Հա­յաս­տա­նը՝ ռազ­մա­քա­ղա­քա­կան կենտ­րոն

Մոսկ­վան նաեւ փոր­ձում է բա­րե­լա­վել հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը Բա­ք­­վի հետ, բայց գի­տակ­ցում է, որ Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սում իր ա­մե­նավս­տա­հե­լի գոր­ծըն­կե­րը Ե­րե­ւանն է, ու հա­ճա­խա­կի խա­ղե­րը Բաք­վի կամ Ան­կա­րա­յի հետ Հա­յա­ս­­տա­նին գու­ցե մղեն Ա­րեւ­մուտք, եւ Ռու­սաս­տա­նը կորց­նի իր միակ դաշ­նակ­ցին Կով­կա­սում: Պա­տա­հա­կան չէ, որ ո­րոշ ռուս վեր­­լու­ծա­բան­ներ ա­ռա­ջար­կում են Ադր­բե­ջա­նի՝ շատ թանկ գնով տր­­ա­­մադ­րած Գա­բա­լա­յի ռա­դիո­տե­ղո­րո­շիչ կա­յա­նի փո­խա­րեն նոր կա­յան կա­ռու­ցել Հա­յաս­տա­նում:

Աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան զար­գա­ցում­նե­րը ինչ­պես Կով­կա­սում, այն­պես էլ Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քում կա­րող են է­լի՛ մե­ծաց­նել Հա­յաս­տա­­նի կշի­ռը, իսկ մա­յի­սին կա­յա­նա­­լիք ընտ­րութ­յուն­նե­րի հա­ջող ըն­թաց­­քը կբարձ­րաց­նի երկ­րի վար­կա­նի­շը մի­ջազ­գա­յին բո­լոր հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րում:

Տե­սա­կետ­ներ կան նաեւ, որ Հա­­­­յաս­տա­նը ռազ­մա­կան ա­ռու­մով ա­վե­լի շատ բան ու­նի ա­ռա­ջար­կե­լու Ռու­սաս­տա­նին, քան Ադր­բե­ջա­նը, եւ այս հա­մա­տեքս­տում կա­րե­ւոր­վում է նաեւ Ի­րա­նի հար­ցը: ՀՀ ­վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յա­նը վեր­­ջերս հայ­տա­րա­րեց, թե ՀՀ­ եւ ՌԴ­ աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան հե­տա­քրք­­րութ­յուն­նե­րը հա­մընկ­նում են, մենք ու­նենք ընդ­հա­նուր տե­սա­կետ այն ա­մե­նի մա­սին, ին­չը տե­ղի է ու­նե­նում աշ­խար­հում եւ տա­րա­­ծաշր­ջա­նում»:

Ան­շուշտ, Ռու­սաս­տա­նն­ ԱՊՀ եր­կր­­նե­րի մեջ գե­րակ­շիռ դեր ու­նի, սա­­կայն Ե­րե­ւա­նը պետք է վստա­հե­լի գոր­ծըն­կե­րութ­յուն տես­նի նաեւ  ԱՊՀ մյուս երկր­նե­րի կող­մից: Այդ ա­­ռու­մով կարճ ժա­մա­նակ ա­ռաջ ՀՀ­ ԱԺ նա­խա­գահ Սամ­վել Նի­կո­յա­նի գլխա­վո­րած խորհր­դա­րա­նա­կան պատ­վի­րա­կութ­յու­նը Ալ­մա­թի­ում մի շարք երկ­կողմ հան­դի­պում­ներ է ու­նե­ցել:

Հա­յաս­տանն աշ­խու­ժաց­րել է շփում­նե­րը նաեւ նախ­կին խորհր­դա­յին մերձ­բալթ­յան եւ ա­րե­ւել­յան Եվ­րո­պա­յի սոց­ճամ­բա­րի երկր­նե­րի հետ, ին­չը կա­րե­ւոր քայլ է Ա­րեւ­մուտք-Ա­րե­ւելք խաչ­մե­րու­կում մնա­լու հա­մար:

ՀՀ­ ԱԳ նա­խա­րար Էդ­վարդ Նալ­բանդ­յա­նը հայ­տա­րա­րել է, որ մեր եր­կի­րը պատ­վով է ըն­դու­նել ՄԱԿ-ի կա­նո­նադ­րութ­յամբ ստանձ­նած պար­տա­վո­րութ­յուն­նե­րը եւ ա­ռաջ­նորդ­վե­լով հա­մա­մարդ­կա­յին ար­ժեք­նե­րով ու խա­ղաղ հա­մա­կե­ցութ­յան հիմ­նա­րար գա­ղա­փա­րով է մի­ա­ցել միա­վոր­ված ազ­գե­րի ըն­տա­նի­քին: Հա­յաս­տանն իր շա­րու­նա­կա­կան նպաստն է բե­րել ՄԱԿ-ի նպա­տակ­նե­րի ի­րա­կա­նաց­մա­նը՝ մի­ջազ­գա­յին խա­ղա­ղութ­յան եւ ան­վ­­տան­գութ­յան պահ­պան­մա­նը, խա­ղաղ մի­ջոց­նե­րով եւ մի­ջազ­գա­յին ի­րա­վուն­քի սկզբունք­նե­րի հի­ման վրա վե­ճե­րի կար­գա­վոր­մա­նը, ժո­ղո­վուրդ­նե­րի ի­րա­վա­հա­վա­սա­րութ­յան եւ ինք­նո­րոշ­ման ի­րա­վուն­քի հարգ­ման հի­ման վրա պե­տութ­յուն­նե­րի մի­ջեւ բա­րե­կա­մա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի զար­գաց­մա­նը, տն­­տե­սա­կան, սո­ցիա­լա­կան, մշա­կու­­թա­յին եւ մար­դա­սի­րա­կան խնդիր­նե­րի լուծ­ման ուղ­ղութ­յամբ մի­ջազ­գա­յին հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յա­նը, մար­­­դու ի­րա­վունք­նե­րի ու հիմ­նա­րար ա­զա­տութ­յուն­նե­րի նկատ­մամբ հար­գան­քի խթան­մա­նը:

Պաշ­տո­նա­կան Ե­րե­ւա­նը նաեւ հայ­տա­րա­րել է, որ շա­րու­նա­կե­լու է իր ակ­տիվ

ներգ­րավ­վա­ծութ­յու­նը ՄԱԿ-ի գոր­­ծու­նեութ­յա­նը՝ մի­ջազ­գա­յին հան­­րութ­յան հա­մա­տեղ ու­ժե­րով նպաս­տե­լով մարդ­կութ­յան առ­ջեւ ծա­ռա­ցած մար­տահ­րա­վեր­նե­րի դի­մագ­րավ­մանն ու խնդիր­նե­րի լուծ­մա­նը, մարդ­կութ­յան հա­մար ա­ռա­վել խա­ղաղ, ան­վ­­տանգ, ա­պա­հով եւ ար­ժա­նա­պա­տիվ ա­պա­գա­յի կերտ­մա­նը:

Մեր երկ­րի մի­ջազ­գա­յին ձեռք­բե­րում­նե­րի ու դիր­քե­րի ամ­րապնդ­ման եւ ա­ռա­վել զո­րաց­ման նպա­տա­կով անհ­րա­ժեշտ է հա­մա­հայ­կա­կան մի­ջազ­գա­յին ռազ­մա-քա­ղա­քա­կան ծրագ­րեր ա­ռա­ջար­կել, ո­ր­­ոնք տա­րա­ծաշր­ջա­նում քայլ առ քայլ կնպաս­տեն հայ­կա­կան շա­հե­րի ու նպա­­­տա­կ­­նե­րի հաղ­թա­նա­կին եւ մեր եր­կի­րը կդարձ­նեն տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին կենտ­րոն: Ին­չու չէ, նաեւ հա­մաշ­պար­հա­յին կենտ­րոն…

 
Հայկ Թոր­գոմ­յան

* * *

Գրեթե ռազմական իրավիճակ –

Պատերազմներ ծնող տարածաշրջանը

ԻԻՀ նա­խա­գահ Մահ­մուդ Ահ­մա­դի­նե­ջա­դը նշել է, թե «մեր թշնա­մի­նե­րն­ ու­զում են պատ­ժա­մի­ջոց­ներ կի­րա­ռել ի­րա­նա­կան նավ­թի դեմ, որ­պես­զի զրկեն մեզ վաս­տա­կել, բայց ներ­կա­յումս մենք մեր տրա­մադ­րութ­յան տակ ու­նենք ար­ժույ­թի այն­քան մեծ պա­հուստ­ներ, որ ե­թե 3 տար­վա ըն­թաց­քում ան­գամ մեկ բա­րել նավթ էլ չվա­ճառ­վի՝ եր­կի­րը դրա­նից չի տու­ժի»: Ա­վե­լի վաղ՝ երկ­րի նավ­թի նա­խա­րար Ռոս­տամ Գա­սե­մին հայտ­նել էր այն մա­սին, որ մո­տա­կա օ­րե­րին Ի­րա­նը կդա­դա­րեց­նի նավթ ար­տա­հա­նել եվ­րա­գո­տու երկր­ներ: Իսկ Եվ­րա­միութ­յու­նը ո­րո­շել էր հու­լի­սի 1-ից ամ­բող­ջութ­յամբ դա­դա­րեց­նել ի­րա­նա­կան նավ­թի ար­տա­հա­նու­մը եվ­րո­պա­կան երկր­ներ:

Ա­ր­­եւ­մուտ­քը չի ցան­կա­նում նա­հան­ջել եւ Ի­րան-ԱՄՆ բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի ձա­խո­ղու­մը կա­րող է ար­դեն վճռո­րոշ լի­նել, իսկ Վա­շինգ­տո­նը, ըստ «The New York Times»-ի, ար­դեն սահ­մա­նել է իր պա­հանջ­նե­րը. «ԱՄՆ նա­խա­գահ Բա­րաք Օ­բա­մա­յի վար­չա­կազմն ու նրա եվ­րո­պա­կան դաշ­նա­կից­նե­րը ծրագ­րա­վո­րում են նոր բա­նակ­ցութ­յուն­ներ սկսել Ի­րա­նի հետ՝ պա­հան­ջե­լով ա­պա­մոն­տա­ժել ոչ վաղ անց­յա­լում խոր գետ­նի տակ կա­ռուց­ված Ֆոր­դոո­ւի մի­ջու­կա­յին օբ­յեկ­տը: Նաեւ մտա­դիր են պա­հան­ջել բարձր հարս­տաց­ված ու­րա­նի, ո­րը ծա­ռա­յում է որ­պես մի­ջու­կա­յին ռեակ­տոր­նե­րի վա­ռե­լիք, ար­տադ­րութ­յան դա­դա­րե­ցում եւ որ­պես­զի այդ վա­ռե­լի­քի պա­շար­ներն Ի­րա­նի տա­րած­քից դուրս բեր­վեն»:

Ի­րա­նի ղե­կա­վար­նե­րի հա­մար դժվար կլի­նի ըն­դու­նել այս ա­ռա­ջարկ­նե­րը, քա­նի որ նրանք փոր­ձում են ու­ժեղ ե­րե­ւալ այս քա­ղա­քա­կան պայ­քա­րում: Ուս­տի բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի արդ­յուն­քը կամ ձա­խո­ղու­մը կա­րող է լուրջ հե­տե­ւանք­ներ ու­նե­նալ: Ե­թե Ի­րա­նը հրա­ժար­վի ա­մե­րիկ­յան եւ եվ­րո­պա­կան պա­հանջ­նե­րից, ա­պա ԱՄՆ-ն ­Պար­սից Ծո­ցում ճգնա­ժա­մի ա­ռաջ կկանգ­նի, քան­զի ռազ­մա­կան մի­ջամ­տութ­յու­նը հա­կա­դարձ­վե­լու մեծ հե­ռան­կար ու­նի, ու պա­տե­րազ­մը ոչ միայն երկ­կող­մա­նի, այ­լեւ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին լուրջ վտանգ կներ­կա­յաց­նի: Ի­րա­նա­կան կամ սի­րիա­կան պա­տե­րազմ­նե­րը կա­րող են բոր­բո­քել տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին այլ պա­տե­րազմ­ներ եւս:

Վեր­ջերս սի­րիա­կան բա­խում­ներ ե­ղան թուր­քա­կան սահ­մա­նի մոտ, ին­չը կա­րող է տա­րա­ծա­կան բնույթ ստա­նալ, քան­զի քր­­դե­րը ոչ միայն Սի­րիա­յում, այ­լեւ Թուր­քիա­յում, Ի­րա­քում եւ Ի­րա­նում ցան­կա­նում են ան­կա­խա­կան շար­ժում­ներ սկսել: Թուր­քիան եւս, քրդե­րից ոչ պա­կաս, տա­րածք­ներ կոր­զե­լու ա­խոր­ժակ ու­նի Սի­րիա­յից եւ Ի­րա­քից, ին­չը այ­լեւս չի թաքց­նում: Թուր­քիա­յի եւ Սի­րիա­յի սահ­մա­նում սկսված փոխհ­րաձ­գութ­յան պատ­ճա­ռով զո­հեր ե­ղան եւ ան­գամ ԱԳ նա­խա­րար Ահ­մեդ Դա­վու­թօղ­լուն ընդ­հա­տեց Չի­նաս­տան կա­տա­րած այ­ցը եւ շտապ վե­րա­դար­ձավ Ան­կա­րա: Թուր­քիան մերթ ընդ մերթ Ի­րաք է ներ­խու­ժում իբր քրդե­րին պատ­ժե­լու հա­մար, սա­կայն նման քայ­լը Սի­րիա­յի նկատ­մամբ կա­րող է հան­գեց­նել պա­տե­րազ­մի՝ ­Թուր­քիա­յի եւ Սի­րիա­յի մի­ջեւ:

Այս դեպ­քում մեկ ան­գամ չէ, որ Թեհ­րա­նը զգու­շաց­րել է, թե կհար­վա­ծի Թուր­քիա­յին, հատ­կա­պես այդ երկ­րի տա­րած­քում գտնվող ՆԱ­ՏՕ-ա­կան հե­նա­կե­տե­րին: Պա­ղես­տի­նի «Հա­մաս»-ը եւ Լի­բա­նա­նի «Հիզ­բալ­լահ»-ը եւս հայ­տա­րա­րել են, որ այդ դեպ­քում կմաս­նա­կցեն պա­տե­րազ­մին: «Հա­­­մաս»-ը ան­գամ ցու­ցադ­րա­բար վեր­ջերս մա­հա­պատ­ժի է են­թար­կել Իս­րա­յե­լի հետ հա­մա­գոր­ծակ­ցած մի պա­ղես­տին­ցու՝ իր մտադ­րութ­յուն­նե­րը հա­վաս­տե­լու հա­մար:

Այս ա­մե­նը վկա­յում է, որ Ի­րա­նի կամ Սի­րիա­յի դեմ պա­տե­րազ­մը ի­րա­պես ծա­վա­լում­ներ կու­նե­նա: Չի բա­ցառ­վում, որ Ադր­բե­ջա­նը եւս փոր­ձի հար­ցեր ա­ռա­ջաց­նել, եւ կսրվի նաեւ Ար­ցա­խի խնդի­րը: Իսկ հայ-ադր­բե­ջա­նա­կան նոր բա­խու­մը կա­րող է նաեւ պա­տե­րազ­մի վե­րած­վել, ին­չը ծա­վալ­վե­լու դեպ­քում կներ­քա­շի Ռու­սաս­տա­նին ու Թուր­քիա­յին նույն­պես:

ՄԱԿ-ի նախ­կին գլխա­վոր քար­տու­ղար Քո­ֆի Ա­նա­նը փոր­ձեց Սի­րիա­յում բռնութ­յուն­նե­րի դա­դա­րեց­մանն ուղղվ­ած քայ­լեր ա­նել, սա­կայն ան­հա­ջո­ղութ­յան մատն­վեց, նա ո­չինչ չկա­րո­ղա­ցավ փո­խել: ՄԱԿ-ի ա­րա­բա­կան երկր­նե­րի Լի­գա­յի հա­տուկ բա­նագ­նա­ցը սա­կայն շա­րու­նա­կում է բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րը:

Իսկ ԱՄՆ պետ­քար­տու­ղար Հի­լա­րի Քլին­­թո­նը Մոսկ­վա­յին մե­ղադ­րել է այն բա­նի հա­մար, որ Սի­րիա­յի նա­խա­գահ Բա­շար ալ-Ա­սա­դը մինչ օրս իշ­խա­նութ­յան ղե­կին է: «Մեզ միա­նա­լու եւ ո­րո­շա­կի կա­ռու­ցո­ղա­կան մի­ջոց­ներ ձեռ­նա­կե­լու նրանց (Ռու­սաս­տա­նի) մեր­ժու­մը թույլ է տա­լիս Ա­սա­դին մնալ իշ­խա­նութ­յան ղե­կին՝ լի­նե­լով բա­վա­կա­նին զին­ված, միա­ժա­մա­նակ հնա­րա­վո­րութ­յուն ու­նե­նա­լով ան­տե­սել սե­փա­կան ժո­ղովր­դի, տա­րա­ծաշր­ջա­նի եւ մի­ջազ­գա­յին հան­րութ­յան պա­հանջ­նե­րը»,- ա­սել է պետ­քար­տու­ղա­րը՝ հա­վե­լե­լով որ Սի­րիա­յում քա­­ղա­քա­ցիա­կան պա­տե­րազ­մի վտանգ կա:

Այս ա­ռու­մով ի­րա­պես նշա­նա­կա­լից են Ե­րե­ւա­նի ար­տա­քին քա­ղա­քա­կան ձեռք­բե­րում­նե­րը, ին­չն­ ա­ռա­ջըն­թաց է ար­ձա­նագ­րել ինչ­պես ՌԴ­-ի, այն­պես էլ Ա­րեւ­մուտ­քի հետ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րում: ՀՀ ­նա­խա­գա­հը, վար­չա­պե­տը, ԱԳ եւ ՊՆ ­նա­խա­րար­նե­րը հան­դի­պում­ներ են ու­նե­նում այդ բո­լոր ուղ­ղութ­յուն­նե­րով եւ ինչ­պես Մոսկ­վա­յի, այն­պես էլ Վա­շինգ­տո­նի ու Բրյու­սե­լի նկատ­մամբ տար­վում է փոխլ­րաց­ման քա­ղա­քա­կա­նութ­յուն:

Ար­ման Դավթ­յան

«Լու­սանցք» թիվ 13 (234), 2011թ.