Հայ սրբութ­յան խոր­հուր­դը – 1

Հայն ի վե­րուստ սրբութ­յան իր կա­տար­յալ ի­մաս­տա­վո­րումն է ու­նե­ցել, սրբութ­յան բարձր ճա­շա­կով է օժտ­ված ե­ղել ու սրբա­պաշտ է ե­ղել: Հա­յի՝ ի վե­րուստ ու­նե­ցած սր­­­բութ­յան պատ­կե­րա­ցու­մը, նույնն է թե՝ հայ սրբի նկա­րա­գիրն է, օ­րի­նակ, ար­տա­հայտ­ված Նա­րե­կա­ցու «Մատ­յան»-ի հե­տեւ­յալ հատ­վա­ծում՝

(Սրբե­րը,- ք. Մ.) ան­կեղ­ծութ­յուն են ամ­բող­­ջո­վին եւ լու­սա­վոր ար­դա­րութ­յուն՝

Եվ որ­քան հնա­րա­վոր է աստ­ծո մար­դուն աստ­ծուն նմա­նեց­նել,

Պար­զե­րես են նրանք եւ վար­քով, բարձր ու ան­խո­նար­հե­լի,

Նրանց կյանքն զգաստ է եւ ա­նըստգ­յուտ,

Աստ­ված­պաշ­տութ­յունն ա­մուր, ան­հեղ­լի,

Ըն­թացքն ա­րիա­կան եւ ան­կա­սե­լի,

Ճշմար­տութ­յու­նը միա­տարր եւ անցն­դե­լի,

Դի­մագ­րա­վութ­յու­նը զո­րեղ եւ ան­հաղ­թե­լի,

Տե­սո­ղութ­յու­նը պայ­ծառ եւ ա­նապ­շե­լի   Ի­մաս­տա­սի­րութ­յու­նը երկ­նա­յին եւ ան­կո­խե­լի,

Պատ­կե­րը մա­քուր եւ ա­նա­ղար­տե­լի:

Նրանց ա­նուն­նե­րը հի­շա­տա­կել եւ ա­ղոթ­քը հայ­ցել՝

Աստ­ված ինքն էր, որ մեզ սո­վո­րեց­րեց:

Բայց տե­սե՜ք, թե ինչ­պես է այ­սօր­վա՝ մե­ծա­մաս­նա­կան հա­յը իր սրբութ­յան ճա­շա­կը այ­լա­սե­րել, ու՞մ­ է նա իր սուր­բը (սրբե­րը) հա­մա­րում՝ Հա­յոց թա­գա­վո­րութ­յու­նը վե­րաց­նող­նե­րին, Հա­յաս­տան աշ­խար­հը թա­լա­նող­նե­րին ու ա­վե­րող­նե­րին, 301-ից ի վեր հա­յի գլխին հա ե­ղեռն բե­րող­նե­րին ու հա­յին իր հայ­րե­նի­քից ցի­րու­ցան ա­նող­նե­րին, հա­յին իր հայ­րե­նա­կան հա­վատ­քից ու կեն­սա­ձեւ բա­րո­յա­կա­նութ­յու­նից կտրող­նե­րին ու ու­ծաց­նող­նե­րին, նրան իր հո­գե­ւոր ու նյու­թա­կան հարս­տութ­յու­նից զրկող­նե­րին…

Պարզ է՝ սրանք բո­լո­րը այ­լազ­գի­ներ, ա­վե­լի ստույգ՝ ո­րո­շակ ազ­գա­յին ծա­գում չու­նե­ցող­ներ՝ խառ­նա­ծին­ներ, տոհ­մի­կութ­յու­նից զուրկ մար­դիկ են (ինչ­պես ա­վե­տա­րա­նիչ Պո­ղոսն է բնու­թագ­րում իս­կա­կան քրիս­տոն­յա­յին): Սրանց մա­սին ե­կե­ղե­ցին՝ մե­ծա­մաս­նա­կան հա­յի մե­ծա­գույն սուր­բը ա­սում է՝ «սուրբ են եւ վերջ»՝ նրան, որ­պես այդ ե­կե­ղե­ցու հոտ, մնում է դրանց պաշ­տել: «Վե­րին» հրա­մա­նով պաշ­տե­լով՝ մե­ծա­մաս­նա­կան հա­յը հոր­թա­յին հրճվանք է ապ­րում՝ իր հա­մար բնավ հոգ չտա­նե­լով պատ­մութ­յու­նից պար­զե­լու, թե ով­քեր են այդ «սրբե­րը», որ­տե­ղից եւ ին­չու են հայտն­վել Հա­յաս­տա­նում, ին­չե՜ր­ են ա­րել, նրանց ժա­մա­նա­կա­կից ու նրան­ցից մե­ծա­պես տու­ժած հա­յե­րը ի՜նչ­ են նրանց ու նրանց ա­րած­նե­րի մա­­սին ա­սել: Կար­ծես դրանք պա­տմութ­յու­նից դուրս ու ան­կախ են:

Դրան հա­կա­ռակ՝ այ­սօր­վա մե­ծա­մաս­նա­կան հա­յը չի տես­նում իր բուն՝ Հա­յոց սր­­բե­րին (ի­րա­կա՛ն ­Մաշ­տո­ցին…, ի­րա­կա՛ն ­Նա­րե­կա­ցուն…, ի­րա­կա՛ն Նժ­դե­հին…): Նրանց ան­գամ վա­տա­բա­րո (կռա­պաշտ, ա­ղան­դա­վո­րա­կան, ֆա­շիստ…) հա­յեր է ան­վա­նում: Պա­տա­հում է նաեւ, որ մե­րօր­յա՝ իր ազ­գա­յին դեմք-դի­մա­գի­ծը կորց­րած մե­ծա­մաս­նա­կան հա­յը եղ­ծում է իր ազ­գա­յին սրբե­րին՝ Մաշ­տո­ցին, Նա­րե­կա­ցուն, Նժդե­հին…՝ նրանց հա­­մար­յա քրիս­տո­նեա­կան քա­րո­զիչ դարձ­նե­լով: Այլ կերպ ա­սած՝ կրո­նա­կան հո­տի վե­րած­ված մե­րօր­յա մե­ծա­մաս­նա­կան հա­յի հա­մար ոչ սուր­բը, ա­վե­լին՝ ան­գամ սր­բ­ու­թ­­յան ո­խե­րիմ թշնա­մին սուրբ է, իսկ սուր­բը՝ ոչ սուրբ:

Հա­ջոր­դիվ խո­սե­լու եմ հայ մե­ծա­մաս­նա­կա­նի կող­մից մերժ­ված հայ սրբե­րի դա­սի եր­կու ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի՝ Միս­տա­կես ու Ար­ձան քրմա­պե­տե­րի մա­սին, ով­քեր ապ­րել ու ան­մա­հա­ցել են 301թ.-ին՝ Հա­յոց մեծ հայ­րե­նա­կա­նին: Քա­նի որ հա­յի ըն­կալ­մամբ սուր­բը «հա­վեր­ժի ճամ­փորդ» լի­նե­լու հետ մեկ­տեղ նաեւ պատ­մութ­յան ծնունդ է, մի քա­նի խոսք 301-ի պատ­մութ­յու­նից:

Շա­րու­նա­կե­լի

Քուրմ Մա­նուկ

«Լու­սանցք» թիվ 9 (230), 2011թ.