Սի­րե­ցե՛ք զ­մի­մեանս, … այ­լա­պես կսի­րե՛ք զ­բանս հան­ճա­րոյ

Մա­յի­սի 30-31-ը Ղա­զախս­տա­նի նա­խա­գահ Նուր­սուլ­թան Նա­զար­բաե­ւի նա­խա­ձեռ­նութ­յամբ Աս­տա­նա­յում գու­մար­վել է Հա­մա­շ­­խար­հա­յին եւ ա­վան­դա­կան կրոն­նե­րի ա­ռա­ջ­­նորդ­նե­րի Դ ­հա­մա­ժո­ղո­վը «Խա­ղա­ղու­թ­­յունն ու հա­մե­րաշ­խութ­յու­նը՝ որ­պես մարդ­կու­թ­­յան ընտ­րութ­յու­ն» խո­րագ­րով:

Ժո­ղո­վին անդ­րա­դարձ է կա­տար­վել Մո­սկ­­վա­յում մա­յի­սի 28-ին տե­ղի ու­նե­ցած մի­ջա­դե­պին, որ­տեղ «Է­խո Մոսկ­վի» ռա­դիո­կա­յա­նի մեկ­նա­բան եւ «Մա­յա­կ» ռա­դիո­կա­յա­նի փոր­ձա­գետ Սեր­գեյ Աս­լան­յա­նը դա­նա­կի 20 հար­ված էր ստա­ցել եւ հայտն­վել հի­վան­դա­նո­ցում: Խոր­հուր­դը կա­տար­վա­ծի հա­­մար ցավ է ար­տա­հայ­տել՝ ընդգ­ծե­լով, որ այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ «Մայր Ա­թոռ Սուրբ Էջ­միա­ծինն ա­նըն­դու­նե­լի է հա­մա­րում մարդ­կանց կրո­նա­կան զգա­ցու­մ­­ներն ու ար­ժեք­նե­րը ոտ­նա­հա­րե­լու ցան­կա­ցած դրսե­ւո­րում: Հայ ժո­ղովր­դի զա­վակ­նե­րը դա­րեր շա­րու­նակ տար­բեր երկր­նե­րում կողք կող­քի են ապ­րել զա­նա­զան մշա­կույթ­նե­րի եւ կրոն­­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի հետ՝ ա­ռաջ­նորդ­վե­լով խա­ղաղ ու ներ­դաշ­նակ հա­մա­կե­ցութ­յան, փո­խա­դարձ հար­գան­քի եւ հա­մե­րաշ­խութ­յան սկզբունք­նե­րով»: Նշվել է նաեւ, որ Հայ ե­կե­­­ղե­ցին մշտա­պես հոր­դո­րում է իր զա­վակ­նե­րին ապ­րել ի­րենց հայ­րե­րի նույն ո­գով՝ հա­վա­տա­րիմ մար­դա­սի­րութ­յան, եղ­բայ­րա­սի­րութ­յան եւ հան­դուր­ժո­ղա­կա­նութ­յան բարձր ար­ժեք­նե­րի­ն:

Հա­կա­մահ­մե­դա­կան դրսե­ւո­րում­ներն ի­հար­կե նոր չեն, սա­կայն ՌԴ­-ում դրանք հա­ճա­խա­կի բնույթ չեն կրում: Իսկ ա­հա ԱՄՆ-ում ան­գամ քրիս­տո­նեա­կան հո­գե­ւոր սպա­սա­վոր­ներն են «Ղու­րան» այ­րում: Վեր­ջերս նման մի դեպք մեծ ար­ձա­գան­քի ար­ժա­նա­ցավ մահ­մե­դա­կան աշ­խար­հում:

Իսկ ա­հա Գեր­մա­նիա­յում վեր­ջերս փոր­ձել են խո­չըն­դո­տել «Ղու­րան»-ն­ անվ­ճար բա­ժա­նե­լուն: Գեր­մա­նիա­յի իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը ո­րո­շել են խան­գա­րել մահ­մե­դա­կան­նե­րի սուրբ գրքի անվ­ճար տա­րած­ու­մը, ին­չը նա­խա­ձեռ­նել են սա­լա­ֆիտ­նե­րը, այս­պես կոչ­ված՝ ար­մա­տա­կան մահ­մե­դա­կան­նե­րը: Գեր­մա­նա­ցի խորհր­դա­րա­նա­կան­նե­րից ո­մանք պնդում են, որ ռա­դի­կալ մահ­մե­դա­կան­նե­րը տա­րա­ծե­լով իս­լա­մա­կան հո­գեւ­որ տեքս­տե­րը՝ խախ­տում են Գեր­մա­նիա­յի հո­գե­ւոր խա­ղա­ղութ­յու­նը, իսկ իշ­խա­նութ­յուն­ներն էլ այս ա­մե­նին ազ­դե­լու մե­խա­նիզմ­ներ ուղ­ղա­կի չու­նեն: Նրանց կար­ծի­քով, անհ­րա­ժեշտ է գո­նե դպ­­րոց­նե­րի տա­րած­քում ար­գե­լել «Ղու­րա­ն»-ի տա­րա­ծու­մը:

Սահ­մա­նադ­րութ­յան պաշտ­պա­նութ­յան ծա­ռա­յութ­յան պետ Հես­սե­նա Ռո­լանդ Դեշն էլ է նա­խազ­գու­շաց­րել իշ­խա­նութ­յուն­նե­րին՝ մահ­մե­դա­կան­նե­րի այս նոր՝ վտան­գա­վոր նա­­խա­ձեռ­նութ­յա­ն ­հա­մար: Քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ­նե­րը խո­չըն­դո­տե­լը հիմ­նա­վո­րող փաս­տարկ­ներ են փնտրում՝ օ­րեն­քի տա­ռը պահ­պա­նե­լու ա­ռու­մով: Ի­սկ ­նա­խա­ձեռ­նութ­յան կազ­մա­կեր­պիչ է հան­դես գա­լիս գոր­ծա­րար Ա­բու Նա­ղին՝ Քյոլ­նից, ով ազ­գութ­յամբ պա­ղես­տին­ցի է: Նա վա­ղուց հա­տուկ ծա­ռա­յութ­յուն­նե­րի ու­շադ­րութ­յան կենտ­րո­նում է, ո­րոնք պա­ղես­տին­ցուն բնո­րո­շում են իբ­րեւ վտան­գա­վոր սա­լա­ֆիտ­ցու, ով հայ­տա­րա­րել է, որ պատ­րաստ­վում է 25 մլն ­«Ղու­րան» բա­ժա­նել ոչ մահ­մե­դա­կան գեր­մա­նա­ցի­նե­րին:

Գեր­մա­նիա­յում նաեւ հա­յե­րին հե­տա­քր­ք­րող դեպ­քեր են կա­տար­վել: Օ­րերս Գեր­մա­նա­հա­յոց կենտ­րո­նա­կան խորհր­դի վար­չութ­յու­նը հայ­տա­րա­րե­ց. «Այս օ­րե­րին թուր­քա­կան եւ հայ
­կա­կան մի քա­նի լրատ­վա­մի­ջոց­ներ հա­ղոր­դագ­րութ­յուն­ներ ու տե­սագ­րութ­յուն­ներ տա­րա­ծե­ցին, որ սույն թվա­կա­նի մա­յի­սի 30-ին Գեր­մա­նիա­յի Դաշ­նա­յին Հան­րա­պե­տութ­յու­նում Թուր­քիա­յի Հան­րա­պե­տութ­յան ար­տա­կարգ եւ լիա­զոր դես­պան Հյու­սեին Ա­վին Կարս­լիօղ­լուն այ­ցե­լել է Քյոլ­նում գոր­ծող հայ ա­ռաջ­նոր­դա­նիստ ե­կե­ղե­ցի եւ այն­տեղ հան­դի­պել Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցու Գեր­մա­նիա­յի թե­մի ա­ռաջ­նորդ Գա­րե­գին ար­քե­պիս­կո­պոս Բեկչ­յա­նին ու տե­ղի հայ­կա­կան հա­մայն­քի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րին, ար­ժա­նա­ցել ջերմ հյու­րա­սի­րութ­յան: Գեր­մա­նա­հա­յոց ԿԽՎ-ն հայտ­նում է, որ սույն հան­դիպ­ման մա­սին տեղ­յակ չի ե­ղել, եւ այս հան­դիպ­մա­նը չեն մաս­նակ­ցել ո՛չ ­խորհր­դի վար­չութ­յու­նը, ո՛չ ­խորհր­դի կա­ռույց­նե­րը՝ 12 հայ­կա­կան հա­մայնք­ներ, կազ­մա­կեր­պութ­յուն­ներ ու միութ­յուն­ներ, եւ ո՛չ­ էլ խորհր­դին ան­դա­մակ­ցող ան­հատ ան­դամ­նե­րը:

Ուս­տի Գեր­մա­նիա­յում, թուրք դես­պա­նի Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցու Գեր­մա­նա­հա­յոց թե­մի ա­ռաջ­նոր­դա­րան այ­ցի նպա­տակ­նե­րի ու հան­դիպ­ման մա­սին Գեր­մա­նա­հա­յոց ԿԽՎ-ն ո­րե­ւէ տե­ղե­կութ­յուն տալ չի կա­րող եւ պետք է դի­մել Գեր­մա­նա­հա­յոց թե­մի ա­ռաջ­նոր­դա­րա­ն:

Իսկ թե ինչ են խո­սել մահ­մե­դա­կան թուր­­քերն ու քրիս­տոն­յա հա­յե­րը ա­ռանց աշ­խար­հիկ հա­յե­րի ու գեր­մա­նա­ցի­նե­րի՝ հայտ­նի չէ դե­ռեւս:

Իսկ այն, որ Թուր­քիա­յում մահ­մե­դա­կա­նութ­յու­նը փոր­ձում է ամ­րապն­դել դիր­քե­րը, նո­րութ­յուն չէ: Ան­գամ ան­հա­վատ­նե­րը հան­գիստ չու­նեն Թուր­քիա­յում, որ­տեղ իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը թուրք դաշ­նա­կա­հար ու կոմ­պո­զի­տոր Ֆա­զիլ Սա­յին մե­ղադ­րել են հո­գե­ւոր ար­ժեք­նե­րի ոտ­նա­հար­ման ու ա­տե­լութ­յան տա­րած­ման մեջ: Կոմ­պո­զի­տո­րին կդա­տեն հոկ­տեմ­բե­րին Ստամ­բու­լում, եւ ե­թե նա մե­ղա­վոր ճա­նաչ­վի, նրան սպառ­նում է մին­չեւ 1,5 տար­վա ա­զա­տազր­կում:
Դաշ­նա­կա­հա­րի փաս­տա­բա­նը տե­ղե­կաց­րել է, որ վեր­ջինս մտա­դիր է մաս­նակ­ցել դա­տալ­սում­նե­րին, քա­նի որ նա ա­ռա­ջին մարդն է, ում քրեա­կան հե­տապնդ­ման են են­թար­կում միայն այն բա­նի հա­մար, որ ին­քը խոս­տո­վա­նել է, որ ա­թեիստ է: Մե­ղադ­րանք­նե­րի դրդա­պատ­ճառ են Ֆա­զիլ Սա­յա­յի «Twitter»-ում մեկ­նա­բա­նութ­յուն­նե­րը իս­լա­մի վե­րա­բեր­յալ: Ա­վե­լի վաղ նա հար­ցազ­րույց­նե­րից մե­կում հայ­տա­րա­րել էր, որ ա­թեիստ է ու պատ­րա­ստ­­վում է տե­ղա­փոխ­վել Ճա­պո­նիա, քա­նի որ իր այդ հայ­տա­րա­րութ­յու­նը հայ­րե­նի­քում սվի­նե­րով են ըն­դու­նել:

Եվ այս­պես, ե­թե նախ­կին Խորհր­դա­յին Միութ­յու­նում թուրք դաշ­նա­կա­հա­րին մե­դա­լի կար­ժա­նաց­նե­ին ա­թեիստ լի­նե­լու հա­մար, ա­պա, հնա­րա­վոր է, աշ­խար­հիկ Թուր­քիա­յում նրան դա­տեն ա­թեիստ լի­նե­լու պատ­ճա­ռով:

Բո­լոր կրոն­ներն անխ­տիր քա­րո­զում են վե­րոնշ­յալ կրո­նա­կան հա­մա­ժո­ղո­վի՝ «խա­ղա­­ղու­թ­­յունն ու հա­մե­րաշ­խութ­յու­նը՝ որ­պես մար­դ­­կու­թ­­յան ընտ­րութ­յու­ն» գա­ղա­փա­րա­բա­­նու­թյու­նը, բայց ի­րա­կա­նում կրո­նա­կան թշ­­նա­մանքն ու ան­հան­դուր­ժո­ղա­կա­նութ­յու­նը, հատ­կա­պես միջկ­րո­նա­կան, լրիվ հա­կա­ռակն է ա­պա­ցու­ցում: Կրո­նը հո­գե­ւոր ո­լոր­տից գրե­թե ամ­բող­ջութ­յամբ քա­ղա­քա­կան աս­պա­րե­զում է հայտն­վել (աստ­ծուն ծա­ռա­յելն ան­գամ քա­ղա­քա­կա­նութ­յան է վե­րած­վել), ա­վե­լին՝ մի­ջազ­գա­յին մեծ քա­ղա­քա­կա­նո­ւթ­­յան կցորդն ու շա­հար­կում­նե­րի գոր­ծիքն է դար­ձել:

Եվ միմ­յանց սի­րե­լու «ա­ռա­ջար­կը» այլ­եւս անց­յա­լում է մնա­ցել…

Վա­հագն Նան­յան

«Լու­սանցք» թիվ 21 (242), 2012թ.