Պա­տե­րազ­մի հա­վա­նա­կա­նութ­յու­նը մե­ծա­նու՞մ­ է

Կա նաեւ հա­կա­ռակ տե­սա­կետ. Ար­ցա­խը՝ տա­րա­ծա­շր­­ջա­նում կա­յու­նութ­յան գոր­ծոն

Երբ Ադր­բե­ջա­նի նա­խա­գահ Իլ­համ Ա­լիե­ւը նե­րում շնոր­հեց ադր­բե­ջան­ցի մար­դաս­պան Ռա­միլ Սա­ֆա­րո­վին, պա­տե­րազ­մի հա­վա­­­նա­կա­նութ­յու­նը գնա­լով մե­ծա­ցավ,- գրել է «CNN» լրատ­վա­կան գոր­ծա­կա­լութ­յու­նը: Այս ի­րա­դար­ձութ­յուն­ներն ա­վե­լի սրե­ցին Հա­յաս­տան-Ադր­բե­ջան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը: Նշվել է, որ ԱՄՆ-ն­ այն պե­տութ­յուն­նե­րից է, ո­րոնք դեմ դուրս ե­կան Սա­ֆա­րո­վի ներ­ման վե­րա­բեր­յալ ո­րոշ­մա­նը: Վա­շինգ­տո­նը ­խո­րա­պես ան­հանգս­տա­ցած է այս ա­մե­նով եւ Հուն­գա­րիա­յից պա­­հան­ջում է ա­վե­լի շատ տե­ղե­կութ­յուն­ներ տրա­մադ­րել ի­րեն, թե ին­չու է ար­տա­հանձ­նում կա­տա­րել:

«Մենք կապ­վել ենք Ադր­բե­ջա­նի իշ­խա­նութ­յուն­նե­րի հետ եւ մեր հիաս­թա­փութ­յունն ենք ար­տա­հայ­տել Սա­ֆա­րո­վի հա­մա­ներ­ման վե­րա­բեր­յալ: Այս ի­րո­ղութ­յու­նը հա­կա­սում է տա­րա­ծաշր­ջա­նում լար­վա­ծութ­յու­նը թու­լաց­նե­լու եւ հաշ­տեց­մա­նը նպաս­տե­լու ուղ­ղութ­յամբ գոր­ծադր­վող ջան­քե­րի­ն»,- հայ­տա­րա­րել է ԱՄՆ Ազ­գա­յին անվ­տան­գութ­յան խորհր­դի խոս­նակ Թո­մի Վի­տո­րը:

Բայց ա­ռայժմ հայ­տա­րա­րութ­յուն­նե­րից ու ցա­վա­կ­­ցութ­յուն­նե­րից այն կողմ շարժ չի լի­նում: Քայլ, ո­րը կստի­պի Բու­դա­պեշ­տին եւ Բաք­­վին վե­րա­նա­յել խնդի­րը եւ մար­­դաս­պա­նին հետ տա­նել՝ իր տե­ղը: Քա­ղա­քա­կան, տնտե­սա­կան կամ մեկ այլ ճնշում չկա ո­րե­ւէ կող­մից, իսկ այս բա­րո­յա­կան դա­սե­րը հետզ­հե­տե կվե­րած­վեն թոզ­փ­­չո­ցի­նե­րի:

Չնա­յած խոս­վում է պա­տե­րազ­մի վտան­գի մա­սին, բայց այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ տե­սա­կետ կա, որ ԼՂՀ-ն կա­րող է դառ­նալ Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սում կա­յու­նութ­յան ե­րաշ­խա­վոր: «Գո­լոս Ար­մե­նիի»-ն ­ներ­կա­յաց­րել է հար­ցազ­րույց Լեյփ­­ցի­գի պե­տա­կան հա­մալ­սա­րա­նի գի­տաշ­խա­տող, ԱՊՀ երկր­նե­րի տա­րած­քում սա­ռեց­ված հա­կա­մար­տութ­յուն­նե­րի փոր­ձա­գետ Քրիս­թիան Կոլ­տե­րի հետ, ով խո­սե­լով ԼՂ­-ի հա­կա­մար­տութ­յան կար­գա­վոր­ման մա­սին, նշել է, թե Ար­ցա­խում կա­յա­ցած ընտ­րութ­յուն­նե­րը ցույց են տվել, որ այս եր­կի­րը շարժ­վում է ժո­ղովր­դա­վա­րութ­յան հաս­տատ­ման ու­ղով, ինչն էլ պետք է ծան­րակ­շիռ հան­գա­մանք լի­նի, որ­պես­զի Ար­ցա­խը բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի սե­ղա­նի շուրջ ինք­նու­րույն հան­դես գա­լու հնա­րա­վո­րութ­յուն ստա­նա: Ըստ փոր­ձա­գե­տի, Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղում կա­յա­ցած ընտ­րութ­յուն­նե­րին հրա­վիր­ված մի­ջազ­գա­յին դի­տորդ­նե­րը պետք է բա­վա­կա­նա­չափ քա­ղա­քա­կան ազ­դե­ցութ­յուն ու­նե­նան ի­րենց երկր­նե­րում, որ­պես­զի կա­րո­ղա­նան վե­րոնշ­յալ միտ­քը հաս­ց­­նել ի­րենց իշ­խա­նութ­յուն­նե­րին. «ԼՂ­-ի այ­սօր­վա աշ­խար­հագ­րա­կան դիրքն ու տա­րած­քը ա­մե­նա­բա­րեն­պաստն է պա­տե­րազ­մա­կան գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րի վերս­կս­­ման հա­վա­նա­կա­նութ­յու­նը նվա­զա­գույ­նի հասց­նե­լու եւ տա­րա­ծա­շր­­ջա­նում կա­յու­նութ­յու­նը պահ­պա­նե­լու հա­մար, այս­պի­սով՝ ա­պա­գա­­յում ԼՂՀ-ն կա­րող է կա­յու­նութ­յան ե­րաշ­խա­վո­րի դեր տա­նել Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սու­մ»,- ա­սել է Քրի­ս­­թիան Կոլ­տե­րը:

Եվ զար­մա­նա­լի է, որ մեր­ ԱԺ-ն ­հեր­թա­կան ան­գամ հե­տաձ­գեց Ար­ցա­խի ան­կա­խութ­յան ճա­նա­չու­մը, էլ չենք նշում՝ ՀՀ-ԼՂՀ վե­րա­միա­վոր­ման մո­ռաց­ված փաս­տի մա­սին…

Անդ­րա­դառ­նա­լով մար­­դաս­պան Սա­ֆա­րո­վի ար­տա­հանձն­ման եւ իր հայ­րե­նի­քում ա­զատ ար­ձակ­ման փաս­տին՝ ԱՊՀ փոր­ձա­­գե­տը նշել է, որ այս քայ­լով Ադր­բե­ջանն ու Հուն­գա­րիան հնա­րա­վո­րութ­յուն են տվել Ե­րե­ւա­նին՝ ա­վե­լի ա­զատ եւ կոշտ դի­վա­նա­գի­տա­կան գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րի դի­մել ԼՂ ­հա­կա­մար­տութ­յան կար­գա­վոր­ման, ինչ­պես նաեւ Եվ­րա­զե­սին կամ Եվ­րա­միութ­յանն ան­դա­մակ­ցե­լու հար­ցում: Բայց մե­րոնք նո­րից խու­սա­փում են: Ի՞նչ­ է՝ միշտ ու­շա­ցած ար­ձա­գան­քե­լը այ­լեւս դար­ձել է ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նութ­յան սկզբու՞նք…

Ար­ման Դավթ­յան

* * *

Ե­րե­ւա­նում ՆԱ­ՏՕ-ի գլխա­վոր քար­տու­ղար Ան­դերս ֆոն Ռաս­մու­սե­նի ու ԵՊՀ դա­սա­խո­սա­կան եւ ու­սա­նո­ղա­կան կազ­մի հան­դի­պու­մից հե­տո դրսում հա­վաք­ված ու­սա­նող­նե­րը «ա­մո­՛թ», «ար­­դա­րութ­յու՛ն» եւ այլ բա­ցա­կան­չութ­յուն­նե­րով ու սու­լոց­նե­րով են դի­մա­վո­րել ՆԱ­ՏՕ-ա­կա­նին, ում տե­ղա­փո­խող մե­քե­նա­յի դի­մաց էլ պատռ­վել է Սա­ֆա­րո­վի լու­սան­կա­րը:

* * *

ԵԽԽՎ-ում եւ «Եվ­րա­նես­թում» հայ­կա­կան պատ­վի­րա­կութ­յան ան­դամ Նաի­րա Զոհ­րաբ­յա­նը նա­մակ է հղել ԵԽ նա­խա­գահ Մար­թին Շուլ­ցին, ԵԽԽՎ նա­խա­գահ Ժան Կլոդ Մին­յո­նին, «Եվ­րա­նեսթ» ԽՎ­-ի հա­մա­­նա­խա­գահ Քրիս­տիան Վի­գե­նի­նիին. «Ողջ քա­ղա­քա­կիրթ աշ­խարհն ու եվ­րո­պա­կան հան­րութ­յու­նը ցնցված են ադր­բե­ջա­նա-հուն­գա­րա­կան խայ­տա­ռակ գոր­ծար­քից, երբ կոնկ­րետ շա­հե­րի դի­մաց ԵՄ եւ ՆԱ­ՏՕ-ի ան­դամ Հուն­գա­րիան, վա­ճառ­քի հա­նե­լով եվ­րո­պա­կան ար­ժեք­ներն ու ար­դա­րա­դա­տութ­յու­նը, ավ­տո­րի­տար Ադր­բե­ջա­նին վա­ճա­­ռեց հայ սպա­յին կաց­նա­հա­րած հրե­շին: Եվ­րո­պա­կան ար­ժեք­նե­րը լա­թի կտոր չեն, որ մենք թույլ տանք ա­մեն տա­կան­քի իր ոտ­քերն այդ ար­ժեք­նե­րի վրա մաք­րի ու խրախ­ճա­նի: Ես հա­մա­ձայն եմ ԵԽ գլխա­վոր քար­տու­ղար Յագ­լան­դի այն գնա­հա­տա­կա­նի հետ, որ նա տվ­­եց ադր­բե­ջա­նա­կան հրե­շին ար­տա­հանձ­նե­լուց հե­տո՝ «Սա այն Եվ­­րո­պան չէ, ո­րը մենք ձգտում ենք կա­ռու­ցել»: Ակն­կա­լում եմ Ձեր հստակ ար­­ձա­գանքն ու գնա­հա­տա­կա­նը եւ հույս ու­նեմ, որ այս հար­­ցը բաց եւ հրա­պա­րա­կա­յին քննարկ­ման ա­ռար­կա կդառ­նա ԵԽԽՎ-ում, Եվ­րո­պա­կան խորհր­դա­րա­նում եւ «Եվ­րա­նեսթ» ԽՎ­-ում.- նշել է հայ պատ­գա­մա­վո­րը:

Իսկ ԼՂՀ­ ԱԳՆ պաշ­տո­նա­կա­տար Վա­սի­լի Ա­թա­ջան­յա­նը նա­մակ է հղել ԵԱՀԿ գոր­ծող նա­խա­գահ, Իռ­լան­դիա­յի ԱԳՆ Է­մոն Գիլ­մո­րին՝ Սա­ֆա­րո­վի ար­տա­հանձն­ման եւ նե­րում շնոր­հե­լու հետ կապ­ված: Միա­ժա­մա­նակ ընդգ­ծել է. «Ար­ցա­խի ժո­ղո­վուր­դը ճիշտ է վար­վել՝ ընտ­րե­լով ան­կախ, ժո­ղովր­դա­վար եւ ու­ժեղ պե­տութ­յուն կա­ռու­ցե­լու ու­ղի­ն… Մենք ի զո­րու ենք պաշտ­պա­նել մեր եր­կի­րը եւ նրա ա­զա­տութ­յան ու ան­կա­խութ­յան նկատ­մամբ ոտնձ­գութ­յուն­նե­րի դեպ­քում ար­ժա­նի հա­կա­հար­ված տալ ագ­րե­սո­րի­ն»:

Տհաս­նե­րի հե­րո­սա­կա­նը

Հո­գե­բան Կա­րի­նե Նալ­չաջ­յա­նը կար­ծում է, որ Ադր­բե­ջա­նի հա­սա­րա­­կութ­յու­նում մե­ծա­ցել է բա­րո­յա­կան տհա­սութ­յու­նը: «Ազ­գին լավ հաս­կա­նա­լու հա­մար նախ պետք է նա­յել, թե ում է հե­րո­սաց­րել: Տվյալ պա­րա­գա­յում Ա­դր­­բե­ջա­նը հե­րո­սա­ց­­րել է մար­դա­ս­­պա­նի: Ե­թե այդ ազ­գը ար­ժե­քա­յին նոր­մալ կողմ­նո­րո­շում ու­նե­նար, պետք է ա­ռա­ջին զգա­­ցու­մը, որ ու­նե­նար՝ լի­ներ ա­մո­թը: Իսկ մենք գործ ու­նենք հա­կա­ռա­կի հետ՝ հե­րո­սաց­նում են: Սա լուրջ մտա­ծե­լու տե­ղիք է տա­լի­ս»,- հո­գե­բա­նը փոր­ձե­լ­ է վեր­լու­ծել, թե մար­դաս­պան Սա­ֆա­րո­վի հանձ­նու­մը Ադր­բե­ջա­նին ու այդ երկ­րի ղե­կա­վա­րի կող­մից նրան նե­րում շնոր­հե­լը ինչ­պի­սի հո­գե­բա­նա­կան ազ­դե­ցութ­յուն է ու­նե­ցել ա­դր­­բե­ջա­նա­կան եւ հայ հա­սա­րա­կու­թ­­յան վրա:

Ըստ նրա, Ադր­բե­ջա­նում մի­տում կա հա­յե­րի հան­դեպ «կեն­­դա­նա­կան ա­տե­լութ­յուն ու­նե­ցող մարդ­կանց» հե­րո­սաց­նել, ին­չը բնո­­­րո­շում է այդ ազ­գի (հաս­տատ ար­հես­տա­կան ազ­գի – Գ.Վ.) հո­գե­կերտ­ված­քը, «ո­րը չի փոխ­վել դա­րեր շա­րու­նակ, ազ­գա­յին բնա­վո­րութ­յու­նը եւ դի­մա­գիծն ա­րագ չի փո­խ­­վու­մ»:

Ի դեպ, ե­րե­ւի սա էր պատ­ճա­ռը, որ հա­յութ­յան բուռն բո­ղո­քից հե­տո ան­հա­սա­նե­լի էին դար­ձել մար­­դաս­պա­նին հե­րո­սաց­նող Ա­լի­ե­ւի՝ ինչ­պես բջջա­յին հե­ռա­խո­սը, այն­պես էլ պաշ­տո­նա­կան կայ­քը:

Ի­հար­կե, հայտ­նի դար­ձավ, որ հայ հա­քեր­նե­րը կոտ­րել են Ադր­բե­ջա­նի նա­խա­գա­հի պաշ­տո­նա­կան կայ­քէ­ջը եւ տե­ղադ­րել Գուր­գեն Մար­գար­յա­նի նկա­րը եւ գրու­թյուն, բայց հե­տո էլ՝ շփո­թութ­յու­նից, թե տհա­սութ­յու­նից խառն­ված Ա­լիե­ւը մնա­ցել էր «ան­ջատ­ված», իսկ կայ­քը ներ­կա­յա­նում էր միայն ադր­բե­ջա­նե­րե­նով, ռու­սե­րեն եւ ան­գ­­լե­րեն մի­ջա­վայ­րե­րը չէին բա­ց­­վում:

Ինչ վե­րա­բե­րում է հա­յե­րին, հո­գե­բա­նը նշել է, որ ցա­­վի զգա­ցու­մը մարդ­կանց հա­մա­խմ­­բում է, հան­րույ­թի մեջ «ես»-ից ա­վե­լի շեշտ­ված է դառ­նում «մեն­ք»-ի զգա­­ցու­մը: Ադր­բե­ջա­նի քայ­լը մեր հան­րութ­յան վրա միայն դրա­կան ազ­դե­ցութ­յուն կա­րող է ու­նե­նալ, իսկ ադր­բե­ջա­նա­կա­նի վրա՝ բա­ցա­սա­կան, ո­րով­­հե­տեւ նրանց մոտ, ի տար­բե­րութ­յուն մեզ, մե­ծա­ցել է բա­րո­յա­կան տհա­սութ­յու­նը:

Գո­հար Վա­նես­յան

«Լու­սանցք» թիվ 27 (248), 2012թ.

Կար­դա­ցեք «Լու­սանցք»-ի PDF տար­բե­րակ­նե­րը www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում