են դառնում: Քար է դառնում նաեւ պառավ կինը:

Արդվի – ասում են՝ այս գյուղի անունը առաջ Մելիք-գյուղ է եղել:

Մի զրպարտության համար Հովան Օձնեցին ծննդավայրից ելնելով գալիս է այստեղ, ուր եւ իր համար ճգնարան ու եկեղեցի է շինում: Օձունից հեռանալիս նա անիծել է այն եւ Մելիք գյուղը գալով՝ անվանել է Առտվի, այսինքն՝ Մելիքն առա եւ Օձունը տվի: Առտվին բերնեբերան դարձել է Արդվի:

Կարմիր վանք – գտնվում է Լոռու Արդվիից դեպի արեւելք:

Լեզգիները կոտորում են այս վանքում ապաստան գտած գյուղացիներից շատերին: Նրանց արյունը առվի նման դուրս է հոսում վանքի միջից  եւ ներկում շրջապատը: Դրա համար էլ վանքը ստանում է Կարմիր վանք անունը:

Շարունակելի

Կազմեց Գարիկ Ավետիսյանը

* * *

Հայկական խոհանոց –  (Ներկայացնում է «Արվասար» ռեստորանի (Ամիրյան 27) տնօրեն Ռուզաննա Նահապետյանը, հեռ` 531-027, 531-028) – (ռեստորանն ընդունում է կոլեկտիվ հայտեր)

Գարնանային աղցան

Բաղադրությունը – Հազարի տերեւներ – 100 գ, կարմիր բողկ – 100 գ, կանաչ սոխ – 30 գ, վարունգ- 100 գ, լոլիկ  – 100 գ, նանայի տերեւներ – 3-4 ճյուղ, ծաղկակաղամբ (բրոկոլի) – 100 գ, զեյթունի բուսայուղ – 50 գ, կիտրոն – 1 հատ, ընկույզ կամ կաղին, սպիտակ պղպեղ, աղ:

Continue reading →