Հայ­կա­կան մեծ ծրագ­րե­րի ժա­մա­նա­կը

«Ալ Ղաի­դա»­-ի ա­ռաջ­նոր­դ­ Ու­սա­մա բեն­ Լա­դե­նի մա­հից հե­տո դե­ռեւս զգու­շա­ցում­ներ չեն հնչում Ա­րեւ­մուտ­քի հաս­ցեին, սա­կայն լու­­րեր են պտտվում, թե «Ալ Ղաի­դա»­-ն հ­զո­րա­նում է Աֆ­րի­կա­յում: Այս ա­հա­բեկ­չա­կան խմբա­վո­րու­մը նպա­տա­կադր­վել է աշ­խու­ժաց­նել գոր­ծու­նեութ­յու­նը: Փոր­ձա­գետ­նե­րի կար­ծի­քով, «Ալ Ղաի­դա»-­ն­ ու­ժե­ղաց­նում է իր ազ­դե­ցութ­յու­նը աֆ­րիկ­յան իս­լա­միս­տա­կան խմբ­­ա­վո­­րում­նե­րի վրա՝ այդ­պի­սով փոր­ձե­լով ստեղ­ծել նոր՝ «գլո­բալ Ջի­հա­դի ճա­կատ», ո­րը տե­ղա­կայ­ված կլի­նի ամ­բողջ մայր­ցա­մա­քով մեկ՝ ա­րեւ­մուտ­քում Մա­լիից Նի­գե­րով ու Նի­գե­րիա­յով դե­պի ա­րե­ւել­քում գտվող Սո­մա­լի ու Քե­նիա: Այս մա­սին ա­հա­զան­գում են Լոն­դո­նից:

Պաշ­տո­նա­կան Լոն­դո­նը նաեւ կոչ է ա­րել իր քա­ղա­քա­ցի­նե­րին՝ ան­հա­պաղ հե­ռա­նալ Մա­լիից: Ա­ր­­եւ­մտ­­յան Աֆ­րի­կա­յում՝ Մա­լիում, ի­րա­վի­ճա­կը ժամ առ ժամ կա­րող է ան­կա­խա­տե­սե­լի դառ­նալ: Մա­լիի եւ Լի­բիա­յի սահ­մա­նագ­ծին բնակ­վող տո­ւա­րեգ ցե­ղախմ­բե­րը ար­դեն գր­­ա­վել են Մա­լիի մի քա­նի հյու­սի­սա­յին շրջան­ներ: Ապս­տամբ­նե­րի ձեռքն է ըն­կել մայ­րա­քա­ղաք Բա­մա­կո­յից 1000 կի­լո­մետր հե­ռա­վո­րութ­յան վրա գտնվող Գաո քա­ղա­քը: Տո­ւա­րեգ ապս­տամբ­նե­րը շարժ­վում են դե­պի մայ­րա­քա­ղաք՝ «Աստ­ված մեծ է» կար­գա­խոս­նե­րով եւ Ա­զա­վադ շրջա­նի դրոշ­նե­րով: Օգտ­վե­լով Մա­­լիում ստեղծ­ված քա­ղա­քա­կան ճգ­­նա­ժա­մից՝ տո­ւա­րեգ­նե­րը պա­հան­ջում են Ա­զա­վադ շրջա­նի ան­կա­խութ­յու­նը: Հի­շեց­նենք, որ վեր­ջերս խոս­վում էր նաեւ Լի­բիա­յի մաս­նատ­ման մա­սին, ինչ­պես դա ե­ղավ մեկ այլ աֆ­րիկ­յան երկ­րում՝ Սու­դա­նում, որ­տեղ հա­կադր­վե­ցին իս­լա­մա­կան­ներն ու քրիս­տոն­յա­նե­րը:

Հաշ­վի առ­նե­լով վեր­ջին զար­գա­­ցում­նե­րը՝ Մեծ Բրի­տա­նիա­յի ԱԳՆ-ն­ այ­լեւս կոչ է հղել Աֆ­րի­կա­յում բնակ­վող իր բո­լոր քա­ղա­քա­ցի­նե­րին զերծ մնալ Մա­լի այ­ցե­լութ­յու­նից, ինչ­պես նաեւ ան­հա­պաղ լքել այդ եր­կի­րը: Իսկ պաշ­տո­նանկ ար­ված նա­խա­գահ Ա­մա­դու Թու­մա­նի Թու­րեն փա­խել էր՝ ա­պաս­տան գտնե­լով Մա­լիում ԱՄՆ դես­պա­նա­տա­նը:

Սի­րիա­յում քրդա­կան ան­կա­խա­կան շար­ժու­մը նաեւ քրդե­րի վրա է սե­ւե­ռել տա­րա­ծաշր­ջա­նի երկր­նե­րի ու­շադ­րութ­յու­նը: Աֆ­րիկ­յան դեպ­քե­րը կա­րող են նաեւ Ա­րա­բա­կան թե­րակղ­զի տե­ղա­փոխ­վել:

Քրդե­րը փոր­ձում են գեր­տե­րութ­յուն­նե­րին հա­մո­զել ոչն­չից Քրդստան պե­տու­թ­­յուն հիմ­նե­լու հա­մար: Եվ ոչ ա­վել ոչ պա­կաս՝ Հա­յաս­տա­նի (Ա­րեւմտ­յան Հա­յաս­տան, ներ­կա­յիս Թուր­քիա), Սի­րիա­յի, Ի­րա­նի եւ Ի­րա­քի տա­­րածք­նե­րի վրա:

Հի­շեց­նենք, որ Սի­րիա­յի քրդե­րը ար­դեն ան­կա­խա­նա­լու հայ­տա­րա­րութ­յուն­ներ են ա­րել՝ օգտ­վե­լով սի­րիա­կան ճգ­­նա­­ժա­մից: Իսկ Ի­րա­քի Քրդս­­տա­նը դա­դա­րեց­րել է նավ­թի ար­տա­հա­նու­մը՝ մի նոր ու­շադ­րութ­յուն հրա­վիւ­րե­լով քրդա­կան հար­ցի վրա: Ի­րա­քի Քրդստա­նը դա­դա­րեց­նե­լով նավ­թի ար­տա­հա­նու­մը՝ մե­ղադ­րե­լ­ է Բաղ­դա­դի կե
նտ­րո­նա­կան կա­ռա­վա­րութ­յա­նը երկ­րի ինք­նա­վար այս շրջա­նում աշ­խա­տող նավ­թա­յին ըն­կե­րութ­յուն­նե­րին վճա­րում­ներ չկա­տա­րե­լու մեջ:

Քրդստա­նի բնա­կան պա­շար­նե­րի նա­խա­րա­րութ­յու­նը հան­դես է ե­կել հայ­տա­րա­րութ­յամբ, ըստ ո­րի՝ վճար­ներն ու­շաց­վում են ար­դեն մոտ 10 ա­միս: Ի­րա­քի կենտ­րո­նա­կան կա­ռա­վա­րութ­յան պաշ­տոն­յա­նե­րի հա­մա­ձայն, սա­կայն, ա­վե­լի քան 500 մլն ­դո­­լար կազ­մող վճար­նե­րը հաս­տատ­վել են եւ սպա­սում են վերջ­նա­կան ձ­­ե­ւա­կերպ­ման:

Բաղ­դա­դի եւ 1991թ. իր կա­ռա­վա­րութ­յունն ու զին­ված ու­ժերն ու­նե­ցող Քրդստա­նի մի­ջեւ տա­րա­ձայ­նութ­յուն­նե­րի հիմ­քում ըն­կած է նավ­թա­հան­քե­րի ու նավ­թի վա­ճառ­քից ստաց­վող ե­կա­մուտ­նե­րի վե­րահսկ­ման խնդի­րը:

Քրդստա­նի ղե­կա­վա­րութ­յան եւ Բաղ­դա­դի մի­ջեւ սրվել է նաեւ քա­ղա­քա­կան լար­վա­ծութ­յու­նը: Շիա­նե­րի կող­մից գլխա­վո­րած Ի­րա­քի կա­ռա­վա­րութ­յունն անց­յալ տար­վա դեկ­տեմ­բե­րին փոր­ձել էր ձեր­բա­կա­լել երկ­րի փոխ­նա­խա­գահ Թա­րիք ալ-Հա­շե­միին՝ կա­ռա­վա­րութ­յան այլ ան­դամ­նե­րի սպա­նութ­յուն­ներն ի­րա­կա­նաց­նե­լու դա­վադ­րութ­յուն ծրագ­րե­լու մե­ղադ­րան­քով: Հա­­շե­մին, սա­կայն, հայտ­նել էր, թե իր դեմ ներ­­կա­յաց­ված մե­ղադ­րանք­ներն ու­նեն Ի­րա­քի վար­չա­պե­տի կող­մից հրահր­վող քա­ղա­քա­կան բնույթ, ո­րը ԱՄՆ-ի ռազ­մա­կան ստո­րա­բա­ժա­նում­նե­րի ա­ջակ­ցութ­յունն է փոր­ձում ստա­նալ:

Ին­չե­ւէ, աֆ­րիկ­յան եւ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին զար­գա­ցում­նե­րը հաս­տա­տում են, որ աշ­խար­հը նոր վե­րա­բա­ժա­նում­նե­րի շե­մին է, եւ մենք պար­տա­վոր ենք ու­նե­նալ սե­փա­կան՝ զուտ հայ­կա­կան տե­սա­­կետ­ներն ու ծրագ­րե­րը, ո­րոնք կա­րե­լի է դարձ­նել հա­մա­հունչ գեր­տե­րութ­յուն­նե­րի ծրագ­րե­րին:

Սա պետք է նա­խա­ձեռ­նել, քա­նի դեռ թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան դա­շին­քը չի զար­գա­ցրել հա­մա­թու­րա­նա­կան ծրագ­րե­րը, Քր­դ­ստա­նի ստեղծ­ման հար­ցը դեռ վե­րա­պա­հում­նե­րի մեջ է, Ի­րա­նի եւ Սի­րիա­յի վրա դեռ ռազ­մա­կան հար­ձա­կում­ներ չկան, եւ Ա­րեւմտ­յան Հա­յաս­տա­նի հար­ցը կա­րող է ար­ծարծ­վել հա­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յան դա­տա­պարտ­ման այս նոր ժա­մա­նա­կա­հա­տ­­վա­ծում:

 
Հայկ Թոր­գոմ­յան

«Լու­սանցք» թիվ 12 (233), 2011թ.