Հա­մար­ժեք պատ­ժի ար­ժե­քը

Ա­յո, հա­մա­ձայն  եմ, բայց միայն այն բա­նից հե­տո, երբ թուր­քի պստիկ լա­մուկ կսատ­կաց­նեմ:

Երբ թուրք տղա­մար­դու աչ­քի առ­ջեւ նրա կնո­ջը, քրո­ջը կքա­ռա­տեմ:

Երբ թուր­քի մո­րը կգցեմ վառ­վող թո­նիրն ու խու­փը կփա­կեմ:

Երբ թուր­քի հո­րը կգցեմ գետ­նին ու խո­տի տեղ գե­րան­դով կքա­շեմ:

Կկա­րո­ղա­նա՞մ­ այս­քան վայ­րագ լի­նել: Ե­թե ոչ, ա­պա չեմ կա­րո­ղա­նա նե­րել: Փոխ­հա­տու­ցու­մը սա՛ է: Երբ գայ­լը վրադ է հար­ձակ­վում, փրկութ­յու­նը այդ գա­զա­նից ա­ռա­վել սար­սա­փազ­դու լի­նելն է: Չե՞մ ­կա­րո­ղա­նա, ու­րեմն չեմ կա­րո­ղա­նա նե­րել: Ու­րեմն՝ եր­բե՛ք ­չեմ նե­րի:

Ես ա­լաշ­կերտ­ցի եմ: Ինձ Ա­լաշ­կեր­տի իմ տունն է պետք: Ու որ էդ իմ տան դու­ռը բա­ցե­լիս իբ­րեւ տան­տեր ի­րեն ե­րե­ւա­կա­յող էն լա­մու­կին ողջ-ողջ վա­ռեմ, ում պա­պը տա­րի­ներ ա­ռաջ իմ նախ­նուն կրա­կի տվեց: Էս սե­րուն­դը պի­տի պա­տաս­խան տա իր նախ­նի­նե­րի ա­րա­ծի հա­մար, ո­րով­հե­տեւ դեռ իմ տանն է բնակ­վում: Ու էս սե­րուն­դին պի­տի Ա­լաշ­կեր­տի իմ տան դե­մի այ­գու ծա­ռե­րից մե­կից կախ տամ, որ­պես­զի սրա սե­րուն­դը իր պա­պե­րի սխա­լը թույլ չտա:

Ու էդ կա­խա­ղա­նը եր­բեք պի­տի ան­տեր չմնա՝ առն­վազն 1,5 մլն.­ ան­գամ:

Այ հենց ա­նեմ, ան­պայ­ման կնե­րեմ:

Սա՝ ի պա­տաս­խան ինձ՝ հա­յիս ուղղ­ված աշ­խար­հի այն հոր­դո­րին, թե՝ նե­րել է պետք:

Հաս­տա՛տ կլ­սեմ այս հոր­դո­րը: Ա­մե­նա՛յն­ ան­կեղ­ծութ­յասմբ: Բայց միայն՝ պատ­ժե­լուց հե­տո:

Ար­մե­նու­հի Մել­քոն­յան

«Լուսանցք» շաբաթաթերթի գլխավոր խմբագիր
 
*  *  *

Մշա­կու­թա­յին քա­ղա­քա­կա­նութ­յան լրա­հո­սից –

Սաս­նա ու­ժի ար­ժե­քը

«ArmBookExpo» ցու­ցա­հան­դե­սի օ­րե­րին Գա­ֆեսճ­յան թան­գա­րա­նի «Ար­ծի­վ» սրա­հում ներ­կա­յաց­վել են «Սաս­նա ծռեր. Սա­սուն­ցի Դա­վի­թ» է­պո­սի թե­մա­յով ստեղ­ծա­գոր­ծութ­յուն­ներն ու հրա­տա­րա­կութ­յուն­նե­րը: Միաս­նա­բար ցու­ցադր­վում են տար­բեր թան­գա­րան­նե­րում պահ­վող է­պոս­յան թե­մա­յով մշա­կու­թա­յին ա­րժեք­նե­րը՝ հնա­րա­վո­րութ­յուն ըն­ձե­ռե­լով ամ­բող­ջութ­յամբ տես­նե­լու հայ վի­պեր­գութ­յան գլուխ­գոր­ծոց է­պո­սը ար­վես­տի տար­բեր ճյու­ղե­րում:

Ի դեպ, ՅՈւ­ՆԵՍ­ԿՕ-ի մարդ­կութ­յան ոչ նյու­թա­կան մշա­կու­թա­յին ժա­ռան­գութ­յան 2012թ. ցան­կում նե­րա­ռե­լու նպա­տա­կով Հա­յաս­տա­նը ներ­կա­յաց­րել է «Սաս­նա ծռեր կամ Սա­սուն­ցի Դա­վի­թ» է­պո­սի հայ­տը, ո­րի քննար­կում­ը այս տար­վա նո­յեմ­բե­րին կլի­նի:

Է­պո­սը նե­րա­ռում է ազ­գա­յին մշ­­ա­կույ­թի գրե­թե բո­լոր բնա­գա­վառ­նե­րը, պա­րու­նա­կում է ազ­գա­յին խորհր­դան­շան­նե­րի մի ամ­բողջ հա­մա­կարգ, ո­րով ներշնչ­վում են նաեւ ժա­մա­նա­կա­կից ար­­վես­տի բո­լոր ո­լորտ­նե­րում:

Կեր­պար­վես­տում հայ­տ­­նի ստ­­եղ­­­ծա­գոր­ծութ­յուն­նե­րից են Եր­վանդ Քո­չա­րի «Սա­սուն­ցի Դա­վիթ» ար­ձա­նը, Վա­րազ Սամ­վել­յա­նի «Սա­սուն­ցի Դա­վի­թ» ար­ձա­նը (ԱՄՆ, Ֆրեզ­նո), Ար­տա­շես Հով­սեփ­յա­նի բարձ­րա­քան­դակ­նե­րը (Ե­րե­ւա­նի մետ­րո­պո­լի­տե­նի «Սա­սուն­ցի Դա­վի­թ» կա­յա­րան), Էդ­վարդ Ի­սա­բեկ­յա­նի է­պոս­յան նկա­րա­շա­րե­րը, «Սաս­նա ծռե­ր» է­պո­սի հրա­տա­րա­կութ­յուն­նե­րի պատ­կե­րա­զար­դում­նե­րը, Եր­վանդ Քո­չա­րի «Սա­սուն­ցի Դա­վի­թ» է­պո­սին նվիր­ված գրա­ֆի­կա­կան շար­քը, Հա­կոբ Կո­ջո­յա­նի «Սա­սուն­ցի Դա­վի­թ» բազ­մա­մաս ու բազ­մա­ֆի­գուր գրա­ֆի­կա­կան ստեղ­ծա­գոր­ծութ­յու­նը, Գրի­գոր Խանջ­յա­նի Ա­վե­տիք Ի­սա­հակ­յա­նի «Սաս­նա Մհե­ր» պոե­մի նկա­րա­զար­դում­նե­րը, Կա­րեն Սմբատ­յա­նի է­պոս­յան նկա­րա­զար­դում­նե­րը, Ռու­բեն Շահ­­վերդ­յա­նի «Սա­սուն­ցի Դա­վիթ» գոր­գի էս­քի­զը եւ այլն:

Է­պո­սի թե­ման ար­տա­ցոլ­վել ու այժմ էլ ար­դիա­կան է պե­տա­կան խորհր­դա­նիշ­ե­րում՝ հատ­կա­պես դրամ­նե­րի: Դրանց թվում է Սա­սուն­ցի Դավ­թի հու­շար­ձա­նի պատ­կե­րով ԽՍՀՄ ­հու­շա­­մե­տա­ղադ­րա­մը (1959թ.), ՀՀ 10 դրա­մա­նո­ցը, «Սա­սուն­ցի Դա­վի­թ» ար­ծա­թե հու­շադ­րա­մը:

Ման­կա­կան ստեղ­ծա­գոր­ծութ­յուն­նե­րում է­պոս­յան թե­ման տա­րա­ծում է գտել 2004թ.-ից: Ման­կա­կան գե­ղա­գի­տա­կան կենտ­րո­նի պատ­կե­րաս­րա­հում են պահ­վում «Սաս­նա Ծռե­ր» խո­րագ­րով՝ բա­տի­կա ե­ղա­նա­կով խե­ցե­գոր­ծա­կան, գե­ղան­կար­չա­կան եւ այլ ման­կա­կան ստեղ­ծա­գոր­ծութ­յուն­ներ: Գրա­կա­նութ­յան ոս­կե գան­ձա­րա­նում են Հով­հան­նես Թու­ման­յա­նի «Սա­սուն­ցի Դա­վի­թը», Ա­վե­տիք Ի­սա­հակ­յա­նի «Սաս­նա Մհե­րը», Նաի­րի Զար­յա­նի եւ Ե­ղի­շե Չա­րեն­ցի «Սա­սու­ցի Դա­վի­թը» է­պոս­յան մշա­կում­նե­րը: Դրա­մա­տի­կա­կան ար­վես­տում ա­ռա­վել հայտ­նի է Ար­շա­վիր Ղա­զար­յա­նի «Սաս­նա Մհե­ր» դրա­ման:

Ե­րաժշ­տար­վես­տում մեծ ճա­նա­չում են ձեռք բե­րել գու­սան Շա­հե­նի «Սա­սուն­ցի Դա­վի­թ» դյու­ցազ­ներ­գութ­յու­նը, Էդ­գար Հով­հան­նիս­յա­նի «Սա­սուն­ցի Դա­վի­թ» օ­պե­րա-բա­լե­տը, Գ­­ե­ւորգ Բու­դաղ­յա­նի եւ Ա­լեք­սանդր Սպեն­դիար­յա­նի «Խան­դու­թ» ե­րաժշ­տա­կան կոմ­պո­զի­ցիան, Ար­թուր Շահ­նա­զար­յա­նի «Սա­սուն­ցի Դա­վի­թ» ե­րաժշ­տա­կան աս­քը:

Կի­նոար­վես­տում է­պո­սին անդ­րա­դար­ձել են ռե­ժի­սոր Գրի­գոր Գյար­դուշ­յա­նը իր «Ճա­նա­պարհ դե­պի Սա­սուն­ցի Դա­վի­թ» ֆիլ­մով, Ար­ման Մա­նար­յա­նը՝ «Սա­սուն­ցի Դա­վի­թ» մուլտ­ֆիլ­մով:

Գրահ­րա­տա­րակ­չութ­յան մեջ եւս թե­ման ար­դիա­կան է: «Սաս­նա ծռեր. Սա­սուն­ցի Դա­վի­թ» է­պո­սը հրա­տա­րակ­վել է ոչ միայն հա­յե­րեն, այ­լեւ տասն­յակ լե­զու­նե­րով: Կա­տա­րո­ղա­կան ար­վես­տում այն հնչել է հայ ան­վա­նի վար­պետ­ներ Հայ­րիկ Մու­րադ­յա­նի, Ժան Է­լո­յա­նի, Սու­րեն Քո­չար­յա­նի, ներ­կա­յում՝ Անդ­րա­նիկ Հա­րութ­յուն­յա­նի, «Կա­րին» ա­վան­դա­կան եր­գի-պա­րի ան­սամբ­լի մե­նա­կա­տար Արտ­յոմ Ղա­րիբ­յա­նի եւ այ­լոց կա­տար­մամբ:

Ե­րե­ւա­նը՝ Բանգ­կո­կից ա­ռաջ

Ե­րե­ւա­նում ապ­րի­լի 20-22-ը կա­յա­ցան «Հայ գրատ­պութ­յան 500-ամ­յա­կ»-ին եւ «Ե­րե­ւա­նը՝ գրքի հա­մաշ­խար­հա­յին մայ­րա­քա­ղա­ք»-ին նվիր­ված մշա­կու­թա­յին մի­ջո­ցա­ռում­նե­ր, ո­րոնք տո­նա­կան հան­դի­սութ­յուն­նե­րի բարձ­րա­կե­տը ե­ղան: Գրքի ե­րե­ւան­յան տո­նին մաս­նակ­ցե­ցին աշ­խար­հի ա­վե­լի քան 30 երկր­նե­րի պատ­վի­րակ­ներ ու 5 տասն­յա­կից ա­վե­լի պատ­վո հյու­րեր:

Հայ գրատ­պութ­յան 500-ամ­յա­կի հո­բել­յա­նա­կան հանձ­նա­ժո­ղո­վի քար­տու­ղար-մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի հա­մա­կար­գող Վի­գեն Սարգս­յա­նը նշեց, որ շա­տե­րը չէին հա­վա­տում, թե «Ե­րե­ւա­նը կա­րող է ստանձ­նել հա­մաշ­խար­հա­յին գրքի մայ­րա­քա­ղա­ք» տիտ­ղո­սը, բայց ՀՀ ­ներ­կա­յաց­րած ծրա­գի­րն­ ըն­դուն­վեց ու ՅՈւ­ՆԵՍ­ԿՕ-ն­ մեր քա­ղա­քա­մայ­րը հռչա­կեց գրքի 2012թ. հա­մաշ­խար­հա­յին մայ­րա­քա­ղաք, ո­րի պաշ­­տո­նա­կան հանձն­ման ա­րա­րո­ղութ­յու­նը ե­ղավ ապ­րի­լի 22-ի­ն:

Գրքի հա­մաշ­խար­հա­յին 1-ի­ն ­մայ­րա­քա­ղաք դար­ձել է Մադ­րի­դը (2001թ.), հե­տո՝ Ա­­լեք­սանդ­րիան (2002թ.), Նյու Դե­լին (2003թ.), Անտ­վեր­պե­նը (2004թ­.), Մոն­րեա­լը (2005թ.), Թու­րի­նը (2006թ.), Բո­գո­տան (2007թ.), Ամս­տեր­դա­մը (2008թ.), Բեյ­րու­թը (2009թ.), Լյուբլ­յա­նան (2010թ.), Բո­ւե­նոս Այ­րե­սը (2011թ.): 2013թ. Ե­րե­ւա­նը «Գրքի հա­մաշ­խար­հա­յին մայ­րա­քա­ղա­ք» տիտ­ղո­սը կփո­խան­­ցի Բանգ­կո­կին:

ՅՈւ­ՆԵՍ­ԿՕ-ի գլխա­վոր տնօ­րեն­ Ի­. Բո­կո­վան շնոր­հա­վո­րել է Ե­րե­ւա­նին, քա­նզի «ներ­կա­յաց­վել է չա­փա­զանց հե­տաքր­քիր ծրա­գիր»: ՀՀ մ­շա­կույ­թի նա­խա­րա­րու­թ­­յան եւ ՅՈւ­ՆԵՍ­ԿՕ-ի հա­մա­տեղ ջան­քե­րով կազ­մա­կերպ­վել է «Մշ­­ա­­կու­թա­յին քա­ղա­քա­կա­նութ­յուն. քա­ղա­քա­կա­նութ­յուն մշա­կույ­թի հա­մար. մշա­կույ­թը՝ կա­յուն զար­գաց­ման գոր­ծո­ն» տա­րա­ծա­շր­­ջա­նա­յին 2-րդ ­գի­տա­ժո­ղո­վը, ԱՊՀ մշա­կու­թա­յին հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յան խորհր­դի 27-րդ ­նիս­տը, ԱՊՀ երկր­նե­րի, Լատ­վիա­յի, Լիտ­վա­յի եւ Էս­տո­նիա­յի «Կի­նո­շո­կ» կի­նո­փա­ռա­տո­նի ԱՊՀ 20-ամ­յա­կին նվիր­ված հո­բել­յա­նա­կան ծր­­ա­­­գի­րը ու այլ մի­ջո­ցա­ռում­ներ:

Մնում է, որ գրքի հա­մաշ­խար­հա­յին այս տար­վա մայ­րա­քա­ղա­քում լուծ­վեն գրքի ո­լոր­տի ա­մե­նա­­տար­րա­կան խնդիր­նե­րը:

Գո­հար Վա­նես­յան

«Լու­սանցք» թիվ 15 (236), 2011թ.