Գե­նա­խեղ­մա՞ն­ առ­կա­յութ­յուն

«Ա­յո, սահ­մա­նը քա­ղա­քա­կան նկա­տա­ռում­նե­րով փակ է, բայց մեր սրտերն են բաց: Հա­յե­րը ցե­ղաս­պա­նութ­յու­նից մնա­ցած մեծ սպի­ներ ու­նեն, սա­կայն դա մեզ չի խան­գա­րում նա­յել ա­պա­գա­յին: Թշնա­ման­քի զգա­ցումն ա­նի­մաստ է, նոր սե­րունդն այ­լեւս չի մտա­ծում հին սե­րուն­դի նման: Ա­յո, Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յու­նը հսկա ցավ է պատ­ճա­ռել հայ ժո­ղովր­դին, սա­կայն այն չի կա­րող կան­խել դե­պի ա­պա­գա նա­յե­լու մեր ձգտու­մը»:

Աշ­խար­հահռ­չակ դու­դու­կա­հար Ջի­վան Գաս­պար­յա­նը մի ա­ռի­թով ա­սել էր, թե դեմ չէ Թուր­քիա­յում հա­մեր­գին, ո­րով­հե­տեւ մշա­կույ­թը քա­ղա­քա­կա­նութ­յան հետ չի խառ­նում:

Ռու­բեն Հախ­վերդ­յանն էլ մեկ այլ ա­ռի­թով նշել էր, թե գնա­հա­տում է թուրք մտա­վո­րա­կան­նե­րի՝ եր­կու երկր­նե­րի հաշ­տեց­մանն ուղ­ղ­­ված քայ­լե­րը. «Ե­կեք հե­ռու մնանք ազ­գայ­նա­մո­լութ­յու­նից: Ազ­գայ­նա­մո­լութ­յու­նը թու­նա­վո­րում է բո­լո­րիս»: Ու հա­վե­լել՝ «հա­զար տգետ հա­յի չեմ փո­խի մեկ կիրթ թուր­քի հետ»:

Այս­պես են խո­սում մեր մշա­կույ­թի ո­լոր­տի գոր­ծիչ­նե­րը: Չնա­յած Նու­նե Ե­սա­յա­նին հարկ է մե՜ծ ­վե­րա­պա­հու­մով մո­տե­նալ՝ նրան կցե­լով ոչ թե մշա­կույ­թին, այլ «շոու բիզ­նե­սին»՝ ցու­ցադ­րան­քի ո­լոր­տին: Ին­չե­ւէ, ցու­ցադ­րանքն էլ յու­րօ­րի­նակ մշա­կույթ է, ուս­տի ընդ­հան­րա­կան դի­տար­կում կա­նենք՝ անց­նե­լով բուն նյու­թին՝ հենց ընդ­հա­նուր-ե­րե­ւու­թա­կան, ոչ թե անձ­նա­վոր­ված խո­սե­լով:

Մի բան հաս­տատ է. մեր մշա­կույ­թի ո­լոր­տի գոր­ծիչ­նե­րին (բա­ցա­ռութ­յուն­նե­րին խո­րա­պես հար­գում եմ) հա­կա­ցուց­ված է բե­րան­նե­րը բա­ցել, իսկ դրա­նից ա­ռաջ՝ հա­կա­ցուց­ված է հարս­տա­նա­լը: Ո­րով­հե­տեւ նրանք քա­նի դեռ սո­ված են, հայ­րե­նա­սեր են, հենց հարս­տա­նում են՝ մո­ռա­նում են հայ­րե­նիք ու պա­տիվ: Հի­շում ենք՝ աստ­ղե­րի մեծ մա­սը ցու­ցադ­րան­քի ո­լորտ մտավ հենց ա­ռա­վե­լա­պես հայ­րե­նա­սի­րա­կան եր­գե­րով: Ե­թե նրան(ց) քը­նը­նենք նրա(նց) իսկ տրա­մա­բա­նութ­յամբ, ու­րեմն ինքն (ի­րենք) այն ժա­մա­նակ հին սե­րունդ էր(էին), իսկ հի­մա՝ նոր: Նոր է, ու հաս­կա­նում է, որ թշնա­ման­քի զգա­ցումն ա­նի­մաստ է: Այ­սինքն՝ ա­նի­մաստ է ա­տել այն թշնա­մուն, ով քեզ­նից խլել է պատ­մա­կան հայ­րե­նիք, տուն, տեղ, ըն­տա­նիք:

Ընդ­հան­րա­պես սա նշա­նա­կում է, որ այս ձե­ւով խո­սող­նե­րի… ոչ միայն սիրտն է բաց (հա­վե­լենք «բա­ցութ­յան» կար­կա­ռուն ներ­կա­յա­ցու­ցիչ գեոր­գի­վան­յա­ննե­րին,  ադր­բե­ջա­նա­սի­րութ­յամբ ու հրա­պա­րա­կավ չար­տա­հայտ­վող, բայց գոր­ծող այլ թրքա­սեր­նե­րի): Այս օ­րե­րին շա­տե­րը մեկ­նա­բա­նե­ցին, ու­րեմն՝ չկա ազ­գա­յին ար­ժա­նա­պատ­վութ­յուն, պա­տիվ, հպար­տութ­յուն: Ես մի փոքր այլ կերպ կբա­ցատ­րեմ: Երբ քեզ­նից խլում են ա­մեն ինչ, դու ջար­դա­րա­րի հան­դեպ միայն զգում ես թշնա­մութ­յուն, ին­չը բնա­կան է ու մարդ­կա­յին: Իսկ երբ քեզ­նից խլում են հայ­րե­նիքդ ու ոչն­չաց­նում ցեղդ, դու ցե­ղաս­պա­նի հան­դեպ զգում ես թշնա­մութ­յուն, ո­րը, փո­խանց­վե­լով սերն­դե­սե­րունդ, ար­դեն գե­տե­նի­կո­րեն է ամ­րագր­վում, ին­չը ուչ միայն նույն­պես բնա­կան է ու մարդ­կա­յին, այ­լեւ՝‘ազ­գա­յին: Իսկ ե­թե ժա­մա­նա­կին քո նախ­նին թուր­քի առ­ջեւ ոչ միայն սիրտն է հա­ճույ­քով բա­ցել… ու մի խոս­քով տե­ղի է ու­նե­ցել գե­նա­խե­ղում, ու ո­րի պտղի ծնվելն էլ թույլ է տրվել, ա­պա տա­րի­ներ անց հնա­րա­վոր է, որ խեղ­ման հե­տե­ւան­քը ժայթ­քի, խո­սի բո­լո­րի՝ հին ու նոր սե­րունդ­նե­րի փո­խա­րեն՝ ընդ ո­րում՝ հնի ու նո­րի տե­ղերն էլ խառ­նած: Բա­ցա­տ­­րութ­­յունս հաս­տատ գի­տա­կան չէ (ես գիտ­նա­կան չեմ), բայց ա­սա­ծիս գի­տա­կան հիմ­նա­վո­րու­մը հո­գե­բան­ներն ու գե­նե­տի­կա­յով զբաղ­վող­նե­րը վստա­հա­բար կա­րող են տալ:

Այս ան­հե­թե­թութ­յուն­նե­րից ու ժայթ­քում­նե­րից խու­սա­փե­լու հա­մար մեր մշա­կույ­թի ո­լոր­տի գոր­ծիչ­նե­րը պի­տի հաս­կա­նան, որ ի­րենց ար­գել­ված է, կրկնենք, բե­րան բա­ցե­լը: Այն պարզ պատ­ճա­ռով, որ ի­րենք դեռ չեն հաս­կա­ցել, որ մշա­կույ­թը ա­մե­նա­մեծ քա­ղա­քա­կա­նութ­յունն է: Ու դրա հա­մար է, որ երբ մշա­կույ­թը քա­ղա­քա­կա­նութ­յան հետ չխառ­նո­ղը բե­րա­նը բա­ցում է, ա­ռանց չա­փա­զան­ցութ­յան, լացս գա­լիս է: Նա պի­­տի նվա­գի, նրա նվա­գում այն­քա՜ն ­հայ­կա­կան պատ­մութ­յուն կա ու այն­քա՜ն ­ճիշտ մա­տուց­ված: Իսկ երբ բե­րա­նը բա­ցում է՝ մտա­ծում ես՝ գու­ցե սա այն նվա­գո­ղը չէ՞:

Կամ՝ շատ եմ սի­րում հե­ղի­նա­կա­յին երգ­չի ստեղ­ծա­գոր­ծութ­յուն­նե­րը, բայց երբ նա մեր հայ­րե­նի­քը մեզ­նից խլած թշնա­մուն ա­տե­լը հա­մա­րում է ազ­գայ­նա­մո­լութ­յուն, մտա­ծում ես՝ սա ինչ­պե՞ս­ է եր­գեր գրում, երբ բա­ռի հար­գը չգի­տի: Իսկ երբ հա­զար տգետ հա­յին մեկ կիրթ թուր­քի հետ չի փո­խում, ա­կա­մա հի­շում եմ, թե ինչ­պես թուր­քի կրթվա­ծութ­յա­նը հա­­վա­տա­լով՝ Զոհ­րա­պը կիրթ-կիրթ մորթ­վեց:

Հի­մա մաս­նա­գետ­նե­րին եմ ու­զում հարց­նել. ի՜նչ­ է կա­տար­վում, գե­նա­խե­ղու՞մ­ է ջրի ե­րես դուրս գա­լիս, թե՞ բո­լո­րո­վին այլ ե­րե­ւույթ է, ո­րի ծագ­ման պատ­ճառ­նե­րը հայտ­նի չեն: Տաս­նամ­յակ­նե­րով նույն դա­սը սեր­տել չկա­րո­ղա­նա­լը, թշնա­մու հան­դեպ տա­րօ­րի­նակ ձգտու­մը ին­չի՞ հե­տե­ւանք է:

Դեմ­նե­րը բե­րան­կա­պիչ­նե­րով առ­նել է պետք,

այ­լա­պես մշա­կույ­թի մեր՝ ի­րա­պես ար­ժա­նա­վոր գոր­ծիչ­նե­րը, գլխնե­րիս ա­կա­մա կա­­րող են մշա­կու­թա­յին այն­պի­սի ա­ղետ բե­րել, ո­րի առ­ջեւ վա­ղը կչո­­քեն հա­ջո­ղած քա­ղա­քա­կա­նութ­յունն էլ, տնտե­սութ­յունն էլ:

Աստ­ղի­նե Քա­րամ­յան

Հ.Գ.  – Ի դեպ, ե­թե «Հու­րի­եթ»-ը թուր­քա­վա­րի ա­ղա­վա­ղել է երգ­չու­հու խոս­քե­րը, ա­պա մենք մեծ հա­ճույ­քով կար­ծար­ծենք նրա տե­սա­կե­տը եւ բա­ցատ­րութ­յու­նը:

*  *  *
Նա­խազ­գու­շա­կան բե­րան­կա­պիչ­ներ

Հա­մաշ­խար­հա­յին գե­ղեց­կութ­յան եւ նո­րա­ձե­ւութ­յան լի­գա­յի, «Միսս եւ միստր աշ­խարհ» մի­ջազ­գա­յին կազմ­կո­մի­տեի նա­խա­գահ Ա­շոտ Խա­չատր­յա­նի կող­մից Թուր­քիա­յի Մուղ­լա նա­հան­գի Բոդ­րու­մի շրջա­նում կազ­մա­կերպ­վել է «Miss World League Of Beauty and Fashion 2012 մրցույ­թ»-ը, ո­րին մաս­նակ­ցում է նաեւ ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Հա­յաս­տա­նից:

Թուր­քա­կան «Posta»-ի փո­խանց­մամբ՝ Բո­դ­­րու­մում անց­կաց­վող մրցույ­թին մաս­նակ­ցում են 22 երկր­նե­րի գե­ղեց­կու­հի­ներ, ո­րոնց հաղ­թո­ղը հնա­­րա­վո­րութ­յուն կստա­նա մաս­նակ­ցել Աշ­խար­հի գե­ղեց­կութ­յան մրցույ­թին:

Ժա­մա­նա­կին, մի 7-8 տա­րի ա­ռաջ հիշ­յալ Ա. Խա­չատր­յա­նը կազ­մա­կեր­պում էր «Միսս եւ միստր ման­­կա­պար­տեզ», «միսս եւ միս­տր… հրաշք, փոք­րիկ» ու զա­­նա­զան այլ մր­­ցույ­թ­­ներ: Ու դա էր նրա գոր­­­ծու­նեու­թյան սանդ­ղա­չա­փը: Հի­մա ան­ցել է ա­վե­լի մեծ մաս­շտաբ­նե­րի, ա­սել է թե՝ ոտ­քը մեկ­նել է ոչ իր վեր­մա­կի ուղ­ղութ­յամբ ու չա­փով, ին­չը են­թադ­րում է, որ սա էլ կա­րող է հան­կարծ ինչ-ինչ հայ­տա­րա­րութ­յուն­ներ ա­նել ու հե­տո՝ շա­տե­րի պես թե՝ կգամ Հա­յաս­տան, կբա­ցատ­րեմ, թե ին­չի եմ ա­սել:

Իսկ բա­ցատ­րել պետք չէ, պար­զա­պես անհ­րա­ժեշտ է, ինչ­պես թեր­թի այս թո­ղարկ­ման մեկ այլ նյու­թում ա­սա­ցինք, բե­րան­կա­պիչ գոր­ծա­ծել՝ նա­խա­­­զգու­շա­կան նկա­տա­ռում­նե­րով:

Սեփ. լրատ­վութ­յուն

«Լու­սանցք» թիվ 18 (239), 2011թ.