Վեր­ջին պար­զա­բա­նում­ներն ընտ­րա­մար­տե­րից ա­ռաջ

Ոս­տի­կա­նութ­յու­նը հրա­պա­րա­կել է, որ ՀՀ­ ընտ­րող­նե­րի ռե­գիստ­րում ընդգրկ­ված ընտ­րող­նե­րի ընդ­հա­նուր թի­վը ապ­րի­լի 16-ի դրութ­յամբ 2.482.593 մարդ է կազ­մել: Ըստ այդմ, 10 օր­վա ըն­թաց­քում ընտ­րող­նե­րի թի­վը նվա­զել է, հի­շեց­նենք, որ ապ­րի­լի 6-ի դրութ­յամբ այդ թի­վը կազ­մում էր 2.482.739 մարդ:

Դե, ե­րե­ւի մենք ո՜չ ­մի բա­նով չենք տար­բեր­վում «աշ­խար­հի ո­րե­ւէ պառ­լա­մենտ­ից», ուս­տի, ե­րե­ւի թե պետք է ըմբռ­նու­մով մո­տե­նանք…­

ԱԺ նա­խա­գա­հի հրա­վե­րով Հա­յաս­տան է ժա­մա­նել ԵԽԽՎ նա­խընտ­րա­կան պա­տ­­վի­րա­կութ­յու­նը՝ բա­րո­նու­հի Էմ­մա Նի­քոլ­սո­նի ղե­կա­վա­րութ­յամբ: Պատ­վի­րա­կութ­յան ժա­ման­ման նպա­տա­կը բա­ցա­հայ­տելն է, թե որ­քա­նով է Հա­յաս­տանն ի­րա­կա­նաց­րել Եվ­րո­պա­յի խորհր­դի առ­ջեւ ստանձ­նած պար­տա­վո­րութ­յուն­նե­րը, մաս­նա­վո­րա­պես՝ ընտ­րութ­յուն­նե­րի մա­սով: Բա­րո­նու­հին գո­հու­նա­կութ­յամբ հայտ­նել է, որ ԿԸՀ ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի, քա­ղա­քա­կան կու­սակ­ցութ­յուն­­նե­րի ու հա­սա­րա­կա­կան կա­ռույց­նե­րի հետ հան­դի­պում­նե­րի ժա­մա­նակ պարզ է դար­ձել, որ հա­մա­կար­գը պատ­րաստ է անց­կաց­նել ո­րա­կա­պես նոր ընտ­րութ­յուն­ներ: Նա վստա­հեց­րել է, որ թե ԵԽ, թե ԵՄ, ինչ­պես նաեւ ՀՀ­-ում դի­վա­նա­գի­տա­կան ա­ռա­քե­լութ­յուն ի­րա­կա­նաց­նող դես­պա­նատ­նե­րում աշ­խա­տող փոր­ձա­գետ­ներն ի­րենց ներդ­րու­մը կու­նե­նան Հա­յաս­տա­նում նոր ո­րա­կի ընտ­րութ­յուն­ներ ա­պա­հո­վե­լու ուղ­ղութ­յամբ: 500 դի­տոր­դ­ է նա­խա­տես­ված ըն­տ­­րութ­յուն­նե­րի թա­փան­ցի­կութ­յունն ա­պա­հո­վե­լու հա­մար:

ԵԽԽՎ պատ­վի­րա­կութ­յու­նը իր եզ­րա­կա­ցութ­յուն­նե­րը եւ հանձ­նա­րա­րա­կան­նե­րը կներ­կա­յաց­նի Վե­հա­ժո­ղո­վի մշտա­կան հան­ձ­­նա­ժո­ղո­վին մա­յի­սի 25-ին՝ Տի­րա­նա­յում: Մինչ այդ կա­րե­ւո­րել են, որ Ընտ­րա­կան օ­րենս­գիր­քը կի­րառ­վի ամ­բող­ջո­վին եւ բա­րեխղ­ճո­րեն: ԵԽԽՎ նա­խընտ­րա­կան պա­տ­­վի­րա­կութ­յու­նը Ե­րե­ւա­նում կհան­դի­պի ԿԸՀ նա­խա­գա­հի, ՀՀ­ ոս­տի­կա­նութ­յան պե­տի տե­ղա­կա­լի, ընտ­րութ­յուն­նե­րին մաս­նակ­ցող հիմ­նա­կան քա­ղա­քա­կան կու­սակ­ցութ­յուն­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի, ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ ընտ­րութ­յուն­նե­րի դի­տոր­դա­կան ա­ռա­քե­լութ­յան, ինչ­պես նաեւ դի­վա­նա­գետ­նե­րի հետ: 28 ան­դամ­նե­րից բաղ­կա­ցած ԵԽԽՎ դի­տորդ­նե­րի ամ­բող­ջա­կան թի­մը կժա­մա­նի Ե­րե­ւան մա­յի­սի սկզբին դի­տոր­դա­կան ա­ռա­քե­լութ­յուն ի­րա­կա­նաց­նե­լու՝ ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ-ի, ԵԱՀԿ խորհր­դա­րա­նա­կան վե­հա­ժո­ղո­վի եւ Եվ­րո­պա­կան պառ­լա­մեն­տի հետ սերտ հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յամբ:

ԱԺ փոխ­նա­խա­գահ Է­դո­ւարդ Շար­մա­զա­նո­վը հան­դի­պել է ՀՀ­-ում Լատ­վիա­յի ար­տա­­կարգ եւ լիա­զոր դես­պան Գինտս Ա­պալ­սին: Անդ­րա­դարձ է ե­ղել կա­յա­նա­լիք խոր­հր­­դա­րա­նա­կան ընտ­րութ­յուն­նե­րին: ԱԺ փոխ­­­նա­խա­գա­հը հայտ­նել է, որ իշ­խա­նութ­յուն­ներն ու­նեն քա­ղա­քա­կան կամք՝ ա­զատ եւ ար­դար ընտ­րութ­յուն­ներ անց­կաց­նե­լու հա­­մար: Աշ­խա­տան­քա­յին այ­ցով Մյուն­խե­նում գտնվող ՀՀ­ ԱԳ նա­խա­րար Էդ­վարդ Նալ­­բանդ­յանն էլ ԱՄՆ պետ­քար­տու­ղար Հի­լա­րի Քլին­թո­նի հետ է քննար­կել խորհր­դա­րա­նա­կան ընտ­րութ­յուն­նե­րի նա­խա­պատ­րա­ստ­­ման հար­ցը: ԱԺ նա­խա­գահ Սամ­վել Նի­կո­յա­նը ԵԽԽՎ Բյու­րո­յի նա­խընտ­րա­կան դի­տոր­դա­կան ա­ռա­քե­լութ­յան պատ­վի­րա­կու­թ­­յա­նը, դի­տոր­դա­կան ա­ռա­քե­լութ­յան պա­տ­­վի­րա­կութ­յան ան­դամ Պյոտր Վա­խի (Լե­­հաս­տան) խնդրան­քով, ներ­կա­յաց­րել է ԱԺ նա­խա­գա­հին կից ստեղծ­ված մո­նի­թո­րին­գա­յին աշ­խա­տան­քա­յին խմբի կա­ռուց­վածքն ու գոր­ծա­ռույթ­նե­րը: Այս նա­խա­ձեռ­նութ­յու­նը գնա­հատ­վել է որ­պես շատ հե­տա­­­քրք­­րա­կան եւ լավ գա­ղա­փար: Նա­խըն­տ­­­րա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րի, ընտ­րութ­յուն­նե­րի կազ­մա­կերպ­ման առն­չութ­յամբ ի­րենց մո­­տե­ցու­մե­րը ներ­կա­յաց­րել են նաեւ Զա­­րու­հի Փոս­տանջ­յա­նը («Ժա­ռան­գութ­յուն»), Ար­մեն Ռուս­տամ­յա­նը (ՀՅԴ), Դա­վիթ Հա­րութ­յուն­յա­նը (ՀՀԿ) եւ Հեր­մի­նե Նաղ­դալ­յա­նը (ՀՀԿ): Հան­դի­պում­ներ են լի­նում նաեւ այլ պե­տութ­յուն­նե­րի պե­տա­կան գոր­ծիչ­նե­րի ու դի­վա­նա­գի­տա­կան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի հետ:

Իսկ ԱԺ-ում տե­ղի է ու­նե­ցել ԱԺ նա­խա­գա­հին կից մո­նի­թո­րին­գա­յին խմբի հեր­թա­կան հան­դի­պու­մը՝ մաս­նակ­ցութ­յամբ նրա­նում ընդգրկ­ված կու­սակ­ցութ­յուն­նե­րի, հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պութ­յուն­նե­րի եւ մի­ջազ­գա­յին կա­ռույց­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի: Խմբին մտա­հո­գող կա­րե­ւո­րա­գույն հար­­­ցե­րից էր մեկ ան­ձի՝ մի քա­նի անձ­նա­գիր ու­նե­նա­լու մա­սին զլմ-­նե­րի հրա­պա­րա­կում­­նե­րը: Փո­խոս­տի­կա­նա­պե­տը տե­ղե­կաց­րել է ՀՀ ­քա­ղա­քա­ցուն անձ­նա­գիր տրա­մադ­րե­լու ամ­բողջ գոր­ծըն­թա­ցը, ո­րով բա­ցա­ռել է նման դեպ­քե­րի հնա­րա­վո­րութ­յու­նը: Ար­թուր Օ­սիկ­յա­նը հա­վաս­տիաց­րել է, որ ճշմար­տութ­յա­նը չեն հա­մա­պա­տաս­խա­նում մա­մու­լում եւ հա­սա­րա­կութ­յան մեջ շրջա­նառ­վող այն լու­րե­րը, թե ՀՀ­-ում շատ քա­ղա­քա­ցի­ներ ու­նեն 2 անձ­նա­գիր եւ կա­րող են ի­րա­կա­նաց­նել կրկնա­կի քվեար­կութ­յուն: Ըստ նրա՝ ոս­տի­կա­նութ­յու­նում խն­­դիր է դրված անդ­րա­դառ­նալ մա­մու­լում տեղ գտած բո­լոր հա­ղոր­դագ­րութ­յուն­նե­րին:

Անդ­րա­դառ­նա­լով մեկ հաս­ցեում մի քա­նի ան­ձանց գրանց­ված լի­նե­լու փաս­տե­րին՝ փո­խոս­տի­կա­նա­պե­տը նշել է, որ դա օ­րեն­քով սահ­մա­նա­փակ­ված չէ, ե­թե առ­կա է տվյալ տա­րած­քի սե­փա­կա­նա­տի­րոջ հա­մա­ձայ­նութ­յու­նը: Խոսք է ե­ղել նաեւ ար­տեր­կում բնակ­վող ՀՀ ­քա­ղա­քա­ցի­նե­րի՝ ընտ­րութ­յուն­նե­րին մաս­նակ­ցե­լու կար­գի մա­սին, նրանց հաշ­վառ­ման հետ կապ­ված խնդիր­նե­րին, ընտ­րա­ցու­ցակ­նե­րում մա­հա­ցած մարդ­կանց ա­նուն­նե­րի առ­կա­յութ­յա­նը վե­րա­բե­րող հար­ցեր: Վեր­ջի­նիս առն­չութ­յամբ նշվել է, որ դա պայ­մա­նա­վոր­ված է մա­հա­ցած­նե­րի մա­սին հաշ­վառ­ման ռե­գիստ­րին պատ­շաճ կար­գով չտե­ղե­կաց­նե­լով: Այժմ ոս­տի­կա­նութ­յան տե­սուչ­նե­րը տե­ղե­րում աշ­խա­տանք­ներ են տա­նում մա­հա­ցած ան­ձանց հաշ­վա­ռու­մից հա­նե­լու ուղ­ղութ­յամբ: Այս գոր­ծում եւս ­փո­խոս­տի­կա­նա­պե­տը կա­րե­ւո­րել է քա­ղա­քա­կան ու­ժե­րի, հա­սա­րա­կա­կան ու մի­ջազ­գա­յին կազ­մա­կեր­պութ­յուն­­նե­րի ա­ջակ­ցութ­յու­նը:

«Սեւ­ծով­յան-Կասպ­յան տա­րա­ծաշր­ջա­նի քա­ղա­քա­կան եւ սո­ցիա­լա­կան հե­տա­զո­տու­թ­­յուն­նե­րի հան­րա­յին ինս­տի­տու­տի» պատ­վե­րով «Էք­զիթ Փոլ սո­ցիո­լո­գիա­կան եւ սո­ցիա­լա­կան հե­տա­զո­տութ­յուն­նե­րի կենտ­րոն» ՀԿ-ն անց­կաց­րել է հե­տա­զո­տութ­յուն, թե ա­ռա­ջի­կա ընտ­րութ­յուն­նե­րում ընտ­րողն ընտ­րութ­յուն կա­տա­րե­լիս ինչ­պե՞ս­ է կողմ­նո­րոշ­վում: Նե­րա­ռվել է 37 հարց: Հար­ցում­ներն անց­կաց­վել են մար­տի-ապր­լիլ ա­միս­նե­րին՝ Ե­րե­ւա­նում եւ մար­զ­­­կենտ­րոն­նե­րում՝ 2710 ան­ձանց շրջա­նում: Հե­տաքր­քիր է, որ հարց­ման ըն­թաց­քում ա­ռա­վել մտա­հո­գո­ղը ա­ղան­դա­վոր­նե­րի կողմ­նո­րո­շումն է ե­ղել: Ինս­տի­տու­տի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Լե­ւոն Անդ­րեաս­յա­նը նշել է, որ սո­վո­րա­բար հար­ցում­նե­րի արդ­յունք­ներն օգ­տա­գործ­վում են գի­տա­կան հրա­պա­րա­կում­նե­րում, տար­բեր հոդ­ված­նե­րում, սա­կայն տվյալ հե­տա­զոտ­ման ըն­թաց­քում բա­ցա­հայտ­վել են մի շարք մտա­հո­գիչ, նույ­նիսկ «վտան­գա­վոր ե­րե­ւույ­թ­­ներ»: Այս­պի­սով, ըստ նրա, հար­ցում­նե­րի արդ­յուն­քում պարզ­վել է, որ 2 քա­ղա­քա­կան ու­ժե­րը՝ ՀՀԿ-ն եւ ԲՀԿ-ն, միա­սին կա­րող են 50%-ից ա­վե­լի ձայն հա­վա­քել: Ընտ­րա­կան շե­մը կա­րող են հաղ­թա­հա­րել նաեւ ՀՅԴ-ն, ՀԱԿ-ը եւ «Ժա­ռան­գութ­յուն»-ը:

Անդ­րա­դառ­նա­լով մտա­հո­գիչ խնդիր­նե­րին: Այն հար­ցին, թե ին­չու է ընտ­րողն ընտ­րում կոնկ­րետ տվյալ կու­սակ­ցութ­յա­նը, հարց­ված­նե­րի 8,4%-ը նշել է՝ ազ­գան­վեր գոր­­ծու­նեութ­յուն ծա­վա­լե­լու հա­մար, 9,4%-ը հա­վա­տում է կու­սակ­ցութ­յա­նը, 12%-ը՝ ըն­տ­­րութ­յու­նը կա­տա­րում է բա­րե­կա­մի կամ ըն­կե­րոջ խնդրան­քով, 13.7%-ը՝ հա­վա­նում է տվյալ կու­սակ­ցութ­յան ղե­կա­վա­րին, 16.5%-ը՝ կու­սակ­ցութ­յան ընդ­դի­մա­դիր կեց­ված­քի հա­մար, 19.7%-ը՝ ընտ­րու­թ­­յու­նը կա­տա­րում է նյու­թա­կան ա­ջակ­ցութ­յան ակն­կա­լի­քով, իսկ 20.3%-ը՝ դեռ կող­մ­­նո­րոշ­ված չէ:

Հատ­կա­պես մտա­հո­գիչ է հա­մար­վել նյու­­թա­կան ա­ջակ­ցութ­յան ակն­կա­լի­քով ըն­տ­­րութ­յուն կա­տա­րե­լը, քա­նի որ մար­դիկ խո­ս­­տո­վա­նում են, որ ընտ­րա­կա­շառք վեր­ց­­նում են կո­մու­նալ, ուս­ման վար­ձե­րը վճա­րե­լու, ինչ­պես նաեւ պարտ­քե­րը մա­րե­լու հա­մար: Այս խմբի մար­դիկ նաեւ գտնում են, որ ի­րենց ձայ­նը ար­ժեք չու­նի, դրա հա­մար ով շատ գու­մար տա՝ նրան էլ կընտ­րեն: Այ­ս­­­տեղ վտան­գա­վորն այն է, որ ՀՀ ­հա­­սուն տա­րի­քի մարդ­կանց 1/5-ը կա­րող է նման տրա­մադ­րութ­յուն­նե­րով ա­ռաջ­նորդ­վե­լով գոր­ծիք դառ­նալ նույ­նիսկ ար­տա­քին ու­ժի ձեռ­քին… եւ այս խնդրին պետք է ու­շա­դ­­րութ­յուն դարձ­նեն թե՛ իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը, թե՛ քա­ղա­քա­կան ու­ժե­րը, թե՛ ՀԿ-­նե­րը:

Հարց­ման ըն­թաց­քում ա­ռա­վել մտա­հո­գո­ղը ա­ղան­դա­վոր­նե­րի կողմ­նո­րո­շումն էր: Հարց­ված­նե­րից 195-ը կրո­նա­կան այլ ուղղ­վա­ծութ­յուն ու­նեին: Հարց­ման արդ­յուն­քում պարզ­վել է, որ նրանց մեծ մա­սը պատ­րա­ստ­­վում է իր ձայ­նը տալ մեկ կու­սակ­ցութ­յան, ո­րի ա­նու­նը չհնչեց, Լե­ւոն Անդ­րեաս­յա­նը միայն նշեց, որ դա ան­ցո­ղիկ շե­մը հաղ­­­թա­հա­րող քա­ղա­քա­կան ուժ է: Իսկ «Էք­զիթ Փոլ»-ի ղե­կա­վար Ռու­զան­նա Ի­սա­ղուլ­յանն էլ հա­վե­լեց, որ դա ընդ­դի­մա­դիր կու­սակ­ցութ­յուն է:

Քա­ղա­քա­ցիա­կան հա­սա­րա­կութ­յան ֆո­րու­մի Հա­յաս­տա­նի ազ­գա­յին պլատ­ֆոր­մն­ էլ հայ­տա­րա­րութ­յու­ն­ է տա­րա­ծել, որ կա­րեւ­ո­րե­լով 2012թ. ՀՀ­ ԱԺ ընտ­րութ­յուն­նե­րի ան­ց­­կա­ցու­մը մեր երկ­րի ա­ռա­ջա­դի­մութ­յան հա­մար, անհ­րա­ժեշտ է, որ ո­րոշ ՀԿ­-ա­կան­ներ դա­դա­րեց­նեն ի­րենց գոր­ծու­նեութ­յու­նը. «Մենք բնա­կան եւ օ­րի­նա­չափ ենք հա­մա­րում, երբ հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պութ­յուն­նե­րի ա­ռան­ձին ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներ ո­րո­շում են մուտք գոր­ծել քա­ղա­քա­կան ո­լորտ եւ ա­ռա­ջադ­րում են ի­րենց թեկ­նա­ծութ­յուն­ներն ընտ­րութ­յուն­նե­րում», բայց այդ կազ­մա­կեր­պութ­յուն­նե­րը կամ ա­ռա­ջադր­ված ան­դամ­նե­րը պետք է դա­դա­րեց­նեն ի­րենց գոր­ծու­նեութ­յու­նը, ոչ ուշ, քան նա­խընտ­րա­կան քա­րոզ­չութ­յան ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նի սկիզ­բը: Ա­նըն­դու­նե­լի է հա­մա­րվում նաեւ­տե­ղա­կան եւ մի­ջազ­գա­յին կա­ռույց­նե­րի կող­մից ՀԿ-­նե­րին տրա­մադր­ված դրա­մաշ­նորհ­նե­րի օգ­տա­գոր­ծումն այս կամ այն քա­ղա­քա­կան ու­ժին, թեկ­նա­ծու­նե­րին նա­խըն­տ­­րա­կան մրցակ­ցութ­յու­նում ա­ռա­վե­լութ­յուն տա­լու նպա­տա­կով:

ՀՀ ­նա­խա­գահ Սերժ Սարգս­յա­նը ստո­րա­գ­­րել է մի շարք օ­րենք­նե­րում լրա­ցում­ներ եւ փո­փո­խութ­յուն­ներ կա­տա­րե­լու մա­սին ԱԺ ո­րո­շում­նե­րը, այդ թվում՝ վար­չա­կան ի­րա­վա­խախ­տում­նե­րի վե­րա­բեր­յալ եւ ար­տա­կարգ դրութ­յան ի­րա­վա­կան ռե­ժի­մի մա­սին ՀՀ­ օ­րենք­նե­րում: Վեր­ջինս դեռ մտա­հո­գում է ընդ­դի­մա­դիր ո­րոշ ու­ժե­րի, քա­նի որ մտա­վա­խութ­յուն ու­նեն, թե ար­տա­կարգ դրու­թ­­յուն կա­րող է հայ­տա­րար­վել նաեւ ընտ­րութ­յուն­նե­րից հե­տո, երբ հե­տընտ­րա­կան ան­հա­մա­ձայ­նութ­յուն­ներ ա­ռա­ջա­նան:

Իսկ զլմ-­նե­րը փոր­ձե­լու են ա­պա­հո­վել նա­խ­­ընտ­րա­կան եւ հե­տընտ­րա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րի թա­փան­ցի­կութ­յու­նը, որ­պես­զի ան­հա­մա­ձայ­նութ­յուն­նե­րը եւ դրանց չլու­սա­բա­նու­մը չդառ­նան հան­րա­յին ընդվ­զում­նե­րի պատ­ճառ: Հայ­կա­կան հե­ռուս­տաըն­կե­րու­թ­­յուն­նե­րը եւ ո­րոշ թեր­թեր հի­մա գտն­­վում են մո­նի­թո­րին­գի ներ­քո: Ա­ռա­վե­լա­պես հայ հե­ռուս­տա­դի­տո­ղի հա­մար կա­րե­ւոր­վում են թեկ­նա­ծու կու­սակ­ցութ­յուն­նե­րի ան­դամ­նե­րի եւ ան­հատ գոր­ծիչ­նե­րի քա­ղա­քա­կան բա­նա­վե­ճե­րը: Թե տե­ղա­կան, թե ար­տերկ­րի հե­ղի­նա­կա­վոր կազ­մա­կեր­պութ­յուն­նե­րը հե­­տե­ւում են՝ որ­քա­նով են հա­­վա­սա­րա­չափ լու­սա­բա­նում քա­րո­զար­շա­վը: Ո­րոշ հե­ռուս­տաըն­կե­րութ­յուն­ներ ա­ռա­ջի­կա­յում պատ­րաստ­վում են բո­լոր 9 կու­­սակ­ցութ­յուն­նե­րին միա­ժա­մա­նակ հրա­վի­րել բա­նա­վե­ճի: ՀՀ 3 նա­խա­գահ­նե­րին ար­­դեն հրա­վերն ու­ղարկ­ված է:

Ար­տակ Հա­յոց­յան

«Լու­սանցք» թիվ 14 (235), 2011թ.

Կար­դա­ցեք «Լու­սանցք»-ի PDF տար­բե­րակ­նե­րը www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում