Հուն­գա­րիան լսեց­նում է, թե հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի սա­ռե­ցու­մը չի բխում Հա­յաս­տա­նի շա­հե­րից

Շա­րու­նակ­վում են հուն­գա­րա-ադր­բե­ջա­նա­կան սա­ֆա­րով­յան ա­ռու­ծա­խի մի­ջազ­գա­յին քննար­կում­նե­րը, բայց Հա­յաս­տա­նը դեռ լուրջ պատ­ժիչ գոր­ծո­ղութ­յան ա­կա­նա­տես չի ե­ղել ա­ռայժմ, ուս­տի ո­րե­ւէ հիմք չկա վե­րա­կանգ­նե­լու Հուն­գա­րիա­յի հետ դի­վա­նա­գի­տա­կան եւ այլ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը, ինչ­պե­սեւ՝ ար­ցախ­յան բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րը: Ա­րեւմտ­յան քա­ղա­քա­կա­նութ­յան քա­րո­զիչ­նե­րին եւ դե­րա­կա­տար­նե­րին հա­վա­տա­լու պատ­ճառ եւս չկա: Ա­մեն բան դեռ բա­րո­յա­կան անպ­տուղ ա­ջակ­ցութ­յան ո­լոր­տում է, ին­չից հա­յութ­յունն ու Հա­յաս­տա­նը վա­ղուց հոգ­նել են:…

­Հի­մա էլ Հուն­գա­րիա­յի մի­ջազ­գա­յին հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի ինս­տի­տու­տը փաս­տա­թուղթ է հրա­պար­կել, ո­րում նշվում է, որ «Ադր­բե­ջա­նը Սա­ֆա­րո­վի ար­տա­հանձ­ման հար­ցում, թյու­րի­մա­ցութ­յան մեջ է գցել Հուն­գա­րիա­յին»: Նշ­­վում է, թե կա փաս­տա­թուղ­թ, որն ա­պա­ցու­ցում է, որ վար­չա­պետ Վիկ­տոր Օր­բա­նը հան­դի­պել է Ա­դր­­բե­ջա­նի նա­խա­գահ Ի­լ­­համ Ա­լիե­ւին՝ քննար­կե­լու բան­տարկ­յա­լի կար­գա­վի­ճա­կը: Նա­խա­գա­հը խոս­տա­ցել է վար­չա­պե­տին, որ Սա­ֆա­րո­վը կշա­րու­նա­կի ցմահ բան­տար­կութ­յու­նն­ Ադր­բե­ջա­նում:

Բու­դա­պեշ­տը դա­տա­պար­տել է մար­դաս­պա­նին նե­րում շնոր­հելն ու պար­գե­ւատ­րու­մը՝ դի­վա­նա­գի­տա­կան նո­տա հղե­լով Ադր­բե­ջա­նին: Եվ հուն­գա­րա­կան իշ­խա­նութ­յու­նը կար­ծում էր, թե այս­քանն այն­քան բա­վա­րար է, որ «այս ա­մե­նից հե­տո Հա­յաս­տա­նը չպետք է խզեր դի­վա­նա­գի­տա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը Հուն­գա­րիա­յի հետ»: Սա եվ­րո­պա­կան եր­կե­րե­սա­նութ­յուն ան­վա­նենք, թե զուտ հուն­գա­րա­կան, ո­չինչ չի փոխ­վի: Բայց որ այս մտա­ծե­լա­կերպն ա­մե­նա­մեղմ բնո­րոշ­մամբ է եր­կե­րե­սա­նութ­յուն, հաս­տատ է: Ե­թե հուն­­գա­րա­ցի­նե­րը թյուր­քա­կան տար­­րի պես պատ­րաստ են ա­մեն բան ծա­խել ու նաեւ ծախ­վել, ա­պա դա հա­յութ­յան հա­մար ե­ղել է ու կմնա ան­հաս­կա­նա­լի եւ ա­նըն­դու­նե­լի, ին­չը մի­այն ու­րա­խաց­նում է:

Իսկ Հուն­գա­րիան շա­րու­նա­կա­բար ար­դա­րա­նում է, թե խաբ­վել է Ադր­բե­ջա­նի կող­մից: Լավ, ե­թե այդ­պես է, թող հետ պա­հան­ջի Սա­­ֆա­րո­վին, քան­զի կա­րող է նաեւ հիմ­նա­վո­րել պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յան խախ­տում­ը: Ին­չու՞ այս քայ­լին չի գնում Բու­դա­պեշ­տը, թող մի­ջազ­գա­յին կոչ­ված հան­րութ­յու­նից ու ար­դա­րա­դա­տութ­յու­նից եւս դա պա­հան­ջի, որ­պես­զի օգ­նեն ի­րեն՝ վե­րա­կանգ­նե­լու ար­դա­րութ­յու­նը: Ին­չու՞ չի ա­նում: Ո՞վ ­կամ ի՞նչն­ է խան­գա­րում:

Հուն­գա­րա­կան կող­մը հա­վա­տա­­ցած է, որ քրտնա­ջան աշ­խա­տան­­քի շնոր­հիվ հուն­գա­րա-հայ­կա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը կվե­րա­կանգն­վեն: Հե­տաքր­քիր է՝ այդ ի՞նչ քր­տինք պի­տի թա­փեն հուն­գա­ր­­նե­րը, որ վե­րա­կանգ­նեն հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը, ե­թե Սա­­ֆա­րո­վը մնա Բաք­վում, իսկ ա­ռու­ծա­խի (հայ­կա­կան ար­յամբ թա­­­թախ­ված) փո­ղե­րը վա­յե­լեն ո­մանք:

Ինչ­պես մենք, այն­պես էլ շա­տե­րն­ ակն­կա­լում են, որ Հուն­­գա­րիան կա­րող է ա­ռա­ջի­նը ճա­նա­չել Ար­ցա­խի ան­կա­խութ­յու­նը՝ դրա­­նով պատ­ժե­լով Ադր­բե­ջա­­նին եւ ինչ-որ փոխ­հա­տուց­ման քայլ ա­նե­լով Հա­յաս­տա­նին: Բայց նո­րից լռութ­յուն է:

Ար­ցա­խի քա­ղա­քա­կան ու հա­սա­րա­կա­կան ու­ժե­րը կոչ են հղել մի­ջազ­գա­յին հա­նրութ­յա­նը՝ դա­դա­րեց­նել զեն­քի մա­տա­կա­րա­րում­նե­րը ֆա­շիս­տա­կան Ա­դր­­բե­ջա­նին. «Մեր մտա­հո­գութ­յունն ենք հայտ­նում 2004թ. Բու­դա­­պեշ­տում քնած հայ սպա­յին դա­ժա­նո­րեն կաց­նա­հա­րած ադր­բե­ջան­ցի մար­դաս­պա­­նի ար­տա­հանձ­ման, ներ­ման եւ հե­րո­սաց­ման վե­րա­բեր­յալ: Նախ­­քան մեր դիր­քո­րո­շու­մը հայ­տ­­նե­լը ու­շի-ու­շով հե­տե­ւե­լով մի­ջազ­գա­յին կազ­մա­կեր­պութ­յուն­նե­րի եւ պե­տութ­յուն­նե­րի ար­ձա­գանք­նե­րին, ինչ­պես նաեւ փաս­տե­լով, որ Ադր­բե­ջա­նի իշ­խա­նութ­յուն­նե­րի ու հա­սա­րա­կութ­յան այս հա­յատ­յաց գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րը նո­րութ­յուն չեն մեզ հա­մար, ող­ջու­նե­լով տար­բեր երկր­նե­րի եւ մի­ջազ­գա­յին կազ­մա­կեր­պութ­յուն­նե­րի կող­մից Ադր­բե­ջա­նի եւ Հուն­գա­րիա­յի գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րի դա­տա­պար­տու­մը, միեւ­նույն ժա­մա­նակ հա­մոզ­ված ենք, որ միայն դա­տա­պար­տող հայ­տա­րա­րութ­յուն­նե­րը բա­վա­րար չեն նման դեպ­քե­րը բա­ցա­ռե­լու հա­մար. ուս­տի կոչ ենք ա­նում՝ 1. Ադր­բե­ջա­նի ֆա­շիս­տա­կան վար­քա­գի­ծը դա­տա­պար­տող երկր­նե­րին եւ կազ­մա­կեր­պութ­յուն­նե­րին՝ դա­դա­րեց­նել հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յու­նը մար­դաս­պա­նին հե­րո­սաց­նող ա­դր­­բե­ջա­նա­կան բո­լոր կա­ռա­վա­րա­կան եւ ոչ կա­ռա­վա­րա­կան կա­ռույց­նե­րի հետ: 2. Ադր­բե­ջա­նին զենք վա­ճա­ռող երկր­նե­րին՝ դա­դա­­րեց­նել զեն­քի մա­տա­կա­րա­րում­նե­րը ֆա­շիս­տա­կան Ադր­բե­ջա­նին, քան­զի յու­րա­քանչ­յու­րը պետք է գի­տակ­ցի, որ Ադր­բե­ջա­նին վա­ճառ­ված զենքն ուղղ­ված է տա­րա­ծաշր­ջա­նում խա­ղա­ղութ­յան դեմ: Էթ­նիկ հո­ղի վրա կա­տա­րած սպա­նութ­յու­նը հե­րո­սաց­նող երկ­րին զենք վա­ճա­ռե­լը հա­մար­ժեք հան­ցա­գոր­ծութ­յուն է: 3. Մի­ջազ­գա­­յին կազ­մա­կեր­պութ­յուն­նե­րին եւ երկր­նե­րին՝ հաս­տա­տել/ակ­տի­վաց­նել հա­րա­բե­րութ­յուն­ներ ԼՂՀ ­պե­տա­կան կա­ռույց­նե­րի եւ Ար­ցա­խի հա­սա­րա­կութ­յան հետ՝ ընդ­հուպ մին­չեւ ԼՂՀ ­ճա­նա­չում՝ Ար­ցա­­խի ժո­ղովր­դի անվ­տան­գութ­յան եւ այլ հիմ­նա­րար ի­րա­վունք­նե­րի ա­պա­հով­ման հա­մա­ր»:

Եվ ե­թե Հուն­գա­րիան իս­կա­պես զղջում է, ա­պա պետք է այ­սօ­րի­նակ նա­խա­ձեռ­նութ­յուն­նե­րի օ­ժան­դա­կո­ղը դառ­նա եւ հա­ս­­կաց­նի Ադր­բե­ջա­նին, որ ստե­լը, խա­բելն ու ար­հա­մար­հե­լը պա­տժ­­վե­լու են: Եվ ոչ թե Հուն­գա­րիա­յի ԱԳ նա­խա­րար Յա­նոշ Մար­տո­նիի մի­ջո­ցով Հա­յաս­տա­նի ԱԳ նա­խա­րար Էդ­վարդ Նալ­բանդ­յա­նին նա­մակ գրվի, թե «Հուն­գա­րիա­յի կող­մից ադր­բե­ջան­ցի մար­դաս­պա­նի ար­տա­հանձ­նու­մը Ադր­բե­ջան ուղղ­ված չէ Հա­յաս­տա­նի դեմ եւ չի կա­րող դի­տարկ­վել որ­պես վի­րա­վո­րանք՝ ուղղ­ված հայ ժո­ղո­վր­­դին»:

Այդ նա­մա­կում նշված է, թե ար­տա­հանձ­նու­մը ի­րա­կա­նաց­վել է մի­ջազ­գա­յին նոր­մե­րին հա­մա­պա­տաս­խան, ո­րոնց Բու­դա­պեշ­տը հե­տե­ւում է նման դեպ­քե­րում, հուն­գա­րա­ցի նա­խա­րա­րը պնդել է, որ ար­տա­հանձ­նու­մը կրել է «բա­ցա­ռա­պես ի­րա­վա­կան բնույ­թ»: Դե հո ար­յու­նոտ փո­ղե­րի մա­սին չէին գրի եվ­րո­պա­կերտ հուն­գար­նե­րը… Հա՜, նա­խա­րարն ան­գամ ափ­սո­սանք է հայտ­նել Բու­դա­պեշ­տի հետ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը կա­սեց­նե­լու Ե­րե­ւա­նի ո­րոշ­ման կա­պակ­ցութ­յամբ՝ ընդգ­ծե­լով ա­վան­դա­կան բա­րե­կա­մա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը 2 երկր­նե­րի մի­ջեւ եւ «քրիս­տո­նեա­կան ար­ժեք­նե­րը, ո­րոնք հա­զա­րամ­յակ­ներ շա­րու­նակ կա­պել են մեր ժո­ղո­վուրդ­նե­րի­ն»:

Այ հի­մա չենք կա­րող չա­սել, որ հուն­գա­րա­կան ստո­րութ­յու­նը ոչ մի բա­նով չի տար­բերվ­ում ադր­բե­ջա­նա­կա­նից, եւ ու­րեմն՝ թյուր­քա­­կան ար­յու­նը դեռ ե­ռում է հուն­գա­րա-ադր­բե­ջա­նա­կան քա­ղա­քա­կան հիբ­րի­դի ե­րակ­նե­րում:

Հուն­գա­րա­ցի նա­խա­րա­րը նա­եւ նկա­­­տել է, որ դի­վա­նա­գի­տա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի դա­դա­րե­ցու­մը կա­րող է հան­գեց­նել լուրջ հե­տե­ւանք­նե­րի, ո­րոնք չեն բխում Հա­յաս­տա­նի շա­հե­րից: Հի­մա հաս­կա­նա­լի՞ է՝ ինչ ­հուն­գա­րա­կան ու հա­մաթր­քա­կան ստո­րութ­յան մա­սին նշե­ցինք վե­րե­ւում: Եվ շա­րու­նա­կ­­վում է մեկ այլ «լու­սապ­սակ» միտք, թե Բու­դա­պեշ­տը նաեւ իր ա­ջակ­ցութ­յունն է հայտ­նել ԵԱՀԿ ջան­քե­րին՝ բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի մի­­ջո­ցով «հայ-ադր­բե­ջա­նա­կան լար­­վա­ծութ­յա­ն ­կար­գա­վոր­ման ուղ­­ղութ­յամբ»:

Այս­տեղ են ա­սում՝ ե­ղունգ ու­նես, գլուխդ քո­րիր, ա՛յ ­հուն­­գար, եւ քո ան­ձնա­կան շա­­հա­­գրգռ­­վա­ծութ­յու­նը պարզ գրգռ­­վա­ծութ­յան մի վե­րա­ծիր «փո­խա­դարձ ջան­քեր գոր­­ծադ­րե­լու եւ բա­րե­կա­մա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը վե­րա­կանգ­նե­լու հա­մար»:

Մինչ Հուն­գա­րիան փոր­ձում է պղ­­տոր ջրում ձուկ որ­սալ եւ ինչ-որ «հայ-ադր­բե­ջա­նա­կան լար­վա­ծութ­յուն կար­գա­վո­րել», ռուս քա­ղա­քա­գետ Սեր­գեյ Մար­կե­դո­նո­վը հայտ­նում է, որ «Սա­ֆա­րո­վի գոր­ծը բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի դա­դա­րի նա­խադր­յալ է»: Նա նշել է, որ ա­դր­­բե­ջան­ցի սպա­յի հայ­րե­նիք ար­տա­հանձն­ման ո­րո­շու­մը եւ հատ­կա­պես Բաք­վում նրա նե­րու­մը՝ պե­տա­կան մա­կար­դա­կով հե­րո­սա­ցու­մով, մտա­հո­գութ­յան ա­լիք է ա­ռաջ բե­րել, իսկ հուն­գա­րա­կան կա­ռա­վա­րութ­յան վա­ղա­հաս եւ մի­չեւ վերջ չհաշ­վարկ­ված ո­րո­շու­մը լուրջ հար­վա­ծի տակ է դրել ոչ միայն Բու­դա­պեշ­տի հե­ղի­նա­կութ­յու­նը, այլ նաեւ ա­րեւմտ­յան հան­րու­թ­­յա­նը՝ ընդ­հա­նուր առ­մամբ: Այ­ս­­­­տե­ղից է բխում ա­մե­րիկ­յան գր­­ա­­սեն­յա­կի եւ մի շարք այլ մի­ջազ­գա­յին կա­ռույց­նե­րի խիստ ար­ձա­գան­քը: Քա­ղա­քա­գե­տը զար­մա­նում է, քան­զի «ԼՂՀ ­հար­ցը միայն խոս­քե­րով է լուրջ ըն­դուն­վում, իսկ ի­րա­կա­նում ոչ կով­կաս­ցի քա­ղա­քա­գետ­նե­րը պատ­կե­րա­ցում չու­նեն, թե այս հա­կա­մար­տութ­յու­նը որ­քան լուրջ է ըն­դուն­վում 2 եր­կր­­նե­րի հան­րութ­յան կող­մից: Այս­տեղ մեկ ոչ ճիշտ ո­րո­շու­մը կա­րող է լուրջ ճգնա­ժա­մի եւ սրաց­ման պատ­ճառ դառ­նա­լ»:

Ըստ ռուս քա­ղա­քա­գե­տի, «Սա­ֆա­րո­վի գոր­ծը ցույց տվեց, թե Բա­­քուն եւ Ե­րե­ւա­նը ինչ­քան հե­ռու են փո­խա­դարձ զի­ջում­ներ ա­նե­լու գի­­տակ­ցու­թյու­նից: 2012թ­. սեպ­տեմ­­­բե­րին ա­ռա­ջին պլան են դուրս ե­կել այլ նպա­տակ­ներ եւ ար­ժեք­ներ: «Հայ­րե­նա­սի­րա­կան գո­վազ­դը» հա­ջորդ տա­րի կա­յա­նա­լիք նա­­խա­գա­հա­կան ընտ­րութ­յուն­նե­րի շե­մին, թշնա­մու կեր­պա­րի շա­հա­գոր­ծու­մը եւ ար­տա­քին վտան­գի առ­կա­յութ­յան շուրջ ազ­գի մո­բի­­լի­զա­ցու­մը հօ­դս ցն­դեց­րին խա­­ղա­ղա­պահ բո­լոր ա­ռա­ջըն­թաց­նե­րը: Պարզ է, որ հա­կա­մար­տող կող­մե­րը տասն­յակ պատ­ճառ­ներ ու­­նեն, որ­պես­զի թույլ չտան պա­տե­րազ­մի նոր բռնկում: Եվ «Սա­ֆա­րո­վի գոր­ծը», ի­հար­կե, խա­ղաղ գոր­ծըն­թա­ցի մահ չէ, սա­կայն դա ա­մե­նա­քի­չը բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի դա­դա­րեց­ման նա­խադր­յալ է, ո­րը չի բա­ցառ­վում, որ եր­կա­րա­ժամ­կետ կլի­նի եւ բա­ցառ­ված չէ, որ այն կու­ղեկց­վի «շփ­­ման գծ­­ում» նոր մի­ջա­դե­պե­րով:

Եվ այս­տեղ հար­ցադ­րում­ներ պետք է ուղ­ղել ոչ միայն Բաք­վին ու Ե­րե­ւա­նին, այ­լեւ միջ­նորդ երկր­նե­րին, ով­քեր դի­վա­նա­գի­տա­կան լա­վա­տե­սութ­յուն եւ չար­դա­րաց­ված խոս­տում­ներ տա­լու փո­խա­րեն, պետք է կենտ­րո­նա­նան՝ ստ­­եղծ­­ված ի­րա­վի­ճա­կից դուրս գա­լու մի­ջոց­ներ գտնե­լով: Եվ ար­­­դեն հան­դի­պել են ՌԴ­ ԱԳՆ ղե­կա­վար Սեր­գեյ Լավ­րովն ու ԱՄՆ պետ­քար­­տու­ղար Հի­լա­րի Քլին­թո­նը, ով­քեր քննար­կել են ար­ցախ­յան հա­կա­մար­տութ­յան կար­գա­վո­րու­մը: Ըստ ա­մե­նայ­նի, վեր­ջերս ՀՀ­ ԱԳ նա­խա­րա­րի հան­դի­պու­մը Փա­­րի­զում ԵԱՀԿ ՄԽ­ ե­ռա­նա­խա­գահ­նե­րի հետ ցան­կա­լի արդ­յունք չի տվել:

Եվ ա­հա Վլա­դի­վոս­տո­կում՝ ԱԽՏՀ-ի գա­գա­թա­ժո­ղո­վի շրջա­նա­­­կում, ռուս-ա­մե­րիկ­յան խնդիր­նե­րի հետ շո­շափ­վել է նաեւ մերձ­դ­­նեստր­յան եւ ղա­րա­բաղ­յան հա­կա­մար­տութ­յուն­նե­րի կար­գա­վոր­ման հար­ցը. այս մա­սին աս­վում է ՌԴ­ ԱԳՆ հա­ղոր­դագ­րութ­յու­նում: Հի­շե­ց­­նենք, որ ԵԱՀԿ ՄԽ ­հա­մա­նա­խա­գա­հող երկր­ներ ՌԴ-ն ու ԱՄՆ-ն ­խիստ բա­ցա­սա­բար են ար­ձա­գան­­քել հուն­գա­րա-ադր­բե­ջա­նա­կան գոր­ծար­քին:

Սա­ֆա­րով­յան ստո­րութ­յա­նը զու­գա­հեռ Սլո­վա­կիա­յում մեկ այլ հա­կա­հայ­կա­կան դրսե­ւոր­ման հարց էր քննարկ­վում: Ինչ­պես նշվել է Եվ­րո­պա­յի հայ­կա­կան միութ­յուն­նե­րի ֆո­րու­մի (ԵՀՄՖ) նա­խա­գա­հութ­յան հա­ղոր­դագ­րութ­յու­նում, ԵՀՄՖ եւ Սլո­վա­կիա­յի հայ­­կա­կան հա­մայն­քի նա­խա­գահ Ա­շոտ Գրի­գոր­յանն ա­միս­ներ ա­ռաջ դի­մել էր Սլո­վա­կիա­յի գլխա­վոր դա­տա­խա­զութ­յուն՝ պար­զե­լու Սլո­վա­կիա­յում Թուր­քիա­յի ար­տա­կարգ եւ լիա­զոր դես­պա­ն Գ­յուլ­­հան Ու­լու­տե­կի­նի կող­մից Սլո­­վա­կիա­յի Քրեա­կան Օ­րենսգր­քի 424Ա հոդ­վա­ծի, այն է՝ Հա­յոց ցե­­ղաս­պա­նութ­յան ժխտու­մը քրե­ա­­կան հան­ցա­գոր­ծութ­յուն հա­մա­րող օ­րեն­քի վե­րո­հիշ­յալ պա­րա­գրա­ֆի խախտ­ման շուրջ, ո­րի դեպ­քում նա­խա­տես­վում է ա­զա­տազր­կում մին­չեւ 5 տա­րի ժա­մա­նա­կով: Խոսքն այս տար­վա ապ­րի­լին Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յան Հու­շա­քար-խաչ­քա­րի մոտ տե­ղի ու­­նե­ցած մի­ջո­ցառ­ման դեմ դես­պա­նի գրած ար­ձա­գան­քի մա­սին էր («Հա­յե­րը, Միկ­լոշ­կոն եւ Հա­րա­բի­նը» վեր­նագ­րով՝ հրա­պա­րակ­ված մա­յի­սին): Թրքու­հին կաս­կած էր հայտ­նել Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յան փա­ս­­տի վե­րա­բեր­յալ՝ միա­ժա­մա­նակ նշե­լով, որ «այդ ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նում ա­ռա­վել շատ թուր­քեր են կո­տոր­վել», եւ ա­հա, դա­տա­խա­զու­թ­­յան հանձ­նա­րա­րութ­յամբ Սլո­վա­կիա­յի ՆԳ­ ոս­տի­կա­նութ­յան վար­­­չու­թ­­յու­նը պար­զա­բա­նել է կա­տար­վա­ծը Թուր­քիա­յի դես­պա­նի հետ ու ստա­ցել հստակ պա­տա­ս­­խան. «…Դես­պա­նու­հին այդ հար­­ցի շուրջ (նկա­տի ու­նեն Հա­յոց ցե­­ղաս­պա­նութ­յան փաս­տը) ար­տա­հայտ­վում է շատ զգու­շո­րեն, դի­վա­նա­գի­տո­րեն եւ կաս­կա­ծի տակ չի դնում այն (Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յու­նը)»: Հե­տե­ւա­բար,- գրում է ՆԳ ­պա­տաս­խա­նա­տու պա­­շ­­տոն­յան, «այս հար­ցի շուրջ ու­նե­նա­լով հենց իր՝ դես­պա­նու­հու անձ­նա­կան կար­ծի­քը հայտ­նի դեպ­քե­րի, փաս­տե­րի հաս­տատ­ման վե­րա­բեր­յալ, հայ­տա­րա­րում եմ, որ նա ՔՕ-ի հա­մա­պաս­խան հոդ­վա­ծը չի խախ­տել»:

Այ­սինքն, ըստ ՆԳ ­մարմ­նի պար­զա­բան­ման՝ թուրք դե­ս­­պա­նու­հին, որ­պես պե­տա­կան պաշ­տոն­յա եւ

դի­վա­նա­գետ, չի հեր­քում Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յան փաս­տը: Սլո­վա­կիա­յում Թուր­քիա­յի դես­պա­նի սեն­սա­ցիոն հայ­տա­րա­րութ­յու­նը ԵՀՄՖ-ն Ս­լո­վա­կիա­յի ՆԳ ­նա­խա­րա­­րութ­յան կող­մից վա­րած աշ­խա­տանք­նե­րը հա­մա­րում է բա­վա­րար եւ ըն­դու­նում, որ Թուր­­քիա­յի դես­պա­նու­հու տվ­­ած բա­ցատ­րու­թ­­յուն­ներն իս­կա­պես հաս­տա­տում են Հա­յոց Ցե­ղա­ս­­պա­նութ­յան փաս­տը, ու սրա­նով նա դառ­նում է ա­ռա­ջին թուրք դես­պանն աշ­խար­հում, որն ըն­դու­նում է 1915թ. Օս­ման­յան Թուր­քիա­յում հա­յե­րի նկատ­մամբ ­կո­տո­րած­նե­րը որ­պես ցե­ղաս­պա­նութ­յուն:

ԵՀՄՖ-ի նա­խա­գահ Ա­շոտ Գրի­գոր­յա­նը պաշ­տո­նա­կան նա­մակ է ուղ­ղել Սլո­վա­կիա­յում Թուր­քիա­յի դես­պա­նու­հի տ. Գյուլ­հան Ու­լու­տե­կի­նին եւ պատ­ճեն՝ Թուր­քիա­յի ԱԳ նա­խա­րար Ահ­մեդ Դա­վու­թօղ­լուն՝ հայտ­նե­լով խո­րին շնոր­հա­կա­լութ­յուն ան­կեղծ խոս­տո­վա­նութ­յան հա­մար՝ սա հա­մա­րե­լով մեծ նվա­ճում հայ-թուր­քա­կան հա­րա­բե­րու­թ­­յուն­նե­րում պար­զութ­յուն մտցնե­լու կա­րե­ւոր գոր­ծում:

Միա­ժա­մա­նակ ԵՀՄՖ-ն ­հույս է հայտ­նում, որ այս ա­ռա­ջին ձեռք­բե­րու­մը հիմք կդառ­նա Թուր­քիա­յի ԱԳՆ-ի հա­մար նույն ո­գով շա­րու­նա­կե­լու Հա­­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յան շուրջ պար­զա­բա­նում­նե­րը եւ կարճ ժա­մա­նա­կում գա­լու ընդ­հա­նուր հայ­տա­րա­րի եւ հա­ման­ման հայ­տա­րա­րութ­յամբ հան­դես գա­լու ար­դեն ողջ աշ­խար­հի առ­ջեւ. «Սա կլի­նի մեծ նվեր հայ եւ թուրք ժո­ղո­վուրդ­նե­րի հա­մար Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յան հար­յու­րամ­յա տա­րե­լի­ցին ըն­դա­ռաջ»:

Ա­հա թե ինչ­պես է Սլո­վա­կիան վե­րա­կանգ­նում ար­դա­րութ­յու­նը, իսկ հա­րեւ­ան եվ­րաեր­կիր Հուն­գա­­րիան փոր­ձում է դեռ ար­դա­րա­ց­­նել իր ծա­խու կեր­պը եւ ար­դա­րութ­յան վե­րա­կանգ­նու­մը մի­այն իր քիմ­­քին հա­րիր է նկա­տում:

Այս ադր­բե­ջա­նա-թուր­քա­կան հա­կա­հայ աղ­մու­կի մեջ Թուր­քիան եւ Ադր­բե­ջա­նը ռազ­մա­վա­րա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յան խորհր­դի նիս­տում ստ­­ո­­­րագ­րել են 5 միջ­պե­տա­կան հա­մա­ձայ­նագ­րեր՝ հա­վաս­տե­լով ի­րենց եղ­բայ­րութ­յունն ու ար­նա­խում կա­պե­րը: Թուր­քիա­յի վար­չա­պե­տը քն­­նարկ­ել է հար­ցեր, ո­րոնք վե­րա­բե­րել են քա­ղա­քա­կան ու տն­­տե­սա­կան ո­լորտ­նե­րին, կող­մե­րի մի­ջեւ ռազ­մա­կան գոր­ծակ­ցու­թ­­յա­նը, հայ-ադր­բե­ջա­նա­կան հա­կա­­մար­տու­թյա­նը, Հա­յե­րի ցե­ղաս­պա­նութ­յան ճա­նաչ­ման վե­րա­բեր­յալ Հա­յաս­տա­նի գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րին հա­կազդ­ման միաս­նա­կան ծրա­­գ­­րե­րին եւ երկ­կող­մա­նի այլ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի:

Հի­շեց­նենք, որ ռազ­­մա­վա­րա­կան գոր­ծակ­ցութ­յան խոր­հուր­դը ստեղ­ծ­­վել է 2010թ. Ադր­բե­ջա­նի եւ Թուր­քիա­յի ռազ­մա­վա­րա­կան հա­մա­գոր­ծա­կ­­ցութ­յան ու փոխ­հա­րա­բե­րու­­թ­­յուն­­նե­րի վե­րա­բեր­յալ պայ­մա­նագ­րի հա­մա­ձայն, վեր­ջինս էլ ստ­­ո­րագր­վել է 2010թ. օ­գոս­տո­սի 16-ին Իլ­համ Ա­լիե­ւի եւ Աբ­դու­լա Գյու­լի կող­մից: Թուր­քիա-Ադր­բե­ջան բար­ձ­­րա­գույն մա­կար­դա­կով ռազ­մա­վա­րա­կան փոխ­գոր­ծակ­ցութ­յան խոր­հր­­դի ա­ռա­ջին նիս­տը կա­յա­ցել է անց­յալ տար­վա հոկ­տեմ­բեին Իզ­միր քա­ղա­քում:

Թուր­քիա­յի վար­չա­պե­տը հան­դի­պել է Ադր­բե­ջա­նի նա­խա­գա­հին եւ այլ պաշ­տո­նա­տար ան­ձանց, այ­նու­հե­տեւ մեկ­նել է Ուկ­րաի­նա, հա­ն­­դի­պել նա­խա­գահ Վիկ­տոր Յա­նու­կո­վի­չին ու մաս­նակ­ցել ուկ­րաի­նա-թուր­քա­կան ռազ­մա­վա­րա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յան խորհր­դի նիս­տին: Թուր­քի­ա­յի վար­չա­պե­տը այ­ցե­լել է նա­եւ Բոս­նիա եւ Հեր­ցե­գո­վի­նա, որ­տեղ եւս աշ­խու­ժա­նում են թյուր­­քա­­կան տար­րե­րը:

Իսկ Վա­շինգ­տո­նը շա­րու­նա­կում է միայն հար­ցադ­րում­ներ ա­նել եւ սպա­սել պա­տաս­խան­նե­րի: Ա­ռա­վե­լա­գույ­նը, որ նշվում է ԱՄՆ պետ­քար­տու­ղա­րութ­յան բարձ­րա­ց­­րած «աղ­մու­կում», այն է, թե ին­չու Բա­քուն չի կա­տա­րել Բու­դա­պեշ­տին տված խոս­տու­մը եւ մար­դաս­պա­նը չի հայտն­վել ադր­բե­ջա­­նա­կան բան­տում:

Այ­սինքն, Ա­րեւ­մուտ­քը հա­մոզ­վա՞ծ­ է, որ հա­յա­ս­­պա­նը ան­գամ հայտն­վե­լով Բա­քվի բան­տում՝ չի կա­րող օգտ­վել բաց դռնե­րի տար­բե­րա­կից՝ վա­յե­լե­լով բան­տից մին­չեւ Բաք­վի ռես­տո­րան­նե­րի ու վա­յելք­նե­րի այլ տե­ղե­րի դռնբաց ճա­նա­պարհ­նե­րը: Ու՞մ­ են հի­մա­րի տեղ դրել: Եր­ե­ւի թե ի­րենք ի­րենց, իբր բա­րու­թ­­յու­նից ու կա­մե­ցո­ղու­թյու­նից բա­ցի այլ բան չե՞ն ­հաս­կա­նում:

Այս ա­մե­նը հա­վաս­տում է, որ պա­շ­­տո­նա­կան Ե­րե­ւա­նը չպետք է գնա ո­րե­ւէ զիջ­ման ո՛չ ­Հուն­գա­րի­ա­յի հետ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի վե­րա­կանգն­ման, ո՛չ­ Ադր­բե­ջա­նի հետ բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի վերսկս­ման, ո՛չ ­Թուր­քիա­յի հետ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի կար­գա­վոր­ման, ո՛չ­ էլ Ա­րեւ­մուտ­քի ու ՆԱ­ՏՕ-ի հետ փոխ­­վս­­տա­հութ­յան հայ­տա­րար­ման հար­­ցե­րում: Այ­սօր «սա­ֆա­րով­յան գոր­ծը» վտան­գա­վոր է ոչ մի­այն բուն գոր­ծի ի­րա­վա­կան ու բա­­րո­յա­կան տե­սանկ­յու­նից, ին­չին էլ տա­նում են տխմար եվ­րաար­ժե­քա­կիր­նե­րը, այ­լեւ վտա­նգում է հա­մայն հա­յութ­յան նպա­տակ­նե­րը եւ հա­յութ­յան խա­ղաղ գո­յակ­ցութ­յունն աշ­խար­հում:

Սա պետք է հաս­կա­նանք ազ­գո­վի՝ բո­լոր հա­յերս ու ա­մե­նուր, ան­­գամ այն­­տեղ, որ­տեղ 1 հայ է բնակ­վում:

Ա­րամ Ա­վետ­յան

Հ.Գ. – Հուն­գա­րիա­յի օմ­բուդս­մե­նը ար­դա­րա­դա­տութ­յան նա­խա­րա­րից պա­հան­ջել է Սա­ֆա­րո­վի գոր­ծին առնչ­վող փաս­տաթղ­թե­րը՝ օգտ­վե­լով օ­րեն­քով սահ­ման­ված իր ի­րա­վուն­քից: Նա պա­տաս­խան է պա­հան­ջել հան­րա­յին եւ ար­դա­րա­դա­տութ­յան նա­խա­րա­րից: Պա­հան­ջը նե­րա­ռում է «ար­տա­հանձ­ման նա­խա­պատ­րաստ­ման, հուն­գա­րա­կան կա­ռա­վա­րութ­յան ո­րո­շու­մը հիմ­նա­վո­րող հան­գա­ման­քե­րի, պատ­ճառ­նե­րի, ադր­բե­ջա­նա­կան կա­ռա­վա­րութ­յան կող­մից տրված կոնկ­րետ գրա­վոր պար­տա­վո­րութ­յուն­նե­րի, ինչ­պես նաեւ ար­տա­հանձ­նու­մից հե­տո նա­խա­տես­վող քայ­լե­րի մա­սի­ն» փաս­տաթղ­թե­րը:

Ըստ օմ­բուդս­մե­նի, հուն­գա­րա­կան օ­րենք­նե­րի հա­մա­ձայն, ար­տա­հանձ­նու­մը միայն այն դեպ­քում է կա­րե­լի, ե­թե երկ­րորդ կող­մը ե­րաշ­խա­վո­րում է Հուն­գա­րիա­յին, որ դա­տա­պարտ­յա­լը բան­տում է անց­կաց­նե­լու բան­տար­կութ­յան ժամ­կե­տի մնա­ցած մա­սը: Սա­կայն Սա­ֆա­րո­վին Ադր­բե­ջա­նի նա­խա­գա­հը նե­րում է շնոր­հել եւ նրան որ­պես ազ­գա­յին հե­րոս են դի­մա­վո­րել:

Օ­րեն­քի հա­մա­ձայն, նա­խա­րա­րը օմ­բուդս­մե­նի նա­մա­կին պետք է պա­տաս­խա­նի 15 օր­վա ըն­թաց­քում:

Նման խնդրան­քով նա­խա­րա­րին դի­մել է նաեւ ԱԺ սահ­մա­նադ­րա­կան հար­ցե­րի հանձ­նա­ժո­ղո­վը:

Փաս­տաթղ­թե­րն­ ու­սում­նա­սի­րվում են:

«Լու­սանցք» թիվ 28 (249), 2012թ.

Կար­դա­ցեք «Լու­սանցք»-ի PDF տար­բե­րակ­նե­րը www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում