Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը մասնակցել է Թուրքիայի ատոմային էներգիայի գործակալության (TAEK) Անկարայում հիմնած պրոտոնային արագացուցչի կայանի բացման արարողությանը եւ հանդես եկել ելույթով: Նա տեղեկացրել է, որ մինչեւ 2023թ. թուրքական կառավարությունը ծրագրել է երկրում կառուցել 3 ատոմակայան: Առաջինը կառուցելու են Մերսինում՝ ռուսների հետ համատեղ, երկրորդը՝ Սինոպում՝ ճապոնացիների հետ համատեղ, իսկ երրորդի կառուցման շուրջ բանակցություններ են ընթանում Հարավային Կորեայի, Չինաստանի ու Կանադայի հետ:
Այս եւ այլ թուրքերին ու թուրքանմաններին հիշեցնենք, որ Մեծամորի ատոմակայանը նախագծվել է 1960-ական թվականներին, կառուցվել 1970-ականներին, եւ ՀԱԷԿ-ում անընդհատ կատարվում են անվտանգության ապահովման միջոցառումներ, եւ, ընդ որում, դրանք իրականցվում են ԱՄՆ-ի, Եվրամիության եւ Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության տեխնիկական աջակցությամբ: Մասնագետների գնահատմամբ՝ հայկական ատոմակայանի սեյսմիկ անվտանգությունն այնպիսի բարձր մակարդակի վրա է, որ տարածաշրջանում հնարավոր առավելագույն երկրաշարժի դեպքում անգամ չեն վնասվի նրա անվտանգության համակարգերը, որեւէ ճառագայթային արտանետում տեղի չի ունենա (1988թ. երկրաշարժն անգամ չէր վնասել, քանզի հայկական ԱԷԿ-ը կառուցված է ամբողջական բազալտե բլոկի վրա. կա այն ժամանակվա (երկրաշարժից հետո)՝ ԽՍՀՄ համապատասխան ծառայության փորձագիտական եզրակացությունը):
Հիմա Թուրքիայի վարչապետն իրեն ամենա-ատոմագետի տեղ դրած (Թուրքիան, ի դեպ, միջուկային դպրոց չունի, հետեւաբար, չունի մասնագետներ ու մասնագիտական կարծիք հայտնելու իրավունք), անտեսելով անգամ միջազգային մասնագետների տեսակետը, պարբերաբար ոռնոցնե է բաց թողնում ՀԱԷԿ-ի ուղղությամբ: Մեր մասնագետներն էլ արդեն հոգնած թուրքի շնագայլային կաղկանձից, դրա վրա ուշադրություն էլ չեն դարձնում (մեր խնդիրն առավելապես մասնագիտական տիրույթում աշխատելն է):
Հայկական ատոմակայանի փակման թուրք-ադրբեջանական մոլուցքին զուգահեռ՝ թմբկահարվում է ատոմակայանների կառուցման անհրաժեշտությունը Թուրքիայում եւ Ադրբեջանում: Հետաքրքիր է, իսկ իրանական ատոմակայանը վտանգավոր չէ՞ Թուրքիայի ու Ադրբեջանի համար… Առայժմ չէ: Դեռ համաթրքական քննարկում կլինի՝ հետո:
Բայց եթե հայկական ատոմակայանը հանգիստ չի տալիս թուրքերին ու ադրբեջանցիներին, ապա իրանական ատոմակայանը անհանգստացրել է հատկապես Արեւմուտքին: Հայտնի է, որ Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության եւ որոշ երկրների ջանքերով այս խնդիրը քննարկումների փուլում է:
Բայց, ահա, ԱՄՆ-ի նախագահ Բարաք Օբաման, ըստ «Նյու Յորք Թայմս» ամերիկյան օրաթերթի, իր պաշտոնավարման առաջին ամիսներին արդեն արձակել էր Իրանում միջուկային նյութի հարստացման ձեռնարկությունների ուղղությամբ համակարգչային հարձակումներ իրականացնելու գաղտնի հրամանագիր: Թերթը, վկայակոչելով ծրագրին մոտ կանգնած անանուն աղբյուրները, հաղորդել է, որ այս հրամանագրով Միացյալ Նահանգների կողմից առաջին անգամ «համակարգչային զենք» է կիրառվել, իսկ ծրագրի մշակումը, ըստ նույն տեղեկատվության, մեկնարկել է նախորդ նախագահ Ջորջ Բուշի պաշտոնավարման օրոք: ԱՄՆ-ի նախագահը հրամայել է ուժեղացնել համակարգչային հարձակումները նույն
իսկ այն բանից հետո, երբ 2010թ. կատարված սխալի պատճառով համակարգչային վիրուսը դուրս էր եկել Իրանի Նաթանզի ձեռնարկության ցանցի սահմաններից եւ տարածվել ամբողջ աշխարհում: Համակարգչային մասնագետներն այս վիրուսը, որը ժամանակավորապես շարքից հանել է Իրանում ուրանի զտման համար օգտագործվող ցենտրիֆուգները, «Stuxnet» էին անվանել: «Նյու Յորք Թայմս»-ի հրապարակած հաղորդագրության հիմքում անցյալ 18 ամսվա ընթացքում այս ծրագրում ներգրավված ամերիկյան, եվրոպական եւ իսրայելական, ինչպեսեւ՝ ծրագրից դուրս գործող մասնագետների հետ անցկացված հարցազրույցներն են: Հաղորդագրությունը հրապարակվել է այն ժամանակ, երբ ԱՄՆ-ի հետազոտական կազմակերպություններից մեկի կողմից ստացված արբանյակային լուսանկարները վկայել են այն մասին, որ Իրանը ռազմական իր հիմնական կայանում փորձում է ոչնչացնել միջուկային զենքի փորձարկման հետքերը:
Նարե Մշեցյան
«Լուսանցք» թիվ 21 (242), 2012թ.
Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում



