ԶամուրՀայ Մամիկ – Հայ տոհմերի ծագումնաբանությունից…

Զամուրհայ Մամիկ

Մամիկոնյաններին օտար ծագում վերագրելը հիմնովի՛ն սխալ է

Մեր այս քննախուզությունում կվերլուծենք Մամիկոնյան եւ Բագրատունյաց տոհմերի ծագումնաբանություններին առնչվող հիմքային խնդիրները: Կներկայացնենք մեր տեսակետը Մամիկոնյան տոհմի վերաբերյալ, կառուցելով այն արդեն հայտնի նյութերի շրջանակներում, ինչպես նաեւ կփորձենք լրացնել այն բացը, որն առնչվում է Մամիկոնյան տոհմին:

Մամիկոնյան տոհմը՝ վահագնական-արծվակիր, վիշապասանձող եւ Զամուր Հայ օրենքի կրող

Կիդանեյ կոչված էթնոզանգվածը չինական պատմության մեջ հանդես է գալիս Սին դինաստիայի հիմնադիր Վան Մանի օրոք: Վան Մանը 9-ից մին-չեւ 23 թվականը սկսեց ակտիվ պայքար Սյուննի դեմ. հենց այսպես էլ գրվում է Չինական պատմագրության մեջ: Մեզ չհաջողվեց բավարար տեղե-կություն հավաքել այս բառի մասին, բայց նա շատ նման է հայկական Սյունի եւ Սյունիք տերմինին: Վան Մանը կենտրոնացրեց իր ուժերը, 300 հազ բանակով մտավ Սյուննիների կամ Կիդանայների երկիր եւ բաժանեց այն 15 մասի: Չինական պատմագրությունը մեկնաբանում է, թե ինչու մինչեւ Վան Մանը Սյուննիների դեմ պայքար չէր տարվում, պատճառը գաղափարախոսության պակասն էր, որն էլ արդեն լրացրել էր Կոն-ֆուցին: Սյուննիները մեկ այլ անունների ներքո հիշատակված են ճապոնական եւ կորեական պատմության մեջ:
Անդրադառնաք ճապոնական եւ կորեական մշակույթների հանրահայտ նյութերին: Ճապոնացիները իրենց երկիրը կոչում են «Նիբբոն» կամ «Նիհոն», կանդձի/գանձ/ ձեւով գրվում է (*) Ճապոնացիները իրենց կոչում են նիհոձին (*) արեւից ծնված: Ուշադրություն դարձնենք նի-հոձին բառի ձ/ծ/ին մասնիկի վրա. բառերը եւ՛ ճապոներենում եւ՛ հայերենում արտահայտում է նույն իմաստը՝ Ծին: Լեզուն կոչում էին նիհոնգո (*): Նորից ուշադրություն դարձնենք հոնգո բառի իմաստի վրա, որ ճապոներենում արտահայտում է հանգ իմաստը: Երկրի պաշ-տոնական անունն է «Նիհոն կոկու» (*): «Նիհոն»՝ բառացիորեն նշանակում է «Արեւի երկիր»: Այսպես նրանց կոչել են Չինաստանում կառավարող Սույ (Սյուննի) դինաստիայի ժամանակ: Մինչեւ Նիհոն անվան օգտագործումը, ճապոնացիների նախահայրերը իրենց կոչել են ՎԱ (*) կամ Վա-հոկու (*): ժամանակակից ճապոնիայի պատմական Վահոկու երկրի կամ Սույի (Սյուննի) դինաստիայի ընկալմամբ՝ պատմական «Նիհոն կոկու» երկրի բնակիչները կոչվել են Այնաներ, իսկ նրանց մշակույթը կոչվում է Յայոյ (կարծես գրված է գրաբար): Մշակույթը այդպես է կոչվում համաձայն Յայոյ հնագիտական բնակավայրի: Ըստ տեսակետների, Յայոյ մշակույթը կոնտինենտալ ծագում ունի, ավելի ստույգ՝ Փոքր Ասիական: Այս մշակույ-թով է պայմանավորված խեցեգործական չարխի, ջուլհակական հաստոցի եւ մետաղամշակության (պղինձ, բրոնզ երկաթ) մուտքը կղզիներ: Այստեղ պարզաբանենք մի կարեւոր հանգամանք նաեւ. համաձայն տեսություններից մեկի՝ Յայոյ մշակույթը ժամանակակից ճապոնիա է անցել կորեա-կան թերակղզուց, Հան կայսրության եւ Կոչասան (գոռացողներ) պետության հակամարտությունից հետո:
Ըստ կորեական «Սամգուկ Յուսա» պատմագրության, Կոչասան պետության հիմնադիրն է Թագունը: Ըստ նույն պատմագրության՝ երկրային բարձրա-գույն կառավարիչ Հվանը նվիրեց իր որդի Հվանունին երեք երկնային կնիքները եւ այլն: Հան կայսրության եւ Կոչասանի հակամարտութ-յունը տեղի է ունեցել մ.թ ա. 108թ., որի արդյունքում Կոչասան պետության բնակչությունը, որ նույն Սյուննիներն են կամ ապագա Կի-դանայ երկրի բնակչությունը, հեռացավ կամ վերադարձավ Հոնսյու (այնտեղ սյու) կղզի: Հիմա անդրադառնանք բոլորին հայտնի Սամուրայ, Բանզայ, Հարակիրի տերմիններին, որոնք մեզ հայտնի են ճապոնական մշակույթից: Ըստ ճապոնական մշակույթի՝ տերմինների ստեղծողը Հոնսյու կղզու Այնա ցեղախումբն էր: ճապոնական մշակույթում Սամուրայ նշանակում է՝ պինդ, ամուր ծառայող մարդ, ճապոնացիների բա-ցատրությունը զարմանալիորեն համահունչ է հայերեի հետ, Զամուր Հայ, այսինքն՝ պինդ, ամուր հայ: Բանզայ,- նորից տարօրինակ զուգադիպություն, բառը գոռում էին կռվի մեջ նետվող սամուրայները, որի իմաստը ճապոներենում նշանակում է բանը կամ խոսքը պինդ մարդու համար: Կարեւոր է նաեւ Հարակիրի տերմինը. այն սխալի ուղղման ծիսական ակտ է ինքնասպանության միջոցով, եւ այդ ծիսական ակտը կա-րող էր կիրառվել միայն սխալ գործած սամուրայի կողմից: Ճապոնական մշակույթի մեջ ծիսական ակտը ունի մեկ իմաստ, մեռնել եւ դառնալ այն, ինչ էր, մեկնաբանությունը պահպանված է հենց բառի մեջ հարա-ժամանակ, հավերժություն եւ կիր-հող՝ այսինքն՝ հող էիր՝ հող դար-ձար:
Առանձնակի հետաքրքիր է Չինաստանում 220-280թթ., որը պատմության մեջ հայտնի է որպես եռաթագավորության դարաշրջան: Ցաո Ցաոի մահից հետո նրա որդի Պին, գահընկեց անելով Հան դինաստիայի վերջին կայսրին, հռչակեց իրեն կայսր եւ սկսեց իշխել որպես Վեյ դինաստիայի կայսր: Նույն ժամանակահատվածում հարավային շրջանները չճանաչեցին Վեյի իշխանությունը եւ հարավ-արեւմուտքում Լյու Բեյ Հան դի-նաստիայի ներկայացուցիչները հիմնեցին Շու թագավորությունը: Թագավորությունը իր առավելագույն հզորությանը ու ծաղկմանը հա-սավ Լյու Բեյի խորհրդական, մեծ զորապետ Չժուհե Լյանի ղեկավարության օրոք: Չժուհե Լյանի մահից հետո ՇՈւ թագավորությունը գրա-վեց Վեյի զորապետ Սիմա Ենը: ՇՈւ թագավորության բանակի մնացորդները արքայազնի (prince) գլխավորությամբ անցան Պարսկաստան, եւ պարսկա-կան պատմության մեջ Ճենաց աշխարհից դուրս եկած արքայազնը հայտնվեց Մամգո անունով, որը եւ ծառայության մտավ Շապուհ I-ի մոտ իր զո-րախմբով:
Այստեղ նորից պետք է անդրադառնանք amumikuni տերմինին, որից Քեշիշյանը եւ Բալեկջյանը բխեցնում են Մամգու տերմինը եւ ներկա-յացնում Մամիկոնյանների տոհմի արմատը: (a)mumikuni տերմինը ուղղակիորեն կապված է վերոբերված նոր տեղեկությունների հետ: (a)mumikuni տերմինը հնարավորություն է տալիս մեզ բացահայտելու Մամիկոնյանների ծագումնաբանության առեղծվածը: Իսկ ինչո՞ւ է Խորենացին Մամիկոնյանների անցյալը ներկայացնում այսքան մշուշապատ, մեր կարծիքով՝ պատասխանը ակնհայտ է: Լինելով Բագրատունիների կողմից հաստատված պատմիչ՝ նա Բագրատունիների սկիզբը մեզ է ներկայացնում Երուսաղեմից, դրանով ամրագրում նրանց տարիքը, այսինքն՝ ըստ Խորենացու՝ Բագրատունիները աշխարհին հայտնի էին 900 տարի, բավականին պատկառելի տարիք բոլոր առումներով: Մամիկոնյաններին Խորենացին ներկայացնում է միայն Մամգո նախասկզբով եւ Ճենաց աշխարհ տերմինով՝ հույս ունենալով, որ իրեն ճիշտ կմեկնաբանեն: Նա, օգտվելով իր գիտելիքներից, նաեւ՝ մյուսների անգրագտությունից, Մամիկոնյաններին ներկայացրել է Ճեն/Ճան բառախաղով:
Այսպիսով՝ Խորենացին կանխամտածված օգտագործում է Ճեն/Ճան բառախաղը, որպեսզի կարողանա Մամիկոնյան տոհմին ներկայացնել այնպես, ինչպես հայտնի էր Մամիկոնյան տոհմը պատմության մեջ, դրանով իսկ շեշտում է, որ Մամիկոնյան տոհմը ավելի հին է, քան Բագրատունյա-ցը: Մեկ կարեւոր հանգամանք եւս. արեւապաշտական գաղափարախոսության մեջ Ճան տերմինը խորը իմաստ ուներ եւ քրմերի գուշակություննե-րի գերագույն առարկան էր հանդիսանում, այսինքն՝ Մամիկոնյան տոհմը քրմապերական Ճանի կրող է եւ գալիս է Ճենաց աշխարհից: Խորենա-ցին, երբ ասում է, թե Մամիկոնյանները Ճենաց աշխարհից եկան, պարզապես մեզ հուշում է, որ MUMIKUNI-ներ, Մամիկոնյանների տոհ-մը ծնվել է Ճենաց աշխարհում, որը այսօրյա պատմագիտության մեջ աշխարհագրորեն մտել է Ալզի Հայասա պետության կազմի մեջ: «Ճենաց աշխարհից եկան».- Մամիկոնյանները հայրենիք են վերադարձել բառի իրական իմաստով Ճենաց-Չինաց աշխարհից: Խորենացին նաեւ մեզ տա-լիս է ամենագլխավոր տեղեկությունը, Բագրատունյաց տոհմը Միհրական-առյուծակիրներ է եւ ներկայացնում է նյութական աշխարհը, այլաբա-նորեն գալիս է Երուսաղեմից, իսկ Մամիկոնյան տոհմը վահագնական-արծվակիր եւ վիշապասանձեր է, կրողն է Զամուր Հայ օրենքի եւ բնիկ հա-յկական տոհմ է ի սկզբանե, որի դիցական ուժի կրողը, խախտելով Զամուր Հայ օրենքը, փակվեց Արարատի վիհերից մեկում: Այսպես էր հնչում վիշապասանձ Մամիկոնյան տոհմի շուրթերից Զամուր Հայ օրենքը. «Ապրել ու գործել միայն այն բանի համար, որի համար ար-ժե մեռնել, եւ մեռնել միայն այն բանի համար, որի համար արժե ապրել»:
 
Արամ Մկրտչյան
Գերմանիա,  04.02.2011թ.

(*) – աստղանիշերը փոխարինում են նշանագրերի, որոնք կարելի է տեսնել «Լուսանցք»-ի PDF թողարկումում:

«Լուսանցք» թիվ 5, 6 (181, 182), 2011թ.
Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում