Հա­մաթր­քա­կան ե­րես­պաշ­տութ­յուն

Իլ­համ Ա­լիե­ւի աշ­խա­տա­կազ­մը փոր­ձել է պա­տաս­խա­նել մար­դաս­պան Սա­ֆա­րո­վի ա­զատ ար­ձակ­ման հետ կապ­ված ԱՄՆ պետ­քար­տու­ղա­րութ­յան հայ­տա­րա­րութ­յա­նը եւ կրկին ի ցույց է դրել իր անգ­րա­­գի­տութ­յու­նը. «Դա­տա­պարտ­ված ան­ձանց փո­խանց­ման կար­գը կար­գա­վոր­վում է 1983թ. ԵԽ շրջա­նակ­նե­րում ըն­դուն­ված դա­տա­պարտ­ված ան­ձանց փո­խանց­ման Եվ­րո­պա­կան հա­մա­ձայ­նագ­րով: Ադր­բե­ջա­նը եւ Հուն­գա­րիան ստո­րագ­րել են այդ հա­մա­ձայ­նա­գի­րը: Ըստ սույն հա­մա­ձայ­նագ­րի՝ պայ­մա­նա­վոր­ված երկր­նե­րից ո­րե­ւէ մե­կում դա­տա­պարտ­ված ան­ձը կա­րող է հանձն­վել մյուս կող­մին՝ շա­րու­նա­կե­լու կրե­լու իր պա­տի­ժը: Ռա­միլ Սա­ֆա­րո­վի հանձն­ման գոր­ծըն­թա­ցում թե՛ Ադր­բե­ջա­նը եւ թե՛ Հուն­գա­րիան հե­տե­ւել են Հա­մա­ձայ­նագ­րի կե­տե­րին»: Սա­կայն ինչ­պես Հուն­գա­րիան, այն­պես էլ եվ­­րո­պա­կան երկր­նե­րը հաս­կա­ցան, որ սա մի նող­կա­լի գոր­ծարք-վա­ճառք է, ո­րը ոչ մի հա­մա­ձայ­նա­գ­­րով ու փոխ­հա­մա­ձայ­նութ­յամբ չի ար­դա­րաց­վում: Եվ­րո­պա­կան մա­մու­լը ան­գամ ան­նա­խա­դեպ ո­րա­կեց այս հուն­գա­րա-ադր­բե­ջա­նա­կան ա­ռեւ­տու­րը…

Իսկ թե ցմահ դա­տա­պարտ­վա­ծին ինչ­պես կա­րե­լի է նե­րում շնոր­­հել, ար­դեն բազ­միցս նշվել է, որ ինչ­պես մի­ջազ­գա­յին օ­րենք­նե­րով, այն­պես էլ ադր­բե­ջա­նա­կան, դա հնա­րա­վոր չէ, նույ­նիսկ ադր­բե­ջա­նա­կան ի­րա­վա­գետ­նե­րը դա հաս­տա­տե­ցին: Ադր­բե­ջա­նի նա­խա­գահն ան­գամ իր ստո­րագ­րած օ­րենք­ներն է խախ­տել: Ադր­բե­ջա­նի քրեա­կան օ­րենսդ­րութ­յու­նը նա­­­խա­տե­սում է, որ ցմահ ա­զա­տա­­զրկ­­ման դա­տա­պարտ­ված ան­ձ­­անց նե­րում շնոր­հե­լու դեպ­քում ցմահ պա­տի­ժը կա­րող է փո­խա­րի­ն­­վել մին­չեւ 25 տա­րի ա­զա­տա­զր­­կու­մով, բայց ոչ եր­բեք՝ ա­զատ­ման ո­րոշ­մամբ: Ներ­ման խնդրին կա­րե­լի է ի­րենց իսկ օ­րեն­քով անդ­րա­դառ­նալ, ե­թե դա­տա­պարտ­վա­ծը պա­տի­ժը կրել է 10 տա­րի, իսկ հա­­յաս­պա­նը պա­տի­ժը կրել է շուրջ 8,5 տա­րի: Եվ ա­լիեւ­յան պնդում­նե­րը, թե «նե­րու­մը պետք է դիտ­վի որ­պես փո­խա­րի­նում այն ա­զա­տա­զրկ­­ման ժամ­կե­տով, ո­րը Սա­ֆա­րովն ար­դեն կրել է», եւս չի բա­վա­րա­րում օ­րեն­քի պա­հանջ­նե­րը:

Ո­րո­շա­կի հա­պա­ղու­մից հե­տո ար­ձա­գան­քե­ցին նաեւ Ան­կա­րա­յից: Թուր­քիա­յի ԱԳՆ-ն­ ար­տա­հանձն­ման վե­րա­բեր­յալ հայ­տա­րա­րութ­յուն է տա­րա­ծել, ինչն, ի­հար­կե, ոչ մի բա­նով չի տար­բեր­վում ադր­բե­ջա­նա­կան պնդում­նե­րից, եւ հա­մաթր­քա­կան մտա­ծո­ղութ­յու­նը եր­բեք էլ չի տար­բեր­վե­լու: Իսկ այդ երկ­րի ԱԳՆ խոս­նակ Սել­ջուկ Ու­նա­լը մի հարց է մաս­նա­վո­րեց­րել, ինչն էլ ե­րե­ւի ա­մե­նա­կա­րե­ւորն է թուր­քե­րի հա­մար: Նա ա­սել է, որ Բու­դա­պեշ­տում ՆԱ­ՏՕ-ի ու­սում­նա­կան ծրագ­րի ըն­թաց­քում հայ սպա Գուր­գեն Մար­գար­յա­նին սպա­նե­լու հա­մար Հուն­գա­րիա­յում ցմահ բան­տար­կութ­յան դա­տա­պարտ­ված Ռա­միլ Սա­ֆա­րո­վի՝ Ադր­բե­ջա­նին ար­տա­հանձն­ման եւ Իլ­համ Ա­լիե­ւի՝ նրան նե­րում շնոր­հե­լու վե­րա­բեր­յալ ԱՄՆ հայ հա­մայն­քի՝ Թուր­քիա­յին ուղղ­ված ար­ձա­գան­քը ի­րենց զար­մաց­րել է: «Թուր­քի­ան չի մի­ջամ­տել այս գոր­ծըն­թա­ցի ոչ մի փու­լին, եւ ան­հիմն պն­­դու­մ­­նե­րով Թուր­քիան թի­րախ դարձ­նե­լու այս ջան­քե­րը Թուր­քիա­յի նկա­տ­­մամբ ոչ բար­յա­ցա­կամ դիր­քո­րո­շում ու­նե­ցող շրջա­նակ­նե­րի ար­դեն սո­վո­րութ­յուն դար­ձած զր­­պար­տութ­յուն­նե­րի ար­շավն է»,- այս­պես է աս­ված նաեւ հայ­տա­րա­րութ­յան մեջ:

Վա­հագն Նան­յան

Ազ­գութ­յամբ հա­յը կա­րո՛ղ­ է վտանգ­ված լի­նել

Եվ­րո­պա­յի խորհր­դի Մար­դու ի­րա­վունք­նե­րի հանձ­նա­կա­տար Նիլ Մուժ­նիեկսն ադր­բե­ջան­ցի սպա Ռա­միլ Սա­ֆա­րո­վին նե­րում շնոր­հե­լու վե­րա­բեր­յալ Իլ­համ Ա­լիե­ւի ո­րոշ­ման առն­չութ­յամբ տա­րա­ծած իր հայ­տա­րա­րութ­յամբ կա­րե­ւոր ու­ղերձ է հղել: Մաս­նա­վո­րա­պես նշել է. «Ազ­գա­յին պատ­կա­նե­լութ­յան հո­ղի վրա եւ ա­տե­լութ­յամբ կա­տար­ված հան­ցա­գոր­ծութ­յուն­նե­րի փա­ռա­բա­նութ­յու­նը ու­ղերձ է առ այն, որ միեւ­նույն էթ­նիկ խմբին պատ­կա­նող մար­դիկ, ինչ­պի­սին զոհն էր (նկա­տի ու­նի Գուր­գեն Մար­­գար­յա­նին), ի­րա­կա­նում թի­րախ են դառ­նում: Սա իս­կա­պես ծայ­րա­հեղ վտան­գա­վոր ու­ղերձ է»: Ստ­­րա­ս­­բուր­գից հնչած այս հայ­տա­րա­րութ­յու­նը փաս­տում է, որ վտ­­ան­գ­­ված կա­րող է լի­նել ազ­գութ­յամբ ցան­կա­ցած հայ, որ­տեղ կա­րող է պա­տահ­մամբ ան­գամ ադր­բե­ջան­ցի մի լա­մուկ հայտն­վել: «Ռա­­սիս­տա­կան խտրա­կա­նութ­յան հո­ղի վրա կա­տար­ված սպա­նութ­յուն­նե­րը չպետք է ան­պա­տիժ մն­­ան: Ռաս­սա­յա­կան կամ ազ­գա­միջ­յան ա­տե­լութ­յան հո­ղի վրա կա­տար­ված բռնութ­յուն­նե­րը, կոր­ծա­նա­րար հան­ցա­գոր­ծութ­յուն­ներ են: Բա­ցի հա­րա­զատ­նե­րի ու մեր­ձա­վոր­նե­րի հա­մար ծանր լի­նե­լուց, դրանք նաեւ ծանր կա­րող են լի­նել երկ­րի հա­սա­րա­կութ­յան հա­մար: Պե­տութ­յուն­նե­րը պետք է ու­ժեղ սանկ­ցիա­ներ կի­րա­ռեն նրանց նկատ­մամբ, ով­քեր կա­տա­րել են նման հան­ցան­ք»,- հայ­տա­րա­րել է Նիլ Մուժ­նիեկ­սը եւ ցավ է հայտ­նել, որ «դա­տա­պարտ­ված մար­դաս­պա­նը փառ­քի ու պար­գե­ւատր­ման է ար­ժա­նա­ցել Ադր­բե­ջա­նում»:

Ցա­վա­լի է, որ մար­դը, ո­րը ազ­գա­յին պատ­կա­նե­լութ­յան հո­ղի վրա սպա­նութ­յուն է կա­տա­րել, նման վե­րա­բեր­մուն­քի է ար­ժա­նա­նում: Այդ­պի­սի մար­­դը կա­րող է ան­­տե­սել մար­դու ի­րա­վունք­նե­րի պաշտ­պա­նութ­յան ո­լոր­տում ըն­դուն­ված մի­ջա­զ­­գա­յին կա­նոն­նե­րը.- նշել է հանձ­նա­կա­տա­րը:

Եվ­րո­պա­յի Խորհր­դի գլխա­վոր քար­տու­ղար Տուրբ­յորն Յագ­լան­դը եւս ար­ձա­գան­քել է. «Ես չեմ ու­զ­­ում մեկ­նա­բա­նել ի­րա­վա­կան գոր­­ծըն­թա­ցը, սա­կայն հա­մա­րում եմ, որ սպա­նութ­յան հա­մար դա­տա­պար­տ­­վա­ծին որ­պես հե­րոս հռչա­կելն ա­նըն­դու­նե­լի է»: Նա մեր­ժում է այն աշ­խար­հի հե­ռան­կա­րը, «որ­տեղ բա­րո­յա­կան օ­րենս­գիր­քը կռիվ է ծնում, որ­տեղ մար­դու ար­ժա­նա­պատ­վութ­յան նկատ­մամբ հար­գան­քը մերժ­վում է»: «Սա չէ այն Եվ­րո­պան, ո­րը մեր սե­րունդ­նե­րին ենք ցան­կա­նա­լու: Ես դա­տա­պար­տում եմ հան­ցա­գոր­ծութ­յան նման փա­ռա­բա­նու­մը եւ կոչ եմ ա­նում, որ մենք բո­լորս աշ­խա­տենք, որ­պես­զի պահ­պան­վի կյան­քի ու մեր ար­ժեն­քե­րի հան­դեպ հար­գան­քը, ինչ­պես Եվ­րո­պա­յի Խորհր­դում է պաշ­տ­­պան­վու­մ»:

Իսկ Գեր­մա­նիա­յի Բուն­դես­թա­գի պատ­գա­մա­վոր, Կա­նաչ­նե­րի կու­սակ­ցութ­յան ԵՄ ար­­­­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նութ­յան հար­­ցե­րով պա­տաս­խա­նա­տու Վի­ո­լա ֆոն Քրա­մո­նը, ով մեկ­նել է Փա­­­րիզ՝ մաս­նակ­ցե­լու Եվ­րա­խոր­հր­­դի նիս­տին, հայ­տ­­նել է, թե ին­քը լի­նե­լով Բուն­դես­թագ – Հա­­րա­վա­յին Կով­կաս խոր­­հր­­դա­րա­նա­կան խմ­­բի ան­դամ, պատ­րաստ­վում է Ռա­­միլ Սա­ֆա­րո­վի ար­­տա­հանձն­ման հար­ցը բար­ձ­­րաց­նել Եվ­րա­խոր­հր­­դի նիս­տի ժա­­մա­նակ:

Հայկ Թոր­գոմ­յան

Ճիշ­տը սա է. Հուն­գա­րիա, պատ­ժի՛ր­ եւ փոխ­հա­տու­ցի՛ր

­Մեծ բո­ղո­քի ա­լիք է բարձ­րա­ցել Հուն­գա­րիա­յում: Այդ երկ­րի զլմ-­նե­րը, տար­բեր ո­լորտ­նե­րի գոր­ծիչ­ներ վրդով­ված են եւ ապ­շած ի­րենց կա­ռա­վա­րութ­յան ծա­խու բնույ­թից: «Սար­սա­փե­լի դի­լե­տան­տի՞զմ, թե՞ փո­ղի հա­մար ի­րա­գործ­ված գոր­ծարք». այս­պի­սի խո­րագ­րեր են մա­մու­լի է­ջե­րում: Հուն­գար­նե­րը գրում են, թե անհ­նա­րին է, որ այս խնդրի հետ շփ­­ում ու­­նե­ցող նա­խա­րա­րութ­յուն­նե­րից ոչ մե­կը չգի­տեր, թե Ադր­բե­ջա­նը ինչ­ է պատ­րաս­տվում ա­նել հանձն­ված հան­ցա­գոր­ծի հետ: Ե­թե են­թա­դ­­րում ենք, որ Ար­դա­րա­դա­տու­թ­­յան նա­խա­րա­րութ­յու­նը ման­րա­մաս­նո­րեն չի գի­տակ­ցել փաս­տե­րը, այդ դեպ­քում ար­տա­քին գոր­ծե­րի նա­խա­րա­րութ­յան պար­տա­կա­նութ­յունն էր զգու­շաց­րել կա­ռա­վա­րութ­յա­նը հե­տե­ւանք­նե­րի մա­­սին: Հայ­կա­կան հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պութ­յուն­նե­րը վեր­ջերս դի­մե­ցին կա­ռա­վա­րութ­յա­նը խնդրան­քով՝ չհանձ­նել հան­ցա­գոր­ծին, ո­րով­հե­տեւ պարզ էր, որ նրա­նից հե­րոս կսար­քեն՝ վի­րա­վո­­րե­լով հայ ժո­ղովր­դին: Հուն­գա­րա­կան կա­ռա­վա­րութ­յու­նը պետք է բա­ցատ­րութ­յուն տա ինչ­պես վի­­րա­վոր­ված հայ ժո­ղովր­դին, այն­­պես էլ ներ­քին եւ մի­ջազ­գա­յին հան­րութ­յա­նը, ով­քեր զար­մա­ցած են ու զայ­րա­ցած կա­տար­վա­ծով:

Այն ցու­ցա­րար­նե­րը, ով­քեր ընդ­վ­­զում էին Բու­դա­պեշ­տում, հայ­տա­րա­րում էին. «Մենք կա­ռա­վա­րութ­յու­նը չենք, մենք վար­չա­պետ Վիկ­տոր Օր­բա­նը չենք, եւ նե­րո­ղութ­յուն ենք խնդրում հայ ժո­ղովր­դից, զո­հի ըն­տա­նի­քից, ըն­կեր­նե­րից, նրա ազ­գա­կան­նե­րից, որ մենք ստ­­իպ­ված ենք մի ո­րոշ ժա­մա­նակ էլ հան­դուր­ժել (բայց ոչ եր­կար) այդ­պի­սի ղե­կա­վար­ներ, ով­քեր մինչ մեզ ազն­վութ­յան, բա­րո­յա­կա­նութ­յան մա­սին են քա­րո­զում, ա­ռա­ջին ա­ռի­թը բաց չեն թող­նում, որ ցան­կա­ցած մե­կին վա­ճառ­վեն մի փոքր «թե­յավ­ճա­րի» փո­խա­րեն: Մենք դիա­կա­գո­ղեր չենք, մենք վախ­կոտ ուխ­տադ­րուժ չենք»…

­Մար­դիկ նաեւ ցաս­ման բա­ցա­կան­չութ­յուն­ներ եւ կո­չեր էին ա­նում ցույ­ցի ըն­թաց­քում. «Որ­պես­զի հուն­գա­րա­ցի լի­նե­լը տհաճ ի­րա­վի­ճակ չլի­նի, որ դրա­նից հե­տո էլ կա­րո­ղա­նանք շա­րու­նա­կել հա­յե­լու մեջ նա­յել, որ բախ­տա­վոր ազ­գե­րի ան­դամ­նե­րը ի­րա­վունք չու­նե­նան մեզ ար­հա­մար­հել, որ պետք չլի­նի այս ան­տա­նե­լի ա­մո­թով ապ­րել… պետք է պայ­քա­րե՛նք»:

Ըստ Հուն­գա­րիա­յի նախ­կին ԱԳՆ Լաս­լո Կո­վա­չի՝ հուն­­գա­րա­կան կա­ռա­վա­րութ­յու­նը ի­րա­կան, գրա­վոր ե­րաշ­խա­վո­րու­թ­­յուն պետք է պա­հան­ջեր ադր­բե­ջա­նա­կան ղե­կա­վա­րութ­յու­նից, որ կաց­նով սպ­­ա­­­նո­ղին նե­րում չեն շնոր­հե­լու, եւ որ՝ խոս­քի տե­րը չլի­նե­լու, փո­խա­դարձ հա­մա­ձայ­նու­թ­­յու­նը չհար­­գե­լու դեպ­քում ադր­բե­ջա­նա­կան կող­մը շատ ծանր հե­տե­ւանք­նե­րի ա­ռաջ կկան­գ­­նի: Նա­եւ այլ կար­ծիք­ներ են հնչում, որ «Ադր­բե­ջա­նը դի­վա­նա­գի­տա­կան ներ­կա­յա­ցուց­չութ­յուն Հուն­գա­րիա­յում ստեղ­ծել էր այն նպա­տա­կով, որ պաշտ­պա­նի Ռա­միլ Սա­ֆա­րո­վին, ով 2004թ. այն­տեղ սպա­նութ­յուն կա­տա­րեց: Հի­մա, որ հա­ջող­վեց նրան տուն տա­նել եւ ա­զա­տել, այդ հա­ջո­ղութ­յան մեջ նրանք ի­րենց ազ­գի մե­ծութ­յունն են տես­նու­մ», կամ՝ «այն փաս­տը, որ Վիկ­տոր Օր­բա­նը տա­կան­քի մեկն է, վա­ղուց գի­տեի: Բայց, որ իր հայ­րե­նի­քը՝ Հուն­գա­րիան էլ նրան չի հե­տա­քր­ք­րում, սա ար­դեն ի­րոք չա­փից շատ ­է»:

Ի­րա­պես հաս­կա­նա­լի է ազ­նիվ հուն­գա­րա­ցի­նե­րի այս պոռթ­կու­մը եւ շնոր­հա­կալ ենք, որ կան այդ­պի­սիք: Բայց նա­խե­ւա­ռաջ նրանք պետք է պայ­քա­րեն ար­դա­րութ­յան վե­րա­կանգ­նումն ա­պա­հո­վե­լու հա­մար եւ դրան պետք է հաս­նեն ան­գամ իշ­խա­նա­փո­խութ­յամբ, հատ­­կա­պես, որ ա­տում ու զզվում են ծա­խու վար­չա­պե­տից:

Իսկ Հուն­գա­րիա­յի ազ­նիվ պա­շ­­տոն­յա­ներն ու քա­ղա­քա­կան, մտա­վո­րա­կան եւ այլ շրջա­նակ­նե­րը ի­րենց երկ­րին խա­բած եւ դա­վադ­րի կար­գա­վի­ճա­կի հասց­րած Ադր­բե­ջա­նին պատ­ժե­լու, նաեւ վի­րա­վոր­ված Հա­յաս­տա­նին ա­ջակ­ցե­լու հա­մար կա­րող են ճա­նա­չել Ար­­ցա­խի ան­կա­խութ­յու­նը, ին­չը ա­մե­նա­մեծ ապ­տա­կը կլի­նի Ա­լիե­ւին եւ ա­մե­նա­մեծ փոխ­հա­տու­ցու­մը հա­­յութ­յա­նը ու Գուր­գեն Մար­գար­յա­նի ըն­տա­նի­քին:

Կա­րեն Բալ­յան

«Լու­սանցք» թիվ 27 (248), 2012թ.

Կար­դա­ցեք «Լու­սանցք»-ի PDF տար­բե­րակ­նե­րը www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում