Եվս մեկ քա­ղա­քա­կան ռահ­վի­րա հե­ռա­ցավ

Փա՜ռք­ ազ­գա­յին գործ­չին եւ նվիր­յալ ա­րոր­դուն

Հայ Ա­րիա­կան Միա­բա­նութ­յու­նը եւ Հայ Ազ­գայ­նա­կան­նե­րի Հա­մախմ­բու­մը խո­րին ափ­սո­սան­քով են հայտ­նում 1960-ա­կան­նե­րի ազ­գա­յին ընդ­հա­տակ­յա շարժ­ման ա­ռա­ջա­մար­տիկ, «Հայ Դատ» կազ­մա­կեր­պութ­յան եւ «Ազ­գա­յին Վե­րած­նունդ» կու­սակ­ցութ­յան հիմ­նա­դիր, խորհր­դա­յին վար­չախմ­բի գե­րար­գել­ված պայ­ման­նե­րում հրա­տա­րակ­ված «Հա­նուն Հայ­րե­նի­քի» ամ­սագ­րի խմբա­գիր, ԽՍՀՄ ­նա­խ­­կին քաղ­բան­տարկ­յալ Հո­վիկ Վա­սիլ­յա­նի՝ երկ­րա­յին կյան­քից հե­ռա­նա­լու մա­սին:

Հայ­րե­նի­քի հա­մար եր­կար տա­րի­ներ մա­քա­ռած հա­յոր­դին երկ­րա­յին կյան­քից հե­ռա­ցավ 76 տա­րե­կա­նում, եւ որ­պես պայ­քա­րող հո­գի գնաց միա­նա­լու վասն հայ­րեն­յաց նա­հա­տակ­ված մեր նախն­յաց փա­ղան­գին: Հո­վիկ Վա­սիլ­յա­նը նաեւ ա­րիա­դա­վան հե­թա­նոս ա­րոր­դի էր, մաս­նա­կիցն էր հայ հե­թա­նո­սա­կան ծե­սե­րի ու տո­նե­րի, եւ թող Հայ Աստ­ված­նե­րը լու­սա­վո­րեն նրա երկ­նա­յին կյան­քը:

Հայ Ա­րիա­կան Միա­բա­նութ­յու­նը եւ Հայ Ազ­գայ­նա­կան­նե­րի Հա­մախմ­բու­մը ցա­վակ­ցում են Հո­վիկ Վա­սիլ­յա­նի հա­րա­զատ­նե­րին ու ըն­կեր­նե­րին ու փա­ռա­բա­նում նրա ան­ցած ու ապ­րած ազ­գա­յին ու­ղին:

Հայ Ա­րիա­կան Միա­բա­նութ­յան Գե­րա­գույն Խոր­հուրդ

Հայ Ազ­գայ­նա­կան­նե­րի Հա­մախմբ­ման Խոր­հուրդ

19.09.2012թ.

Ստո­րեւ ներ­կա­յաց­նում ենք Հո­վիկ Վա­­սիլ­յա­նի կտրուկ, բայց ար­դար գրչի գոր­ծե­րից մե­կը:

Ե­թե ըն­դու­նենք, որ «սի­րիր թշնա­մուդ» քա­րո­զը բխում է քա­րոզ­չի, այս­պես կոչ­ված «մար­դա­սի­րա­կան» նկա­տա­ռում­նե­րից, ա­պա ստիպ­ված կլի­նենք ըն­դու­նել նաեւ, որ քա­րո­զի­չը, մեղմ ա­սած, տկա­րա­միտ է կամ ստրկա­միտ, հե­տե­ւա­բար՝ նույնն են նրա տաս­ներ­կու ա­շա­կերտ-ա­ռաք­յալ­նե­րը: Մի­գու­ցե սխալ­վու՞մ­ ենք:

Ըստ իս, ան­կաս­կած սխալ­վում ենք: Դի­մենք տաս­ներ­կու­սից մե­կին՝ Պո­ղոս ա­ռաք­յա­լին, ո­րը Ե­հո­վա­յի ձեռ­նար­կում­նե­րին ան­հա­մե­մատ ա­վե­լի է տեղ­յակ, քան մենք: Ըն­թեր­ցենք «Պո­ղո­սի ա­ռա­ջին թուղ­­թը առ Կորն­թա­ցիս»:

«Ա­ս­տ­ված ընտ­րեց աշ­խար­հի հի­մար­նե­րին, տկար­նե­րին ընտ­րեց աստ­ված, եւ աշ­խար­հի անն­շան­­նե­րին ու ա­նարգ­նե­րին եւ ոչն­չու­թ­­յուն­նե­րին ընտ­րեց աստ­ված, որ­պես­զի վե­րաց­նի նշա­նա­կա­լին, որ­պես­զի ոչ մի մար­մին չպար­ծե­նա…»:

Այժմ Մա­թե­ւո­սի ա­վե­տա­րա­նի «ԴԵ գլխի 18-րդ ­տու­նը. «Մինչ Քրի­ս­­տո­սը Գա­լի­լեա­յի ծո­վե­զեր­քով քայ­լում էր, տե­սավ եր­կու եղ­բայր­նե­րի՝ Սի­մո­նին, որ Պետ­րոս էր կո­չ­­վում եւ նրա եղ­բայր Անդ­րեա­սին, ո­րոնք ծո­վի մեջ ուռ­կան էին գցում, քա­նի որ ձկնորս­ներ էին: Եվ նրանց ա­սաց՝ «Իմ հե­տե­ւից ե­կեք եւ ես ձեզ մարդ­կանց որ­սորդ­ներ պի­տի դարձ­նեմ»:

Նույն տե­ղում (գլուխ Ե, տուն 3) «ըն­կեր» Մա­թե­ւո­սը հռչա­կում է. «Ե­րա­նի հո­գով աղ­քատ­նե­րին, ո­րով­հե­տեւ նրանցն է երկ­նի ար­քա­յութ­յու­նը…»:

Հա­սա­րակ մահ­կա­նա­ցու­նե­րիս հա­մար մի քիչ վի­րա­վո­րա­կան է ի­մա­նալ, որ բա­վա­կան չէ Ե­հո­վան այս­տեղ՝ երկ­րի վրա, ոչն­չութ­յուն­նե­րին ու հի­մար­նե­րին է ընտր­յալ դարձ­նում, երկ­նի ար­քա­յութ­յունն էլ տա­լիս է… «հո­գով աղ­քա­տ­­նե­րին»: Դա այն­քան վա­նիչ հե­ռան­կար էր, որ Պո­ղո­սի, Պետ­րո­սի ու Մա­թե­ւ­­ո­սի գոր­ծի նոր ժա­մա­նակ­նե­րի (18, 19 եւ 20-րդ ­դար) շա­րու­նա­կո­­­ղ­­նե­րը սկսե­ցին քա­րո­զել ներ­կան ու ա­պա­գան լոկ «աղ­քատ­նե­րին» տա­լու մի­տու­մը՝ դեն նե­տե­լով «հո­գին»: «Հո­գով» թե ա­ռանց «հո­գու», եր­կու դեպ­քում էլ գործ ու­նենք Ե­հո­վա­յի ձեռ­նարկ­ման տա­րա­տե­սակ­նե­րի հետ: Եր­կու դեպ­քում էլ ա­ռաջ­նութ­յու­նը տրվում է «աղ­քա­տ­­նե­րին, հի­մար­նե­րին, տկար­նե­րին…», կամ այլ կերպ ա­սած՝ մար­­դ­­կութ­յան պա­կա­սա­վոր մա­սին:

Ին­չու՞… Գթասր­տութ­յու­նից դրդ­­վա՞ծ…

Ինչ­պես գի­տեն նույ­նիսկ պա­տ­­­­մա­բան­նե­րը, գթասր­տութ­յան, եղ­­բայ­րութ­յան, ար­դա­րութ­յան ու հա­վա­սա­րութ­յան վար­դա­պե­տութ­յու­նը վա­ղուց նվա­ճել է աշ­խար­հը…

Ա­վե­լին, մի­ջին դա­րե­րում, աշ­խար­հիկ իշ­խա­նութ­յունն ու ան­ցո­ղիկ փառ­քը ժխտող, սեր քա­րո­զող ե­կե­ղե­ցին ա­րա­րեց Հռո­մեա­կան սրբա­զան Կայս­րութ­յու­նը, որ­տեղ «սի­րիր թշնա­մուդ» ա­վե­տա­րա­նա­կան պատ­վի­րանն ի­րա­գործ­վեց մինչ այդ ոչ մի սա­տա­նա­յի կող­մից չկի­րառ­ված, մարդ­կանց ողջ-ողջ խա­րույ­կի վրա այ­րե­լու պատ­ժա­ձե­ւում: Շա՜տ ­սի­րե­լուց ե­րե­ւի…

Նույն «ըն­կեր» Մա­թե­ւո­սի վկա­յութ­յամբ (Ա­վե­տա­րան ըստ Մա­թեւ­ո­սի, գլուխ «ԵԵ» տուն 43) «Հն­­երն ա­սել են՝ «Պի­տի սի­րես ըն­կե­­րոջդ եւ պի­­տի ա­տես քո թշնա­մուն», իսկ ես ձեզ ա­սում եմ՝ «Սի­րե­ցեք ձեր թշնա­մի­նե­րին, օրհ­նե­ցեք ձեզ ա­նի­­ծող­նե­րին, բա­րութ­յուն ա­րեք ձեզ ա­տող­նե­րին եւ ա­ղո­թեք նր­­անց հա­մար, որ չար­չա­րում են ձեզ եւ հա­լա­ծում»:

(Գլուխ Ժ, տուն 23) «Երբ ձեզ հա­լա­ծեն այս քա­ղա­քում՝ կփախ­չեք դե­պի մեկ ու­րի­շը, եւ երբ ձեզ այդ­տե­ղից էլ հա­լա­ծեն՝ կփախ­չեք դե­պի այն մյու­սը»:

(Գլուխ Ժ, տուն 34) «Մի կար­ծեք, որ ե­կա խա­ղա­ղութ­յուն բե­րե­լու երկ­րի վրա,- ա­սում է «ըն­կեր» Քրիս­տո­սը, – այլ՝ սուր, քա­նի որ ե­կա, որ որ­դուն բա­ժա­նեմ հո­րից, դստրին՝ իր մո­րից եւ հար­սին՝ իր սկես­րո­ջից: Եվ մար­դու թշնա­մի­նե­րը իր տնե­ցի­նե­րը կլի­նեն»:

(Գլուխ Ժ, տուն 21) «Եղ­բայրն իր եղ­բո­րը մահ­վան պի­տի մատ­նի եւ հայ­րը՝ որ­դուն: Եվ որ­դի­նե­րը հայ­րե­րի դեմ պի­տի ել­նեն եւ նրանց պի­տի սպա­նեն»:

Ե­թե բա­րե­հա­ճե­ցիք նկա­տել, «փրկի­չը» հոր­դո­րում է ա­ղո­թել հա­լա­ծող­նե­րի ու չար­չա­րող­նե­րի հա­մար, սի­րել թշնա­մի­նե­րին, իսկ հա­րա­զատ­նե­րին ու բա­րե­կամ­նե­րին սպա­նել…

Վեր­հի­շենք Րաֆ­ֆու «Սամ­վել»-ը, ո­րի օ­րի­նա­կով տասն­յակ սե­րուն­դ­­ներ են դաս­տիա­րակ­վել… Ո՞վ­ էր այս­տեղ ու­րա­ցո­ղը, ո՞վ­ էր դա­­վա­ճա­նը… Հա՞յրը, որ հա­վա­տա­րիմ էր մնա­ցել իր պա­պե­նա­կան պաշ­տա­մուն­քին ու ըմ­բոս­տա­­ցել հրեից Ե­հո­վա­յի խա­չա­կիր սքե­­մա­վոր­նե­րի դեմ, թե՞ խաբ­ված, մո­­լո­րեց­ված Սամ­վե­լը, ո­րին հա­յա­­դի­մակ սքե­մա­վոր­նե­րը հասց­րին հայ­րաս­պա­­նութ­յան: Ո՞վ­ էր ու­րա­ցո­ղը, նախ­նի­նե­րի ատ­րու­շա­նը վառ պա­հող մայ­րը, թե՞ մոր ար­յամբ կե­նաց կրա­կը մա­րող, մա­թե­ւ­­ոս­նե­րի ու բար­դու­ղի­մեոս­նե­րի կող­­­մից խե­լա­հե­ղու­թ­­յան հասց­ված Սամ­վե­լը…

«Քրիս­տո­նեութ­յու­նը կոր­ծա­նա­­րար սնո­տիա­պաշ­տութ­յուն է, իսկ նրա հետ­նորդ­նե­րը՝ հան­ցա­պարտ մար­դիկ, ո­րոնք ի­րենց զա­զ­­րե­լիութ­յան եւ մարդ­կա­յին ցե­ղի նկատ­մամբ ա­տե­լութ­յան հա­մար ար­ժա­նի են ծայ­րա­հեղ պա­տիժ­նե­րի» (Տա­ցիտ, եր­կեր, հրատ 1887թ., էջ 490):

Կամ՝ ո՞րն­ էր Վար­դան Մա­մի­կո­­ն­­յա­նի նա­խա­ձեռ­նած Ա­վա­րայ­րի ճա­կա­տա­մար­տի բուն ի­րա­կան պա­­տ­­ճա­ռը……

­Մենք պար­տա­վոր ենք վե­րա­նա­յել մեր պատ­մութ­յունն ու մեր հե­րոս­նե­րին: Դա՝ նախ եւ ա­ռաջ մեր, ու հե­տո գա­լիք սե­րունդ­նե­րի անս­խա­լա­կան ա­պա­գա­յի հա­մար:

* * *

Սեպ­տեմ­բե­րի 20-ը ԽՍՀՄ ­տա­րի­նե­րի հայ քաղ­բան­տարկ­յալ Շի­րակ Գյու­նաշ­յա­նի հի­շա­տա­կի օրն է, ով 1997թ. հան­կար­ծա­մահ ե­ղավ 58 տա­րե­կա­նում: Նա նախ ծա­նո­թա­ցել է Հո­վիկ Վա­սիլ­յա­նի ու Գե­ւ­­որգ Հե­քիմ­յա­­նի հետ, ա­պա՝ Ա­սա­­տուր Բա­բա­յա­նի, Սար­գիս Թո­րոս­յա­նի, Ա­ղա­սի Ան­տոն­յա­նի եւ Հայկ Իս­կան­դար­յա­նի: Ընդ­հա­տակ­յա պայ­­ման­նե­րում հիմ­նա­դ­­րում են «Հա­նուն Հայ­րե­նի­քի» կազ­մա­կեր­պութ­յու­նը, ո­րի նպա­տակ­նե­րը հայ­րե­նա­սի­րա­կան էին՝ նե­րա­ռե­լով Ար­ցա­խի ու Նա­խի­ջե­ւ­­ա­նի վե­րա­­միա­վոր­ման, Ա­րեւմտ­յան Հա­յաս­տա­նի վե­րա­դարձ­ման, ազ­գա­յին աշ­խար­հըն­կալ­ման ու լեզ­վի ա­նա­ղար­տութ­յան հար­ցեր: Խիստ գաղտ­նի պայ­ման­նե­րում խում­բը ձեռ­նար­կում է ամ­սագ­րի հրա­տա­րա­կում, բայց մատ­նութ­յամբ նրանք բա­ցա­հայտ­վում են. 1968թ. հու­լի­սի 2-ին ՊԱԿ-ը բռնագ­րա­վում է ամ­սագ­րի ամ­բողջ տպա­քա­նա­կը (մոտ 400 օ­րի­նակ) եւ ձեր­բա­կա­լում հրա­տա­րա­կիչ­նե­րին: Ա­ռեղծ­վա­ծա­յին պայ­ման­նե­րում ՊԱԿ-ի նկուղ­նե­րում մա­հա­նում է Հայկ Իս­կան­դար­յա­նը, իսկ մնա­ցած­նե­րը դա­տա­­պարտ­վում են տար­բեր պատ­ժա­չա­փե­րով ու դա­տա­վա­րութ­յու­նից հե­տո հայտն­վում Մոր­դո­վիա­յի քա­ղա­քա­կան ճամ­բար­նե­րում: Շի­րակ Գյու­նա­շ­­յա­նը դա­տա­պար­տ­­վում է 4 տա­րով:

«Լու­սանցք» թիվ 29 (250), 2012թ.

Կար­դա­ցեք «Լու­սանցք»-ի PDF տար­բե­րակ­նե­րը www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում