Հայ-թուրքական կոչվող հարաբերությունների քննարկումը թեւակոխում է նոր փուլ: Ինչպես Թուրքիայում, այնպես էլ Հայաստանում օրեր առաջ սկսվեցին այդ քննարկումները: Անկարայում դա առայժմ իրականացնում է ԱԳ նախարար Ահմեթ Դավութօղլուն (գուցե հետո այդ երկրի նախագահը կամ վարչապետը նախաձեռնեն), իսկ Երեւանում քննարկումները նախաձեռնվել են միանգամից ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմից:
Թուրքիայի արտգործնախարարն իր հանդիպումներն սկսել է խորհրդարանական քաղաքական ուժերի, ինչպես նաեւ մեջլիսի ընտրություններում առնվազն 1% ձայներ հավաքած կուսակցությունների ղեկավարների հետ: ՀՀ նախագահը միանգամից հրավերներ է ուղարկել երկրում գործող (խորհրդարանական եւ արտախորհրդարանական) 70-ից ավելի կուսակցությունների ղեկավարներին: Ինչպես նկատելի է, Թուրքիայում փորձում են նախ ԱԳ նախարարի միջոցով կատարել հիմնական ճշգրտումները, իսկ Հայաստանում միանգամից գործի են անցել ՀՀ նախագահի մակարդակով:
Թուրքիայի արտգործնախարարն իր հանդիպումներն սկսել է խորհրդարանական քաղաքական ուժերի, ինչպես նաեւ մեջլիսի ընտրություններում առնվազն 1% ձայներ հավաքած կուսակցությունների ղեկավարների հետ: ՀՀ նախագահը միանգամից հրավերներ է ուղարկել երկրում գործող (խորհրդարանական եւ արտախորհրդարանական) 70-ից ավելի կուսակցությունների ղեկավարներին: Ինչպես նկատելի է, Թուրքիայում փորձում են նախ ԱԳ նախարարի միջոցով կատարել հիմնական ճշգրտումները, իսկ Հայաստանում միանգամից գործի են անցել ՀՀ նախագահի մակարդակով:
Ա. Դավիթօղլուն հանդիպելու է նաեւ ընդդիմադիր՝ Ժողովրդահանրապետական կուսակցության ղեկավար Դենիզ Բայքալի հետ, իսկ Սերժ Սարգսյանի ու ընդդիմադիր՝ Հայ ազգային կոնգրեսի ղեկավար Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի հանդիպումը դժվար թե կայանա: Գուցե դրա համար էլ այս հարցում մեկ այլ ընդդիմադիր ուժ է ստեղծվել՝ ՀՅԴ-ն, որի հետ էլ գուցե թե կայանա իբր վճռական հանդիպումը:
Հետաքրքիր մի բան է կատարվել երկու երկրներում էլ, ե՛ւ Թուրքիայում, ե՛ւ Հայաստանում հայ-թուրքական հորջորջվող հիշյալ հանդիպումներին հրաժարվել են մասնակցել իրական ազգայնական ուժերը: Թուրքիայում դա «Ազգայնական շարժում» կուսակցությունն է (առաջնորդը՝ Դեւլեթ Բահչելի), իսկ Հայաստանում՝ Հայ արիական միաբանությունը (առաջնորդը՝ Արմեն Ավետիսյան): ՀԱՄ-ը եւ Հայ ազգայնականների համախմբումը նախապես հայտարարել էին իրենց տեսակետները, ՀԱՄ առաջնորդը ավելորդ է համարել մասնակցել այն քննարկումներին, որոնք այսպես, թե այնպես միտված են հարաբերություններ հաստատելուն:
Հայաստանում իշխանական եւ իշխանություններին սատարող ուժերը ամեն կերպ փառաբանում են հայ-թուրքական հարաբերությունների հաստատումը, սահմանների բացումը: Ասում են, թե սահմանի բացումը խիստ բարենպաստ ազդեցություն կունենա ՀՀ տնտեսության վրա, քանի որ մեր ապրանքների ու ծառայությունների համար Թուրքիան բավականին խոշոր շուկա կդառնա: Նույնը նպատակայնորեն քարոզում են նաեւ օտարները (շատերը մեր թշնամիներն են): Օրինակ՝ լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ԱՄՀ-ի առաքելության ղեկավար Մարկ Լյուիսը նույնպես այդպես խոսեց` ավելացնելով, որ դա կհանգեցնի նաեւ տրանսպորտային, ներկրվող ապրանքների ծախսերի նվազեցմանը, ինչը կբարելավի հայկական ընկերությունների մրցունակությունը: Ըստ օտարների՝ ՀՀ բնակչության համար ապրելու ծախսերը կնվազեն եւ գնողունակությունն էլ կբարելավվի, քանի որ սահմանների բացումը լրացուցիչ հնարավորություններ կընձեռի տարածաշրջանային ինտեգրման եւ ներդրումների համար, կնկատվի տնտեսության ավելի բարձր աճ, ավելի մեծածավալ արտահանում եւ ներդրումներ, ինչպես նաեւ` բնակչության կենսամակարդակի բարելավում… եւ այլ ցնդաբանություններ: Ստացվում է թուրքերը ապահովելու են հայերի ու Հայաստանի ծաղկումը, իսկ մենք մինչեւ այսօր գլխի չէինք ընկնում: Թուրքերը, փաստորեն, Հայաստանը դրախտ պիտի սարքեն, իսկ մենք դեմ ենք (՞՞՞)…
Հասկանալի է, որ մեզ համար լրիվ հակառակն է: Մենք թուրքին գիտենք այնպիսին, ինչպիսին նա կա: Թուրքը երբեք չի ցանկանա տեսնել կայուն եւ զարգացող Հայաստան, եւ հայ-թուրքական հարաբերությունները անհրաժեշտ են միմիայն օտար հզոր երկրներին, որպեսզի իրենց տարանցիկ ճանապարհներն ու գործերը չվտանգվեն, որպեսզի հայն ու թուրքը սսկված նպաստեն իրենց տնտեսական եւ այլ նկրտումների իրականացմանը:
Հայ-թուրքական հարաբերությունները գալու են ոչնչացնելու մեր երկրի տնտեսական հնարավորությունները, հատկապես՝ գյուղատնտեսական: Հայ արտադրողն ու գյուղացին ոչ թե թուրքական շուկա են մտնելու (առը հա՛ կթողնեն), այլ կամաց-կամաց սնանկանալու են թուրքական «ներխուժումներից», թուրքերն ամեն ինչ անելու են (այդ թվում՝ պետականորեն)՝ նույնիսկ էժանացնելու են ապրանքն ու արտադրանքը, որ հայ արտադրողն ու գյուղացին իրենց երկրում սնանկանան ու չդիմանան թուրքական անորակ ու էժան «ներխուժումներին»… Գումարած սրան, թուրքը, ինչպես այլ օտարները, իրավականորեն իրավունք են ունենալու հողի ու այլ բաների սեփականատեր դառնալ… ինչին կհետեւեն բոլորովին այլ նպատակներ: Հետո՝ չինացի, արաբ, պարսիկ եւ այլ ապօրինի (մանկատների թեկնածու) երեխաների կողքին (մայրը՝ հայ, հայրը՝ այլազգի) կավելանան թուրքի լամուկները եւ մեզանում դեռ թուրքական պիղծ արյունը չմաքրած, կշատացնենք արյունապղծությունը: Այսօր արդեն Թուրքիայում են շրջագայում (բոլոր իմաստներով) մեր երկրից սոված հեռացած «հայ կանայք», իսկ ՀՀ-ում թուրքի վխտալու պակաս չ
ի զգացվի… եւ դեռ մեր անվտանգության եւ իրավապահ մարմիններն էլ կհսկեն նրանց…
Այս հարաբերություններից միմիայն թուրքն է օգտվելու, ով խաղարկելու է հայ դատը, հայոց հիմնախնդիրները եւ ապականելու է քիչ թե շատ հայկական մնացած մեր երկիրը:
Կարող են օգտվել նաեւ քրդերը, ովքեր փորձում են միջազգային ուժերի միջոցով Քրդստան ստեղծել, որի մի մասը տեսնում են Հայկական լեռնաշխարհում, դիցուկ՝ Արեւմտյան Հայաստանի տարածքում եւ հիմա հրաշալի առիթ կլինի քրդերի համար տնտեսական լծակներ ստեղծելու, երբ Արեւմտյան Հայաստանում աշխուժանան միջազգային նպատակային ներդրումները… Իզուր չէ, որ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի վերաբերյալ խոսելիս՝ Հայաստանում քրդական ազգային խորհրդի նախագահ Կնյազ Հասանովն ասել է, որ սահմանի բացումն ընդհանուր առմամբ ճիշտ է, քանի որ Հայաստանը շրջապատված է թշնամական երկրներով, եւ ճանապարհները նրան ուղղակի անհրաժեշտ են: Դրական է, որովհետեւ Հայաստանը կարող է դուրս գալ Միջերկրական ծով, Եվրոպա եւ այլն: Դրական է, որ առեւտրական հարաբերություններ կլինեն երկու երկրների միջեւ: Այնուամենայնիվ, նա չի մոռացել նշել, որ թուրքերը հաճախ խաբում են հայերին, դա թուրքական քաղաքականությունն է, որը տարածվում է նաեւ քրդերի վրա: Քրդական համայնքի համար սահմանի բացումն ինչ-որ տեղ դրական է համարում, քանի որ Հայաստանի սահմանից այն կողմ՝ մինչեւ Ստամբուլ, քրդեր են ապրում, եւ հայրենակիցների միջեւ շփումները կավելանան: Հնարավոր է՝ նաեւ բացասական երեւույթներ լինեն, որոնք սակայն, այսօր հայաստանաբնակ քուրդը չի կարողանում գուշակել:
Ամեն բան էլ գուշակում են: Պարզապես իրենց ձեռնտու է, իսկ վատ բաները Հայաստանին ու հայությանն են սպասում, իրենց կամ այլոց ինչ…
Հայաստանի Հանրապետության եւ Թուրքիայի Հանրապետության միջեւ երկկողմ ու դիվանագիտական հարաբերությունների հնարավոր հաստատման, դրանց հաջորդող հավանական զարգացումների առնչությամբ մտահոգություններ ու հարցադրումներ բազմիցս են հնչել: Դրանց բոլորին անդրադառնալու անհրաժեշտություն, կարծում ենք, չկա: Բայց կարեւորներից են՝ Հայոց ցեղասպանության ուրացման, հայոց հայրենիքի կորստի հետ հաշտեցման, Արցախի եւ մեր այլ պատմական տարածքների վտանգման, սահմանների անձեռնմխելիության ճանաչման եւ նմանատիպ այլ հարցերը: Սա այն բանի հետեւանք է, որ մեր ազգային անվտանգություն կոչվող հայեցակարգում չկա թշնամու եւ բարեկամի սահմանումը, համապատասխանորեն նրանց հետ վարվելակերպն ու ազգային արժեքային համակարգի հստակ պահպանումը:
Այսօր ԱՄՆ-ն, ԵՄ-ն ու ՌԴ-ն փորձում են առավելագույնս ստանալ հայ-թուրքական հարաբերություններից եւ… կստանան, իսկ մենք այլ բան կստանանք… եթե հրաժարվենք Թուրքիայի պես պետության հետ (կառուցված այլոց հողերի եւ արյան վրա) խոսել այլ լեզվով՝ առանց նախապայմանների: Զարմանալի է, որ մեր իշխանությունները նեղվում են, թե թուրքերը միշտ նախապայմաններով են խոսում, իրենք՝ առանց նախապայմանների, մինչդեռ հակառակը պիտի լիներ, եւ դա պիտի մնայուն եւ անզիջում կեցվածքով արվեր:
Հետաքրքիր մի բան է կատարվել երկու երկրներում էլ, ե՛ւ Թուրքիայում, ե՛ւ Հայաստանում հայ-թուրքական հորջորջվող հիշյալ հանդիպումներին հրաժարվել են մասնակցել իրական ազգայնական ուժերը: Թուրքիայում դա «Ազգայնական շարժում» կուսակցությունն է (առաջնորդը՝ Դեւլեթ Բահչելի), իսկ Հայաստանում՝ Հայ արիական միաբանությունը (առաջնորդը՝ Արմեն Ավետիսյան): ՀԱՄ-ը եւ Հայ ազգայնականների համախմբումը նախապես հայտարարել էին իրենց տեսակետները, ՀԱՄ առաջնորդը ավելորդ է համարել մասնակցել այն քննարկումներին, որոնք այսպես, թե այնպես միտված են հարաբերություններ հաստատելուն:
Հայաստանում իշխանական եւ իշխանություններին սատարող ուժերը ամեն կերպ փառաբանում են հայ-թուրքական հարաբերությունների հաստատումը, սահմանների բացումը: Ասում են, թե սահմանի բացումը խիստ բարենպաստ ազդեցություն կունենա ՀՀ տնտեսության վրա, քանի որ մեր ապրանքների ու ծառայությունների համար Թուրքիան բավականին խոշոր շուկա կդառնա: Նույնը նպատակայնորեն քարոզում են նաեւ օտարները (շատերը մեր թշնամիներն են): Օրինակ՝ լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ԱՄՀ-ի առաքելության ղեկավար Մարկ Լյուիսը նույնպես այդպես խոսեց` ավելացնելով, որ դա կհանգեցնի նաեւ տրանսպորտային, ներկրվող ապրանքների ծախսերի նվազեցմանը, ինչը կբարելավի հայկական ընկերությունների մրցունակությունը: Ըստ օտարների՝ ՀՀ բնակչության համար ապրելու ծախսերը կնվազեն եւ գնողունակությունն էլ կբարելավվի, քանի որ սահմանների բացումը լրացուցիչ հնարավորություններ կընձեռի տարածաշրջանային ինտեգրման եւ ներդրումների համար, կնկատվի տնտեսության ավելի բարձր աճ, ավելի մեծածավալ արտահանում եւ ներդրումներ, ինչպես նաեւ` բնակչության կենսամակարդակի բարելավում… եւ այլ ցնդաբանություններ: Ստացվում է թուրքերը ապահովելու են հայերի ու Հայաստանի ծաղկումը, իսկ մենք մինչեւ այսօր գլխի չէինք ընկնում: Թուրքերը, փաստորեն, Հայաստանը դրախտ պիտի սարքեն, իսկ մենք դեմ ենք (՞՞՞)…
Հասկանալի է, որ մեզ համար լրիվ հակառակն է: Մենք թուրքին գիտենք այնպիսին, ինչպիսին նա կա: Թուրքը երբեք չի ցանկանա տեսնել կայուն եւ զարգացող Հայաստան, եւ հայ-թուրքական հարաբերությունները անհրաժեշտ են միմիայն օտար հզոր երկրներին, որպեսզի իրենց տարանցիկ ճանապարհներն ու գործերը չվտանգվեն, որպեսզի հայն ու թուրքը սսկված նպաստեն իրենց տնտեսական եւ այլ նկրտումների իրականացմանը:
Հայ-թուրքական հարաբերությունները գալու են ոչնչացնելու մեր երկրի տնտեսական հնարավորությունները, հատկապես՝ գյուղատնտեսական: Հայ արտադրողն ու գյուղացին ոչ թե թուրքական շուկա են մտնելու (առը հա՛ կթողնեն), այլ կամաց-կամաց սնանկանալու են թուրքական «ներխուժումներից», թուրքերն ամեն ինչ անելու են (այդ թվում՝ պետականորեն)՝ նույնիսկ էժանացնելու են ապրանքն ու արտադրանքը, որ հայ արտադրողն ու գյուղացին իրենց երկրում սնանկանան ու չդիմանան թուրքական անորակ ու էժան «ներխուժումներին»… Գումարած սրան, թուրքը, ինչպես այլ օտարները, իրավականորեն իրավունք են ունենալու հողի ու այլ բաների սեփականատեր դառնալ… ինչին կհետեւեն բոլորովին այլ նպատակներ: Հետո՝ չինացի, արաբ, պարսիկ եւ այլ ապօրինի (մանկատների թեկնածու) երեխաների կողքին (մայրը՝ հայ, հայրը՝ այլազգի) կավելանան թուրքի լամուկները եւ մեզանում դեռ թուրքական պիղծ արյունը չմաքրած, կշատացնենք արյունապղծությունը: Այսօր արդեն Թուրքիայում են շրջագայում (բոլոր իմաստներով) մեր երկրից սոված հեռացած «հայ կանայք», իսկ ՀՀ-ում թուրքի վխտալու պակաս չ
ի զգացվի… եւ դեռ մեր անվտանգության եւ իրավապահ մարմիններն էլ կհսկեն նրանց…
Այս հարաբերություններից միմիայն թուրքն է օգտվելու, ով խաղարկելու է հայ դատը, հայոց հիմնախնդիրները եւ ապականելու է քիչ թե շատ հայկական մնացած մեր երկիրը:
Կարող են օգտվել նաեւ քրդերը, ովքեր փորձում են միջազգային ուժերի միջոցով Քրդստան ստեղծել, որի մի մասը տեսնում են Հայկական լեռնաշխարհում, դիցուկ՝ Արեւմտյան Հայաստանի տարածքում եւ հիմա հրաշալի առիթ կլինի քրդերի համար տնտեսական լծակներ ստեղծելու, երբ Արեւմտյան Հայաստանում աշխուժանան միջազգային նպատակային ներդրումները… Իզուր չէ, որ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի վերաբերյալ խոսելիս՝ Հայաստանում քրդական ազգային խորհրդի նախագահ Կնյազ Հասանովն ասել է, որ սահմանի բացումն ընդհանուր առմամբ ճիշտ է, քանի որ Հայաստանը շրջապատված է թշնամական երկրներով, եւ ճանապարհները նրան ուղղակի անհրաժեշտ են: Դրական է, որովհետեւ Հայաստանը կարող է դուրս գալ Միջերկրական ծով, Եվրոպա եւ այլն: Դրական է, որ առեւտրական հարաբերություններ կլինեն երկու երկրների միջեւ: Այնուամենայնիվ, նա չի մոռացել նշել, որ թուրքերը հաճախ խաբում են հայերին, դա թուրքական քաղաքականությունն է, որը տարածվում է նաեւ քրդերի վրա: Քրդական համայնքի համար սահմանի բացումն ինչ-որ տեղ դրական է համարում, քանի որ Հայաստանի սահմանից այն կողմ՝ մինչեւ Ստամբուլ, քրդեր են ապրում, եւ հայրենակիցների միջեւ շփումները կավելանան: Հնարավոր է՝ նաեւ բացասական երեւույթներ լինեն, որոնք սակայն, այսօր հայաստանաբնակ քուրդը չի կարողանում գուշակել:
Ամեն բան էլ գուշակում են: Պարզապես իրենց ձեռնտու է, իսկ վատ բաները Հայաստանին ու հայությանն են սպասում, իրենց կամ այլոց ինչ…
Հայաստանի Հանրապետության եւ Թուրքիայի Հանրապետության միջեւ երկկողմ ու դիվանագիտական հարաբերությունների հնարավոր հաստատման, դրանց հաջորդող հավանական զարգացումների առնչությամբ մտահոգություններ ու հարցադրումներ բազմիցս են հնչել: Դրանց բոլորին անդրադառնալու անհրաժեշտություն, կարծում ենք, չկա: Բայց կարեւորներից են՝ Հայոց ցեղասպանության ուրացման, հայոց հայրենիքի կորստի հետ հաշտեցման, Արցախի եւ մեր այլ պատմական տարածքների վտանգման, սահմանների անձեռնմխելիության ճանաչման եւ նմանատիպ այլ հարցերը: Սա այն բանի հետեւանք է, որ մեր ազգային անվտանգություն կոչվող հայեցակարգում չկա թշնամու եւ բարեկամի սահմանումը, համապատասխանորեն նրանց հետ վարվելակերպն ու ազգային արժեքային համակարգի հստակ պահպանումը:
Այսօր ԱՄՆ-ն, ԵՄ-ն ու ՌԴ-ն փորձում են առավելագույնս ստանալ հայ-թուրքական հարաբերություններից եւ… կստանան, իսկ մենք այլ բան կստանանք… եթե հրաժարվենք Թուրքիայի պես պետության հետ (կառուցված այլոց հողերի եւ արյան վրա) խոսել այլ լեզվով՝ առանց նախապայմանների: Զարմանալի է, որ մեր իշխանությունները նեղվում են, թե թուրքերը միշտ նախապայմաններով են խոսում, իրենք՝ առանց նախապայմանների, մինչդեռ հակառակը պիտի լիներ, եւ դա պիտի մնայուն եւ անզիջում կեցվածքով արվեր:
Հայկ Թորգոմյան
Լուսանցք» թիվ 31 (117), 2009թ.
Loading ...
