Սին ժո­ղովր­դա­վա­րութ­յու­նը՝ ան­հա­տա­վա­րութ­յան եւ ազ­գա­վա­րութ­յան ար­անքում

…Ի՞նչն­ է խան­գա­րում ցե­ղակ­րոն, ա­րիա­կան, հա­յա­դա­վան եւ այլ հա­մա­հունչ բնո­րո­շում­նե­րով ու­ժե­րին վերջ­նա­կա­նա­պես կա­յաց­նել այդ­քան անհ­րա­ժեշտ եւ ան­խու­սա­փե­լի հա­մախմ­բու­մը: 1. Այդ խնդի­րը դնել հաս­տա­տա­կա­մո­րեն, հրա­պա­րա­կավ, պե­տա­կա­նո­րեն ու հե­տե­ւո­ղա­կա­նո­րեն դե­ռեւս չի հա­ջող­վում, եւ բո­լոր փոր­ձերն ու բա­նա­կ­­ցութ­յուն­նե­րը կա­մա­վոր դրսե­ւո­րում­նե­րի արդ­յունք են, ո­րոնց պար­բե­րա­կա­նութ­յու­նը, ըն­թաց­քը շատ է հե­ռու ցան­կա­լիից: 2. Այդ ու­­ժե­րի մի զգա­լի մասն ար­դեն հա­մա­գոր­ծակ­ցում է այս կամ այն քա­ղա­քա­կան կամ կրո­նա­կան խմբա­վոր­ման հետ եւ իր խն­­դիր­նե­րը  փոր­ձում է կար­գա­վո­րել ա­ռա­վել կազ­մա­կերպ­ված ու տվյալ պա­հին ազ­դե­ցիկ կազ­­մա­կեր­պութ­յուն­նե­րի մի­ջո­ցով: 3. Ազ­գայ­նա­կա­նութ­յամբ (նա­ցիո­նա­լիզմ) եւ ազ­գա­յին հա­վա­տով (ա­րիա­դա­վա­նութ­յուն-հե­թա­նո­սութ­յուն) մեղմ աս­ած, ա­ռանձ­նա­պես ո­գե­ւոր­ված չեն աշ­խար­հի «ժո­ղովր­դա­վար տի­րա­կալ­նե­րը», եւ ազ­գա­յին ու­ժե­րից շա­տերն ուղ­ղա­կի նա­խընտ­րում են գոր­ծել ընդ­հա­տա­կում, ոչ բա­ցա­հայտ: 4. Ազ­գայ­նա­կան (զուտ քա­ղա­քա­կան) եւ ա­րիա­դա­վան ու­ժե­րը դե­ռեւս «ու­սում­նա­սի­րում» են միմ­յանց եւ գա­ղա­փա­րա­խո­սա­կան ճշգրտում­նե­րի ու մար­տա­վա­րա­կան ընդ­հան­րա­ցում­նե­րի գոր­ծըն­թա­ցի ո­րո­շա­կի փու­լում են:

Ի՞նչ­ է անհ­րա­ժեշտ, որ­պես­զի ա­րա­գաց­վի ցե­ղակ­րոն, ա­րիա­կան, հա­յա­դա­վան եւ այլ ու­ժե­րի միաս­նա­կան քա­ղա­քա­կան ու հո­գե­ւոր հատ­վա­ծի ձե­ւա­վո­րու­մը, որ­պես­զի հե­տե­ւորդ­ներն ա­զատ­վեն ան­հիմն, մի­տում­նա­վոր «փակց­ված» բազ­մա­պի­սի պի­տակ­նե­րից: Հայտ­նի է, որ ա­րիա­դա­վան ազ­գայ­նա­կա­նութ­յու­նը «բո­բո­յի» կեր­պա­րան­քով է ներ­կա­յաց­վում, իսկ մեր հան­րութ­յու­նը ան­տեղ­յակ է եւ չի տար­բե­րա­կում ցե­ղակ­րո­նութ­յու­նը ազ­գա­յին ե­սա­մո­լա­կան, այ­լա­մեր­ժա­կան ու նվա­ճո­ղա­կան օ­տար գա­ղա­փար­նե­րի փն­­ջից՝ ֆա­շիզ­մից, ցե­ղա­պաշ­տութ­յու­նը՝ ցե­ղա­­մո­լութ­յու­նից՝ ռա­սիզ­մից, ազ­գայ­նա­կա­նութ­յու­նը՝ ազ­գայ­նա­մո­լութ­յու­նից՝ շո­վի­նիզ­մից, եւ հայ-ա­րիա­կա­նութ­յու­նը՝ կրո­նա­կան ազ­գա­մերժ գա­ղա­փա­րա­խո­սու­թյու­նից: Իսկ բուն հայ­կա­կա­նութ­յուն գա­ղա­փա­րա­բա­նու­թ­­յու­նը տա­­րա­կու­սանք, ա­վե­լին՝ հա­կազ­դե­ցութ­յուն է ա­ռա­ջաց­նում շատ հա­յե­րի մեջ, քան­զի ա­պազ­գա­յին «թույ­նը» եւ թե­րար­ժե­քու­­թյան բար­դույ­թը սպա­նել են հո­գե­ւոր հա­յին…

Հա­նուն հա­մաշ­խար­հա­յին ձու­լող ժո­ղո­վր­­դա­վա­րութ­յան, ինչ­պես տաս­նամ­յակ­ներ ա­ռաջ հա­նուն հա­մաշ­խար­հա­յին բան­վո­րա-գյու­ղա­ցիա­կան հե­ղա­փո­խութ­յան, ազ­­գա­յին ա­մե­նա­սուրբ զգա­ցում­նե­րը, ա­վան­դույթ­ներն ու սո­վո­րույթ­նե­րը, պատ­մա­կան ար­ժե­ք­­նե­րը մի­տում­նա­վոր նույ­նաց­վում են մե­ծա­պե­տա­կան ու անձ­նա­պաշ­տա­­կան նկր­­տու­մ­­նե­րի, դր
սե­ւո­րում­նե­րի հետ, ինչն էլ իր հեր­թին ի­րա­կան ժո­ղովր­դա­­վա­րութ­յու­նը (դե­մոկ­րա­տիա) վե­րա­ծում է ամ­բո­խա­վա­րա­կան ան­սահ­մա­նա­փակ իշ­խա­նութ­յան (դիկ­տա­տու­րա) կամ ծայ­րա­հե­ղա­կան ժո­ղովր­դա­­վա­րութ­յան:

Ինչ­պես ժո­ղովր­դա­վա­րութ­յու­նը, այն­պես էլ դրա վե­րոնշ­յալ «ա­ղան­դնե­րը»՝ հատ­կա­պես ամ­բո­խա­հա­ճո, ա­ռաջ­նորդ­վում են մի գա­ղա­փա­րա­խո­սութ­յամբ, որ­տեղ «իշ­խում եւ թա­գա­վո­րում» է ան­ձը, եւ ան­հա­տը բա­ցա­հայ­տո­րեն շատ ի­րա­վունք­ներ ու­նի, քան ժո­ղո­վուր­դը: Ազ­գի մա­սին՝ էլ չա­սենք: Ժո­ղո­վր­­դա­վա­րութ­յու­նը ի­րա­կա­նում շղարշ է օ­տար­նե­րի մի­ջամ­տութ­յան հող նա­խա­պա­­­տ­­րաս­տե­լուց ա­ռաջ, իսկ ան­ձի ի­րա­վուն­ք­­նե­րի բա­ցար­ձա­կե­ցու­մը հան­գեց­նում է ան­հա­տա­վա­րութ­յան, ոչ թե՝ ժո­ղովր­դա­վա­րութ­յան: Եվ ան­ձը ձգտում է ոչ թե ա­զա­տու­թ­­յան, այլ սան­ձար­ձա­կութ­յան, ո­րով­հե­տեւ ան­հա­տա­վա­րութ­յու­նը ամ­բո­խա­վա­րութ­յան փոք­րիկ տար­բե­րակն է: Իսկ ժո­ղո­վուր­դը մի ա­նե­րե­ւույթ զանգ­վա­ծի տպա­վո­րութ­յուն է թող­նում, ո­րի լծակ­նե­րը (ժո­ղովր­դա­կան կամ հա­սա­րա­կա­կան) ներ­քին կյան­քում գոր­ծած­վում են որ­պես ճնշման մի­ջոց մի խումբ իշ­խա­նա­վոր­նե­րի հա­մար (իսկ սր­­անց ճնշե­լու հա­մար էլ՝ մի խումբ մի­ջազ­գա­յին մութ ու­ժե­րի հա­մար), եւ «օ­րեն­քի ա­ռաջ բո­լորն են հա­վա­սար» դրույ­թը չի ի­րա­կա­նաց­վում հաս­տա­տա­պես…

­Ժո­ղովր­դա­վա­րութ­յան ներդ­րու­մը նշված ձե­ւով ող­բա­լի է դարձ­նում ազ­գի (այդ պե­տութ­յան բնիկ-հիմ­նադ­րի) վի­ճա­կը, քան­զի ազ­գա­յի­նը ա­մե­նուր ծայ­րա­հե­ղա­կա­նի կամ հե­տա­դի­մա­կա­նի ան­վամբ մերժ­վում ու հա­լած­վում է: Մի­ջազ­գա­յին աս­պա­րե­զում էլ ազ­գե­րի ինք­նո­րոշ­ման ի­րա­վուն­քը փշրվում է՝ զարկ­վե­լով մե­րօր­յա զավ­թա­րար­նե­րի հռ­­չա­կած, այս­պես կոչ­ված տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նութ­յան ան­ձեռ­նմխե­լիութ­յան սկզ­­բուն­քին, եւ ազ­գերն ի­րա­կա­նում զրկ­­ված են իր­ենց հիմ­նա­կան, կեն­սա­կան ի­րա­վունք­նե­րը պաշտ­պա­նե­լու հնա­րա­վո­րութ­յու­նից (ինք­նո­րոշ­վել, ի­րենց բնո­րոշ­մամբ, նշա­նա­կում է ուղ­ղա­կի ձեռք բե­րել մշա­կու­թա­յին կամ կրո­նա­կան-հա­վա­տամ­քա­յին ան­կա­խու­թ­­յուն):

Սա­կայն հա­վա­տի ո­լոր­տում նույն­պես ան­հա­տա­պաշ­տութ­յունն է իշ­խում, նույն ան­հա­տա­վա­րութ­յու­նը, ինչն առ­կա է ժո­ղո­վր­­դա­վա­րութ­յան քա­ղա­քա­կան հո­լո­վույ­թում եւ ինչ­պես քա­ղա­քա­կա­նութ­յան մեջ է ան­ձը վեր ժո­ղովր­դից՝ իր ի­րա­վունք­նե­րով ու սան­­­­ձար­ձա­կութ­յուն­նե­րով, այն­պես էլ կրո­նա­կան դա­վա­նա­բա­նութ­յան մեջ ան­ձը վեր է կանգ­նած ազ­գից, քան­զի ազ­գա­յին հա­վա­քա­կան հա­վա­տը (հա­յի հա­վա­տը միայն հա­­­յինն է, ինչ­պես Հայ Աստ­ված­նե­րը) տե­ղը զի­ջել է ան­հատ­նե­րի կրո­նա­պաշ­տա­մուն­­­­քա­յին պատ­կե­րա­ցում­նե­րին: Կրո­նը վե­ր­­ազ­գա­յին է, քան­զի յու­րա­քանչ­յուր ազ­գի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ կա­րող է դառ­նալ ո­րե­ւէ հա­մաշ­խար­հա­յին հոր­ջորջ­վող կրո­նի հե­տե­ւորդ՝ ան­կախ ազ­գա­յին պատ­կա­նե­լութ­յու­նից…

Բազ­մա­քա­նակ եւ ու­ժա­յին ա­ռա­վել կա­րո­ղութ­յան տի­րա­պե­տող երկր­նե­րը մշտա­պես փոր­ձում են դե­րեր գրել փոք­րա­քա­նակ եւ դեռ զար­գաց­ման ճա­նա­պար­հին գտնվող երկր­նե­րի հա­մար: Եվ որ­պես­զի տնօ­րի­նեն նրանց ճա­կա­տագ­րե­րը, հա­մա­պար­փա­կեց­ման (գլո­բա­լի­զա­ցիա) աշ­խար­հա­կուլ ծրագ­րեր են պար­տադ­րում կյան­քի բո­լոր ո­լորտ­նե­րին վե­րա­բե­րող: «Ուժն ու ար­դա­րութ­յունն են ծնում ի­րա­վունք» կար­գա­խո­սից «ժո­ղո­վր­­դա­վա­րա(սի­րա)բար» դուրս է շպր­­տվել «ար­դա­րութ­յուն» բա­ռը (ուրեմնեւ՝ հասկացությունը), եւ աշ­խար­հում իշ­խում է բիրտ ու­ժը: Իսկ ժո­ղովր­դա­վա­րութ­յունն ու այ­լա­դա­վան կրո­նա­կա­նութ­յու­նը այս պա­րա­գա­յում ազ­դե­ցիկ ու «ան­­մեղ» մի­ջոց­ներ են խոս­քի, հա­­վատ­քի ու խղճի ա­զա­տութ­յան ան­վան տակ ո­րե­ւէ պե­տու­թյան տա­րածք ներ­խու­ժե­լու եւ հա­կազ­գա­յին քա­րոզ­նե­րով մաս­նա­տե­լու հա­մար: Բա­րո­յա­լքե­լով այդ երկր­նե­րի բնա­կիչ­նե­րին՝ պայ­ման­ներ են ստեղծ­վում այդ եր­կր­­նե­րի ինչ­պես ար­տա­քին, այն­պես էլ ներ­քին գոր­ծե­րին «հիմ­նա­վոր» կեր­պով մի­ջա­մտե­լու հա­մար: Այս տե­սանկ­յու­նից ա­մե­նա­ար­դար ազ­գա­յին-ա­զա­տա­գրա­կան կամ ին­ք­­նա­պաշտ­պա­նա­կան պայ­քարն ան­գամ կա­րող է «վե­րած­վել» ծայ­րա­հե­ղա­կան­նե­րի, կամ հե­ղա­փո­խա­կան­նե­րի (հե­ղա­շր­­ջում ա­նող­նե­րի ի­մաս­տով) շար­ժ­­ման, իսկ տվյալ ազ­գի նվիր­յալ­նե­րը, ով­քեր սրբա­զան պայ­քա­րի են դուրս ե­կել ի­րենց ազ­գի ու երկ­րի ա­զա­տու­թ­­յան հա­մար, կա­րող են գրչի մի հար­վա­ծով, ՄԱԿ-ի ըն­դա­մե­նը մի ո­րոշ­մամբ դա­ռ­­նալ ո՛չ ­միայն իր­ենց ազ­գի, այ­լեւ՝ մո­լո­րա­կի ու մար­­դ­­կութ­յան թշնա­մի­նե­րը…

Եվ զար­մա­նա­լի չէ, թե մար­դու ի­րա­վունք­ներն ին­չու են այդ­քան
ան­սա­հմա­նա­փակ եւ ին­չու են սե­ռա­մո­լա­գար­ներն ու ա­ղան­դա­վո­րա­կան­նե­րը «մի­ջազ­գա­յին հան­րութ­յուն» կոչ­վա­ծի պաշտ­պա­նու­թ­­յանն ար­ժա­նա­նում… Այդ­պի­սով ժո­ղովր­դա­վա­րութ­յունն անն­կատ թե­լադ­րում է ան­հա­տին՝ ա­ռա­ջ­­նոր­դ­­վել սե­փա­կան «ես»-ի բա­վա­­րար­­ման պա­հանջ­նե­րով՝ ան­մար­դ­­կա­յին եւ ան­բա­րո­յա­կան ա­­զա­տութ­յուն­նե­րի շա­հարկ­մամբ, որ հետզ­հե­տե իր բնա­կան մարդ­կա­յին ու ազ­գա­յին դի­մա­գի­ծը կոր­­ց­­նե­լով՝ հան­գում է ա­նաս­նա­կան (ե­թե չա­սենք՝ ա­վե­լի ցածր), ա­վե­լին՝ հա­կաբ­նա­կան ու ինք­նա­կոր­ծան պահ­ված­քի ու վի­ճա­կի…

…Եվ դառ­նա­լով սույն հոդ­վա­ծի սկզբին, վերս­տին նշենք, որ «Հա­յաս­տա­նը՝ հա­յե­րին» ցե­ղակ­րոն կար­գա­խո­սը այ­սօր էլ ար­դիա­կան է: Սա եր­բեք չի նշա­նա­կում, որ օ­տար­նե­րը չեն կա­րող ապ­րել Հա­յաս­տա­նում: Թող ապ­րեն, ե­թե ու­զում են, սա­կայն պետք է ի­մա­նան, որ Հա­յաս­տա­նը միայն հա­յե­րի հայ­րե­նիքն է, այն միակն է մեր ա­զ­­գի հա­մար, ինչ­պես յու­րա­քանչ­յու­րի մայրն իր հա­մար: Իսկ օ­տար­­նե­րի հա­մար Հա­յաս­տա­նը կա­րող է լի­նել ի­րենց պե­տութ­յու­նը, ո­րի քա­ղա­քա­ցին են ի­րենք, ի­րենց բնա­կա­վայ­րը, որ­տեղ կա­րող են ապ­րել սերն­դե սե­րունդ: Սա բնա­կան է եւ ան­հեր­քե­լի, ու ոչ մի «մի­ջազ­գա­յին հան­րութ­յուն» չի՛ կա­րող այն բե­կա­նել……

Հայ Ա­րիա­կան Միա­բա­նութ­յան հրա­տա­րա­կութ­յուն­նե­րից քաղ­վածք­նե­րը՝

Քուրմ Ար­մո­գի

ՀԱՄ Հո­գե­ւոր հանձ­նախմ­բի ան­դամ

«Լու­սանցք» թիվ 20 (241), 2012թ.