Բա­քուն՝ ա­ռանց գեր­գոր­ծո­նի


Ըստ մի­ջազ­գա­յին զլմ-­նե­րի, նավ­թի գնե­րի ան­կումն Ադր­բե­ջա­նին խո­ցե­լի է դարձ­րել: Ադր­բե­ջա­նը նավ­թի գնե­րի ի­ջեց­ման պա­տ­­ճա­ռով շա­րու­նա­կում է «ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան» ա­մե­նա­տար­բեր ճն­­շում­նե­րի են­թարկ­վել: Այս մա­սին հա­վաս­տում են նաեւ մի­ջազ­գա­յին վար­կա­նի­շա­յին գոր­ծա­կա­լութ­յան զե­կույ­ցի արդ­յունք­նե­րը:

Սույն գոր­ծըն­թաց­նե­րը վատ հե­տե­ւանք­ներ կու­նե­նան, ինչ­պես 2009թ. նավ­թի գնե­րի ան­կու­մն­ ա­ռա­ջաց­րեց: Զե­կույ­ցում նշվում է, որ Ադր­բե­­ջա­նում նավ­թի արդ­յու­նա­հան­ման ծա­վալ­նե­րը վեր­ջին 10 տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում հան­գեց­րել են ՀՆԱ-ի զգա­լի ա­ճին այն պատ­ճա­ռով, որ նավ­թա­յին ե­կա­մուտ­նե­րը ուղղ­վում էին Ադր­բե­ջա­նի տնտե­սութ­յան մեջ պե­տա­կան ներդ­րում­նե­րի տես­քով:

Սա էր պատ­ճա­ռը, որ դեռ ապ­րի­լին Ադր­բե­ջա­նի նա­խա­գահ Իլ­համ Ա­լիե­ւի Պրա­հա այ­ցի օ­րը Չե­խիա­յի հայ հա­մայն­քը պաս­տառ­ներ էր պար­զել՝ «Ժո­ղովր­դա­վա­րութ­յու­նը նավ­թից թանկ է»: Չնա­յած տե­ղա­ցող հոր­դա­ռատ ան­ձ­­րեւ­ին, չե­խա­հայ հա­մայն­քի մի քա­նի տասն­յակ ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներ բո­ղո­քի ցույց կազ­մա­կեր­պե­ցին նաեւ Ա­լիե­ւի կե­ցա­վայ­րի առ­ջեւ՝ պար­զե­լով նաեւ «Ա­լիե­ւը՝ բռ­­նա­կալ է», «Հա­յատ­յա­ցութ­յու­նը Ա­դր­­բե­ջա­նի քա­ղա­քա­կա­նութ­յունն է» եւ նման այլ կար­գա­խոս­նե­րով պաս­տառ­ներ:

Իսկ Բաք­վում կա­յա­ցավ մի այս­­պես կոչ­ված գի­տա­ժո­ղով, ո­րը նվիր­ված էր ադր­բե­ջան­ցի 2009-2013թթ. Ադր­բե­ջա­նի բո­լոր շրջան­նե­րի սո­ցիալ-տնտե­սա­կան զար­գաց­ման պե­տա­կան ծրագ­րի ի­րա­կա­նաց­մա­նը: «Նավ­թա­կեր» պաշ­տոն­յա­նե­րի այս հա­վա­քը մա­մու­լը մե­ծա­մա­սամբ վեր­նագ­րեց՝ «Թղ­­թա­բա­նութ­յան բնա­գա­վա­ռում Ադր­բե­ջա­նը նմա­նը չու­նի»:

Ա­լիե­ւի ե­լույ­թի բո­վան­դա­կութ­յունն ան­գամ ծի­ծաղ է ա­ռաջ բե­րել ադր­բե­ջան­ցի ըն­թեր­ցող­նե­րի մոտ: Ան­գամ փա­ռա­պանծ կո­մու­նիզ­մի գնա­ցող հե­ռա­վոր Սի­բի­րի գյու­ղե­րից ո­րե­ւէ մե­կի գյու­ղա­պե­տը այ­սօ­րի­նակ ե­լույթ չէր ու­նե­նա:

Ի դեպ, այս­տեղ էր, որ Իլ­համ Ա­լիե­ւը եւս մեկ ան­գամ Հա­յաս­տանն ու հա­յե­րին հռչա­կեց թիվ 1 թշնա­մի: Բայց կրտսեր Ա­լիե­ւի հոր՝ Հեյ­դա­րի խորհր­դա­կան Վա­ֆա Գու­լու­­զա­դեն կար­ծես հա­մա­ձայն չէ կրտսեր Ա­լիե­ւի տե­սա­կե­տին, նա Ադր­բե­ջա­նի թիվ 1 թշնա­մի է հա­­մա­րում Ռու­սաս­տա­նին:

Այս­պես Ադր­բե­ջա­նին եւ նրա իշ­խա­նութ­յա­նը փա­ռա­բա­­նե­լով, կո­չե­րով գի­տա­ժո­ղով անց­կաց­նե­լով, նա­եւ թշնա­մի հա­յե­րի ու ռու­ս­­նե­րի վրա ծղրտա­լով՝ Բա­քուն փոր­ձում է սե­փա­կան ժո­ղովր­դից հե­ռու պա­հել Չե­խիա­յի մայ­րա­քա­ղա­քում հա­յե­րի պար­զած կար­գա­խո­սի այն ճշմար­տա­ցիութ­յու­նը, որ «Ժո­ղո­­վր­­դա­վա­րութ­յու­նը նավ­թից թանկ է»: Եվ ան­գամ Ադր­բե­ջան-Իս­­րա­յել ռազ­մա­կան հա­մա­գոր­ծա­կ­­ցութ­յու­նը չի կա­րո­ղա­նում ան­տե­սել այս ակն­հայտ ի­րո­ղութ­յու­նը:

Ի դեպ, Լոն­դո­նը եւս զգու­շաց­րել է Բաք­վին՝ նավ­թի բու­մը հե­տե­ւում է մնա­ցել: Ադր­բե­ջա­նի կա­ռա­վա­րութ­յու­նը վեր­ջին 10 տա­րի­նե­րին ոչ թե դե­մոկ­րա­տա­կան, այլ սահ­մա­նա­փակ ար­դիա­կա­նաց­ման քա­ղա­քա­կա­նու­թուն է վա­րել. աս­վում է Մեծ Բրի­տա­նիա­յի ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նութ­յան կեն­տ­­րո­նի հրա­պա­րա­կած զե­կույ­ցում.- գրել է ադր­բե­ջա­նա­կան «Ա­զադ­լիգ»-ը:

Զե­կույ­ցում նշվում է, որ չնա­յած Ադր­բե­ջա­նում տնտե­սութ­յունն ընդ­լայն­վել է, այ­սո­ւա­մե­նայ­նիվ, քա­­ղա­քա­կան շար­ժա­ռիթ­նե­րով ձեր­բա­կա­լութ­յուն­նե­րը շա­րու­նակ­վել են, քա­ղա­քա­կան ա­զա­տութ­յուն­նե­րի, ա­զատ ընտ­րութ­յուն­նե­րի եւ մա­մու­լի ա­զա­տութ­յան բնա­գա­վա­ռում վի­ճա­կը վա­տա­ցել է: Զե­կույ­ցի հե­ղի­նակ­նե­րը զգու­շաց­նում են Ադր­բե­ջա­նի իշ­խա­նութ­յա­նը, որ նավ­թա­յին բու­մը՝ շա­հա­դիտ­կան նպ­­ա­տակ­նե­րով ա­ռա­ջաց­ված խա­ռ­­նաշ­փոթն այ­լեւս ան­ցած է­տապ է, եւ Ադր­բե­ջա­նի կա­ռա­վա­րութ­յու­նը ձեռք­բե­րած ֆի­նան­սա­կան մի­ջոց­նե­րը պետք է ծա­խ­­սի խե­լամ­տո­րեն, ուղ­ղի կո­ռուպ­ցիա­յի դեմ պայ­քա­րին, հա­կա­ռակ դե­պ­­քում՝ կհան­դի­պի հա­նրու­թ­­յան մեծ ճնշմա­նը:

 

Ար­ման Դավթ­յան

 

Հե­նա­կե­տեր՝ Ի­րա­նի դեմ

 

Իս­րա­յե­լի մա­մու­լը Ադր­բե­ջա­նի հետ իս­րա­յե­լա­կան կա­պե­րի եւ Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սում այդ երկ­րի գոր­ծու­նեութ­յան հետ կապ­ված տե­ղե­կութ­յուն­ներ է հրա­պա­րա­կել: «Իս­րա­յե­լի նոր բա­րե­կամ­նե­րը» վեր­տա­ռութ­յամբ հոդ­վա­ծում զլմ-­նե­րը նշում են, թե հրեա­կան պե­տութ­յու­նը տա­րա­ծաշր­ջա­նից դուրս նոր դաշ­նա­կից­ներ է ո­րո­նում: Միեւ­նույն ժա­մա­նակ, խոս­վում է Թուր­քիա­յի, Հու­նաս­տա­նի եւ մի շարք աֆ­րիկ­յան երկր­նե­րի հետ Իս­րա­յե­լի հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի մա­սին:

Նշվել է, որ վեր
­ջին շրջա­նում Ի­­րա­նի ու Իս­րա­յե­լի մի­ջեւ հա­րա­բե­րութ­յուն­ներն ա­վե­լի են սրվել, եւ սա վտան­գա­վոր է: Ներ­կա­յումս Իս­րա­յե­լը սեր­տաց­րել է կա­պե­րը հատ­կա­պես Ադր­բե­ջա­նի ու Վրա­ս­­տա­նի հետ:

Հա­յաս­տա­նի հետ շփ­­ու­մ­­ներ ե­ղան, բայց ըստ ա­մե­նայ­նի, հրեա­նե­րը տե­ղի տվե­ցին ադր­բե­ջա­նա-վրա­ցա­կան (նաեւ՝ թուր­քա­կան) պա­հանջ­նե­րին…

Հե­տո Թել Ա­վի­վը հաս­կա­ցավ, որ Հա­յաս­տա­նը հե­նա­կետ չի ծա­ռա­յի հա­րե­ւան Ի­րա­նի դեմ, ինչ­պես Ադր­բե­ջանն ու Վրաս­տա­նը, ան­գամ Թուր­քիան: Եվ Ի­րա­նին մոտ գտնվող Ադր­բե­ջա­նում ու Վրաս­տա­նում սկսե­ցին գոր­ծել Իս­րա­յե­լի ռազ­մա­կան կա­ռույց­նե­րի հա­մար հե­տա­խու­զա­կան տե­ղե­կութ­յուն­նե­րի հա­վաք­ման հե­նա­կե­տեր:

Այ­սինքն՝ հրեա­կան պե­տութ­յու­նը Ի­րա­նին հե­տե­ւում է Ադր­բե­ջա­նից ու Վրաս­տա­նից: Նման կա­յան­նե­րը կա­րող են օ­ժան­դա­կել Իս­րա­յե­լին՝ Իս­լա­մա­կան Հան­րա­պե­տութ­յան մի­ջու­կա­յին ծրագ­րի զար­գաց­մա­նը խո­չըն­դո­տե­լու նպ­­ա­­տա­կով Ի­րա­նի տա­րած­քում անց­կաց­վե­լիք հնա­րա­վոր գաղտ­նի գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րի­ն: Եվ սա շատ լավ են հաս­կա­նում Թեհ­րա­նում:

 

Ար­տակ Հա­յոց­յան

 

ՆԱ­ՏՕ եւ ՀԱՊԿ. հա­նու՞ն, թե՞ ընդ­դեմ

 

Վրաս­տա­նի նա­խա­գահ Մի­խե­յիլ Սաա­կաշ­վի­լին հայ­տա­րա­րել է, թե «ներ­կա­յումս կոն­սեն­սուս է ձեւ­­ա­վո­րում այն հար­ցի շուրջ, թե 2014թ­. ՆԱ­ՏՕ-ի գա­գաթ­ա­ժո­ղո­վը լի­նե­լու է ընդ­լայն­ման գա­գաթ­ա­ժո­ղով, եւ Վրաս­տա­նը մինչ այդ ժա­մա­նա­կը պատ­րաստ կլի­նի դառ­նալ դա­շին­քի ան­դամ՝ ի­հար­կե մի­ա­ժա­մա­նակ շա­րու­նա­կե­լով բա­րե­փո­խում­նե­րը»: Այդ ժա­մա­նակ դժ­­վար կլի­նի հա­մո­զել ո­րե­ւէ մե­կին, թե ինչ հիմ­քով է Վրաս­տա­նին հնա­րա­վոր մեր­ժել դա­շին­քին ան­դա­մագր­վե­լու հար­ցու­մ. հա­մոզ­ված են Թբի­լի­սիում:

Վրաս­տա­նի նա­խա­գա­հը շատ է կա­րե­ւո­րել ԱՄՆ-ի պետ­քար­տու­ղար Հի­լա­րի Քլին­թո­նի հենց այն խոս­քե­րը, որ դա­շին­քի հա­ջորդ գա­գաթ­ա­ժո­ղո­վը լի­նե­լու է ընդ­լայ­ն­­ման գա­գա­թա­ժո­ղով: Ըստ վրա­ցա­կան կող­մի, այժմ Ռու­սաս­տա­նին մնում է միայն մեկ տար­բե­րակ խան­գա­րե­լու Վրաս­տա­նի՝ հյու­սի­սատ­լանտ­յան դա­շին­քին ան­դա­մագր­վե­լու ծրագ­րե­րը. «Այն է, ա­պա­կա­յու­նաց­նել ի­րա­վի­ճա­կը Վրաս­տա­նում եւ սադ­րանք­ներ ի­րա­կա­նաց­նել, ինչ­պես դա տե­ղի ու­նե­ցավ 2008թ­.: Սա­կայն, վրաց ժո­ղո­վուր­դը ա­վե­լի ի­մաս­տուն է դար­ձել եւ մտա­դիր չէ երկ­րորդ ան­գամ նույն ճա­նա­պար­հով անց­նե­լ»,- ընդգ­ծել է նա­խա­գահ Սաա­կաշ­վի­լին:

Բայց ՆԱ­ՏՕ-ի գլխա­վոր քար­տու­ղար Ան­դերս Ֆոգ Ռաս­մու­սե­նը հե­ռա­կա կար­գով հա­կա­դար­ձել է Վրաս­տա­նի նա­խա­գա­հին՝ ա­սե­լով, որ այդ եր­կի­րը եր­կար ճա­­­նա­պարհ ու­նի ՆԱ­ՏՕ-ին ան­դա­մագր­վե­լու հա­մար. «Վրաս­տա­նին ու ՆԱ­ՏՕ-ին կա­պում է ա­ռանձ­նա­հա­տուկ գոր­ծըն­կե­րութ­յուն եւ սեղմ հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յուն: Բու­խա­րես­տի գա­գաթ­ա­ժո­ղո­վի ժա­մա­նակ դա­շին­քը հայ­տա­րա­րել էր, թե Վրաս­տա­նը կան­դա­մագր­վի կա­­ռույ­ցին: Դե­ռեւս­ անհ­րա­ժեշտ է մեծ ծա­վա­լի աշ­խա­տանք, քա­նի որ դա­շին­քին ան­դա­մագր­վե­լու ճա­նա­պար­հը այդ­քան էր հեշտ չէ, սա­կայն Վրաս­տա­նի ցան­կութ­յու­նը մեծ է եւ նա ար­դեն ա­ռա­ջըն­թաց է ար­ձա­նագ­րե­լ»:

Վեր­ջերս Չի­կա­գո­յում ա­վարտ­ված ՆԱ­ՏՕ-ի գա­գաթ­ա­ժո­ղո­վից հե­տո Վրաս­տա­նի նա­խա­գա­հը նո­րից հայ­տա­րա­րել է, թե Վրաս­տա­նը մինչ 2014թ. կա­րող է դառ­նալ դա­շին­քի ան­դամ:

Հա­յաս­տա­նի նա­խա­գահ Սերժ Սարգս­յա­նը չէր մաս­նակ­ցել այս գա­գա­թա­ժո­ղո­վին, քան­զի Եվ­րո- ՀՀՊ ­տե­ղա­կայ­ման հար­ցում սրա­ցում­ներ են նկատ­վել եր­կու բե­ւեռ­նե­րում: Եվ այս­տեղ միայն Վրա­ս­­տա­նի կամ Հա­յաս­տա­նի խնդի­րը չէ, կա նաեւ Թուր­քիա­յի ու Ադր­բե­ջա­նի գոր­ծո­նը:

 

Վա­հագն Նան­յան

 
Կով­կա­սը՝ ա­փի մեջ

 

ԵՊՀ պատ­մութ­յան ֆա­կուլ­տե­տի դե­կան Է­դիկ Մի­նաս­յա­նը հայտ­նել է, որ «ան­կա­խութ­յան պայ­ման­նե­րում կով­կաս­յան տա­րա­ծաշր­ջա­նի երկր­նե­րում աշ­խա­տե­լու ա­ռու­մով խիստ հրա­տապ է ոչ միայն հե­տա­զո­տող­ներ, այ­լեւ դի­վա­նա­գի­տա­­կան աշ­խա­տող­ներ պատ­րաս­տե­լու խնդի­րը՝ ինչ­պես հա­յա­գի­տա­կան մեր մի­ջա­վայ­րում, այն­պես էլ մի­ջազ­գա­յին աս­պա­րե­զում մրցակ­ցութ­յա­նը դի­մա­նա­լու ա­ռու­մով»:

Ճշմա­րիտ է, մա­նա­վանդ, ե­թե հաշ­վի առ­նենք, որ մեր հա­րե­ւան երկր­նե­րում մշտա­պես մեծ ծա­վա­լ­­նե­րի հաս­նող պատ­մութ­յան կեղ­­­ծում­ներ են տե­ղի ու­նե­նու­մ: Նա­եւ հա­յե­րե­նի ու­սուց­ման ծրագ­րեր կան, ան­գամ Թուր­­քիա­յում հե­տա­խու­զա­կան աշ­խա­տանք­նե­րի հա­մար հա­յե­րե­նի ի­մա­ցու­թ­­յու­նը ա­ռաջ­նա­հերթ է հա­մար­վել:

Անդ­րա­դառ­նա­լով կով­կա­սա­­գի­տու­թ­­յան զար­գաց­ման խն­­դիր­նե­րին՝ ԵՊՀ դե­կա­նը նշ­­ել է, որ այս տար­վա­նից ԵՊՀ պատ­մու­
թ­­յան ֆա­կուլ­տե­տ­­ում կով­կա­սա­գի­տութ­յուն մա­ս­­նա­գի­տաց­մամբ ըն­դու­նե­լութ­յուն է կազ­մա­կերպ­վե­լու: Նշ­­ված մաս­նա­գի­տաց­ման հա­մար նա­խա­տես­վում է 50 տեղ: Նաեւ հա­­վե­լել է, որ հա­տուկ ու­շադ­րութ­յուն է դարձ­վում վրա­ցե­րե­նի ու ադր­բե­ջա­նե­րե­նի ու­սում­նա­սի­րութ­յա­նը:

Պատ­մա­կան գի­տութ­յուն­նե­րի դոկ­տոր, պրո­ֆե­սոր Հայ­րա­պետ Մար­­գար­յանն էլ իր հեր­թին անդ­րա­դառ­նա­լով կով­կա­սա­գի­տութ­յան զար­գաց­մա­նը, հայտ­նել է, որ Հա­յաս­տանն այս ո­լոր­տում զի­ջում է իր հա­րե­ւան­նե­րին եւ օ­րի­նակ է բե­րել, որ Թբի­լի­սիի պե­տա­կան հա­­մալ­սա­րա­նում հա­յոց լեզ­վի ու­սու­ցու­մը շատ բարձր մա­կար­դա­կի վրա է ե­ղել ու գոր­ծում է հա­յա­­գի­տութ­յան ամ­բիոն: Իսկ Ադր­բե­ջա­նում եւս ­կա վեր­ջին տա­րի­նե­րին Հա­յաս­տա­նից տե­ղա­փոխ­վա­ծ­­նե­րի մի մեծ բա­նակ, ո­րոնք հի­ա­նա­լի տի­րա­պե­տում են լեզ­վի­ն. նշել է պրո­ֆե­սոր Մար­գար­յա­նը:

ԵՊՀ­-ում նոր բաց­ված բաժ­նի գոր­ծու­նեութ­յա­նը մա­սին էլ ման­րա­մասն­վեց, ըստ ո­րի՝ նա­խա­տես­­վում է ա­դր­­բե­ջա­նե­րեն եւ վրա­­ցե­րեն սո­վո­րեց­նել բա­կա­լավ­րի ու­սում­նա­ռութ­յան ըն­թաց­քում:

Նշվել է, որ այ­սօր մենք ու­նենք ու­սա­նող­ներ, ո­վքեր պար­զա­պես ինք­նու­րույն են փոր­ձել ադր­բե­ջա­նե­րեն սո­վո­րե­լ:

Հարկ է օ­տար լեզ­վաի­մա­ցու­թ­­յան խնդի­րը դնել ինչ­պես հա­րեւ­ան­նե­րին ճա­նա­չե­լու, այն­պես էլ՝ մեր ու­ժա­յին կա­ռույց­նե­րին եւ ան­վտան­գութ­յան մար­մին­նե­րին ա­ջակ­­ցե­լու հա­մար:

 
Կա­րեն Բալ­յան

 

«Լու­սանցք» թիվ 19 (240), 2012թ.

Կար­դա­ցեք «Լու­սանցք»-ի PDF տար­բե­րակ­նե­րը www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում

Այս գրառումը հրապարակվել է Հ.Ա.Մ., Հոդվածներ խորագրում։ Էջանշեք մշտական հղումը։