Սննդի անվ­տան­գութ­յան հար­ցը՝ վտան­գա­վոր աս­տի­ճա­նին

Կաթ ար­տադ­րող­նե­րի կա­թում սո­դա է հայտ­նա­բեր­վում, բայց նրանք չեն հաս­կա­նում, թե որ­տե­ղի՞ց

Հա­յաս­տա­նի գյու­ղատն­տե­սութ­յան նա­խա­րա­րութ­յան սննդի անվ­տան­գութ­յան պե­տա­կան ծա­ռա­յութ­յու­նը կաթ եւ կաթ­նամ­թերք ար­տադ­րող ըն­կե­րութ­յուն­նե­րում ստու­գում­ներ անց­կաց­րեց: Ծա­ռա­յութ­յան ղե­կա­վար Աբ­րամ Բախ­չա­գուլ­յա­նը տե­ղե­կաց­րեց, որ ի­րա­կա­նաց­վել է հում կա­թի եւ պաս­տե­րի­զաց­ված կա­թի նմու­շա­ռում, ո­րոնք փոր­ձաքնն­վել են մրցույ­թում հաղ­թած լա­բո­րա­տոր կազ­մա­կեր­պութ­յու­նում: Ստուգ­վել են 3 չա­փա­նիշ­ներ. սո­դա­յով կեղծ­վա­ծութ­յուն, բու­սա­կան յու­ղի ա­նօ­րի­նա­կան ­գոր­ծա­ծում, կա­թի փո­շու օգ­տա­գոր­ծում:

Միան­գա­մից ա­սենք, որ ստուգ­ված 11 ըն­կե­րութ­յուն­նե­րից 7 ըն­կե­րութ­յուն­նե­րի ար­տադ­րած կա­թում սո­դա է հայտ­նա­բեր­վել, ին­չը, սա­կայն, չի թույ­լատր­վում: Սո­դա է հայտ­նա­բեր­վել «Թա­մա­րա եւ Ա­նի» (Ա­նի կաթ­նամ­թերք), «Բիո­կաթ», «Դուստր Մա­րիան­նա», «Արզ­նու տոհ­մա­յին ԹՏԽ», «Աշ­տա­րակ կաթ», «Մուլ­տի Ագ­րո», «Թա­մա­րա» ըն­կե­րութ­յուն­նե­րում: Ի դեպ, սո­դան ի­ջեց­նում է կա­թի թթվայ­նութ­յու­նը, ըն­կե­րութ­յուն­նե­րը սո­դա օգ­տա­գոր­ծում են, որ­պես­զի կա­թը շուտ չթթվի: Մինչ­դեռ տեխ­նի­կա­կան հա­մա­պա­տաս­խան կա­նո­նա­կար­գերն ար­գե­լում են կա­թում սո­դա խառ­նել: Այլ կերպ՝ կա­թում սո­դա­յի առ­կա­յութ­յու­նը վնա­սա­կար է ա­ռող­ջութ­յա­նը:

Բու­սա­կան յու­ղի առ­կա­յութ­յուն 11 ըն­կե­րութ­յուն­նե­րից եւ ոչ մե­կի կա­թում չի հայտ­նա­բեր­վել: Փո­խա­րե­նը բու­սա­կան յուղ է հայտ­նա­բեր­վել «Արզ­նու տոհ­մա­յին ԹՏԽ»-ի ար­տադ­րած թթվա­սե­րում, ին­չը նույն­պես չի թույ­լատր­վում:

11 ըն­կե­րութ­յուն­նե­րից եւ ոչ մե­կի ոչ կա­թում, ոչ էլ թթվա­սե­րում չի հայտ­նա­բեր­վել կա­լիու­մի սոր­բատ (E 420-ն­ է սա): Ի մի­ջի այ­լոց, կա­թի եւ թթվա­սե­րի մեջ սրանց օգ­տա­գոր­ծումն էլ չի թույ­լատր­վում:

Թթվա­սե­րում կա­թի փո­շի հայտ­նա­բեր­վել է 3 ըն­կե­րութ­յուն­նե­րի ար­տադ­րան­քում՝ «Թա­մա­րա եւ Ա­նի», «Դուստր Մա­րիան­նա», «Մուլ­տի ագ­րո»: Ա­սենք, որ կա­թի փո­շու առ­կա­յութ­յու­նը թթվա­սե­րում թույ­լատ­րե­լի է միայն այն դեպ­քում, երբ մակնշ­ման մեջ այդ մա­սին կա հա­մա­պա­տաս­խան գրա­ռում: Սա­կայն, ե­թե ա­ռա­ջին եր­կու ըն­կե­րութ­յուն­նե­րը պատ­շաճ մակն­շել են այդ մա­սին, ա­պա «Մուլ­տի ագ­րո»-ի մա­սին նույ­նը ա­սել չենք կա­րող. մակն­շում չի ե­ղել:

Ի տար­բե­րութ­յուն այս խախ­տում­նե­րի, «Չա­նախ»-ի կա­թում սո­դա, թթվա­սե­րում բու­սա­կան յուղ եւ կա­թի փո­շի չի հայտ­նա­բեր­վել: Մա­քուր է նաեւ «Սիս Ալպ»-ի եւ «Վա­մաքս»-ի (Սյու­նիք կաթ­նամ­թերք) մոտ: Թեեւ սա գո­վազդ է, բայց նաեւ այս տվյալ­ներն են ու­սում­նա­սի­րութ­յուն­ում նե­րառ­վել:

Վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յա­նը կա­ռա­վա­րութ­յան նա­խորդ նիս­տում Աբ­րամ Բախ­չա­գուլ­յա­նին հարց­րեց, թե ինչն է ստի­պում ըն­կե­րութ­յուն­նե­րին թթվա­սե­րում օգ­տա­գոր­ծել կա­թի փո­շի եւ այդ մա­սին չմակն­շել՝ այն դեպ­քում, երբ օ­րեն­քով կա­թի փո­շու գոր­ծա­ծու­մը չի ար­գել­վում: Ա. Բախ­չա­գուլ­յա­նը պա­տաս­խա­նեց. «Ե­թե հայտ­նեն, որ թթվա­սե­րը ոչ թե թարմ կա­թից է, այլ՝ փո­շուց, ա­պա սպառ­ման ծա­վալ­նե­րը կնվա­զեն: Ես հե­տաքրքր­վել եմ ըն­կե­րութ­յուն­նե­րից՝ արդ­յոք մակնշ­ման մեջ կա­թի փո­շու առ­կա­յութ­յան մա­սին տե­ղե­կատ­վութ­յան հրա­պա­րա­կումն ազ­դել է ապ­րան­քի սպառ­ման ծա­վալ­նե­րի վրա, ըն­կե­րութ­յուն­նե­րը նշել են՝ ոչ: Մեր սպա­ռո­ղը բա­ղադ­րութ­յու­ն ­չի կար­դում, բայց մտա­վա­խութ­յուն կա, որ ե­թե կա­թի փո­­շու առ­կա­յութ­յան մա­սին հայ­տա­րա­րեն, ա­պա սպառ­ման ծա­վալ­նե­րը կնվա­զեն»: Բա­ցի այդ՝ Ա. Բախ­չա­գուլ­յա­նը տե­սա­կետ հայ­տ­­նեց, թե մեր սպա­ռո­ղը մշա­կույթ չու­նի, մակն­շում­նե­րը չի նա­յում, ըն­կե­րութ­յուն­ներն էլ ի­րենց պա­կաս պա­տաս­խա­նա­տու են զգում:

Խնդրո ա­ռար­կա­յի շուրջ բազ­մա­թիվ հար­­ցեր ծա­գե­ցին. սո­դա­յով կաթն ինչ­պես է ազ­դում մար­դու ա­ռող­ջութ­յա­նը, ա­ռող­ջութ­յա­նը վնա­սած ըն­կե­րութ­յու­նը ինչ­պես կպա­տժ­­վի, ինչ կար­գի պա­տիժ դա կլի­նի եւ այլն: Ա. Բախ­չա­գուլ­յա­նի պա­տաս­խան­նե­րը լրագ­րող­նե­րին զայ­րաց­րե­ցին: Պարզ­վում է՝ խախ­­տում­նե­րի հա­մար այս ըն­կե­րութ­յուն­նե­րը պատժ­վել են ըն­դա­մե­նը 300 հազ դրա­մով: Ի դեպ, ա­ռա­վե­լա­գույն պա­տի­ժը 500 հազ դրամ է, այն էլ՝ ե­թե ա­ռող­ջութ­յա­նը վնաս է հասց­վել ու կա ո­րո­շա­կի դեպք, բո­ղոք եւ բժշկա­կան հա­մա­պա­տաս­խան տե­ղե­կանք­ներ: Մեղմ չէ՞ արդ­յոք այդ 500 հազ դրամ պատ­ժա­չա­փը (այդ­պես է վար­չա­կան օ­րենսգր­քով): «Իմ կար­ծի­քով այդ չա­փը քիչ է»,-ան­կեղ­ծա­ցավ սննդի անվ­տ­­ան­գութ­յան պե­տա­կան ծա­ռա­յութ­յան պե­տը:

Նկա­տենք, որ սո­դա­յով կա­թի գոր­ծա­ծու­մից ե­թե ա­ռա­ջա­նա թե­թեւ գլխապ­տույտ, սրտ­­խառ­նոց, ա­պա այդ դեպ­քում ոչ ոք բժշ­­կի չի դի­մի, բայց տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում այդ սո­դան ի վերջ քայ­քա­յում է ստա­մոք­սը, ստաց­վում է՝ ըն­կե­րութ­յուն­նե­րը միայն 300 հազ կտու­գան­վեն, կշա­րու­նա­կեն ի­րենց գոր­ծը՝ փո­խա­րե­նը վնա­սե­լով հա­զա­րա­վոր մարդ­կանց: Ա. Բախ­չա­գուլ­յանն այս դի­տարկ­մանն ի պա­տաս­խան լրագ­րող­նե­րին ուղ­ղոր­դեց ա­ռող­ջա­պա­հա­կան բնա­գա­վա­ռի կար­գա­վոր­ման ո­լորտ: Հարց է ծա­գում՝ ի՞նչ­ է, բա՞րդ­ է ըն­կե­րութ­յու­նե­րին մի­ան­­գա­մից կար­գի հրա­վի­րե­լը: «Տնտես­վա­րող­նե­րը մեզ հա­վաս­տիաց­նում են,- ֆան­տաս­տի­կա­յի ժան­րից դա­սա­կան, բայց հնա­ցած օ­րի­նակ մեջ­բե­րեց նա,- թե ի­րենք կա­թում սո­դա չեն օգ­տա­գոր­ծում: Բանն այն է, որ մենք սո­դա­յով կեղծ­վա­ծութ­յուն չենք հայտ­նա­բեր­վել հում կա­թում, միայն պաս­տե­րի­զաց­ված կա­թում: Այն­պես որ, ու­սում­նա­սի­րե­լու ենք ամ­բողջ շղթան, որ­պես­զի հաս­կա­նանք, թե ինչ է կա­տար­վում»:

Ու ե­րե­ւի հաս­կա­ցան՝ թե ինչ: Մեկ շա­բաթ անց Ա. Բախ­չա­գուլ­յա­նը հայ­տա­րա­րեց, թե խախ­տում­նե­րը վե­րաց­ված են: Միայն թե չհստա­կեց­րեց՝ մին­չեւ երբ…

Հա­վե­լենք նաեւ, որ պա­նիր ար­տադ­րող ըն­կե­րութ­յուն­նե­րում նույն­պես տես­չա­կան ստու­գում­ներ են անց­կաց­վում: Հա­յաս­տա­նում գոր­ծում է պա­նիր ար­տադ­րող 100 ըն­կե­րութ­յուն: Կան մտա­վա­խութ­յուն­ներ, նաեւ ա­հա­զան­գեր, որ պան­րի ար­տադ­րութ­յամբ զբաղ­վող ըն­կե­րութ­յուն­նե­րը փոր­ձում են սպա­­ռո­ղին թյու­րի­մա­ցութ­յան մեջ գցել պան­րի յու­ղայ­նութ­յան հետ կապ­ված՝ օգ­տա­գոր­ծե­լով տար­բեր ներ­կան­յու­թեր: Ստուգ­ման արդ­յունք­ը հայտ­նի կլի­նի 2 ամ­սից:

Աստ­ղի­նե Քա­րամ­յան

Հու­շար­ձան­նե­րը՝ կոտր­ված, ան­տեր

Կա­ռա­վա­րութ­յու­նը ե­րեկ Հա­յաս­տա­նի պատ­մութ­յան պե­տա­կան թան­գա­րա­նին թույ­լատ­րեց մեր երկ­րի բո­լոր մար­զե­րի տա­րածք­նե­րից հա­վա­քել եւ 2012թ. սեպ­տեմ­բե­րին Ե­րե­ւան տե­ղա­փո­խել պատ­մութ­յան եւ մշա­կույ­թի ան­շարժ հու­շար­ձան­ներ՝ հնա­գույն կո­թող­ներ, խաչ­քա­րեր, ճար­տա­րա­պե­տա­կան ման­րա­մաս­ներ, բե­կոր­ներ եւ թան­գա­րա­նի հրա­պա­րա­կա­հա­յաց բաց սյու­նաս­րա­հում կազ­մա­կեր­պել ՀՀ­ ան­կա­խութ­յա­նը նվիր­ված ժա­մա­նա­կա­վոր ցու­ցադ­րութ­յուն: Ցու­ցա­հան­դե­սի ա­վար­տից հե­տո՝ 2016թ. սեպ­տեմ­բե­րին, ցու­ցան­մուշ­նե­րը կվե­րա­դարձ­վեն ի­րենց գտնվե­լու վայ­րե­րը:

Ան­կեղծ ա­սած չեմ պատ­կե­րաց­նում՝ ան­շարժ հու­շար­ձան­նե­րը շար­ժելն է ճի՞շտ, թե՞ դրանք փրկե­լը, վե­րա­կանգ­նե­լը: Մա­նա­վանդ որ՝ այդ հու­շար­ձան­նե­րի մեծ մա­սի վի­ճակն անմ­խի­թար է, ինչ­պես ստո­րեւ խոս­տո­վա­նում է մշա­կույ­թի նա­խա­րար Հաս­միկ Պո­ղոս­յա­նը:

Սյու­նի­քից Ե­րե­ւան կբեր­­վի Աս­տ­­վա­ծած­նի քան­դա­կը, Վի­շա­պի հու­շար­ձա­նը, Վե­րի­շեն գյու­ղի սբ Հ­ռիփ­սի­մե ե­կե­ղե­ցու բա­կի խո­յա­կը, Գո­րիս քա­ղա­քի երկ­րա­գի­տա­կան թան­գա­րա­նի բա­կի տա­պա­նա­քա­րը, Գո­րի­սից նաեւ հրեշ­տա­կի քան­դա­կով քա­րը, Շի­րա­կի մար­զի Սառ­նաղբ­յուր գյու­ղի Հո­գե­վան­քի սբ ­Կա­րա­պետ ե­կե­ղե­ցու մե­ջի կո­թո­ղը, նույն մար­զի Ա­նի­պեմ­զա գյու­ղի Ե­րե­րույ­քի տա­ճա­րի մո­տի կո­թո­ղը, Ա­րա­գա­ծոտ­նի մար­զի Ջրամ­բար գյու­ղի Զո­վու­նի գյու­ղա­տե­ղիի 10-12-րդ ­դա­րե­րի կո­թո­ղը, նույն մար­զի Օ­հա­նա­վան գյու­ղի Հով­հան­նա­վան­քի 16-րդ ­դա­րի ար­ձա­նա­գիր քա­րը, Լո­ռու մար­զի Դսեղ գյու­ղի Բարձ­րա­քաշ վան­քի տա­րած­քի ա­րե­ւի ժա­մա­ցույ­ցը, նույն վան­քի տա­րած­քի ե­կե­ղե­ցու մա­կե­տը եւ այլն:

Նա­խա­րա­րը հա­մոզ­ված է, որ «բեր­ված կո­թող­նե­րը կնպաս­տեն հաս­ա­րա­կութ­յան կող­մից մեր ժա­ռան­գութ­յան նկատ­մամբ նո­րո­վի վե­րա­բեր­մուն­քի ար­տա­հայտ­մա­նը, կի­րա­ռա­կան ար­վես­տի ճյու­ղե­րի զար­գաց­մա­նը եւ նրանց լիար­ժեք դրսե­ւոր­մա­նը»:

Գանք խոս­տո­վա­նութ­յա­նը. «Հու­շար­ձան­նե­րի պահ­պա­նութ­յու­նը բաց երկն­քի տակ, ան­գամ հսկո­ղութ­յան ներ­քո, չի ե­րաշ­խա­վո­րում դրանց ան­խա­թա­րութ­յու­նը, չի փրկում բնա­կան քայ­քա­յու­մից: Նա­խագ­ծով ներ­կա­յաց­ված հու­շար­ձան­նե­րի մի մասն ար­դեն իսկ վնաս­ված է, կոտր­ված, տա­պալ­ված, հո­ղի մեջ թաղ­ված, ե­րես­նի­վայր ըն­կած մաս­նա­վոր հո­ղա­մա­սե­րում: Ընտր­ված հու­շար­ձան­նե­րի մեծ մա­սը տե­ղա­հան­ված է իր ստեղծ­ման վայ­րից, եւ շար­ժա­կան լի­նե­լը վտան­գում է դրանց ամ­բող­ջա­կա­նութ­յու­նը ու պահ­պա­նութ­յու­նը դարձ­նում ան­վե­րահս­կե­լի: Այժմ մեր երկ­րի բո­լոր մար­զե­րից կհա­վաք­վեն եւ կներ­կա­յաց­վեն հնա­գույն կո­թող­ներ, խաչ­քա­րեր, ճար­տա­րա­պե­տա­կան ման­րա­մաս­ներ, բե­կոր­ներ եւ ցու­ցադ­րութ­յուն կկազ­մա­կերպ­վի: Դրանք կլի­նեն այն հու­շար­ձան­նե­րը, ո­րոնք ա­ռա­ջի­կա­յում հնա­րա­վոր չէ օգ­տա­գոր­ծել հու­շար­ձա­նի գի­տա­կան ամ­բող­ջա­կան վե­րա­կանգն­ման հա­մար: «Ակն­կա­լում ենք տար­­բեր մար­զե­րից բեր­ված նմ­­ուշ­­նե­րին վե­րա­բե­րող մե­ծա­դիր, նկա­րա­զարդ բա­ցատ­րագ­րե­րում ներ­կա­յաց­նե­լով տվյալ մար­զի մշա­կու­թա­յին ընդ­հա­նուր պատ­կե­րը խթա­նել զբո­սաշր­ջութ­յու­նը՝ ցու­ցադ­րութ­յու­նը դարձ­նե­լով թան­­գա­րա­նի այ­ցե­լու­նե­րին դե­պի մար­զե­րը ուղ­ղոր­դող ներ­գոր­ծուն գո­վազդ»:

Դա­տո­ղութ­յուն­ներ չեմ ա­նի՝ դա թող­նե­լով մաս­նա­գետ­նե­րին, բայց կա­սեմ՝ ոնց որ այն­քան էլ հա­մո­զիչ չէ ո­րոշ­ման հիմ­նա­վո­րու­մը՝ եր­կա­կիութ­յան պատ­ճա­ռով:

Անի Մա­րութ­յան

«Լու­սանցք» թիվ 28 (249), 2012թ.

Կար­դա­ցեք «Լու­սանցք»-ի PDF տար­բե­րակ­նե­րը www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում