Հակամարտությունների հեռանկարում

Մեր թերթի նախորդ թողարկումում անդրադարձել էինք եզդի-քրդական նոր տարաձայնություններին («Հայերը եւ քրդերն ու եզդիները» հոդվածում), որը երկար տարիների պատմություն ունի: Այսօր էլ աշխարհում ապրում են տասնյակ միլիոնավոր եզդիներ եւ քրդեր, որոնք միշտ ծագումնաբանական ու հավատամքային խնդիրներ են ունենում: Հիմնական տեսակետներից մեկն այն է, որ նույն ծագումնաբանությամբ եզդիներն ու քրդերը տարաձայնությունների մեջ են հայտնվել այն բանից հետո, երբ միասնական այդ ժողովրդի մի մասը մահմեդական կրոնն ընդունեց, իսկ մի մասն էլ մնաց իր հին՝ արեւապաշտական հավատին: Մահմեդական մասը քրդացավ, իսկ արեւապաշտները շարունակեցին մնալ եզդի: Սակայն քրդական տեսակետ կա նաեւ, որ քրդերը մարերի հետնորդներն են, կա նաեւ նրանց պարսկական ծագում ունենալու տեսակետը: Այսօր ոչ միայն Հայաստանում կամ Կովկասյան տարածաշրջանում, այլեւ Մերձավորարեւելյան տարածքում միլիոնավոր քրդեր եւ եզդիներ են բնակվում, որոնք միմյանց հետ առավել խիտ են բնակեցված հատկապես Իրաքում: Թուրքիայի, Սիրիայի եւ Իրանի տարածքներում գերակշռում են քրդերը:
Եթե քրդերն իրենց համարում են մարերի (Մարաստան) ժառանգորդներ, ապա առնվազն զարմանալի է, որ նրանք տարիներ շարունակ պայքարում են Մերձավորարեւելյան Միջագետքի տարածքում Քրդստան (Հայաստանի (Արեւմտյան Հայաստանի), Իրանի, Սիրիայի եւ Իրաքի տարածքներում) ստեղծելու համար` մոռանալով ժամանակին Իրանից դեպի հյուսիս-արեւելք եղած Մարաստանի մասին: Իսկ եթե քրդերը Միջագետքի տարածքում բնակված եզդիների մի մասն են, ապա ի՞նչ խնդիր են լուծում, երբ այդ տարածքում (եւ այլուր) երբեւե գոյություն չունեցող Քրդստան են ուզում ստեղծել: Այս դեպքում, Միջագետքյան այդ տարածքում (իհարկե որոշակի սահմաններրի մեջ) առավել հասկանալի (գուցե նույնպես ոչ ընդունելի) կլիներ Եզդիստանի ստեղծումը, քան՝ Քրդստանի:
Իսկ լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ «Աշխարհի եզդիների միության» նախագահ Ազիզ Թամոյանն ասաց, որ ինքը նամակով դիմել է ՀՀ գլխավոր դատախազություն, ԱԺ, որում բողոքել է, թե ՀՀ-ում ապրող քրդացած եզդիները իրավունք չունեն մի ամբողջ եզդի ազգի քուրդ անվանելու: Նա նամակում նշել է, որ Հայաստանում փակեն բոլոր քրդական թերթերն ու կազմակերպությունները, քանի որ դրանք իրականում պատկանում են ոչ թե քրդերին, այլ՝ քրդացած եզդիներին:
Ա. Թամոյանը նշել է, որ «եզդիները քրդերի հետ ծագումնաբանական կապ չունեն», եւ իրենք լրիվ տարբեր մշակույթ ու տարբեր լեզու ունեն. «Մենք Թուրքիայում ապրող քրդերի լեզուն չենք հասկանում, իսկ Հայաստանում քրդացած եզդիները խոսում են նույնպես եզդիերեն, ուղղակի նրանք քրդացել են՝ ելնելով որոշակի շահերից: Եթե իրենք իրենց քուրդ են անվանում, ապա թող քրդերեն խոսեն ու իրենց մշակույթն ու ավանդույթները պահպանեն… Բայց ինչու՞ են այդ քրդացած եզդիները խոսում եզդիերեն ու ապրում մեր ավանդույթներով»,- բարձրաձայնել է նա եւ ակնկալում է պատասխանն ստանալ ՀՀ քրդական համայնքից:
Իսկ մենք` հայերս, ակնկալում ենք հայակենտրոն քաղաքականություն եւ եզդիներից, եւ քրդերից…

Վահագն Նանյան