Հայկական դիվանագիտության նոր կողմնորոշումները

Սա ակնհայտ մարտահրավեր է ոչ միայն Իսրայելին, այլեւ Արեւմուտքին եւ Իրանին: Եվ պատասխանները 3 ուղղություններից չուշացան: Իսրայելը վերստին Կնեսեթում քննարկման դրեց Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը եւ լուրջ քայլերի է դիմել Հայաստանի հետ հարաբերությունների բարելավման ուղղությամբ: Նաեւ սառեցրել է Թուրքիայի հետ ռազմական համագործակցությունը: Արեւմուտքն, ի դեմս Ֆրանսիայի, Հայոց ցեղասպանության ժխտողականությունը օրենսդրորեն քրեականացնելով, դժվարին կացության մեջ գցեց Անկարային, իսկ հայկական հարցը հետզհետե օրակարգային է դառնում եվրոպական այլ երկրների համար: Իսկ Թեհրանը հայտարարել է, թե Արեւմուտքի ռազմական հարվածների դեպքում, եթե դրանք Իրանին կամ Սիրիային ուղղվեն, կհարվածի Թուրքիային, այնտեղ գտնվող ամերիկյան ռազմաբազաներին…

Եթե պաղեստինյան հարցը արաբական աշխարհում որոշակի աջակցության է արժանացել, ապա արցախյան խնդրում Թուրքիայի միջնորդությանը Հայաստանում դեմ են միանշանակ: ՀՀ ԱԳ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանն ասել է, թե եթե Թուրքիան իսկապես անկեղծորեն ցանկանում է օգնել այս գործընթացին, ապա այս գործընթացից պետք է ինչքան հնարավոր է հեռու մնա: Անգամ այն շահարկումը, թե Սենատի հայտնի որոշումից հետո Ֆրանսիան արդեն չի կարող լինել չեզոք երկիր, ուստի Թուրքիան պետք է լինի ԵԱՀԿ ՄԽ-ում, ծիծաղ է առաջացնում: Ֆրանսիան իր որոշմամբ անդրադարձել է հայ-թուրքական խնդիրներին, բայց սա համարվել է նաեւ հայ-ադրբեջանական հակամարտությանը վերաբերող հարց… Անգամ Բաքուն է դիմել Թուրքիային ԵԱՀԿ ՄԽ-ում ընդգրկելու համար, կարծես թե թուրքերը արցախյան խնդրում չեզոքությամբ ուշագնաց են լինում…

Սա  մի նոր առիթ էր, որպեսզի հայ-թուրքական արձանագրությունների ջատագով ԱՄՆ-ն հասկանա մի կերպ, որ Անկարան չի կարող գոյատեւել առանց հայտնի նախապայմանների, քանի որ Թուրքիայի պատմությունը, ինչպես այս երկիրը, արյան եւ այլոց տարածքների վրա է ստեղծված…

Բայց Վաշինգտոնը դեռ համառում է ու այդպես հակահայկական հայտարարություններ է անում, նույնը Մոսկվային է վերաբերում, որտեղ փորձում են օգտվել Թուրքիա-Եվրոպա հակասություններից՝ շահարկելով Հայաստանի հետ ռազմավարական գործընկեր լինելու հանգամանքը…

Թուրքիայում ամեն դեպքում զգուշանում են, եւ փետրվարի 1-ից փոփոխություններով ուժի մեջ է մտնում «Օտարերկրացիների՝ Թուրքիայում կեցության եւ ճամփորդության մասին» օրենքի 3-րդ կետի 1-ին ենթակետը, որը մտահոգում է ինչպես հայաստանցիներին,  այնպես էլ հարեւան երկրներին: Անգամ հոդվածներ հրապարակվեցին՝ «Անկարան վտարում է հայերի՞ն» վերնագրով… Թուրքիայում անօրինական աշխատող հայերը եւ օտարերկրացիները կարտաքսվեն ամեն պահի: Չնայած այս օրենքի ընդունումից հետո կտուժի զբոսաշրջությունը, բայց Անկարան խստացնում է օտարերկրացիների՝ երկրում մնալու կարգը: Բայց որ սա անկասկած հատկապես հայերի դեմ է ուղղված, պարզ է դառնում Թուրքիայի խորհրդարանի խոսնակ Ջեմիլ Չիչեկի կեցվածքից, նա միջազգային հանրությանը կոչ է արել ճնշում գործադրել Հայաստանի վրա եւ պահանջել «հետ վերադարձնել Ադրբեջանի օկուպացված տարածքները… Ադրբեջանի հողերը օկուպացված են 1992թ.-ից, մեր միլիոնավոր ադրբեջանցի քույրեր եւ եղբայրներ վտարվել են իրենց հողերից: Եկել է ժամանակը վերջ տալու այդ անարդարությանը»…

Իսկ ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականության պատասխանատուները շարունակում են թաքնվել պատմաբաններին ուղղված ցինիկ կոչերի հետեւում: ՀՅԴ Ամերիկայի Հայ Դատի հանձնախումբը խստորեն քննադատել է ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնին, ով պետդեպարտամենտի աշխատակիցների հետ հանդիպման ժամանակ հայտարարել էր, թե ԱՄՆ-ն չի գնա Ֆրանսիայի ճանապարհով, որ 1,5 մլն. հայերի բնաջնջման թեման պատմաբանների բանավեճի համար է, իսկ ԱՄՆ-ի կողմից այդ հանցագործության ճանաչումը «վտանգավոր դռներ կբացի»: Այսպես ԱՄՆ վարչակազմն ավելի ու ավելի է խորացնում իր մասնակցությունը Թուրքիայի ժխտողական քաղաքականությանը: Սպիտակ տունը ցայսօր չի կատարել ստանձնած բարոյական պարտավորությունը ամերիկահայերի հանդեպ… Իսկ քլինթոնյան ցինիկ ելույթներով ամերիկացի պաշտոնյաները խրախուսում են Թուրքիային, որը դարձյալ երկրից հայերի արտաքսման սպառնալիքներ է հնչեցնում:

Ռուսաստանն էլ, փորձելով օգտվել տարածաշրջանում առկա հակասություններից, Թուրքիայի հետ հայտարարություններ է անում, թե կշարունակեն համատեղ աջակցել Արցախի խնդրի կարգավորմանը… Ո՞ր կարգավորման մասին է խոսում Մոսկվան, երբ Կովկասում իր միակ դաշնակից Հայաստանի նկատմամբ թուրքերն ու ադրբեջանցիները միասնաբար փորձում են նոր ոտնձգություններ իրականացնել… Եվ իզուր չէ, որ Երեւանում վերստին քննարկվում է 1921թ. մարտի 16-ի ռուս-թուրքական պայմանագիրը, որն անօրինական է ու ոտնահարում է հայության շահերը: Այստեղ կարեւոր է, որ հայկական դիվանագիտությունը առաջնահերթ ներկայացնի միազգային այն պայմանագրերը, որոնք օրինական են ու նաեւ մեր շահերն են ներառում. Փարիզի կոնֆերանսը՝ 1919-20թթ., Սան-Ռեմոն՝ 1920թ. ապրիլ, Սեւրի պայմանագիրն ու Վուդրո Վիլսոնի իրավարար վճիռը:

Սա արդիական կդառնա այն համապատկերում, երբ եվրոպացիներն այլեւս անթաքույց թուրքերին դուրս կքշեն իրենց երկրներից: Եվ Հայոց ցեղասպանության արծարծումը նաեւ եվրոպացիներին է ձեռնտու: Շվեյցարիան եւ Սլովակիան եւս քրեականացրել են ցեղասպանության ժխտողականությունը, սպասվում է, որ այդպիսի քայլի կգնա նաեւ Գերմանիան: Եվ այստեղ է, որ կնկատվի մեր բարեկամ ռուսաստանցու բարեկամ լինել-չլինելը… Մինչդեռ ՌԴ ԱԳ նախարար Լավրովը ռազմավարական պլանավորման ռուս-թուրքական համատեղ խմբի 2-րդ նիստից հետո համատեղ հայտարարություն է ստորագրել՝ Թուրքիայի ԱԳ նախարար Դավութօղլուի հետ, եւ առանձին կետով անդրադարձել են Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրին:

Թուրքիան շարունակելու է իր ապակառուցողական դերակատարումը բոլոր այն հարցերում, ինչ վերաբերում է Հայաստանին ու հայությանը, եւ պաշտոնական Երեւանը պետք է նորովի ցուցակագրի մեզ բարեկամ եւ չարակամ երկրներին:

Եթե Մոսկվան հավասարություն է դնում Հայաստանի, Թուրքիայի ու Ադրբեջանի միջեւ, ապա ԱՊՀ եւ ՀԱՊԿ անդամ Հայաստանը պետք է արգելի ռուսական ռազմաբազաների գործունեությունը իր տարածքում եւ մեծացնի համագործակցությունը ՆԱՏՕ-ում, առավելապես ՆԱՏՕ-ական այն երկրների հետ, որոնք այսօր հայկական շահերը համահուչ են դիտարկում իրենց պետական շահերին: Մենք եւս պետք է հավասարություն դնենք Արեւմուտքի ու Ռուսաստանի միջեւ:

Ապակառուցողական կլինեն նաեւ Ադրբեջանի քայլերը, եւ այստեղ էլ պաշտոնական Երեւանը երկրների մեկ այլ ցուցակագրում պետք է կատարի արտաքին քաղաքականության ոլորտում:

Արեւմու՞տք (Եվրոպա-ԱՄՆ), թե՞ Եվրոպա՝ առանց ԱՄՆ-ի: ԱՊՀ-Ռուսաստա՞ն, թե ԱՊՀ ու նաեւ ՎՈւԱՄ՝ առանց Ռուսաստանի: Միայն Արեւմու՞տք, թե՞ նաեւ Արեւելք՝ Չինաստան, Հնդկաստան, Իրան…: Արաբական երկրնե՞ր, թե՞ Իսրայել…

Եվ այս բոլորը պետք է դիտարկել հիշյալ բեւեռների կամ երկրների՝ Թուրքիայի ու Ադրբեջանի հետ ունեցած հարաբերությունների ծիրում եւ հայկական շահերի պաշտպանության տեսանկյունից:

Արամ Ավետյան

«Լուսանցք» թիվ 4 (225), 2011թ.

Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում