Դիր­քա­յին պայ­քար տա­րա­ծաշր­ջա­նում

Այս ա­մե­նին գու­մա­րած՝ Բաք­վում շա­րու­նակ­վում է մոտ 7000 հրեա ըն­տա­նիք­նե­րի բն­­ա­կութ­յան հաս­տա­տման քա­ղա­քա­կա­նութ­յու­նը: Սա եւս սրել է առ­կա հա­կա­սութ­յուն­ներն Ի­րա­նի հետ: «Սիո­նիս­տա­կան ռե­ժի­մը տա­րա­ծաշր­ջա­նում իր դիր­քերն ամ­րապն­դե­լու նպա­տա­կով Ադր­բե­ջա­նի հետ զար­գաց­նում է իր բազ­մա­կողմ հա­րա­բե­րու­թ­­յուն­նե­րը: Հրեա­նե­րը Բաք­վի կենտ­րո­նա­կան թա­ղա­մա­սե­րում վեր­­ջին շր­­ջա­նում լայ­նա­ծա­վալ բն­­ա­կա­րա­նա­յին շի­նա­րա­րութ­յուն են ի­րա­կա­նաց­րել: Այդ ա­մե­նի նպա­տակն այն է, որ­պես­զի աշ­խար­հի տար­բեր վայ­րե­րից հա­զա­րա­վոր հրեա ըն­տա­նիք­ներ գան եւ բնա­կութ­յուն հաս­տա­տեն Բաք­վու­մ»,- ա­հա­զան­գում են ի­րա­նա­կան զլմ-­նե­րը:

Իս­րա­յե­լը ոչ միայն Ադր­բե­ջա­նում, ար­դեն նաեւ Վրաս­տա­նում նա­խա­պատ­րաս­տա­կան աշ­խա­տանք­ներ է տա­նում՝ Ի­րա­նի վրա հնա­րա­վոր հար­ձակ­ման հա­մար: Վրա­ս­­տա­նի նա­խա­գահ Մի­խեիլ Սաա­կաշ­վի­լին նաեւ հայ­տա­րա­րել է, որ իր եր­կի­րը կմիա­նա Ի­րա­նի դեմ ար­շա­վին: Նա ԱՄՆ նա­խա­գահ Բա­րաք Օ­բա­մա­յին խոս­տա­ցել է, որ տա­րած­ք կտ­րա­մադ­րի ԱՄՆ-ին՝ Ի­րա­նի դեմ պա­տե­րազմ սկսե­լու դեպ­քում: Դրա փո­խա­րեն Վրաս­տանն ակն­կա­լում է, որ Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րին «կստի­պի» ռու­սա­կան ռազ­մա­կան սպառ­նա­լի­քի դեպ­քում ի­րենց պա­շտ­­պա­նե­լու պար­տա­վո­րութ­յուն ստանձ­նել:

Ե­թե Իլ­համ Ա­լիե­ւը շա­րու­նա­կում է հոր՝ Հեյ­դար Ա­լիե­ւի գոր­ծը, ա­պա Մի­խեիլ Սաա­կաշ­վի­լից դժգոհ է Վրաս­տա­նի նախ­կին նա­խա­գահ Է­դո­ւարդ Շ­­ե­ւարդ­նա­ձեն, ով ա­սել է. «Չեմ բա­ցա­ռում, որ իշ­խա­նութ­յան մն­­ա­լու հա­մար Սաա­կաշ­վի­լին միա­նա Ի­րա­նի դեմ ռազ­մա­կան ար­շա­վին, ինչն իս­կա­կան ա­ղետ կդառ­նա մեր երկ­րի հա­մա­ր»: Վրաս­տա­նի հետ միա­սին Ադր­բե­ջանն էլ է միա­ցել էմ­բար­գո­յին ընդ­դեմ Ի­րա­նի:

Հա­յաս­տա­նը  ճիշտ քա­ղա­քա­կա­նութ­յան շնո­րհիվ կա­րո­ղա­ցավ խու­սա­փել հա­կաի­րա­նա­կան կեց­ված­քից, քան­զի հա­կա­ռակ դեպ­քում մեր վի­ճակն ա­վե­լի կբար­դա­նար: Ի­րա­նը ոչ միայն հա­րե­ւան ու բա­րե­կա­մա­կան եր­կիր է, այ­­լեւ ճա­նա­պարհ է դե­պի ար­տա­քին աշ­­­­խարհ: Վրաս­տա­նը եր­բեք հու­սա­լի հա­րե­ւան չի ե­ղել, բա­րե­կամ լի­­նե­լու մա­սին ա­ռա­վել եւս չենք խո­սի…

Հա­կաի­րա­նա­կան ար­շա­վի դեմ բո­ղո­քի ցույ­ցեր ե­ղան ան­գամ ԱՄՆ-ում եւ Կա­նա­դա­յում: Ընդ­դեմ Ի­րա­նի դեմ պա­տե­րազ­մի եւ տնտե­սա­կան պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի՝ ի­րա­վա­պաշտ­պան եւ խա­ղա­ղա­սի­րա­կան շուրջ 60 կազ­մա­կեր­պութ­յուն­ներ Նյու Յուր­քում, ՄԱԿ-ում ԱՄՆ ներ­կա­յա­ցուց­չութ­յան եւ Իս­րա­յե­լի հյու­պա­տո­սութ­յան շեն­քի առ­ջեւ բո­ղո­քի ցույց են անց­կաց­րել՝ վան­­կար­կե­լով. «Ո՛չ ­պա­­տե­րազ­մի­ն», «Ո՛չ ­պա­տ­­ժա­մի­ջոց­­նե­րին», «Ո՛չ­ ա­հա­բեկ­չութ­յա­նը» կար­գա­խոս­նե­րը: Ցու­ցա­րար­նե­րը նաեւ բո­ղո­քել են. «Ի­րա­նի դեմ սահ­ման­ված խիստ պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րը մեծ վնաս են հասց­րել հա­սա­րակ քա­ղա­քա­ցի­նե­րի­ն»:

Հա­յաս­տա­նում եւս պետք է ու­շադ­րութ­յամբ հե­տե­ւեն Ի­րա­նում եւ Սի­րիա­յում ծա­վալ­վող ի­րա­դար­ձութ­յուն­նե­րին, քա­նի որ Թուր­­քիան եւ Ադր­բե­ջա­նը, ան­գամ Վրաս­տա­նը, ա­մեն բան ա­նում են Մեր­ձա­վոր Ա­ր­­ե­ւել­քում եւ Կով­կա­սում ի­րենց ազ­դե­ցութ­յու­նը մե­ծաց­նե­լու հա­մար:

Հայկ Թոր­գոմ­յան

* * *

Իս­րա­յե­լա­կան խցան­ված խաչ­մե­րու­կում

Թուրք-իս­րա­յե­լա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը կար­ծես կար­գա­վո­րվե­լու մի­տում չու­նեն: Երբ թվում է՝ մոտ է կար­գա­վո­րու­մը, ո­րե­ւէ մի­ջա­դեպ կրկին խո­չըն­դոտ է դառ­նում: Իս­րա­յե­լի իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը վեր­ջերս ի­րենց քա­ղա­քա­ցի­նե­րին ան­գամ կոչ են ա­րել չմեկ­նել Թուր­քիա: Ըստ «CnnTurk»-ի, Իս­րա­յե­լի կա­ռա­վա­րութ­յան ա­հա­բեկ­չութ­յան դեմ պայ­քա­րի բա­ժի­նը, ա­հա­բե­կիչ­նե­րի հար­ձակ­ման հա­վա­նա­կա­նութ­յու­նը բարձր գնա­հա­տե­լով, զգու­շութ­յուն է քա­րո­զում իր քա­ղա­քա­ցի­նե­րին: Մաս­նա­վո­րա­պես աս­վում է. «Ա­հա­բեկ­չա­կան խմբա­վո­րում­նե­րը ծրագ­րում են հար­ձա­կում­ներ ի­րա­կա­նաց­նել հրեա­նե­րի եւ իս­րա­յել­ցի­նե­րի վրա: Նրանք, ով­քեր նա­խա­տե­սել են մեկ­նել Թուր­քիա, անհ­րա­ժեշտ է, որ զգույշ ու զգոն լի­նեն»: Նման կոչ Թել-Ա­վիվն ա­րել էր նաեւ Թայ­լանդ չմեկ­նե­լու հա­մար, որ­տեղ եւս ա­հա­բեկ­չա­կան վտանգ էր նկա­տել:

Թուր­քիա­յի հրեա­նե­րին էլ բար­կաց­րել է շամ­պուն ար­տադ­րող ըն­կե­րութ­յուն­նե­րից մե­կի գո­վազ­դը, ո­րում մեջ­բեր­ված են Ա­դոլֆ Հիտ­լե­րի խոս­քե­րը. այս մա­սին գրել է «NEWSru Israel»-ը՝ հղում ա­նե­լով թուր­քա­կան «Hurriyet»-ին: Գո­վազ­դում Հիտ­լե­րի ե­լույթ­նե­րից մե­կից մի հատ­ված է, որ­տեղ նա ա­սում է. «Ե­թե դու չես կրում կնոջ հա­գուստ, ա­պա մի օգ­տա­գոր­ծիր կնոջ հա­մար նա­խա­տես­ված շամ­պուն: Վերց­րու այս մե­կը: Իս­կա­կան տղա­մար­դիկ հենց այս շա­պունն են օգ­տա­գոր­ծու­մ»: Հրեա­նե­րի գլխա­վոր ռա­բբի Ի­սակ Գա­լե­ւան հայ­տա­րա­րութ­յուն է տա­րա­ծել, ո­րով դա­տա­պար­տել է գո­վազ­դի հե­ղի­նակ­նե­րին եւ պա­հան­ջել Հիտ­լե­րի կեր­պա­րը չօգ­տա­գոր­ծել կո­մեր­ցիոն նպա­տակ­նե­րով: Նա նաեւ պա­հան­ջել է հե­ռաց­նել գո­վազ­դը ե­թե­րից. «Հա­րիր չէ օգ­տա­գոր­ծել մի մար­դու խոս­քե­րը, ո­րը հա­զա­րա­վոր մարդ­կանց է սպա­նել: Մենք հրա­պա­րա­կավ նե­րո­ղութ­յուն ենք պա­հան­ջու­մ»:

Ա­հա­բեկ­չա­կան պայ­քա­րի ե­լած Իս­րա­յե­լին հա­կա­ռակ, ՀՀ­ ազ­գա­յին անվ­տան­գութ­յան ծա­ռա­յութ­յան մար­մին­նե­րի կող­մից ի­րա­կա­նաց­ված օ­պե­րա­տիվ-հե­տա­խու­զա­կան մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի արդ­յուն­քում կա­սեց­վել է սրբա­պատ­կեր­նե­րի մաք­սա­նենգ ար­տա­հան­ման փորձ, որն ի­րա­կա­նաց­րել է Իս­րա­յե­լի քա­ղա­քա­ցի Դա­վիթ Հա­նո­չը: ՀՀ ­պե­տա­կան սահ­մա­նը հա­տե­լիս, եր­կաթգ­ծի «Այ­րու­մ» կա­յա­րա­նում կրկնա­կի զննութ­յան է են­թարկ­վել, ո­րի արդ­յուն­քում նրա ու­ղե­բե­ռում հայտ­նա­բեր­վել են չհայ­տա­րա­րագր­ված 18 սրբա­պատ­կեր­ներ:

Սրբա­պատ­կեր­նե­րի այս հա­մա­պատ­կե­րին էլ Թել-Ա­վի­վի փո­ղոց­նե­րում կա­յա­ցել է «մարմ­նա­վա­ճառ­նե­րի եր­թ»՝ ի պաշտ­պա­նութ­յուն կա­նա­դա­ցի ֆե­մի­նիս­տու­հի­նե­րի: Ե­րի­տա­սարդ կա­նայք ան­ցել են փո­ղոց­նե­րով. «Մի ա­սեք մեզ, թե ոնց հագն­վենք, ա­սեք նրանց, որ չբռնա­բա­րե­ն» գրա­ռում­նե­րով: Այ­սօ­րի­նակ եր­թը պա­տաս­խանն էր Տո­րոն­տո­յի ոս­տի­կա­նութ­յան սպա Մայքլ Սան­գի­նետ­տիի հայ­տա­րա­րութ­յա­նը՝ ար­ված Յոր­քի հա­մալ­սա­րա­նում կա­յա­ցած անվ­տան­գութ­յան հար­ցե­րով սե­մի­նա­րի ըն­թաց­քում: Սպան ա­սել էր, թե ոչ ոք չի կպչի աղ­ջիկ­նե­րին, ե­թե նրանք մարմ­նա­վա­ճառ­նե­րի պես չհագն­վեն: Չնա­յած ա­վե­լի ուշ նա նե­րո­ղութ­յուն էր խնդրել: Թել-Ա­վի­վի եր­թի մաս­նա­կից­ներն ա­վե­լի հա­մեստ են հագն­ված ե­ղել եվ­րո­պա­ցի, ա­մե­րի­կա­ցի եւ ավստ­րա­լա­ցի ֆե­մի­նիս­տու­հի­նե­րից: Շա­տե­րը եր­թին մաս­նակ­ցել են ըն­կեր­նե­րի հետ:

Իս­րա­յե­լում մարմ­նա­վա­ճառ­նե­րի ի­րա­վուն­քնե­րը պաշտ­պա­նում են, բայց պատ­րաստ­վում են խզել կա­պե­րը մար­դու ի­րա­վունք­նե­րի հար­ցե­րով ՄԱԿ-ի խորհր­դի հետ: Խոր­հուր­դը ո­րո­շում էր կա­յաց­րել հե­տաքն­նութ­յուն սկսել Հոր­դա­նան գե­տի ա­րեւմտ­յան հատ­վա­ծում հրեա­կան շի­նութ­յուն­նե­րի օ­րի­նա­կա­նութ­յան վե­րա­բեր­յալ, ին­չը Իս­րա­յե­լում չեն ող­ջու­նել:

«Մենք այ­լեւս ­չենք աշ­խա­տում նրանց հե­տ»,- հայ­տա­րա­րել է Իս­րա­յե­լի ԱԳ նա­խա­րա­րութ­յան պաշ­տո­նա­կան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Ի­գալ Պալ­մո­րը: Ա­վե­լի վաղ հայտ­նի էր դար­ձել, որ խորհր­դի հե­­տաքն­նող հա­տուկ խմբի մուտքն Իս­րա­յել ար­գել­վել էր:
Հոր­դա­նան գե­տի ա­րեւմտ­յան հատ­վա­ծում, ինչ­պես նաեւ Ա­րե­ւել­յան Ե­րու­սա­ղե­մում հրեա­կան նոր շի­նութ­յուն­նե­րի կա­ռուց­ման մա­սին իս­րա­յե­լա­կան ո­րո­շու­մը, ըստ մի­ջազ­գա­յին չա­փա­նիշ­նե­րի, ոտ­նա­հա­րում է պա­ղես­տին­ցի ա­րաբ­նե­րի ի­րա­վունք­նե­րը, ին­չը հրեա­նե­րի հա­մար պա­կաս կա­րե­ւոր է, քան Կա­նա­դա­յի մարմ­նա­վա­ճառ­նե­րի ի­րա­վունք­նե­րի պաշտ­պա­նութ­յան հար­ցը:

Դե, թուր­քե­րի եւ Ա­դոլֆ Հիտ­լե­րի «հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յան» ի­րա­վա­սութ­յան մա­սին էլ չենք խո­սում…

Չենք խո­սում նաեւ այն մա­սին, որ հենց Հիտ­լերն է նշել, որ ոչ ոք չի հի­շում այ­սօր հա­յե­րի ցե­ղաս­պա­նութ­յու­նը, ուս­տի վա­խե­նա­լու հարկ չկա հրեա­նե­րին ող­ջա­կի­զե­լու ա­ռու­մով… Բայց հա­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յան մեր­ժու­մը Իս­րա­յե­լում եւս մար­դու (էլ չա­սենք՝ ազ­գի) ի­րա­վունք­նե­րի ոտ­նա­հա­րում չեն նկա­տում:…­

Իս­րա­յե­լա­կան այ­սօ­րի­նակ խաչ­մե­րու­կը շատ խցան­ված է եւ վտան­գա­վոր:

Ար­տակ Հա­յոց­յան

«Լու­սանցք» թիվ 11 (232), 2011թ.

Կար­դա­ցեք «Լու­սանցք»-ի PDF տար­բե­րակ­նե­րը www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում