Վիշապաքաղ Վահագն Աստվածը եւ Հայոց Ամանորը…

Մարտի 21-ին կամ Հայոց Սրբազան Տոմարով՝ Արեգ ամսվա Արեգ օրը, Հայոց Ամանորն է՝ Երկրային տարեփոխումը: Այդ օրը հայ արիները նշում են նաեւ Հայոց ռազմի ու զորության Աստված Վահագնի վերածնունդը…
Ձմեռն իր սահմանված ժամանակահատվածում, այլաբանորեն, հարաբերական մահ է նախանշում, երբ Արեւի ուժը պակասում, իսկ բնության ծաղկումը դադարում է… եւ Գարնան գալստյան հետ է բնությունը նոր զարթոնք վերապրում՝ նոր կյանք նախանշում:
Ինչպես Երկիրը, այնպես էլ ամբողջ Տիեզերքը ունենում են Գարուն, Ամառ, Աշուն եւ Ձմեռ պարբերական փուլերը, եւ ահա, Երկրային Գար-նան 1-ին՝ Արեգ օրը, մեր մոլորակն իր տարիքը եւս 1 տարով է ավելացնում: Այդ օրն էլ հենց հայ արի մարդիկ նշում են Վահագն Աստծո վերած-նունդը Երկրում ու բնության զարթոնքին Վահագնից ուժ եւ զորություն են խնդրում:

Հայ Արիական Միաբանության
Լրատվական կենտրոն
18.03.2011թ.

* * *
Մարտի 21-ին ընդառաջ –

Վիշապաքաղ Վահագն Աստվածը, Նոր տարին եւ հավերժ վերադարձը

Սկսեմ հավերժ վերադարձից: Գերագույն տիեզերական զորության՝ Արարչի կամքով ամեն ինչ, շրջապտույտ անցնելով եւ տեսակ-տեսակ փոխակերպում-ների ենթարկվելով, վերջիվերջո նորոգ տեսքով վերադառնում է իր նախնական վիճակին: Եվ այդպես սկսում է իր կյանքի նոր շրջափուլը եւ այդպես հաստատում իր բացարձակությունը: Դա այդպես է ինչպես մանրագույն մասնիկների, այնպես էլ մեծ մարմինների ու կենդանի օրգանիզմնե-րի պարագայում: Բնությունը, բնության չորս տարրերը՝ հուրը, օդը, ջուրը, հողը, եւս անընդհատ փոխակերպումների շղթա անցնելով, ի-րենց վերադառնալու «եսակենտրոնությամբ» են օժտված: Արարչի որակները մարմնավորող բացարձակ զորությունները՝ Աստվածներն էլ են ենթակա ա-րարչական այդ օրենքին: Նրանք էլ են պես-պես փոխակերպումներից հետո վերադառնում իրենց նախնական վիճակին՝ այդպես սկսելով իրենց նո-րոգ կյանքը: Ամենայնի ինքնանորոգման՝ հավերժ վերադարձի այդ ընթացքը ամենագլխավորապես պայմանավորված է Աստվածների հոր՝ ամենայնի արա-րիչ Արայի ու նրա արարումը պահող-նորոգող Աստվածամայր Անահիտով, նրանց անսկիզբ-անվերջ արարչագործությամբ: Պարզ է՝ նաեւ ողջ արարչական համակարգությամբ (իր մասերով) եւ արարչական համակարգության ենթահամակարգերով (իրենց մասերով ու պես-պես արտահայտություններով): Այդ ընթացքում Աստված գերագույն զորություններից առանձնապես գործուն մասնակցություն է ցուցաբերում Մեկը: Ո՞վ է նա:
Հայոց աստվածային՝ Տիրական* լեզուն հնուց ի վեր պահել-մեզ է հասցրել մի մեծափառ անուն՝ Վահագն՝ հայի ծագումից սկսած մինչեւ մեր օ-րերը նրա ամենասիրած անուններից մեկը: Որը նշանակում է գերագույն հրե զորություն՝ հուր-աստված (ահ-նշանակում է զորություն, ագ՝ հուր, վ-ն գերագույնությունը հաստատող հունչարմատ է): Մեր նախնյաց՝ հետագա սերունդների մեջ էլ տարբեր ընդգրկումներով արտահայտված, ճիշտ տիեզերաճանաչողությունը նրան ասել է, որ տիեզերական բացարձակ Աստված-զորությունների (Միհր՝ Արդարադատության Աստված, Տիր՝ Իմաս-տության Աստված, Աստղիկ՝ Սիրո եւ Գեղեցկության Աստվածուհի…) մեջ մեկը՝ բացարձակ հուր-զորությունը առանցքային, գլխավոր զորութ-յուն է: Որին էլ մեր՝ անուններ տալու մեջ միշտ դիպուկ նախնիները տվել են Վահագն անունը: Այնպես որ, մեծախորհուրդ այդ անունը իրա-կան, բնական խորհուրդ արտահայտող անուն է (ի տարբերություն, ի դեպ, կրոնական անունների, որոնք առարկայազուրկ են եւ, հետեւաբար, անիմաստ), այն միշտ, ամենուր եւ ամեն ինչում արտահայտվող տիեզերական բացարձակ հուրը՝ ամենազգացական բնության տարրն է խորհրդանշում:
Թյուրիմացության տեղիք չտալու համար ճշգրտենք, որ հուրը կրակ չէ: Հուրը դրական էներգիան է, որի ուժային դրսեւորումը արարող դրա-կան կենսուժն է: Վահագնը, հետեւաբար, ողջ տիեզերական դրական էներգիան է մարմնավորում, հակառակ նույնպես բնական՝ տիեզերական բացասական է-ներգիայի, բացասական կենսուժի, որը մարմնավորում է Վիշապն ու նրա երկրային արբանյակը՝ հողի բացասական էներգիան մարմնավորող Յահվա-հը: Իսկ ինչ վերաբերում է կրակին, ապա դա հուրի անթիվ-անհամար արտահայտություններից մեկն է միայն: Ամեն ինչ ու ամենքը՝ Աստվածները, մարդիկ, կենդանիները… իր կենսէներգետիկան ունի. կրակը տվյալ վառվող մարմնի (աստղի, ատրուշանի, փայտի…) կենսէներգետիկայի արտահայտութ-յունն է միայն: Պատահական չէ, որ զրադաշտականները կրակի՝ հուրի մասնավոր արտահայտություններից մեկի պաշտամունքը հայի մեջ չկարողա-ցան մտցնել: Եվ չկարողացան, որովհետեւ հայը իր արիական ակունքներին հարազատ մնալով՝ տիեզերական հուրի՝ Վահագնի խորհրդապաշտությունն ունի:
Բնության չորս տարրերը՝ հուրը, օդը, ջուրը, հողը, ցեղերի մեջ տարբեր չափաբաժիններով են բաշխված: Հուրը արարչածին արի ցեղի մեջ ա-մենից շատ է բաշխված, նա հրածին է՝ ի տարբերություն ադամականների, ովքեր հողածին են (նրանցում հող տարրն է գերիշխող): Հետեւաբար, Վա-հագնի զգացողությունը (ու վահագնապաշտությունը) հատուկ է միայն արիներին՝ դրական էներգիայի կրոներին: Իսկ հողածինները, անգամ հողածին-արի խառնածինները, կարող են ունենալ միայն վիշապի ու նրա արբանյակների զգացողությունն ու պաշտամունքը: Քանի որ նրանք բացասական էներգիայի կրողներ են, վիշապածին, դիվածին կամ յահվեհածին են: Վահագնը միայն արիների Աստվածն է, նա է արիների արարող զորութ-յան, դրական ուժականության հովանավորը: Պատահական չէ, որ արի ցեղի բնարմատ հայի ամեն ինչը՝ կենցաղը, մշակույթը, ավանդույթներն ու սո-վորույթները, տոները, անգամ ամենօրյա բարեւը վահագնապաշտությամբ առլեցուն են:
Տիեզերքում ու բնության մեջ ամեն ինչ իր բացարձակությունը հաստատում է իր նորոգման մշտական ընթացքում: Նորոգում, որով այդ ամե-նը, նոր տեսքով, ինքն իրեն է վերադառնում ու հաստատում իր գոյությունը: Մշտական նորոգումի ու հավերժ վերադարձի այդ ընթացքը գլխավո-րապես պայմանավորված է հուրով՝ տիեզերական դրական էներգիայով:
Երկրի վրա կյանքի մշտական նորոգումն ու հավերժ վերադարձը իրականանում է տարիների հաջորդական ընթացքով: Երկրային բնական տարին, ինչպես երեխային էլ է հայտնի, սկսվում է գարնանը (գարնան առաջին օրը) եւ ավարտվում ձմռանը: Ընթացք, որը պայմանավորված է երկրի՝ արեգակի (վահագնա-կան հուրի արտահայտություններից մեկի) շուրջը պտույտով: Հետեւաբար, երեխային էլ եթե հարցնելու լինենք, թե երկրային նոր տարին երբ է սկսվում, ապա կպատասխանի՝ մարտի 21-ին (բուն հայոց տոմարով Արեգ ամսվա Արեգ օրը): Ուստիեւ՝ «մեծերի»՝ երկրային կյանքի տարրական ճանա-չողության կորստի հետեւանք է հունվարի 1-ը, ձմռան այդ օրը, նոր տարի համարելն ու տոնելը:
Սակայն, արիական հավատքում կա նաեւ տիեզերական տարի (տիեզերական գարուն, տիեզերական ձմեռ…) խորհուրդը, որն արդեն արտացոլումն է մեկ այլ իրողության՝ համաստեղության մեջ արեգակնային համակարգության պտույտով: Այդ պտույտը մեկ տիեզերական տարի է տեւում (հավասար է, ըստ հաշվարկներից մեկի, մոտ 12 հազար երկրային տարի): Հայ վահագնապատում առասպելը պատմում է (տե՛ս Արարատյան դիցաբանություն), որ ամեն տիեզերական գարնանը երկնի ու երկրի ահեղ երկունքից Վահագն է ծնվում: Ծնվում է չարի վիշապին սպանելու, նրա գարշանքից երկիրը լվալու մեծ ջրհեղեղով եւ Արարատում պահպանելու արարչազարմ աստվածամարդկանց՝ արիների ցեղը (Վահագնի ծնունդի նախանշաններն արդեն չե՞ն երե-ւում…): Վահագնը այդ իսկ պատճառով անվանվում է նաեւ Վիշապաքաղ: Երկրային կյանքի նորոգումը եւ Արարատում հայ դիցազնական ազգի հաստատումը մեր էպոսում արտահայտված է «աշխարհի քանդումի» եւ նորոգումի խորհրդում:
Վահագնը, ըստ ավանդության, ծնվում է գարնան առաջին օրը՝ Արեգի 1-ին: Եվ գարնան 1-ին օրը հայերը տոնում են Վահագնի ծնունդը՝ որպես երկրա-յին կյանքի նոր պարբերության՝ Նոր տարվա սկիզբ՝ Ամանոր: Եվ կանչում են Վահագնին, փառաբանում նրան, սպասում նրան, զորանում նրանով:
Մարտի 21-ին հայ արիական նոր տարին է: Շնորհավո՜ր: Փառք Վիշապաքաղ Վահագնին:

Քուրմ Մանուկ

* Բառը չշփոթել տեր բառով կազմված մյուս բառի հետ. այս պարագայում բառի հիմքը Իմաստության Աստված Տիրի անունն է:

«Լուսանցք» թիվ 10 (186), 2011թ.
Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում