Ժամանակն է Արցախ – Ադրբեջան բանակցությունների

Հայկ Թորգոմյան

Բաքուն դեռ պիտի խնդրի Ստեփանակերտին

Օրերս ՀՀ ԱԳ փոխնախարար Շավարշ Քոչարյանը, ի պատասխան ադրբեջանցի իր գործընկերոջ հայտարարությունների, ասել է. «Երբ Ադրբեջանը պատրաստ կլինի վերադարձնել իր կողմից օկուպացված Լեռնային Ղարաբաղի շրջանները եւ ճանաչել ԼՂՀ անկախությունը, երբ կձերբազատվի միջնադարյան մտածելակերպից եւ գործելաոճից, այդ ժամանակ, Բաքուն կարող է խնդրել ԼՂՀ-ին քննարկումներ ծավալել փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող հարցերի շուրջ»:
Հիշեցնենք, որ Ադրբեջանի ԱԳ նախարարի տեղակալ Արազ Ազիմովը ասել էր, թե «Լաչինը եւ Քելբաջարը ազատելու համար Հայաստանը ժամանակ է պահանջում Ադրբեջանից»… «Անհրաժեշտ է որոշել ինչպես ադրբեջանցիների՝ Ղարաբաղ վերադառնալու, այնպես էլ Քելբաջարը եւ Լաչինի հյուսիսային մասը ազատելու ժամկետը հստակեցնելու ժամանակը: Նաեւ պետք է ամրագրվի փաստաթուղթ՝ 5 շրջանների եւ Լաչինի ճանապարհի ազատման վերաբերյալ», – հավելել էր Ադրբեջանի ԱԳ փոխնախարարը, ինչին էլ արագ արձագանքել էր Շ. Քոչարյանը:
Իսկ «Ղարաբաղյան պատերազմի վետերանների միություն» հ/կ խորհուրդը հայտարարություն է տարածել, որում դատապարտել է ազատագրված տարածքները բանակցություններում սակարկման առարկա դարձնելու փորձերը: «Ազատագրված տարածքները ոչ միայն ԼՂՀ, այլեւ ՀՀ անվտանգության կարեւորագույն երաշխիքներն են ու խաղաղության պահպանման միակ գրավականը: Սա պետք է հասկանան եւ՛ հանրությունը եւ՛ պետական մարմինները: Այս տարածքները ազատագրվել են հազարավոր մարտիկների կյանքի գնով եւ ընդհանրապես չեն կարող սակարկման առարկա լինենել»,- ասված է հայտարարությունում:
Արցախյան ազատամարտի վետերանների կարծիքով, ԼՂՀ անվտանգության երաշխիքների եւ Ադրբեջանի կողմից բազմիցս հնչող ռազմատենչ հայտարարությունների պայմաններում զիջումների կամ նույնիսկ փոխզիջումների մասին խոսակցությունները անտեղի եւ վտանգավոր են:
Նրանք առաջարկել են պետական ավելի լուրջ եւ հեռանկարային քաղաքականություն իրականացնել ազատագրված տարածքների վերաբնակեցման եւ տնտեսապես հզորացման ուղղությամբ:
Իսկ ազատագրված տարածքների վերաբնակեցումը վաղու՜ց առկախ շատ հարցերի պատասխանը տված կլիներ: Այս մասին տարիներ շարունակ ահազանգում են նաեւ հայ ազգայնականները…
Իսկ Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը սահմանադրական փոփոխությունների փաթեթի խորհրդարանական քննարկումից անմիջապես հետո մեկնելու է Ադրբեջան:
Թուրքիայի վարչապետը որոշել է մայիսի 15-ին Հունաստան կատարելիք այցից հետո ուղեւորվել Ադրբեջան: Բայց նախ Բաթումում նա կմասնակցի թուրքական մի հիմնարկի բացման արարողության, ապա կմեկնի Բաքու:
Ի. Ալիեւի հետ քննարկվելու է Ռ. Թ. Էրդողանի՝ Վաշինգտոնում ՀՀ նախագահ Ս. Սարգսյանի հետ ունեցած հանդիպմանը, արձանագրությունների վավերացման ընթացակարգի առկախմանը եւ կովկասյան տարածաշրջանում (նաեւ ԼՂՀ-ին առնչվող հարցերում) տիրող իրավիճակին վերաբերող մի շարք հարցեր:

Արտակ Հայոցյան

Հայաստանն ագրեսոր չէ…
ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի նախկին համանախագահ Վլադիմիր Կազիմիրովը (Ռուսաստան)‘ ադրբեջանական գործակալության հետ հարցազրույցում հայտնել է, որ «առանց Նախիջեւանի, Ղարաբաղի հակամարտությունը հնարավոր չէ հասկանալ»: Ռուս դիվանագետը նման հայտարարություն արել է՝ ի պատասխան Ադրբեջանի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության համանախագահ Արազ Ալիզադեի հայտարարություններին եւ մեղադրանքներին:
«Հայերի եւ ադրբեջանցիների միջեւ մի շարք հակամարտություններից հետո տեղի է ունեցել սահմանազատում՝ մերթ ուժային ճանապարհով, մերթ «մեղմ» ճնշմամբ: Դա հաղթահարելը հեշտ չէ, անհրաժեշտ է ժամանակ եւ շրջահայացություն: Զանգվածային ելքերը հազվադեպ են հոժարակամ լինում: Արդեն հիշողությունից ջնջվում է, թե քանի հայ է եղել Նախիջեւանում: Պատկերացրեք, որ նրանք ցանկանում են վերադառնալ այնտեղ, ընդ որում` սեղմ ժամկետներում: Ի՞նչ կասի Բաքուն: Դեմագոգիկ կարելի է ասել` «խնդրեմ», իսկ եթե լու՞րջ»,- ասել է նա: Ռուս դիվանագետը կասկածի տակ դնելով «Ղարաբաղից փախստականների» վերաբերյալ Ալիզադեի նշած թվերը, նկատել է, որ «եթե խոսքը ոչ թե միայն Լեռնային Ղարաբաղի, այլ ամբողջ Ղարաբաղի բնակիչների մասին է, դա մի բան է, իսկ եթե հենց Լեռնային Ղարաբաղի, ապա դա դարձյալ ֆանտաստիկա է»:
Ըստ Վ. Կազիմիրովի, 1989թ. մարդահամարի տվյալներով ԼՂ-ում եղել է 40.000-ից փոքր-ինչ ավելի ադրբեջանցի: «Եթե մի քանի հազարն արդեն ԼՂ-ից դուրս եկած լինեին, այդ դեպքում՝ 45.000 մարդ: Այդ թիվը 10 տարվա ընթացքում, պարզապես, չէր կարող ավելանալ մինչեւ 227, իսկ այժմ՝ 250 հազար: Ժողովրդագրությունը նման պտղաբերություն չգիտե»,- հեգնել է Կազիմիրով: «Ի՞նչ իմաստ ունի պնդել, թե ով, որքան, որտեղ է ապրել դարեր առաջ: Ոչ ոք հնդկացիներին չի վերադարձնի ԱՄՆ տարածքը, սելջուկներին չի առաջարկի վերադառնալ Ասիայի խորքը եւ այլն: Կատարվածն արդեն փաստ է, եթե անգամ հաշվեկշիռը բացասական է: Օրինակ՝ Ղրիմը…»,- ընդգծել է դիվանագետը, ով նշել է նաեւ, որ Ադրբեջանում հաճախ են դժգոհում, որ միջազգային հանրությունը ըմբռնում եւ համերաշխություն չի դրսեւորում «ագրեսիայի զոհի» նկատմամբ, ճնշում չի գործադրում «ագրեսորի» նկատմամբ, պատշաճ ձեւով չի պահանջում անվերապահորեն ազատել «զավթած հողերը»: Սակայն, «ամբողջ հարցն այն է, որ շատ պետություններ ու միջազգային կազմակերպություններ այնպես պարզունակ չեն ընկալում այդ բարդագույն հակամարտությունը, ինչպես այն մատուցում է ադրբեջանական քարոզչությունը,- ասել է ռուս դիվանագետն ու պարզաբանել,- ամեն ինչ այդքան միանշանակ չէ: Հակամարտությունն ունի իր նախապատմությունը: Դրա ուժային լուծման փորձերին, ռազմական գործողություններին անցումը ձեռնարկվել է մյուս կողմից: Դա չի եղել հայերի կողմից զինված հարձակում, այլ փոխադարձ թշնամանքի առավել բարդ ու բազմաչափ էսկալացիա: Ինքնապաշտպանության իրավունքը ՄԱԿ-ի կանոնադրության մեջ ամրագրված է հենց որպես պետության արձագանք իր դեմ զինված հարձակմանը, այլ ոչ որպես պատերազմի վերսկսում 16 տարի անց»:
Իսկ ո՞վ էր ռազմական գործողությունները դադարեցնելու դեմ հանդես գալիս,- հարցնում է Վ. Կազիմիրովը եւ հաստատում, որ դա Ադրբեջանն էր, «որ մի ամբողջ տարի չէր կատարում ՄԱԿ-ի անվտանգության խորհրդի 4 բանաձեւերի  հիմնական պահանջը»: Ագրեսիայի ակտը, ինչպես նաեւ խաղաղության համար սպառնալիքը լիազորված է որոշել միայն ՄԱԿ ԱԽ-ն, եւ ուրիշ ոչ ոք, իսկ ՄԱԿ-ի բանաձեւերից ոչ մեկում արձանագրված չէ, որ Հայաստանը ագրեսոր է: Արձանագրված չէ օկուպացիա, որը հենց հետեւանք է ռազմական գործողությունների շարունակման, սակայն, այն վերագրված է «տեղի հայկական ուժերին»:
Երեւանը երկար ժամանակ չի ընդունում, որ ինքը հակամարտող մի կողմ է Արցախ-Ադրբեջան հակամարտությունում, -նշել է Վ. Կազիմիրովը, ինչն էլ հետզհետե առաջ է բերում Բաքու-Ստեփանակերտ երկխոսության պահանջը:

Վահագն Նանյան

«Լուսանցք» թիվ 17 (148), 2010թ.