Մեկ ան­գամ դա­վա­ճա­նա­ծին պետք չէ կրկին դա­վա­ճան կո­չել

Հարկ է հրա­պա­րա­կավ բա­ցա­հայ­տել, մե­կու­սաց­նել կամ ոչն­չաց­նել

– Վեր­ջին օ­րե­րի հուն­գա­րա-ադր­բե­ջա­նա­կան խար­դախ գոր­ծար­քով վերս­տին լար­վեց հա­յութ­յան ներ­քին կյան­քը: Չնա­յած սա ա­ռա­վե­լա­պես ար­տա­քին խնդիր էր թվում:

– Այն, ինչ առնչ­վում է հա­յութ­յան նպա­տա­կ­­նե­րին ու ար­ժա­նա­պատ­վութ­յա­նը, չի կա­րող մնալ միայն ար­տա­քին ո­լոր­տում, չդառ­նալ ներ­քին դրա­կան կամ բա­ցա­սա­կան պոռթկ­ման գոր­ծոն: Ե­թե հան­կարծ դա այդ­պես չլի­ներ, մեր գո­յա­տե­ւումն իսկ վտ­­ան­գված պի­տի հա­մար­վեր, նպա­տակ­նե­րի կամ հա­րա­տեւ­ման մա­սին խո­սելն էլ ա­նի­մաստ կդառ­նար:

Մենք, ինչ­պես բո­լոր հայ հա­յե­րը, եւս ար­­ձա­գան­քե­ցինք, ու Հայ Ա­րիա­կան Միա­բա­նութ­յու­նը հատ­կա­պես ընդգ­ծեց թյուրք-հուն­գա­րա­կան ար­յու­նակ­ցա­կան եւ լեզ­վամ­տա­ծո­ղա­կան ընդ­հա­նուր ժա­ռան­գութ­յու­նը, քան­զի այս գոր­ծար­քը բա­ցի պե­տա­կան ա­ռու­ծա­խի ստոր հան­գա­ման­քից, նաեւ ո­րո­շա­կի ընդ­հան­րա­կան շա­հեր է հե­տապն­դում: Ի­զուր չէ, որ Բու­դա­պեշ­տը բո­ղո­քար­կե­լով Բաք­վի կեց­ված­քը, հայ­տա­րա­րում է, թե միեւ­նույնն է՝ կշա­րու­նա­կի իր ռազ­մա­վա­րա­կան կա­պերն Ադր­բե­ջա­նի հետ: Երբ նշ­­ում ենք հա­մա­թուր­քա­կան վտան­գի, այս­պես կոչ­ված մեծ Թու­րա­նի մա­սին, որ ձգ­­վում է Բալ­կա­ննե­րից մին­չեւ Սի­բիր եւ Ույ­ղուր­ս­­տան՝ նե­րա­ռե­լով Հայ­կա­կան լեռ­նաշ­խար­հը, երբ թյուր­քա­կան տար­րի՝ ո­րե­ւէ այլ ազ­գի հետ ան­հա­մա­տե­ղե­լիութ­յան (հատ­կա­պես՝ հա­յե­րիս հետ) փաստն ենք ար­ձա­նագ­րում հար­յու­րամ­յակ­ներն օ­րի­նակ բե­րե­լով, մեր հայ­րե­նի­քի նկա­տե­լի կո­րուս­տը մատ­նան­շե­լով, զար­մա­նա­լի է, բայց ո­մանց մոտ սա չի տպա­վոր­վում: Նրանք կար­ծում են, թե այս ա­մե­նը միայն թղթի վրա է գր­­ված, իսկ ի­րա­կա­նութ­յունն այլ է: Բայց երբ գրվա­ծը դառ­նում է ակն­հայտ ի­րա­կա­նութ­յուն նաեւ այդ ամ­բո­խի հա­մար, հար­վածն այ­լեւս ան­կա­սե­լի է լի­նում եւ զուտ հե­տեւ­անք­նե­րի վե­րա­ցու­մը չի դառ­նում բուն պատ­­ճա­ռի վե­րա­ցում, քա­նի որ տհա­սի կամ միայն ու­տե­լու հա­մար ապ­րող եր­կո­տա­նու կյան­քում դա դա­ռը դաս չի լի­նում: Դա­ս ­չի լի­նում նաեւ հա­ջոր­դիվ լա­փող եր­կո­տա­նի­նե­րի հա­մար, քան­զի խնդի­րը ոչ միայն ստա­­մոք­սի, այ­լեւ՝ ու­ղե­ղի հետ է կա­պ­­­ված, ուս­­տի մեր թշնա­մի­նե­րը պար­բե­րա­բար հա­ջո­ղում են կրկնել ի­րենց փոր­ձե­րը՝ 1915-ի Ե­ղեռ­նին հե­տե­ւեց 1988-ի Սում­­գա­յի­թը կամ Ա­րեւմտ­յան Հա­յաս­տա­նից հե­տո զի­­ջե­ցինք Ա­րե­ւել­յան Հա­յաս­տա­նը… Հի­մա էլ ա­զա­տա­գր­­ված տա­րածք­նե­րի մա­սին է խոսք լի­նում:

Ձեր հար­ցին դառ­նա­լով նշենք, որ քնած ժա­մա­նակ կաց­նա­հար­ված հա­յոր­դի Գուր­գե­նին պաշտ­պա­նե­լով՝ մենք պաշտ­պա­նում ենք ոչ միայն հայ սպա­յի հի­շա­տա­կը, այլ ամ­րագ­րում ենք մեր բո­լո­րի քնած ժա­մա­նակ պաշտ­պան­ված լի­նե­լու առ­հա­վատ­չյան: Բայց ե­թե այդ պաշտ­պա­նութ­յու­նը վե­րած­վի բա­ցա­ռա­պես ինք­նա­պաշտ­պա­նութ­յան, ա­պա ա­մեն բան կմնա նույն հար­թութ­յու­նում: Եվ սա էլ կդառ­նա չսեր­տած դաս:

– Ե­ղան ու­ժեր, որ մե­ղադ­րե­ցին նաեւ Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նութ­յուն­նե­րին, իբր ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նութ­յան բաց­թո­ղում էր սա:

– Չկա ո­րե­ւէ պե­տութ­յուն, ո­րի իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը կա­րող են հպար­տա­նալ ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նութ­յան ան­բաց­թո­ղում հա­ջո­ղութ­յուն­նե­րով: Այդ թվում՝ նաեւ մեր իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը չեն կա­րող հպար­տա­նալ: Դա չեն կ­­ա­րող ա­նել նաեւ մեր երկ­րի նա­խորդ նա­խա­գահ­նե­րի օ­րոք գոր­ծած իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը: Բայց այս դեպ­քում, երբ մի թյուր­քա­կան եր­կիր-Հուն­գա­րիան մյուս թյուր­քա­կան եր­կիր-Ադր­բե­ջա­նին է հանձ­նում նրա իսկ մար­դաս­պան զին­վո­րա­կա­նին, այն էլ ի­րենց ընդ­հա­նուր մայր-եր­կիր Թուր­քիա­յի միջ­նոր­դութ­յամբ, ի՞նչ ­մե­ղա­դ­­րան­քի մա­սին է խոս­քը, որն իբր կա­տա­րել են Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը:

Ե­թե խոս­քը ՀԱԿ-ի, ի­մա՝ Լե­ւոն Տեր-Պե­տ­­րոս­յա­նի, կամ մի քա­նի եվ­րա­սով­յալ հա­սա­րա­կաց կազ­մա­կեր­պութ­յուն­նե­րի մա­սին է, ա­պա ե­կեք ժա­մա­նակ չվատ­նենք պա­տաս­խան­ներ փնտրե­լու հա­մար: Դրանք վա­ղուց կան, մենք էլ պար­բե­րա­բար ներ­կա­յաց­նում ենք:

– Դուք վե­րե­ւում նշե­ցիք «հայ հա­յե­րի» ար­ձա­գան­քե­լու մա­սին եւ հի­մա էլ խո­սում եք «եվ­րա­սով­յալ հա­սա­րա­կաց» բնու­թագ­րիչ­նե­րը գոր­ծա­ծե­լով: Սա ինչ­պե՞ս ­հա­ս­­կա­նալ: Ի վեր­ջո գոր­ծա­ծում ենք «եվ­րագ­րան­տա­կեր» կամ «լավ ու վատ հա­յեր» բնու­­թագ­րիչ­նե­րը:

– Է գոր­ծա­ծեք է­լի: Հա­յե­րե­նը հա­րուստ լե­զու ե­ղել է ու այդ­պի­սին էլ մնում է: Մենք եւս գոր­ծա­ծում ենք Ձեր նշած բնու­թագ­րիչ­նե­րը, նաեւ՝ «նվիր­յալ» կամ «ծա­խու» բնո­րո­շում­նե­րը: Հի­մա երբ խո­սում են, որ հա­յե­րի թիվն աշ­խար­հում 10, 15 կամ ա­վե­լի քան 20 մի­լիոն է եւ հա­յեր ապ­րում են աշ­խար­հի ա­վե­լի քան 100 երկր­նե­րում, շու­տով նա­եւ տա­րօ­րի­նակ չի լսվի հայ հա­յեր բնո­րո­շու­մը: Դա այ­սօր էլ տա­րօ­րի­նակ չէ, բայց խնդրում եմ ա­սածս չշփո­թեք ծպտյալ հա­յե­րի խնդրի հետ, ո­րը լրիվ այլ թե­մա է ու շատ կա­րե­ւոր: Հա­յաս­տա­նում ան­գամ հա­յեր են ապ­րում (էլ չա­սենք՝ Սփյուռ­քի մա­սին), ո­րոնք ի­րենց ա­ռա­քե­լութ­յու­նը ոչ մի կերպ չեն տես­նում սե­փա­կան ազ­գի ու հայ­րե­նի­քի հա­մար ապ­րե­լով, սրանց մա­սին է խոս­քը: Ե­թե հի­շում եք, նա­խորդ խորհր­դա­րա­նում ո­մանք փոր­ձե­ցին մի ազ­գա­դավ օ­րենք անց­կաց­նել, որ անձ­նա­գիր ստա­նա­լու ժա­մա­նակ ե­րի­տա­սար­դ ­հա­յը ի­րա­վունք ու­նե­նա նաեւ ազ­գութ­յունն ընտ­րել ու հենց դա նշել անձ­նագ­րում… Չեմ զար­մա­նա, որ նո­րից փոր­ձեն, քա­նի որ եւ՛ փոր­ձող­ներն են այս նոր խորհր­դա­րա­նում ու կա­ռա­վա­րութ­յան կազ­մում եւ՛ նրանց դրսի հո­վա­նա­վոր­նե­րն­ են ի­րենց դիր­քե­րում եւ պատ­րաստ են ա­ռա­տա­ձեռն վճա­րել: Գու­ցեեւ ա­վե­լի վճա­րել, ինչ­քան սա­ֆա­րով­նե­րի գինն է:

Բա ոնց չա­սենք՝ մենք՝ շուրջ 20 մի­լիոն հա­յերս բաղ­կա­ցած ենք հայ հա­յե­րից, թյուրք-հա­յե­րից, հրեա-հա­յե­րից, ռուս-հա­յե­րից, ա­մե­րի­կա­ցի-հա­յե­րից, եվ­րա­չա­փա­նիշ-հա­յե­րից ու այս­պես շա­րու­նակ: Եվ սա միայն տվյալ հա­յի մտա­ծո­ղութ­յա­նը չի վե­րա­բե­րում, ա­ռա­վել եւս նրա բնակ­վե­լու վայ­րի մա­սին չենք խո­սում, որ օ­րի­նա­կի հա­մար ենք նշել, սա շատ վտան­գա­վոր եզ­րա­գիծ է, որ խառ­նար­յու­նութ­յու­նից ու խառ­նակ­չութ­յուն­նե­րից հե­տո վե­րած­վում է գե­նե­տիկ ինք­նա­կոր­ծան վտան­գի: Ի՞նչ­ է ակն­կա­լում այն «ա­զա­տութ­յու­նը», որ 16 տա­րե­կան ե­րե­խան՝ ում հայրն ու մայ­րը հա­յեր են (նաեւ տա­տերն ու պա­պե­րը), կա­րող է ընտ­րել այլ ազ­գութ­յուն, իբր ին­քը պա­պո­ւա­նորգ­վի­նեա­ցի է կամ գա­լիք մար­սե­ցի: Ի՞նչ տ­րա­մա­բա­նութ­յամբ կամ փաս­տար­կով է ար­ծարծ­վում այս «ա­զա­տութ­յու­նը»: Իսկ այ­սօր­վա մի­ջազ­գա­յին ու նե­րազ­գա­յին քա­րոզ­չութ­յու­նը ան­գամ մա­սամբ դի­տար­կե­լով՝ կաս­կած ան­գամ չի ա­ռա­ջա­նա, որ 16 տա­րե­կան հայ ե­րե­խա­նե­րից շա­տե­րը նման հնա­րա­վո­րութ­յան դեպ­քում կնախ­ընտ­րեն ա­սենք անգ­լիա­ցի կամ ֆրան­սիա­ցի, հրեա կամ ռուս լի­նե­լը: Կա­սեք՝ ին­չու՞: Ո­րով­հե­տեւ ո­րոշ հայտ­նի ու գաղտ­նի ազ­գեր միան­գա­մից կօգտ­վեն, ան­գամ կֆի­նան­սա­վո­րեն հայ ե­րի­տա­սարդ­նե­րին՝ այդ ազ­գի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ դառ­նա­լու հա­մար, ճա­նա­պարհ կբա­ցեն դե­պի «պայ­ծառ ա­պա­գա», այն­տեղ, որ­տեղ չկա­յա­ցած մար­դը փնտ­­րում է անձ­նա­կան ես-ի գե­րա­կա շա­հը… ­

Մի օր էլ մար­դա­հա­մա­րից հե­տո կտես­նենք, որ Հա­յաս­տա­նում ապ­րում է ա­սենք 5 մի­լիոն մարդ, ո­րից հա­զիվ 1 մի­լիոնն են հայ հա­յեր…

– Խոսքն ազ­գա­յին դա­վա­ճա­նութ­յան մա­սին է: Բայց խնդիրն այ­սօր էլ առ­կա է:

– Դուք չպատ­կե­րաց­րե­ցի՞ք­ ինչ չա­փե­րի մա­սին է խոս­քը: Հաս­կա­նու՞մ­ եք, որ այդ օ­րեն­քի վերս­տին ար­ծարծ­ման եւ, մի ա­րաս­ցե, ըն­դուն­ման դեպ­քում մի ամ­բողջ 16-ամ­յա սե­րունդ կամ դրա մի զգա­լի մա­սը կա­րող է եւ դա­դա­րել հայ լի­նե­լուց: Ի՞նչ ­դա­­վա­ճա­նութ­յան մա­սին է խոս­քը: Սպան­դի մա­սին ենք խո­սում, ո­րին հա­ճախ սպի­տակ ցե­ղաս­պա­նութ­յուն են ա­սում: Երբ օ­տար երկր­նե­րում է ձուլ­վում կամ ազ­գա­փոխ­վում հա­յը, ինչ-որ տեղ տրա­մա­բա­նութ­յու­նը գոր­ծում է, դժվա­րութ­յամբ, բայց գոր­ծում է, իսկ սե­փա­կա՞ն­ երկ­իր-հայ­րե­նի­քում…

– Ցա­վոք, դա­վա­ճա­նի խայ­ծը հե­ռու չէ նաեւ պե­տա­կան ու քա­ղա­քա­կան բարձր ո­լորտ­նե­րից: Եվ գու­ցե սա էլ պատ­ճառ է վտանգ­նե­րի մշտառ­կա գո­յութ­յան հա­մար: Ինչ­պես նշե­ցիք՝ դա­սեր չքա­ղե­լու հե­տեւ­անք:

– Միան­գա­մայն ճիշտ է: Բայց պետք է մի բան եւս ամ­րագ­րել: Ե­թե մար­դը մեկ ան­գամ դա­վա­ճա­նել է ար­դեն, ա­պա նրան ա­նընդ­հատ պետք չէ մե­ղադ­րել նոր դա­վա­ճա­նութ­յան մեջ: Սա ան­գամ գո­վազդ է դառ­նում: Ե­թե հատ­կա­պես բարձ­րաս­տի­ճան պաշ­տոն­յան կամ ճա­նաչ­ված գոր­ծի­չը ար­դեն հայտ­նի է իր ծա­խու բնույ­թով, ան­գամ հայտ­նի է, թե որ երկ­րի կամ մութ ու­ժե­րի շա­հերն է պաշտ­պա­նում Հա­յաս­տա­նում, էլ ի՞նչ ­նոր դա­վա­ճա­նութ­յան մա­սին խո­սել: Այս մարդն այ­լեւս ծա­ռա­յում է օ­տա­րին եւ նրան պետք է պար­զա­պես բա­ցա­հայ­տել, հստակ պար­զա­բա­նել ու մե­կու­­սաց­նել: Ե­թե մեղ­քե­րը շատ են՝ ան­վա­րան ոչն­չաց­նել:

Թե չէ, դա­վա­ճա­նին ա­նընդ­հատ մե­ղադ­րել դա­վա­ճա­նութ­յան մեջ, կնշ­­ա­­նա­կի ար­ժեզր­կել հայ­րե­նի­քի նվիր­յա­լի գա­ղա­փա­րը: Դա­վա­ճանն այն մարդն է, ով մինչ այդ պա­հը ծա­ռա­յել է ազ­գին ու հայ­րե­նի­քին եւ ա­պա՝ դա­վա­ճա­նել: Այդ օր­վա­նից նաեւ այ­լեւս չի կա­րող դա­վա­ճա­նել՝ ­նա այդ­պիսն է այ­լեւս: Նա ար­դեն կա­րող է դա­վա­ճա­նել (վե­րա­դա­վա­ճա­նել) միայն այն երկ­րին կամ ու­ժին, ո­րին ծա­խել է հա­յի շահն ու նպա­տա­կ­­նե­րը: Դրա հա­մար վե­րե­ւում խո­սե­ցինք հենց սպան­դի մա­սին: Իսկ սպան­դը փոր­ձե­լու են կազ­մա­կեր­պել այն դա­վա­ճան­նե­րը, ո­րոնք բա­զում ան­գամ­ներ ու­րա­ցել են հա­յին ու Հայ­քին:

Այ­սօր հայ պե­­տա­կան ու քա­ղա­քա­կան, հան­­րա­յին ու մշա­կու­թա­յին, բո­լոր այլ ո­լորտ­նե­րում նմ­­ան­նե­րը պատս­պար­ված են, իբր նո­րո­վի, բայց հին կեր­պար­նե­րով, ին­չը չտես­նել հնա­րա­վոր չէ: Սա հատ­կա­պես պետք է ՀՀ ­նա­խա­գա­հի գա­լիք ընտ­րութ­յա­նը դառ­նա հա­­մակ ու­շադ­րութ­յան ա­ռար­կա: Այ­սինքն՝ ում գի­տենք որ­պես դա­վա­ճան, այ­լեւս պետք չէ մե­ղադ­րել նույն բա­նում, պետք է հրա­պա­րա­կա­յին բա­ցա­հայ­տել ու մե­կու­սաց­նել, ա­ռա­վել եւս, ե­թե Հա­յաս­տա­նում օ­տա­րի նպա­տակ­նե­րի հա­մար մեկ ան­գամ եւս իշ­խա­նա­կան լծակ­նե­րի են ձգ­­տում:

– Գու­ցե այս զրույ­ցը շա­րու­նա­կե՞նք ­կարճ ճա­մա­նակ անց, երբ ըն­տութ­յուն­նե­րը սկսվեն եւ քա­ղա­քա­կան աշ­խու­ժութ­յուն լի­նի:

– Հայ Ա­րիա­կան Միա­բա­նութ­յունն ու Հայ Ազ­գայ­նա­կան­նե­րի Հա­մախմ­բու­մը ստեղ­ծել էին միաց­յալ նա­խընտ­րա­կան շտաբ եւ գրե­թե պատ­րաստ էին խորհր­դա­րա­նա­կան ըն­տ­­րութ­յուն­նե­րին մաս­նակ­ցե­լու, սա­կայն վեր­­ջին պա­հին ֆի­նան­սա­կան մի­ջոց­նե­րի սղութ­յու­նը խան­գա­րե­ց: Իսկ այ­լոց հետ բա­նակ­ցե­լու ժա­մա­նակ այ­լեւս չե­ղավ:

Բայց պե­տութ­յան նա­խա­գա­հի ընտ­րութ­յու­նը ա­ռա­վել կա­րե­ւոր ու վճռո­րոշ նշա­նա­կութ­յան հարց է, մա­նա­վանդ, որ հինն ու նո­րը, թացն ու չո­րը խառ­նե­լու մի­տում կա կրկին, ուս­տի չի բա­ցառ­վում հայ ա­րիա­կան­նե­րի ու ազ­գայ­նա­կան­նե­րի բա­ցա­հայտ մաս­նակ­ցութ­յու­նը, եւ այդ դեպ­քում մեր զրույ­­ցի ա­ռա­վել ման­րա­մաս­նու­մը հաս­տատ չի բա­ցառ­վում:

– Դառ­նանք հուն­գա­րա-ադր­բե­ջա­նա­կան խար­դա­վան­քին. ո՞րն­ եք հա­մա­րոււմ Հա­յաս­տա­նի ճիշտ դիր­քո­րո­շու­մը այժմ:

– Մենք հայ­տա­րա­րել ենք այդ մա­սին. այ­սօր Ար­ցա­խի ան­կա­խու­­­թյան ճա­նաչ­ման շատ հար­մար պահ է (իսկ ՀԱՄ-ը, որ­պես ազ­գա­յին-քա­ղա­քա­կան ուժ, ճա­նա­չել է ՀՀ-ԼՂՀ վե­րա­միա­վոր­ման փաս­տը), ին­չը թույլ է տա­լիս նաեւ մի­ջազ­գա­յին ի­րա­վի­ճա­կը՝ հա­յա­սպան ադր­բե­ջան­ցու վա­ճառ­քի եւ հե­րո­սա­ց­­ման հետ կապ­ված: Չի կա­րող ո­րե­ւէ պե­տութ­յուն կտ­­րուկ դեմ ար­ձա­գան­քել, ու ե­թե այս պահն անց­նի, նո­րից ու­շա­ցա­ծի կար­գա­վի­ճա­կում ենք հայտն­վե­լու:

Իսկ այն անց­նում է, ար­դեն սկսել են խա­ղա­ղութ­յան կո­չե­րը՝ Հա­յաս­տա­­նին ու Ադր­բե­ջա­նին կր­­կին նույն հար­թութ­յան մեջ դնե­լով:

Բա­քուն ան­գամ Ա­ՍԱ­ԼԱ-ի ա­նունն է շա­հար­կում, որ թե­կուզ կարճ քա­ղա­քա­կան ան­դորր ա­պա­հո­վի, նաեւ իր ընդ­դի­մա­խոս­նե­րին լռեց­նի: Այն­պես որ մենք Ադր­բե­ջա­նին դա­դար տա­լու եւ Հուն­գա­րի­ա­յին նե­րե­լու սխալ քայ­լեր չպի­տի ա­նենք:

Իսկ Ա­ՍԱ­ԼԱ-ն ­կամ մեկ այլ կազ­մա­կեր­պութ­յուն դեռ կլու­ծեն կյան­քը մա­զից կախ­ված Սա­ֆա­րո­վի հար­ցը:

Հայ ա­րի­նե­րը եւս կա­ջակ­ցեն վրի­ժա­ռո­ւա­կան ո­րե­ւէ ձեռ­նար­կի՝ եր­կո­տա­նի այդ գա­զա­նին սատ­կաց­նե­լուն ուղ­ղված:

Չնա­յած ար­դա­րութ­յան հաղ­թա­նա­կը կլի­ներ լիար­ժեք, ե­թե վրի­ժա­ռո­ւա­կան գոր­ծո­ղութ­յու­նից սատ­կեր Ադր­բե­ջա­նի ա­մե­նա­ե­րկարա­կանջ է­շը՝ Իլ­համ Ա­լիե­ւը…

Զրույ­ցը Հայ Ա­րիա­կան Միա­բա­նութ­յան ա­ռաջ­նորդ Ար­մեն Ա­վե­տիս­յա­նի հետ՝

Նա­րե Մշեց­յա­նի

«Լու­սանցք» թիվ 28 (249), 2012թ.

Կար­դա­ցեք «Լու­սանցք»-ի PDF տար­բե­րակ­նե­րը www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում www.pressinfo.am -ի «Բեռնում» բաժնում