Ապ­րի­լի 24-ից ա­ռաջ՝ վնա­սա­գոր­ծութ­յուն

Որ ա­մեն բան պարզ լի­նի:

Ա­ռա­ջին ան­գա­մը չէ, որ Հա­յա­ս­­տա­նում փորձ է ար­վում ադր­բե­ջա­նա­կան վնա­սա­գոր­ծութ­յուն ի­րա­կա­նաց­նել՝ եր­րորդ երկր­նե­րի մի­­­ջո­ցով եւ Նժդե­հի բնո­րոշ­մամբ՝ ցե­ղի տա­կան­քի մաս­նակ­ցութ­յամբ: Նա­խորդ ան­գամ ԱՄՆ-ի դե­ս­­պա­նա­տան ա­ջակ­ցութ­յամբ (փող էին շաղ տվել), իսկ այժմ Մեծ Բրի­տա­նիա­յի դես­պա­նա­տան օ­ժան­դա­կութ­յամբ (պա­կաս փող սրանք չէին շաղ տվել) ոմն Գեոր­գի Վան­յա­ն (նժդեհ­յան բնո­րոշ­ման մեջ նշած ցե­ղի տա­կան­քը) փոր­­ձում է կազ­մա­կեր­պել «ադր­բե­­ջա­նա­կան ֆիլ­մե­րի փա­ռա­տոն»: Հի­շեց­նենք, որ «Ոս­կե ծի­րան» կոչ­ված կի­նո­փա­ռա­տո­նում էլ՝ նա­խորդ ան­գամ ո­մանք ջա­նա­ցին եւ 1-ին մրցա­նա­­­կը թուր­քա­կան կի­նոն­կա­րին հան­ձնե­ցին (դի­վեր­սիա չէ ( ՞ ), բայց քծ­­նան­քի եւ տխմա­րութ­յան ինչ-որ ձեւ է)…­

1. Հա­յոց մեծ ցե­ղաս­պա­նութ­յան 97-րդ ­տա­րե­լի­ցից ըն­դա­մե­նը օ­րեր ա­ռաջ, երբ Ֆրան­սիա­յում, Սլո­­վա­կիա­յում, ԱՄՆ-ում եւ այ­լուր հա­յե­րը փոր­ձում են ճա­նա­չել ու դա­տա­պար­տել տալ 1915-1923թթ. թյուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան ո­ճի­րը, Հա­­յաս­տա­նում փորձ է ար­վում ա­դր­­բե­ջա­նա­կան քա­րոզ ի­րա­կա­նա­ց­­նել՝ պղծե­լով 1,5-3 մլն. նա­հա­տակ­նե­րի հի­շա­տա­կը՝ հար­ված հա­ս­ց­նե­լով Հայ Դա­տին:

2. Այս քայ­լով փորձ է ար­վում նաեւ մի­ջազ­գա­յին հան­րութ­յուն կոչ­վա­ծի ա­ռաջ «նվաս­տաց­նել» ՀՀ­ իշ­խա­նութ­յուն­նե­րին եւ թու­լաց­նել Հա­յաս­տա­նի դիր­քե­րը մի­ջազ­գա­յին աս­պա­րե­զում.

ա/ «Ադր­բե­ջա­նա­կան ֆիլ­մե­րի փա­ռա­տոն»-ի կազ­մա­կեր­պու­մը ներ­քա­ղա­քա­կան խնդիր­ներ էր ա­ռա­ջաց­նե­լու եւ ԱԺ ընտ­րութ­յուն­­նե­րի շե­մին թու­լաց­նե­լու էր իշ­խա­ն­­ու­թ­­յուն­նե­րի դիր­քե­րը:

բ/ «Ադր­բե­ջա­նա­կան ֆիլ­մե­րի փա­ռա­տոն»-ի տա­պա­լու­մը ար­տա­­քին քա­ղա­քա­կան խնդիր­ներ էր ա­ռա­ջաց­նե­լու եւ ԱԺ ընտ­րութ­յուն­նե­րից ա­ռաջ վնա­սե­լու է իշ­խա­նութ­յուն­նե­րի հե­ղի­նա­կութ­յու­նը մի­ջազ­գա­յին աս­պա­րե­զում:

Այս պա­հին ինձ հա­մար իշ­խա­նութ­յուն­նե­րի հե­ղի­նա­կութ­յունն այն­քա­նով է կա­րե­ւոր, որ խոս­քը միան­շա­նա՛կ ­մեր պե­տութ­յան դիր­քե­րը մի­­ջազ­գա­յին աս­պա­րե­զում թու­լաց­նե­լուն է վե­րա­բե­րում:

3. ԱՄՆ-ն­ եւ Մեծ Բրի­տա­նիան հայ հան­րութ­յա­նը փոր­ձում են ստի­պել՝ հաշտ­վել այն մտքի հետ, որ պար­­­տադր­վա՛ծ­ է ադր­բե­ջան­ցի­նե­րի հետ կողք կող­քի ապ­րե­լը եւ պետք է զի­ջում­նե­րի պատ­րաստ լի­նել…

Է­լի կե­տեր կա­րե­լի է ա­վե­լաց­նել, բայց այս­քանն էլ բա­վա­կան է, որ վնա­­սա­գոր­ծութ­յուն-դի­վեր­սիա­յի փա­ս­տն ար­ձա­նագ­րենք: Ոմն Վան­յա­նը նախ Գյում­րիում փոր­ձեց ի­րա­կա­նաց­նել իր պա­պե­րի (պետք է  գե­­նե­տիկ տվյալ­նե­րը ստու­գել) երկ­րի ֆիլ­մե­րի փա­ռա­տո­նը… եւ փառք ու պա­տիվ գյում­րե­ցի­նե­րին, որ, բո­ղո­­քի ա­լիք բարձ­րաց­նե­լով, խո­չըն­դո­­տե­ցին այդ վնա­սա­գոր­ծութ­յա­նը: Ե­րե­ւա­նից եւս կա­մա­վոր­ներ մաս­նա­կ­­ցե­ցին բո­ղո­քի ցույ­ցին, եւ դա եւս լավ է:

Գտնվել էր մի «Աս­պա­րեզ» ա­կումբ, որ փա­ռա­տո­նի անց­կաց­ման հա­մար տա­րածք էր տրա­մադ­րել: Բայց փա­ռա­տո­նի բաց­մա­նը մաս­նակ­ցե­լու հա­մար լրագ­րող­նե­րին ու հյու­րե­րին Ե­րե­ւա­նից Գյում­րի տե­ղա­­փո­խող տրանս­պոր­տա­յին մի­ջո­ցը այդ­պես էլ Գյում­րի չհա­սավ: Այն­տեղ հա­սավ, բայց ա­րագ փա­խավ ոմն Վան­յա­նը ու Ար­թիկ-Մա­րա­լիկ հա­տ­­վա­ծում կես ժամ շա­րու­նակ սպ­­ա­սող մարդ­կանց բա­ցատ­րեց, որ ազ­գա­դավ­նե­րը տեղ չու­նեն Գյու­մ­­րիում (ի­հար­կե, ինքն այլ տեր­մին­նե­րով բա­ցատ­րեց)…­ Ան­գամ նե­րո­ղութ­յուն խնդրեց լրագ­րող­նե­րից ու հյու­րե­րից.- շա՜տ ­քա­ղա­քակրթ­վածն է… «Ան­կա­ռա­վա­րե­լի ամ­բո­խը ղե­կա­­վար­վում էր քա­ղա­քա­յին ու մար­զա­յին իշ­խա­նութ­յուն­նե­րի կող­մից», – ար­դա­րա­ցել է նա՝ մո­ռա­նա­լով շե­շ­­տել, որ այդ «ամ­բո­խը» (ի­րա­կա­նում՝ ազ­գա­յին հատ­վա­ծը) դեմ էր դուրս ե­կել ցե­ղի տա­կան­քին եւ, ա­փ­­սոս, որ չհասց­րեց մի լավ ծե­ծել, ոմն Վան­յա­նը փա­խավ՝ դա­վա­ճա՛ն, դա­վա­ճա՛ն… ­վան­կար­կում­նե­րի ներ­քո: Ապ­րե՛ն գ­յում­րե­ցի­նե­րը նաեւ այն բա­նի հա­մար, որ ԱՄՆ-ի ու Մեծ Բր­­ի­­­տա­նիա­յի դես­պա­նատ­նե­րին «շնոր­­հա­կա­լութ­յուն» հայտ­նե­ցին՝ Գյում­րիում պատ­ռե­լով Ադր­բե­ջա­նի դրո­շը: Հի­շեց­նենք, Գյում­րու քա­ղա­քա­պետն ա­վե­լի վաղ մա­մու­լի ա­սու­լի­սում հայ­տա­րա­րել էր, որ չի թույ­լատ­րե­լու ո­րե­ւէ տեղ «Վան­յանն ի­րեն դր­ս­­ե­ւո­րի, քա­նի որ նա դա­վա­ճա­նի մեկն է»:

Բայց ոմն Վան­յա­նի պա­պե­րի երկ­րից ա­րագ ար­ձա­գան­քե­ցին: Ադր­բե­ջա­նա­կան զլմ-­նե­րը գրե­ցին, թե «Զար­դուշտ Ա­լի­զա­դեն Գեոր­գի Վան­յա­նից հայ­կա­կան ֆիլ­մեր է խնդրել՝ Բաք­վում ցու­ցադ­րե­լու հա­մար»: Այս ադր­բե­ջան­ցի քա­ղա­քա­գե­տը հայ­տա­րա­րել է. «Ես չեմ վա­խե­նում հայ­րե­նա­սեր­նե­րից: 2010թ. աշ­նա­նը Վան­յա­նը, ում ես հա­մա­­րում եմ շատ խի­զախ մարդ, փոր­ձել էր Հա­յաս­տա­նում անց­կաց­նել թուր­քա­կան եւ ադր­բե­ջա­նա­կան ֆիլ­մե­րի փա­ռա­տոն: Սա­կայն հայ հայ­րե­նա­սեր­նե­րը խան­գա­րե­ցին Վա­ն­­յա­նին: Վտան­գա­վոր ի­րա­վի­ճակ էր ստ­­ե­ղծ­­վել Վան­յա­նի եւ նրա ըն­տա­նի­քի հա­մար»… ­Սա այն­քա՜ն ­շատ ­հո­գա­տար վե­րա­­բեր­մունք է, այն­քա՜ն՝ ան­գամ լա­ցե­լու ա­ս­­տի­ճան: Բայց ադր­բե­ջան­ցին շա­րու­նա­կել եւ հա­վե­լել է, որ օ­րեր ա­ռաջ է «ի­մա­ցել, որ Վան­յա­նը կրկին փոր­ձել է ադր­բե­ջա­նա­կան ֆիլ­մե­րի փա­ռա­տոն անց­կաց­նել, սա­կայն նրան դա չի հա­ջող­վել… Եվ իմ գլխում մի միտք հղա­ցավ՝ ին­չու ինքս Ադր­բե­ջա­նում չկազ­մա­կեր­պեմ հայ­կա­կան ֆիլ­մե­րի փա­ռա­տոն: Ես դի­մե­ցի Գեոր­գիին՝ խնդրե­լով ինձ հա­մար իր ճա­­շա­կով մի քա­նի հայ­կա­կան ֆիլ­մեր ընտ­րել, ո­րոնք ես կկա­րո­ղա­նամ ներ­կա­յաց­նել Բաք­վում… Եվ ե­թե ան­գամ չհա­ջող­վի փա­ռա­­տո­նը կազ­մա­կեր­պել Բաք­վի կի­նո­թատ­րո­նում, պատ­րաստ է իր բնա­կա­րա­նը տր­­ա­­մադ­րել փա­ռա­տո­նի անց­կաց­ման հա­մար: Ո­րե­ւէ մե­կը կա­րո՞ղ­ է ինձ ար­գե­լել այդ փա­ռա­տոնն անց­կաց­նել: Ես կկազ­մա­կեր­պեմ ֆիլ­մե­րի թարգ­մա­նութ­յու­նը եւ կցու­ցա­դ­­րեմ դրանք»:

Հուզ­մունքս մի կերպ խեղ­դե­­լով դի­մում եմ ոմն Ա­լի­զա­դեին, որ հայ­կա­կան ֆիլ­մե­րի հետ Բա­քու տա­նի նաեւ ոմն Վա­ն­­յա­նին (գու­ցե այն­տեղ էլ պարզ­վի, որ եղ­­բայր­ներ են)…­ Մեր զլմ-­նե­րին եմ դի­մում՝ խնդրանքս ադր­բե­ջան­ցու հա­մար բարձ­րա­ձայ­նե­լու նպա­տա­կով:

Ու Ա­լի­զա­դեի բնո­րոշ­մամբ, «խի­զախ մարդ» Վան­յա­նը փոր­ձեց Գյում­րիի տա­պա­լու­մը Վա­նա­ձո­րում ի­րա­կա­նաց­նել, եւ փառք ու պա­տիվ վա­նա­ձոր­ցի­նե­րին, որ նրանք էլ բո­ղո­քի ա­լիք բարձ­րաց­րե­ցին ու դուրս քշե­ցին ոմն Վան­յա­նին իր ադր­բե­ջա­նա­կան «ար­վես­տով»: Այս ան­գամ էլ փա­ռա­տո­նի հո­վա­նա­վո­րը Հել­սինկ­յան քա­ղա­քա­ցիա­կան ա­սամբ­լեա­յի Վա­նա­ձո­րի գրա­սեն­յա­կն­ էր, որ­տեղ էլ հա­վաք­վել էին բո­ղո­­քա­վոր վա­նա­ձոր­ցի­նե­րը: Եվ տա­պալ­ված ադր­բե­ջա­նա­սեր­նե­րը մի հայ­տա­րա­րութ­յուն են տա­րա­ծել, թե՝ «Դրսում հա­վաք­ված ան­ձինք ձվեր եւ քա­րեր են նե­տել գրա­սեն­յա­կի ուղ­ղութ­յամբ, ին­չի պատ­ճա­ռով կո­տր­­վել են գրա­սեն­յա­կի պա­տու­հան­նե­րի ա­պա­կի­նե­րը եւ մարմ­նա­կան վնաս­վածք է ստա­ցել կազ­մա­կեր­պութ­յան մեկ աշ­խա­տա­կից»: Ու է­լի նման բա­ներ: Բո­ղո­քել պետք չէր, ու­րա­խա­նալ էր պետք, որ գո­նե այդ­քա­նով են լա՜վ պր­ծել… Իսկ բո­ղո­քը ստո­րագ­րել են եւս 16 եվ­րագ­րան­տա­կեր եվ­րա­զար­գա­ցած կազ­մա­կեր­պութ­յուն­ներ… Դե, ե­թե ՀՀ ­ՄԻՊ Կա­րեն Անդ­րեաս­յանն էլ հան­կարծ հայ­տա­րա­րութ­յուն չա­ներ, ա­պա մեր «հե­տամ­նա­ցութ­յու­նը» ո­մանց պաշ­տե­լի «քա­ղա­քա­կիրթ աշ­խար­հը» չէր հաս­կա­նա…

Իսկ թե ազ­գին պատ­ճա­ռած բա­րո­յա-հե­գե­բա­նա­կան վնա­սը (թշնա­մու քա­րո­զը եւ Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յան ան­մեղ զո­հե­րի ա­նարգ­ված հի­շա­տա­կի հա­տու­ցու­մը ո՞վ­ է պա­հան­ջե­լու, դժվա­րա­նում եմ ա­սել, բայց սա հաս­տատ պե­տա­կան խնդիր է: Եվ հայ­կա­կան պե­տութ­յան հան­դեպ մի­ջազ­գա­յին վնա­սա­գոր­ծութ­յա­նը մաս­նակ­ցե­լու հա­մար ի՞նչ ­պա­տիժ է սահ­ման­վե­լու, սա էլ պետք է պար­զեն ի­րա­վա­պահ­նե­րը:

Որ­պես­զի ԱՄՆ-ի ու Մեծ Բրի­տա­նիա­յի հա­­­մար էլ պարզ լի­նի այս ա­մե­նը, ՀՀ­ իշ­խա­­­նութ­յուն­նե­րից խնդրում եմ՝ մեր պետբ­յու­ջեի սուղ մի­ջոց­նե­րից գու­մար տրա­մադ­րել այդ երկր­նե­րում գտնվող ՀՀ ­դես­պա­­նա­տան պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րին՝ կի­նո­փա­ռա­տոն­ներ կազ­մա­կեր­պե­լու հա­մար.

1. Վա­շինգ­տո­նոււմ՝ «Թե ինչ­պես եվ­րո­պա­ցի­նե­րը «քա­ղա­քակր­թո­րեն» Ա­մե­րի­կա­յում ցե­ղաս­պա­նե­ցին հնդկա­ցի­նե­րին»:

2. Լոն­դո­նում՝ «Թե ինչ­պես անգ­լիա­ցի­նե­րը «քա­ղա­քակր­թո­րեն» Հնդկաս­տա­նում ցե­ղաս­պա­նե­ցին հնդիկ­նե­րին»:

Ախր, ան­գամ Եվ­րո­պան է կրակն ըն­կել Անգ­լիա­յի ձեռ­քը, քան­զի այս եր­կի­րը բա­ցա­հայտ­ված ԱՄՆ-ի «հաստ ա­ղին» է Եվ­րո­պա­կան հա­մա­գոր­ծա­կցութ­յու­նում, իսկ թե «հաստ ա­ղին» ի՜նչ­ է ա­նում… Դե հի­մա պա­տ­­կե­րաց­րեք, թե Հա­յա­ս­­տա­­նում «ջան­դա­կը» (ԱՄՆ) եւ դրա «հաստ ա­ղին» (Անգ­լիա) ի՜նչ «բու­րա­վե­տութ­յուն» են տա­րա­ծում ադր­բե­ջա­նա­կան ֆիլ­մե­րով… Եվ ում հա­մար են բու­րա­վետ դրանք:

 
­Հայկ Թոր­գոմ­յան

«Լու­սանցք» թիվ 14 (235), 2011թ.

Կար­դա­ցեք «Լու­սանցք»-ի PDF տար­բե­րակ­նե­րը www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում