Ադրբեջանին բազմաբեւեռ բախումներ են սպառնում… Թուրքիզմը դեռ սպառնալիք է աշխարհին

Ռուսաստանյան «Նեզավիսիմայա գազետա»-ն անդրադարձել է ԵԽ կողմից Ադրբեջանում մարդու իրավունքների վիճակի վերաբերյալ ընդունած կոշտ բանաձեւին՝ այն գնահատելով որպես խիստ մտահոգիչ: Փաստաթղթում իրավունքների խախտման բազմաթիվ փաստեր կան, եւ Ադրբեջանը դասվում է այն երկրների շարքին, «որտեղ պարբերաբար խախտվում են ժողովրդավարության սկզբունքները»:
ԵԽ-ն խիստ ձեւակերպումներով կոչ է արել Բաքվին՝ «ազատ արձակել վերջին հանրահավաքներից հետո ձերբակալված ընդդիմադիր ակտիվիստներին ու բլոգերներին, նաեւ հարգել իր իսկ վավերացրած համապատասխան կոնվենցիաները»: Կոչ է արել պաշտոնական Բաքվին երկխոսություն սկսել քաղաքա-ցիական հասարակության ներկայացուցիչների հետ եւ թույլ տալ ընդդիմությանը ազատ գործելու:

Արման Դավթյան
 
*  *  *

Թուրքիզմը դեռ սպառնալիք է աշխարհին

Նվաճողական ոգով դաստիարակված ազգեր իսկապես գոյություն ունեն, որոնցից մեկն էլ թուրքերն են (սրանց դեպքում «հանրույթ» եզրն է ճիշտ,-խմբ.)՝ իրենց կողմից առաջ քաշված թուրքիզմի, պանթուրքիզմի եւ նմանատիպ այլ գաղափարներով (անգամ՝ պանադրբեջանիզմ կա,-խմբ.): Թուրքիզմն իրավամբ կարող ենք ներկայացնել իբրեւ Օսմանյան կայսրությունը միատարր դարձնելու յուրօրինակ ցեղամոլական մի գաղա-փար (այժմ էլ կա՝ նեոօսմանիզմ,-խմբ.), որն էլ դարձավ թուրք բուրժուազիայի ազգայնամոլության հիմնական տեսական արտահայտությունը: Նրա գաղափարական առաջնորդն էր բանաստեղծ Մեհմետ Զիա բեյը՝ նույն ինքը թուրքացած քուրդ Զիա Գեոք Ալփը: Իսկ  ահա՝ պանթուրքիզմը Թուրքիայի հովանու ներքո բոլոր թուրքալեզու ժողովուրդների միավորմանն ուղղված ցեղապաշտական (իրականում՝ ցեղամոլական,-խմբ.) ուսմունք է:
Այս գաղափարների նպատակն էր ընդլայնել այլոց տարածքների վրա հիմնված Թուրքիայի սահմանները՝ ձգելով Մարոկկոյից մինչեւ Կորեա, նե-րառելով անգամ ՌԴ տարածքը՝ մինչեւ Սախա-Յակուտիա: Իսկապես հսկայական մի տարածք, որի ստեղծման ճանապարհին հերթական խոչընդոտներից մեկն էլ Հայաստանն էր, որի հաշվով, սակայն, թուրքերը չարաչար սխալվել էին:
Ըստ իս՝ սրանք ծրագրեր են, որոնք թուրքերի համար այժմ էլ չեն կորցրել իրենց արդիականությունը: Ուղղակի նրանք իրենց թուրք էությանն ու բնավորությանը հատուկ սպասում են հարմար առիթի եւ հարմար ժամանակի՝ իրականացնելու իրենց նախորդների ագահ ցանկութ-յունները:
Այլ հարց է, թե որքանով գերտերությունները թույլ կտան Անկարային՝ իրականացնել իր ծրագրերը, քանի որ Մարոկկոյից մինչեւ Կորեա ընկած տարածքում, որոնք բավականին հարուստ են ռեսուրսներով, բախվում են գերտերությունների եւ, առաջին հերթին, ԱՄՆ-ի շահերը: Բայց թուր-քերը չէին հրաժարվի բավարարվել Կովկասի գրավմամբ: Նրանք ներկայիս Հայաստանը «անիծյալ սեպ» են համարում պանթուրքիզմի ճանապարհին: Հենց այս գաղափարների իրականացմանն էլ ուղղված է ցեղասպանության չճանաչելը թուրքական կառավարության կողմից եւ պատմական հողերի չվերադարձնելը:
Ըստ իս՝ պանթուրքիզմի վտանգը այժմ էլ կախված է այլ ազգերի, եւ առաջին հերթին՝ մեր ազգի վրա, որի իրականացման ժամանակ կփոխվի միայն մարտավարությունը՝ պատերազմը փոխարինելով ավելի «քաղաքակիրթ» մեթոդներով:

Սոնա Մհերյան
ԵՊՀ միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի քաղաքագիտության բաժնի 2-րդ կուրսի ուսանողուհի

«Լուսանցք» թիվ 19 (195), 2011թ.
Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում