Որ ուղտը չչոքի մեր դռանը…Հյուսիս-հարավ ճանապարհային միջանցքի կառուցումը նպատակային ծրագիր է – ի՞նչ խնդիրներ են ծագել…

Որ ուղտը չչոքի մեր դռանը

…Տրանսպորտի եւ կապի նախկին նախարար Մանուկ Վարդանյանը երկար տարիներ խոսվող այս ծրագիրը կիրառական քայլի բերեց, իսկ ներկայիս նախարար Գագիկ Բեգլարյանը այդ կիրառականի հետ խնդիրներ ծագեցրեց: Լրատվության մեր աղբյուրները հուշում են պատճառները, եւ դրանց առաջիկայում կանդրադառնանք…

Երկար տարիներ է, ինչ խոսվում է Իրան-Հայաստան երկաթուղու կառուցման եւ շահագործման մասին: Առհասարակ հայ-իրանական տնտեսական ծրագրերը շատ դանդաղ առաջընթաց են արձանագրում: Նույնն է նաեւ Մեղրիի ՀԵԿ-ի պարագայում: Թուրք-ադրբեջանական շրջափակման պայմաններում Հայաստանի երկաթուղային կապն այլ երկրների հետ ապահովվում է միայն Վրաստանով: Այս երկրով է իրականացվում բեռների հիմնական հոսքը՝ Այրում-Սադախլու ճանապարհներով: Եվ այս հատվածից էլ բեռները տեղափոխվում են սեւծովյան նավահանգիստներ, ապա լաստանավով՝ Ռուսաստան եւ Ուկրաինա, նաեւ դեպի Եվրոպա:

Երկաթուղին բացակայում է, բայց դեպի Իրան գործում է ավտոմոբիլային ճանապարհ, սակայն սա չի նպաստում, որ հայ գործարարները գործունեություն ծավալեն դեպի Պարսից ծոցի երկրներ, այլընտրանքային ուրիշ ճանապարհ չկա, եւ Իրան-Հայաստան երկաթգծի կառուցման դեպքում վստահաբար կավելանան ինչպես մեր ապրանքների արտահանման, այնպես էլ տարածաշրջանից ներկրման ծավալները: Հյուսիս-հարավ ճանապարհային միջանցքի կառուցումը նպատակային ծրագիր էր դեռեւս հետխորհրդային ժամանակաշրջանում: Քանի որ տարածաշրջանի խոշոր տրանսպորտային խաչմերուկը միշտ համարվել է ռազմավարական նշանակություն ունեցող, որի իրագործման համար էլ երկար տարիներ բանակցություններ ու միջոցներ էին հայթայթվում: Ինչպես մեր կառավարությունն է սիում ասել՝ ծրագիրը բավական հավակնոտ է, բայց ֆինանսական տեսանկյունից շատ ծախսատար, բայց եթե կառուցվի, ապա այն տնտեսապես շահավետ կլինի: Կօգտվեն ինչպես գործարարները, այնպես էլ անհատ քաղաքացիները:

Հյուսիս-Հարավ միջազգային տրանսպորտային միջանցքը նախեւառաջ  կխթանի բեռնափոխադրողներին եւ կնպաստի առեւտրաշրջանառությանը: Կդառնա առանցքային օղակ՝ Սեւ ծովի նավահանգիստներից դեպի Պարսից ծոցի նավահանգիստներ փոխադրումներ իրականացնելու ամենակարճ երթուղով: Նախագիծն արդեն իրականություն է, ձեռք են բերվել համապատասխան միջոցներ, սակայն գործն առաջ չի շարժվում: ՀՀ տրանսպորտի եւ կապի նախարարության եւ Արաբական Միացյալ Էմիրություններում գրանցված «Ռասիա ՖԶ­Է» ընկերության միջեւ արդեն ստորագրվել են Հայաստանի հարավային արագընթաց ճանապարհի ու Հայաստանի հարավային երկաթուղու կոնցեսիոն պայմանագրեր, որոնց գործունեության ժամկետը մինչեւ 30 տարի է շինարարության ավարտից հետո: Պայմանագրի շրջանակներում կողմերը նպատակադրված են ֆինանսավորել եւ զարկ տալ Հայաստանի հարավային երկաթուղու եւ Հայաստանի արագընթաց ճանապարհի նախագծման ու կառուցման աշխատանքներին: «Ռասիա ՖԶ­Է» ընկերությունը պարտավորվել է սեփական միջոցներով իրականացնել պայմանագրերով նախատեսված նախագծերի ուսումնասիրությունը, հետագայում կոնսորցիումի եղանակով պետություն-մասնավոր համագործակցության շրջանակներում իրականացնել շինարարությունն ու շահագործումը: Համաշխարհային բանկը եւ Զարգացման ասիական բանկը եւս պատրաստակամություն են հայտնել ֆինանսապես աջակցելու մայրուղու շինարարությանը մասնակցող ներդրողներին: Նախագիծը ֆինանսավորելու համար պետությունը պետք է վերանայի իր գործելաոճը, որպեսզի նոր մասնավոր ներդրողների ու կազմակերպություններ ներգրավի ծրագիրն ամբողջությամբ կյանքի կոչելու համար: ՀՀ տրանսպորտի եւ կապի նախարարության, «Ռասիա ՖԶ­Է» ընկերության եւ «Հարավկովկասյան երկաթուղինե­ր» ՓԲԸ-ի միջեւ եռակողմ փոխըմբռնման հուշագիր է ստորագրվել ծրագրի զարգացմանն ուղղված տարածաշրջանային համագործակցության մասին:

Ծրագրի արժեքը 3 մլրդ. դոլար է, իսկ նախագծերի ուսումնասիրության իրագործելիության ժամկետը՝ 18 ամիս: Ակնկալվում է, որ երկար սպասված այս ռազմավարական ծրագիրը սկզբունքային փոփոխություն է  մտցնելու Հայաստանի եւ տարածաշրջանային հաղորդակցությունների կառուցվածքում: Ունենալով Սեւ ծովի նավահանգիստներից դեպի Պարսից ծոցի նավահանգիստներ կատարվող փոխադրումների ամենակարճ երթուղին՝ օգտագործվելու է Հայաստանի ռազմավարական դիրքի ողջ ներուժը, ինչը կհանգեցնի տրանսպորտային ծախսերի ու ժամանակի խնայողության զգալի բարելավման՝ խթանելով տարածաշրջանում տնտեսական աճն ու առեւտուրը:

Մեր երկիրը արտադրական, հանքային եւ հումքային պաշարներ ունի, եւ դրանց լիարժեք շահագործման ու արտահանման համար անհրաժեշտ են ժամանակակից բարձրակարգ հաղորդակցության ուղիներ: Ծրագրի իրագործման աշխատանքներում նախատեսվում է ներգրավել Միջանցքի գործունեությամբ շահագրգիռ բոլոր կողմերին, այդ թվում՝ Ռուսաստանին, Իրանին, Հնդկաստանին, ինչպես նաեւ Եվրոպայի, Կենտրոնական Ասիայի եւ Պարսից ծոցի երկրներին տարածաշրջանում առեւտրային եւ հաղորդակցական հարաբերությունները բարելավելու նպատակով:

Տրանսպորտի եւ կապի նախկին նախարար Մանուկ Վարդանյանը երկար տարիներ խոսվող այս ծրագիրը կիրառական քայլի բերեց, իսկ ներկայիս նախարար Գագիկ Բեգլարյանը այդ կիրառականի հետ խնդիրներ ծագեցրեց: Լրատվության մեր աղբյուրները հուշում են պատճառները, եւ դրանց առաջիկայում կանդրադառնանք:

Աստղինե Քարամյան

«Լուսանցք» թիվ 18 (281), 2013թ.

Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում