Պատ­մութ­յան դա­սեր. պա­տե­րազմ­նե­րի տեխ­նո­լո­գիան

1-ին եւ 2-րդ ­հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազմ­ներն ու կո­մու­նիզ­մը

Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րի Կոնգ­րե­սը Գեր­մա­­նիա­յին պա­տե­րազմ հայ­տա­րա­րեց 1917թ. ապ­րի­լի 6-ին: Ա­ՄՆ­-ին հա­մաշ­խար­հա­յին­ պա­տե­րազ­մի մեջ ա­մե­նա­շա­տը ներ­քա­շել ցան­կա­ցող­նե­րի թվում էին բան­կիր­ներ Ջորջ Բլու­մեն­թալն ու Ի­սա­հակ Սե­լիգ­մա­նը, արդ­յու­նա­բե­րող­ներ­ Դա­նիալ Գու­գեն­հեյմն ու Ա­դոլֆ Լյո­ւի­սո­նը, ինչ­պես նա­եւ ռա­բ­­բի­ներ Դե­վիդ Ֆի­լիփ­սոնն (1862-1949թթ.) ու Ստի­վեն Սե­մո­ւել Ո­ւայ­սը (1874-1949թթ.):

 

«Կա­րի­ճի նշա­նի ներ­քո» (Under the Sign of the Scorpion), Յու­րի Լի­նա, էջ 204

Ռաբ­բի Ի­սա­հակ Ո­ւայ­սը (1819-1900թթ.)՝ Ցին­ցի­նա­տիի «Բնա­յի Բրիթ» օթ­յա­կի նա­խա­­­­գա­հը, մեկ­նա­բա­նում էր, թե՝ «Ա­զատ­ մա­սո­նա­կա­նութ­յու­նը հրեա­կան հաս­տա­տութ­յուն է, ո­րի պատ­մութ­յու­նը, աս­տի­ճան­նե­րը, գաղ­տ­­նա­բա­ռերն ու բա­ցատ­րութ­յուն­նե­րը հրեա­կան են սկզ­­բից մին­չեւ վեր­ջ»: («The Israelite of America», օ­գոս­տոս 3, 1866թ.):

 

The Scorpion էջ 204

Ի­հար­կե, 1-ին հա­մաշ­խար­հա­յի­նի ըն­թաց­քում մի­լիար­դա­վոր դոլ­ար­ներ են վաս­տա­կել ո­մանք: Նա­խա­գահ Վիլ­սո­նը «խոս­տա­ցա­վ», որ­ սա լի­նե­լու է մարդ­կութ­յան պա­­տ­­մութ­յան մեջ վեր­ջին պա­տե­րազ­մը: Անգ­լիա­յի վար­չա­պետ Ո­ւինս­թոն Չեր­չիլն ընդգ­ծում էր, որ ե­թե ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը չմաս­­նակ­ցեին 1-ին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մին, Գեր­մա­նիա­յի հետ խա­ղա­ղութ­յան դա­շինք կկնքվեր, իսկ Ռու­սաս­տա­նի ցա­րը գա­հըն­կեց չէ­ր­ ար­վի: Հե­տե­ւա­բար, բոլ­­շե­ւիկ­նե­րը եւս ­չէին կա­րո­ղա­նա իշ­խա­նութ­յան հաս­նել: («Social Justice Magazi­ne», թիվ 3, հու­լիս 1, 1939թ., էջ 4):

 

The Scorpion էջ 204

«Բնա­յի Բրիթ»-ն­ ու «Իլ­յու­մի­նատ­նե­ր»-ը ցան­կա­նում էին էլ ա­վե­լի մեծ քաոս ա­ռա­ջաց­նել Եվ­րո­պա­յում, ինչն էլ ի վեր­ջո հա­ջող­վեց ա­նել: Մա­սո­նա­կան մեծ վար­պետ­նե­րի (գրոս­մայս­տեր­նե­րի) մի­ջազ­գա­յին հա­մա­ժո­ղո­վի ժա­մա­նակ, որն անց­կաց­վեց 1916թ. հու­նի­սի 25-ի­ն­՝ Ին­տեր­լա­կե­նում (Շվեյ­­­­­ցա­րիա), Դե­վի­դը խոս­տա­ց­­ավ, որ հրե­ա­­­ներն ա­րիա­ցի­նե­րին ար­յան մեջ ո­ղո­­ղե­լուց հե­տո կկա­րո­ղա­նան տի­րել ­ամ­բող­ջ­ աշ­խար­հում (Օ­լեգ Պլա­տո­նով, «Ա­զատ մա­սո­նա­կա­նութ­յան գաղտ­նի պատ­մութ­յու­նը», Մոսկ­վա, 1996թ., էջ 589):

 

1-ին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի նա­խադր­յալ­նե­րը

1-ին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մը սկս­­վեց 1914թ. օ­գոս­տո­սի 1-ին:

 

The Scorpion էջ 181

Այս­տեղ անհ­րա­ժեշտ է Ա­ռա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յի­նի նա­խադր­յալ­նե­րի վե­րա­բեր­յալ ո­րոշ նկա­տա­ռում­ներ կա­տա­րել: Ավստ­րիա­յի­ գա­հա­ժա­ռանգ Ֆրանց Ֆեր­դի­նան­դի սպ­­ա­նութ­յունն ի­րա­կա­նաց­րած Գավ­րի­լո Պրին­­ցի­պի եւ Նե­դել­կո Չաբ­րի­նո­վի­չի դա­տա­վա­րութ­յան ժա­մա­նակ­ պարզ­վել է, որ ֆրանկ­­մա­սո­նա­կան «Գրանդ Օ­րիենթ» կազ­մա­կեր­պութ­յունն էր սպա­նութ­յան ծրագ­րե­րի հե­ղի­նա­կը, եւ ոչ թե սերբ ազ­գայ­նա­կան «Սեւ ձեռք» ­կա­ռույ­ցը: Այս ահ­ռե­լի սադ­րան­քը կազ­մա­կերպ­վել է Փա­րի­զում 1912թ., Ռյու Կա­դետս-16 հաս­ցեում գտնվող «Գրանդ Օ­րի­ենթ»-ի գլ­­խա­վոր գրա­սեն­յա­կում: Նե­դել­կո Չաբ­րի­նո­վի­չը դա­տա­րա­նում պար­զա­բա­նել է, թե ինչ­պես են ա­զատ մա­սո­նա­կան­նե­րը Ֆրանց Ֆեր­դի­նան­դին­ դա­տա­պար­տել մահ­վան: Նա ի­մա­ցել էր դրա մա­սին ա­զատ մա­սո­նա­կան Ժի­գա­նո­վի­չից (վեր­ջինս էլ «Բրա­ու­նինգ» ատր­ճա­նա­կը տվել էր հր­­եա մար­դաս­պան Պրին­ցի­պին): Պրին­ցի­պը եւս ա­զատ մա­սո­նա­կան էր: Սպա­նութ­յունն ի­րա­կանց­վեց 1914թ. հու­նի­սի 28-ին: Այս ա­մե­­նի մա­սին նշ­­ված է դա­տավ­ա­րութ­յան ըն­թաց­քում կա­տար­ված սղագ­րութ­յան մեջ, ո­րը հրա­տա­րակ­վել է 1930թ., Փա­րի­զում, Ալ­ֆ­­րեդ Մուս­սեի՝ «L՛Attentat de Sarajevo» գր­­քում: Այս տե­ղե­կութ­յու­նը հե­տա­գա­յում մո­­­­ռա­ցութ­յան է մատն­վել:

 

The Scorpion էջ 181

Ո­րո՞նք­ էին «Գրանդ Օ­րիեն­թ»-ի շար­ժա­­ռիթ­նե­րը: Այս­տեղ շա­հար­կում­նե­րի կա­րիք չկա: Սիո­նիս­տա­կան աղբ­յու­րնե­րից մեջ­բե­րում­ներ­ կա­տա­րե­լը, թե­րեւս, լա­վա­գույն ա­­պա­­ցույ­ցը լի­նի: Սիո­նիս­տա­կան «Peiewis­che Vordle» թեր­թը 1919թ. հուն­վա­րի 13-ին գրում է. «Աշ­խար­­հի հ­­րեա­նե­րը վստահ էին, որ անհ­րա­ժեշտ է Եվ­րո­պա­յին ներ­քա­շել պա­­­­տե­րազ­մի մեջ, որ­պես­զի ամ­բողջ աշ­խար­հով մեկ սկսվի հրեա­կան մի նոր ժա­­­մա­­­նա­կաշր­ջա­ն»:                                           

The Scorpion էջ 181

«British Israel Truth» պար­բե­րա­կա­նը նշ­­ում էր 1906թ. «Մենք պետք է պատ­րաստ լի­նենք Եվ­րո­պա­յի ժո­ղո­վուրդ­նե­րի առ­ջեւ կան­­գ­­նած Մեծ Պա­տե­րազ­մի ըն­թաց­քում կա­տար­վե­լիք փո­փո­խութ­յուն­նե­րի­ն»: Լիթ­ման Ռո­զեն­թա­լը բա­ցատ­րում էր «American Jews՛ News» թեր­թում, 1919թ. սեպ­տեմ­բե­րի 19-ին, որ 1-ին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­­­տե­­րազ­մը հրեա­նե­րի ինտ­րիգ­նե­րի շնոր­­հիվ սկսվեց, եւ այս ա­մե­նը ծրագր­ված էր Շվեյ­­ցա­րիա­յի Բա­զել քա­ղա­քում դե­ռեւս 1903թ.:

 

The Scorpion էջ 181

Ռաբ­բի Ռայխ­հոր­նը «Le Contemporain» պար­բե­րա­կա­նում ա­պա­ցու­ցում է, որ այս ծրա­­գ­­րե­րը շատ հե­ռա­հար էին դե­ռեւս 1880թ. հու­լի­սի 1-ին. «Մենք պետք է գո­յե­րին ներ­քա­շենք պա­տե­րազ­մի մեջ՝ շա­հա­գոր­ծե­լով նր­­անց հպար­տութ­յու­նը, գո­ռո­զութ­յունն ու հի­մա­րութ­յու­նը: Նրանք մե­կը մյու­սին պա­­տառ-պա­տառ կա­նեն: Նրանք մե­կը մյու­սին դուրս կվռնդեն ի­րենց երկր­նե­րից, իսկ մենք կկա­րո­ղա­նանք տա­րածք­նե­րը տր­­ա­­մա­դ­­րել մեր ժո­ղովր­դի­ն»:

 

2-րդ ­հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի նա­խադր­յալ­նե­րը

2-րդ ­հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մը սկսվեց 1939թ. սեպ­տեմ­բե­րի 1-ին:

Հիտ­լե­րը փոր­ձում էր հա­մո­զել Անգ­լիա­յին ու Ա­մե­րի­կա­յին, որ քրիս­տո­նեութ­յու­նը վտանգ­ված է Ռու­սաս­տա­նում 1917թ. կո­մու­­նիստ սիո­նիստ­նե­րի տա­րած հաղ­թա­նա­կից հե­տո: Հիտ­լերն ան­հա­ջո­ղութ­յան մատ­ն­­վեց, քա­նի որ սիո­նիզմն ար­դեն Անգ­լիա­յում ու Ա­մե­րի­կա­յում­ մեծ ազ­դե­ցութ­յուն ու­ներ:

 

The Barnes Review  էջ 52

Նա­խա­գահ Ֆրանկ­լին Դե­լա­նո Ռուզ­վել­տը Իո­սիֆ Ստա­լի­նի հետ 1945թ. փետր­վա­րի 4-ին Յալ­թա­յում հան­դի­պե­լուց հե­տո ա­սաց. «Ես կար­ծում եմ, որ ե­թե Ստա­լի­նին տամ այն ա­մե­նը, ինչ հնա­րա­վոր է եւ ո­չինչ դրա դի­մաց չպա­հան­ջեմ, նա չի փոր­ձի ո­չ­­ինչ վերց­նել, կաշ­խա­տի ինձ հետ հա­նուն խա­ղա­ղութ­յան ու ժո­ղովր­դա­վա­րութ­յան ամ­բողջ աշ­խար­հում: Այս երկ­րում կո­մու­նիստ­նե­րի հետ ո­րե­ւէ խնդիր չկա: Իմ լա­վա­գույն ըն­կեր­նե­րից մի քա­նի­սը կո­մու­նիստ են: Ես կո­մու­նի­ս­տ­նե­­րին ո՛չ­­ ներ­կա­յում, ո՛չ­ էլ ա­պա­գա­յում մեր երկ­րի հա­մար սպառ­նա­լիք չեմ հա­­մա­րում: Ի­րա­կա­նում ես դի­տար­կում եմ Ռու­սաս­տա­նը, որ­պե­ս­ ա­ռա­ջի­կա տա­րի­նե­րին մեր ու­ժե­ղա­գույն դաշ­նա­կի­ց»: (Ֆրանկ­լին Դե­լա­նո Ռուզ­վել­տը՝ Մար­տին Դիե­սին)…

 
The Jewish War Առ­նոլդ Ռիս (1878–1956 թթ.) էջ 62

Պոլ Դրեյ­ֆու­սը (1875-1958թթ.)՝ ֆրան­սի­ա­ցի հրեա, ո­րը ծա­գում էր Գեր­մա­նիա­յի Մուլ­հաու­զեն քա­ղա­քից, որ­տեղ հիմն­ադր­վել էր Կո­մին­տեր­նի (Կո­մու­նիս­տա­կան ին­տեր­­նա­ցիո­նալ) ա­րեւմտ­յան ճյու­ղը, նշում էր. «Մին­չեւ տար­վա վերջ Անգ­լիա­յի, Ռու­սա­ս­­տա­նի, Ֆրան­սիա­յի եւ Միաց­յալ­ Նա­հանգ­նե­րի կող­մից կստեղծ­վի տնտե­սա­կան նոր դա­շինք, ո­րը Գեր­մա­նիա­յի եւ Ի­տա­լիա­յի տն­­տե­սութ­յուն­նե­րը ծնկի կբե­րի»: («La Vie de Tangier», մա­յի­սի 15, 1938թ., Տան­ժեր):

 

The Scorpion էջ 71

1938թ. հու­նի­սի 3-ին ազ­դե­ցիկ «Ameri­can Hebrew» պար­բե­րա­կա­նը հրա­տա­րա­կեց մի հոդ­ված հե­տեւ­յալ նա­խա­բա­նով. «Այս փայ­լուն­ կեր­պով գրված հոդ­­վա­ծում ոչ հրեա հե­ղի­նա­կը ներ­կա­յաց­նում է ա­­պա­գա­յի վե­րա­բեր­յալ հան­դուգն իր տե­սու­թ­­յու­նը»: Հե­ղի­նա­կը Ջո­զեֆ Թրիմբլն էր:

Հոդ­վա­ծում նշված էր հե­տեւ­յա­լը. «Ռե­ա­կ­­ցիոն ու­ժե­րը մո­բի­լի­զաց­վում են: Անգ­լիա­յի, Ֆրան­սիա­յի եւ Ռու­սաս­տա­նի միաց­յալ ու­ժե­րը վաղ թե ուշ կ­­կա­սեց­նեն հա­ջո­ղութ­յուն­նե­րից գլու­խը կորց­րած Ֆյու­րե­րի հաղ­թա­կան եր­թը»: Պա­տա­հա­բար, թե դիտ­մամբ, այ­նու­­ա­­մե­նայ­նիվ, նշված­ պե­տութ­յուն­նե­րի ա­ռաջ­նորդ­նե­րի դե­րում հան­դես ե­կան հրե­ա­նե­րը:

 

Մեծ Բրի­տա­նիա­յին հրահ­րե­ցին, որ­պե­ս­­զի պա­տե­րազմ սկսի

The Scorpion էջ 61

Գոր­ծե­լա­կեր­պը շատ պարզ էր. անհ­րա­ժեշտ էր Հիտ­լե­րին ա­նընդ­հատ ներ­կա­յաց­նել որ­պես ագ­րե­սոր, այ­նու­հե­տեւ այն­պի­սի ի­րա­վի­ճակ ս­­տեղ­ծել, որ­պես­զի նրան «կան­գ­­նեց­նե­լը» դառ­նար խիստ անհ­րա­ժեշտ:

Դե­ռեւս 1933թ. ապ­րի­լին «The Fascist» պար­բե­րա­կա­նում մար­գա­րեութ­յան­ պես նշ­­վում էր, որ հրեա­կան դրամն իր ու­ժ­­ով հան­դերձ «կա­նի ա­մեն ինչ, որ­պես­զի Հիտ­լե­րին զրկի իշ­խա­նութ­յու­նից, իսկ ե­թե դա չհա­ջող­վի ա­նել, կփոր­ձի Ա­րեւմտ­յան տե­րութ­յուն­նե­րին ներ­քա­շել Գեր­մա­նիա­յի հետ պա­տե­րազ­մի մեջ՝ օգ­տա­գոր­ծե­լով իր հնա­րա­վո­րութ­յուն­ներն ու ներ­թա­փանց­վե­լով նշ­­ված երկ­րնե­րի իշ­խա­նա­կան շրջա­նակ­նե­րի մե­ջ»:

 

The Scorpion  էջ 61

Դե­վիդ Բրաու­նը՝ Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րում Հրեա­կան միաց­յալ քա­րո­զար­շա­վի ազ­­­գա­յին ա­ռաջ­նոր­դը, հա­ղոր­դել է հա­կա­հ­­րե­ա­կան­ պամֆ­լե­տիստ Ռո­բերտ Էդ­մոն­սո­նին. «Մենք՝ հրեա­ներս, Գեր­մա­նիա­յին կներ­­­քա­շենք պա­տե­րազ­մի մե­ջ»:

Դա 1934թ. էր: Սե­մո­ւե­լ­ Ուն­տեր­մե­յե­րի Հա­կա-նա­ցիս­տա­կան Լի­գան այդ ժա­մա­նակ վե­րա­կազ­մա­վոր­վեց, որ­պես Գեր­մա­նիա­յին հայ­տա­րար­ված Հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­սա­կան­ բոյ­կոտ: Վլա­դի­միր Ժա­բո­տինս­կին՝ հրեա սիո­նիստ ա­ռաջ­նորդ­նե­րից մե­կը, Լե­հաս­տա­նի հրեա սիո­նիս­տա­կան ռե­վի­զիո­նիստ­նե­րի 10-րդ ­հա­մա­գու­մա­րի­ ժա­մա­նակ Վար­շա­վա­յում նշում է. «Հրե­ա­նե­րը կա­րող են վե­րած­վել Բրի­տա­նա­կան կայս­րութ­յու­նը պայ­թեց­նող ռում­բի» (Lon­don «Times», դե­կ­­տեմ­բեր 30, 1931թ.):

 

Կո­մու­նիզմ

The Scorpion էջ 64

1818թ. մա­յի­սի 15-ին գեր­մա­նա­կան Տրի­եր քա­ղա­քում ծնվեց մի տղա, ո­րին ան­վա­նե­ցին Մով­սես Մոր­դե­խայ Լե­վի Մարքս: Վաղ­ ման­կութ­յան տա­րի­նե­րին նրան ճա­նա­չում էին ար­դեն, որ­պես քրիս­տոն­յա: Նրա հայ­րը՝ Հիր­շել Լե­վի Մարք­սը, որ գե­րա­գույն դա­տա­րա­նի դա­տա­վոր էր, կրո­նա­փոխ­վել եւ քրիս­տո­նեութ­յուն էր ըն­դու­նել 1816թ.: Հիր­­շե­լի հայ­րը հայտ­նի գլխա­վոր ռաբ­բի էր Կո­լոն քա­ղա­քում: Նրա ա­նե­րը եւս ­ռաբ­բի էր:

 

The Scorpion էջ 64

Ե­րի­տա­սարդ Մարքսն այ­ցե­լում էր ճիզ­վի­տա­կան դպրոց, ո­րը վե­րա­կազ­մա­վոր­վել էր աշ­խար­հիկ դպրո­ցի: Միա­ժա­մա­­նակ, նա նաեւ այ­ցե­լում էր հրեա­կան դպրոց, որ­­տեղ էլ պի­տի սո­վո­րեր, որ հրեա­նե­րը պետք է իշ­խեն աշ­խար­հում: Բեռ­նարդ Լա­զա­րը (Լա­զա­նա) (1865-1903թթ.)՝ հրեա­կան հայ­տ­­նի հրա­պա­րա­կա­խոսն ու գոր­ծի­չը, հա­ս­­տա­տում է, որ Մարք­սը ժա­մա­նա­կին կրել է նա­­­­եւ թալ­մուդ­յան ուս­մունք­նե­րի ազ­դե­ցու­թ­­յու­նը:

 

The Scorpion Էջ 65

Ե­րի­տա­սարդ տա­րի­նե­րին Մարքսն ան­ցավ ծայ­րա­հեղ փո­փո­խութ­յուն­նե­րի մի­ջով: Նա սկսեց ա­տել Աստ­ծուն: Դրա մա­սին նա­ խոս­տո­վա­նում է իր գռե­հիկ պոե­զիա­յում: Մար­ք­­սի բա­նաս­տեղ­ծութ­յուն­նե­րից 2-ը՝ «Վայ­­րի եր­գե­ր» վեր­նագ­րով, հրա­տա­րակ­վե­ցին դե­ռեւս ն­­րա կյան­քի օ­րոք «Athenae­um» պար­բե­րա­կա­նում, Բեռ­լի­նում, 1841թ. հու­ն­­վա­րի 23-ին:

Մարք­սը հա­ճույք էր ստա­նում մարդ­կու­թ­­յան բա­րո­յա­կան կոր­­ծան­­ման մա­սին գա­ղա­փա­րից: Իր բա­նաս­տեղ­ծութ­յուն­նե­րում նա ե­րա­զում է Սա­տա­նա­յի­հետ դա­շինք կնք­­ե­լու մա­սին: Նրան հատ­կա­պես ­հիաց­նում էր բռնութ­յու­նը: Հե­տա­գա­­­յում, իր սե­փա­կան գա­ղա­փա­րա­խո­սութ­յու­նում, նա ընդգ­ծում էր, որ բռնութ­յան դեմ պետք է բռնութ­յամբ­ պայ­քա­րել: Նա մարդ­կու­թ­­յունն ան­վա­նում է «սառ­նա­սիրտ աստ­ծո կա­պիկ­նե­ր»:

 
Շա­րու­նա­կե­լի

 

Ար­տա­վազդ Ա­վագ­յա­ն

Բո­քա Ռա­թոն,  Ֆլո­րի­դա  (ԱՄՆ),  ardavast@att.net

 

Հ.Գ. – խմբ. կող­մից – տպագ­րում ենք գրե­թե ա­ռանց կրճա­տում­նե­րի:

«Լու­սանցք» թիվ 7 (228), 2011թ.

This entry was posted in Հ.Ա.Մ., Հոդվածներ. Bookmark the permalink.