Երբ Անկարան կորցնում է հավասարակշռությունը – Թուրքիայի խաղաքարտը պարտվող Ադրբեջանն է եւ հակառակը… Բաքվի վերջին հույսն էլ մարեց… Նավթային ճգնաժամը՝ ինքնասպանությունների պատճառ… Թե Իրանի հետ, թե Վրաստանի…

Այն պահից, երբ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը Թուրքիայի հանդեպ տնտեսական սահմանափակումների հրամանագիր ստորագրեց, Անկարան հասկացավ, որ որոշակի ժամանակահատվածում ինքը տանուլ է տալու ոչ միայն տնտեսական, այլեւ՝ քաղաքական առումներով: Նախ՝ արգելվեց թուրքական ծագման ապրանքների ներկրումը ՌԴ, այնուհետեւ՝ թուրք միգրանտների աշխատանքը ՌԴ-ում: Դրան հետեւեց չարտերային թռիչքների արգելքը, իսկ այլ սահմանափակումների ցանկը մանրամասն կմշակի կառավարությունը: Ռուսաստանում գործող թուրքական նորաձեւության որոշ ապրանքանիշեր ստիպված կլինեն հեռացնել իրենց «Պատրաստված է Թուրքիայում» գովազդային վահանակները: Այս ամենից հետո Թուրքիայի նախագահ Թայիփ Էրդողանի պահվածքում ոչինչ չփոխվեց, նա ամպագոռգոռ ելույթներ էր ունենում. «Ռուսաստանի սանկցիաները մեզ համար ոչինչ են՝ մի քանի միլիոններ: Մենք դրանք կրկին ունենալու տեղերը գիտենք»: Էրդողանը, սակայն, մոռանում էր նշել, որ այդ մի քանի միլիոնները ընդհանուր չափ չեն, այլ՝ ամեն սահմանափակում ենթադրող ոլորտում՝ առանձին-առանձին:

Երբ Մոսկվան սառեցրեց բանակցությունները «Թուրքական հոսքի» եւ «Ակկույու» միջուկային կայանի հետ կապված, Անկարան հասկացավ՝ իրավիճակը կարող է էլ ավելի բարդանալ: Բայց Էրդողանը հետ կանգնել չի կարող, քանզի խաղը չսկսած՝ կարող է տանուլ տալ, քանզի ինչպես ասում են՝ էշին նստելը մի ամոթ է, էշից իջնելը՝ մեկ այլ: Ինչպես հաղորդում է «Հաբեր թյուրքը», Էրդողանը երեկ հայտարարություն է արել. «Մեր ազգը սովոր է տառապանքների, դարերով սովոր է: Եվ մենք առանց ռուսական գազի չենք կորչի: Գազ կգնենք այլ երկրներից, եւ աստծո օգնությամբ կհաղթահարենք խնդիրները»:  Ռուսական մամուլը Թուրքիայի նախագահի այս հայտարարությունը կոչեց «ընդամենը հնչեղ հայտարարություն», «դատարկ տեղ» կամ «զուր երազանքներ»:

Այս եւ նմանատիպ այլ որակումներով ռուսատանյան մամուլը խորհուրդ է տվել Անկարային՝ «թռչել եւ հետո միայն ասել՝ հոպ»:

Մամուլը փակագծերը բացել է. բանն այն է, որ Անկարան հույս ունի, որ բացի ադրբեջանական գազից, կստանա աջակցություն նաեւ համաթուրանական դաշինքի անդամ Ղազախստանից, Թուրքմենստանից եւ Ուզբեկստանից: Մինչդեռ Ղազախստանն ու Թուրքմենստանը ԱՊՀ եւ ՀԱՊԿ անդամներ են (Ղազախստանը՝ նաեւ ԵՏՄ) եւ ըստ իրենց ստանձնած պարտավորությունների, չեն կարող անտեսել իրենց ռազմաքաղաքական դաշնակից Ռուսաստանի շահերը, այդ թվում՝ տնտեսական:

Ուշադրություն դարձնենք, որ եթե այս երկրները Հայաստանի դեպքում կարողացան պաշտպանել Ադրբեջանի շահերը, ապա նույնը անել չեն կարող Ռուսաստանի դեպքում՝ պաշտպանելով Թուրքիային: Իսկ Ուզբեկստանը, որ ԱՊՀ անդամ չէ, չունի ծովային տարածք, որպեսզի առանց Ղազախստանի եւ Թուրքմենստանի կարողանա գազ առաքել Թուրքիա: Մնում է իրանական գազի տարբերակը, որ շատ ավելի թանկ կարժենա՝ դատելով Իրանի եւ Ռուսաստանի նախագահների հանդիպման հայտարարությունից: Բացի այդ՝ Մերձավոր Արեւելքից Անկարան հազիվ թե կարողանա օգտվել՝ վերջին սրացումները հաշվի առնելով: Բացի այս ամենը՝ ռուսական զինուժը խստացրել է իր հսկողությունը թուրքական ուղղությամբ:

Իսկ Իսրայել-Թուրքիա՝ դեպի Եվրոպա գնացող գազախողովակը դեռ մնում է որպես նախագիծ:

Փակագծերում հավելեմ, որ եթե Ղազախստանը նույնիսկ համաձայն էլ վեր կանգնել իր տնտեսական շահերից եւ օգնել եղբայրական Թուրքիային, նա դա անել չի կարող, քանզի Ղազախստանում նավթարդյունաբերության մեջ չինական ընկերությունների մասնաբաժինը կազմում է 20-25%, որը, ուշադրություն դարձնենք, շատ քիչ չափով է զիջում պետական «Կազմունայգազ»-ին։ Իսկ Թուրքմենստանում Չինաստանը որպես գազի հիմնական գնորդ շրջանցել է «Գազպրոմին» (թուրքմենական գազի 61%-ը արտահանվում է Չինաստան)։

Ինչեւէ: Դատելով թուրքական հրապարակումներից՝ Անկարան այնքան էլ չէր սպասում, որ Մոսկվան ատոմակայանի հետ կապված բանակցությունները կսառեցնի: «Մոսկվան մի քայլ է անում, որ անգամ իր շահերին է կպչում: Զգուշանալ է պետք»,- արձագանքել են որոշ փորձագետներ՝ նկատի ունենալով, որ ընդհանրապես ատոմակայանների հետ կապված հարցերը ինչքան էլ քաղաքական են, այնուամենայնիվ, կարծես վերջին տարիներին աշխարհում զերծ են մնացել զուտ՝ կոպիտ քաղաքական շահարկումներից:

Գանք Թուրքիայի հույս ադրբեջանական գազին: Այստեղ են ասել՝ քաչալը դեղ գիտենա, իր գլխի ճարը կտեսնի: Ադրբեջանն ինքն է սկսել տանուլ տալ ոլորտում (նորվեգական «Սթեյթ օյլի» հետ կապված վերջին դեպքերը «ՀՀ»-ն ներկայացրել է): Ադրբեջանի ամբողջ հույսն իր SOCAR նավթագազային ընկերությունն է, քանզի SOCAR-ն է լցնում պետական բյուջեն, զինում սրանց բանակը: Մինչդեռ հիմա SOCAR-ը կորցնում է իր ազդեցության ոլորտները, վերջերս նույնիսկ Վրաստանում զրկվեց իր մենաշնորհային դիրքից: Մի խոսքով, որպեսզի SOCAR-ի տանուլ տված խաղերը հերթով չներկայացնենք, ընդամենն ասենք, որ Ադրբեջանը վերջին 20 տարիների ընթացքում առաջին անգամ ստիպված է շեշտակիորեն կրճատել իր երկրի գլխավոր ֆինանսական զամբյուղի չափերը:

Ինչպես տեղեկացնում է Ադրբեջանի ֆինանսների նախարարությունը, հաջորդ տարվա իրենց պետբյուջեի եկամտային մասը կանխատեսվում է 14 միլիարդ 566 միլիոն մանաթ (1 դոլարը՝ 1,05 մանաթ), ինչը 2015թ. համեմատ 25,1%-ով քիչ է: Կրճատվել է նաեւ ծախսային մասը. այն կազմում է 16 միլիարդ 264 միլիոն մանաթ, ինչը այս տարվա բյուջեի համեմատ 22,9%-ով պակաս է: Սա նշանակում է, որ SOCAR-ը քիչ գումարներ է տակու բյուջեին:

Դատելով SOCAR-ի տվյալներից՝ իրենք հաջորդ տարի բյուջե են մուծելու 43%-ով պակաս գումար, քան այս տարի են մուծել: Ասենք, որ այս 43%-ը միլիոններ չեն, տասնյակ միլիարդներ են: Եվ, ի դեպ, SOCAR-ի գործունեության հստակ ուղղություններն էլ են նշված՝ միջազգային ֆիքսված պայմանագրերով, որոնց ծավալները նույնպես կրճատվել են՝ պայմանավորված տարեցտարի ավելի դժվարացող արդյունահանմամբ:

Ահա իր այս փոքր եղբոր ու այս ընկերության վրա է հույս դրել Թուրքիան: Դրա համար ասացի՝ քաչալը դեղ գիտենա… Բաքուն դեռ միջազգային պայմանագրերով ֆիքսված ծավալները պիտի կարողանա ապահովել……

Այս ամենով հանդերձ՝ թյուրքը թյուրք չէր լինի, եթե չշարունակեր իր էժանագին խաղերը: վերջերս էլ SOCAR-ն ասաց, թե հաջորդ տարի լիքը փող է տալու ադրբեջանական բյուջեին: Տեղի փորձագետներն անգամ ծաղրեցին, թե նշյալ՝ 43%-ով պակասը կլինի 42,9%-ով պակաս:

Գանք SOCAR-ի հայտարարությանը. «Մենք շահագործման կհանձնենք նավթավերամշակման եւ նավթաքիմիական համալիրը»: Այս մասին խոսել է նաեւ Ադրբեջանի էներգետկայի նախարարի տեղակալ Գյուլմամեդ Ջավադովը Բաքվում կայացած 19-րդ՝ «ԱՊՀ-ի նավթավերամշակման եւ նավթաքիմիայի շաբաթ» տարեկան համաժողովում: Այստեղ խոստումներ են հնչել գրեթե ամբողջ աշխարհին՝ ով գազ ու նավթ ուզի, Բաքուն կհանի-կտա: Իսկ թե երբ շահագործման կհանձնվի համալիրը, պարզ չէ, անհրաժեշտ է 17 միլիարդ դոլար:

Կլինե՞ն տվողներ. շատ մասնագետներ են տարակուսել ադրբեջանական թերթերում: Ադրբեջանի էներգետկայի նախարարի տեղակալը «շռայլ է գտնվել»՝ իտալական, ավստրիական եւ գերմանական կողմն է «մեծ ցանկություն ու առավել մեծ շահագրգռություն ցույց տվել»: Ի պատասխան լրագրողների հարցադրումների՝ հստակեցման խնդրանքով, թե հատկապես որ կողմից ինչ ընկերություն է հետաքրքրություն ցուցաբերել, Ջավադովը ավարտել է հարցուպատասխանը:

Հետո զլմ-ները գրեցին, թե մեղմ ասած, կասկածում են էներգետիկայի փոխնախարարի խոսքերին այն էլ մի ժամանակահատվածում, երբ Եվրոպան շատ զգույշ է արտահայտվում Ռուսաստան-Թուրքիա սրացումների հետ կապված եւ, կարծես, լուռ դիտորդի դերում է:

Ի դեպ, այս զարգացումներից հետո Աշգաբադը սկսել է Թուրքմենստան-Աֆղանստան-Պակիստան-Հնդկաստան խողովակաշարի կառուցումը: Ռուսաստանում սա գնահատում են իբրեւ հարված թիկունքից: Խողովակաշարի միայն թուրմենական հատվածի կառուցումը 3 տարի կտեւի: Երբ ծրագիրը շահագործվի, այն հնարավորություն կտա այս երկրին գազ մատակարել ասիական արագ ընդլայնվող շուկաներին:

Նկատի ունենանք, որ Թուրքմենստանը գազի պաշարներով 4-րդն է աշխարհում:

Աշգաբադը հայտարարում է, որ այս նախագծով իր տնտեսական շահն է պաշտպանում:

Իհարկե, դա կա, բայց այդ շահը չէր կարող այսքան համարձակ դարձնել Թուրքմենստանին: Իսկ այսպես լուրջ առճակատում է նախատեսվում Մոսկվայի հետ, քանի որ Մոսկվան խոշոր պայմանագիր կնքելով Չինաստանի հետ, հույս ունի ծավալվել ասիական շուկաներում՝ այդպիսով մեծ շահույթներ ստանալով եւ դիմակայելով Արեւմուտքի տնտեսական ճնշումներին: Ռուսական այս ցանկությունը մասամբ կասեցրեց Թուրքմենստանը:

Այստեղից եզրակացություն, որ Աշգաբադի համարձակությունը մեծացել է Թուրքիայի միջոցով փոխանցված խոստումներից, որի հետեւում իրապես Արեւմուտքն է: Փաստորեն, սա Արեւմուտքի հերթական ճնշումն է Ռուսաստանի վրա, որն իրականացվում է համաթուրանական դաշինքի անդամ երկրների միջոցով:

Այս մասին արդեն բարձրաձայնում են ռուսաստանցի տարբեր փորձագետներ ու մասնագետներ:

Ի միջի այլոց, եթե ռուսական կողմը գոնե մի անգամ իրապես իր մաշկի վրա զգա ինչ ասել է թյուրքականություն, գուցե խելքի գա եւ այլեւս իր դաշնակիցներին այլ աչքով նայի:

Աստղինե Քարամյան

Բաքվի վերջին հույսն էլ մարեց

Կրեմլում կանխատեսում են, որ նավթի գինը երկար ժամանակ ցածր կլինի: «Մենք համոզմամբ‘բոլոր հիմքերը կան ենթադրելու, որ նավթի գները 40 դոլարից ցածր մակարդակում կպահպանվեն բավական երկար»,- «ՌԻԱ Նովոստի» գործակալության փոխանցմամբ՝ հայտարարել է ՌԴ նախագահի օգնական Անդրեյ Բելոուսովը:

հիշեցնենք, որ նավթի գները կտրուկ սկսել են ընկնել ՕՊԵԿ-ի դեկտեմբերի 4-ի նիստից հետո:

Բանն այն է, որ նիստի ընթացքում կազմակերպության անդամ երկրները որոշում են կայացրել չավելացնել նավթի արդյունահանման քվոտաները եւ պահպանել օրական 30 միլիոն բարել մակարդակի վրա:

Նավթի գների կտրուկ անկման համար մեկ այլ պատճառ հանդիսացավ նաեւ Միջազգային էներգետիկ գործակալության հրապարակած զեկույցը:

Ներկայումս ICE Futures բորսայում Brent ապրանքանիշի նավթի հունվար ամսվա մատակարարման ֆյուչերսի գինը կազմում է 38,55 դոլար:

Նավթային ճգնաժամը՝ ինքնասպանությունների պատճառ

Նավթային ճգնաժամը Կանադայում ինքնասպանությունների աճի պատճառ է դարձել: Նավթի գների անկումը հանգեցրել է այն բանին, որ Կանադայի Ալբերտա նահանգում 2015թ. հունվար-հունիսին ինքնասպանությունների քանակն ավելացել է 30%-ով՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ: Այս մասին գրում է The Guardian-ը:

Ինքնասպանությունների աճի միտում է նկատվել նաեւ Սասկաչեվան նահանգում, որի տնտեսությունը եւս հենված է էներգետիկ ոլորտի վրա: Մասնագետները ինքնասպանությունների աճը կապում են տնտեսական ծանր կացության հետ, ինչն էլ իր հերթին նավթի գների նվազման հետեւանք է: «Հետազոտության համաձայն, գործազրկության 1% աճը 2 տարվա ընթացքում հանգեցնում է ինքնասպանությունների մակարդակի 0,79% աճի»,- այս մասին հաստատել է ինքնասպանությունների կանխարգելման կենտրոնի ղեկավար Մարա Գրյունայը՝ հավելելով որ գործազրկության իրական աճը դեռը առջեւում է:

Վերջին շրջանում Կանադայում հոգեբանի օգնության սկսել են ավելի հաճախ դիմել 20-50 տարիքի անձինք, ովքեր ուղղակի կամ անուղղակի պապված են նավթարդյունաբերության հետ:

Թե Իրանի հետ, թե Վրաստանի

Տարածաշրջանային ինտեգրման համար, ըստ մեր էներգետիկայի եւ բնական պաշարների նախարարության, Իրանի արտահանման զարգացման բանկի աջակցությամբ, 142.4 մլն դոլար գումարով կառուցվում է Իրան-Հայաստան 400 կՎ լարման երկշղթա էլեկտրահաղորդման օդային գիծը եւ 400 կՎ «Նորավան» ենթակայանը (2017թ.): Էլեկտրահաղորդման գծի եւ ենթակայանի կառուցումը հնարավորություն կտա երկու երկրների էներգահամակարգերի միջեւ էլէներգիայի փոխանակման հզորությունը ներկայիս 300 ՄՎտ-ից հասցնել 1000-1200 ՄՎտ-ի, միաժամանակ բարձրացնել էներգահամակարգերի զուգահեռ աշխատանքի հուսալիությունը եւ ՀՀ էներգետիկ անվտանգությունը:

Տարածաշրջանային համագործակցության առումով կարեւորվում է նաեւ Հայաստան-Վրաստան 400 կՎ լարման էլեկտրահաղորդման օդային գծի կառուցումը: Ծրագրի նպատակն է միացնել հայկական եւ վրացական էներգահամակարգերը՝ վրացական սահմանին մոտ՝ Այրումում (Հայաստան) տեղակայվող 500/400/220 կՎ բարձր լարման հաստատուն հոսանքի փոխակերպիչ կայանով (վերջնական հզորությունը 1050 ՄՎտ): Վրացական կողմից միացումը կլինի «Մառնեուլի» ենթակայանից 500 կՎ գծի միջոցով, հայկական կողմից միացումը կլինի Հրազդանից 400 կՎ գծի միջոցով (առաջին փուլում՝ «Ալավերդի» 220 կՎ գոյություն ունեցող գծի միջոցով): «Էլեկտրահաղորդման գծի կառուցմամբ զգալիորեն կխթանվի էներգետիկայի բնագավառում տարածաշրջանային փոխշահավետ համագործակցության զարգացումը, ինչպես նաեւ կստեղծվի նախապայման ԱՊՀ երկրների էլեկտրաէներգետիկական համակարգի հետ զուգահեռ աշխատանք կազմակերպելու համար»,-վստահեցնում են նախարարությունից:

Ի դեպ, Հայաստան-Վրաստանի էլէներգիայի փոխանակման հզորությունը ներկայիս 200 ՄՎտ-ից կհասցվի 700 ՄՎտ-ի:

«Լուսանցք» թիվ 44 (390), 2015թ.

«Լուսանցք»- ի թողարկումները PDF ձեւաչափով կարող եք կարդալ www.hayary.org կայքի «Մամուլ» բաժնում, pressinfo.am պորտալում՝ հայկական եւ արտասահմանյան տպագիր մամուլի առցանց գրադարանում եւ pressa.ru-ում: