Ժամանակն է քաղաքականություն բերելու «Հայկական լեռնաշխար­հ» եզրույթը – Հարցազրույց Հայ Արիական Միաբանության առաջնորդ Արմեն Ավետիսյանի հետ…

…Բայց եթե Արցախի խնդրի կարգավորման մասին է այդ բաց նամակը, ապա այն ճիշտ հակառակը՝ բոլորովին խճճում է այդ հարցը: Արցախցիները արդեն լուծե՛լ են իրենց խնդիրը, եւ միայն այդ լուծված խնդիրը պետք է դառնա օրակարգի թեման...

Հարցազրույց՝ Հայ Արիական Միաբանության առաջնորդ Արմեն Ավետիսյանի հետ

- Հայկական հարցի առնչությամբ Դուք պարբերաբար հոդվածներ, վերլուծություններ եք գրում: Զորի Բալայանի՝ Պուտինին ուղղված նամակը կարդացե՞լ եք: 

– Ամբողջությամբ կարդացել եմ, հայոց պատմությունն էլ բավականաչափ գիտեմ, կարողանում եմ նաեւ գրված մտքի տողատակերն էլ հասկանալ, տողատակերում ներդրված պատվերն էլ: Թե չէ ընդդիմախոսներին առաջինը որ մեղադրում են՝ բաց նամակը ամբողջությամբ չկարդալն է: Համոզված եմ՝ այն գործիչները, որ լավ, թե վատ կարծիքներ են հայտնել, հաստատ կարդացել են, եւ չի կարելի այդպիսի պարզունակ մեկնաբանություն անել:

Օրերս մի հայտարարություն արեցի, որ Հայաստանի մայրաքաղաքը Երեւանն է, ոչ թե Բրյուսելը, Մոսկվան կամ Վաշինգտոնը, խոսքը Զարուհի Փոստանջյանի սադրիչ հարցի մասին էր, որ ԵԽԽՎ-ում տրվեց ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանին: Այստեղ ԱԺ պատգամավորը, որ ըստ ամենայնի, Ստրասբուրգն է իր մայրաքաղաքը համարել, անփաստարկ հարցադրումով զվարճացրեց իր ոստանի տերերին, եւ «հերոսաբար» վերադարձավ եվրակենտրոնին ենթակա (իր կարծիքով) քաղաք Երեւան ու արժանացավ մի քանի եվրաջատագովների բուռն ծափերին… Այժմ մեկ այլ հայ՝ հրապարակախոս եւ գրող Զորի Բալայանը, ժամանակ չգտավ կամ՝ ինչպես նախորդ օրինակում, պետության փողերով չհասավ իր մայրաքաղաք, եւ բաց նամակ գրեց: Այստեղ արդեն մայրաքաղաքը Մոսկվան է: Ոչ մի տարբերություն, հայի համար իր մայրաքաղաքը Բրյուսելն է, Մոսկվան, Վաշինգտոնը, Պեկինը, թե Անկարան կամ Թեհրանը: Հայ էլ կա՝ դեռ Թբիլիսին է համարում հայության կենտրոնը:

Ցանկացած խոսք, նախաձեռնություն կամ հարցադրում այս մտածելակերպով արված՝ չի կարող ծառայել հայկական շահերին, առավել եւս նպատակների հաղթական իրականացմանը: Շողոքորթությունը, քծնանքը եղկելի են ոչ միայն հայրենիքում, այլեւ հենց օտարների մոտ: Նրանք պարզապես դա ցույց չեն տալիս, գործածում են նմաններին ու հետո, երբ այլեւս վարկաբեկված են, շպրտում են ու նորերին փնտրում…

- Գուցե, այնուամենայնիվ ռուսական կողմը վերհիշի՞ այդ նամակում ներկայացված պատմական փաստերը եւ հետեւություններ անի:

– Իսկ ինչու՞ եք կարծում, որ ռուսական կողմը հիշողության հետ կապված խնդիրներ ունի: Ռուսը, որպես ոչ բնածին ազգ (իսկ այսօր այդ ռուս տեսակն էլ չկա իրականում, ձուլվել է եւ ՌԴ-ում ռուսների անվան տակ իշխում են այլերը), որպես խառնածին երբեք էլ հիշողությունը պատմություն չի համարել: Սա բոլոր արհեստածին ազգերին է վերաբերում: Հիշողությունը սրանց համար բացառապես քաղաքականություն է: Սրանք անցյալը իրենց հարստությունն են համարում, արձանագրում եւ դա առօրյայում եւ ապագայում պահպանել են ցանկանում ամեն գնով: Սրանց համար ամենալավ պատմությունը ներկան է եւ դա պահպանելու համար քաղաքական ու հակաքաղաքական բոլոր միջոցները գործածում են: Այնպես որ, հայի պատմական հիշողությունը եւ այդ պատմության յուրաքանչյուր էջի վրա դողալը խորթ է արհեստածիններին: Իսկ նման բաց նամակները նաեւ զվարճալի են նրանց համար:

Կա՞ պատմական մի իրողություն, գոնե այս վերջին 2000 տարում, որ փաստում է, թե որեւէ ազգ կամ պետություն պատմական արդարության վրա հիմնվելով աջակցել է արդար կողմին՝ առանց իր շահը հաշվի առնելու: Երբ համաարիական ասպետական ժամանակներում հայտարարվում էր, թե արդար ուժն է ծնում մշտառկա իրավունք, ամեն բան հասկանալի էր՝ ճիշտը մեկն էր ու արդարի կողմում: Այժմ ժողովրդավարաբար փոխվել է ազգայնաբար ստեղծված սկզբունքը, եւ գործում է «Ուժն է ծնում իրավուն­ք» կարգախոսը: Պարզապես չեն նշել՝ բիրտ ուժը, որ ժողովրդավարությունը մի կերպ մնա ժողովրդասիրության սահմաններում: Իսկ թե ժողովրդավար հռչակված Արեւմուտքն ու Ռուսաստանն ինչ են բերում աշխարհի գլխին իրենց գերժամանակակից զենքերով, հիշեցնել պետք չէ: Այդ հիշեցումը եւս չի «տեղավորվում» արհեստածինների բիրտ գլխուղեղում: Դա մենք պիտի հիշենք ու մեր շահերը մենք հետապնդենք՝ առանց սրան-նրան մեր ապագան զիջելու:

- Այդ դեպքում կասե՞ք Ձեր կարծիքը բաց նամակի մասին:

– Այդ նամակում ասվածը հիմնականում պատմական փաստեր են, որ եղել են մի ժամանակահատվածում: Դրանք մեր պատմությանը քիչ թե շատ տեղյակները եւս գիտեն: Գիտեն եւ Հայաստանում եւ Ռուսաստանում եւ այլուր, ում հետաքրքիր է մեր տարածաշրջանը: Հեղինակը դա համարում է Արցախի հարցի լուծման միակ ճանապարհը այս պահին, հիշեցնում է այդ ժամանակահատվածը, որ ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները վերջնական որոշում կայացնելիս դա հաշվի առնեն: Իսկ թե ինչու է միայն ռուսական կողմին դիմել, դա էլի իր նախասիրությունն է, մարդը հավատում է Մոսկվային: Բայց եթե Արցախի խնդրի կարգավորման մասին է այդ բաց նամակը, ապա այն ճիշտ հակառակը՝ բոլորովին խճճում է այդ հարցը: Արցախցիները արդեն լուծե՜լ են իրենց խնդիրը, եւ միայն այդ լուծված խնդիրը պետք է դառնա օրակարգի թեման: Պատմական անցյալը կարեւոր է, բայց այսօր միայն կարող է հավաստել ու փաստել Արցախի ու ազատագրված տարածքների հայապատկանության հարցը՝ խնդիրն ապահովելով պատմական, բարոյական ու իրավական բոլոր առումներով:

Ի՛նչ է, հիշեցնե՞մ, որ Արցախի Հանրապետությունը անկախ պետություն է, ավելի անկախ, քան Ադրբեջանը, եւ երկու անգամ էլ Հայաստանի հետ վերամիավորման որոշում է կայացրել, ինչը հաստատել է նաեւ Երեւանը: Բայց այդ նամակում այս՝ լուծվա՜ծ հարցը չի արծարծվել, այլ ինչ-որ մի պատմական շրջան, որտեղ ռուսները գաղութարարությամբ զբաղվելով՝ տիրել են նաեւ հայկական տարածքներին, այդ ժամանակ էլ Պարսկաստանն ու Ռուսաստանը բաժանել են Հայաստանի տարածքները՝ երկկողմանի պայմանագրերով: Հիմա սրա ի՞նչն է հայանպաստ: Այսինքն՝ Արցախը պետք է դառնա ռուսական, իսկ հետո Հայաստանը գաղութացվի՞ ինչպես այն ժամանակներում:

Արցախը, ներկայիս կարգավիճակով, չի կարելի խառնել այն խնդիրներին, որոնք եւս հայկական են, բայց ԵԱՀԿ ՄԽ շրջանակներում չեն: Ո՞ր հայը չի ցանկանում վերատիրել Նախիջեւանը, բայց ինչու՞ է դա խառնվում արդեն անկախացած Արցախի խնդրին: Այդ դեպքում, եթե բուն հայկական հարցի մասին է խոսքը, ապա ինչու՞ Արեւմտյան Հայաստանի վերադարձի հարցը եւս չի դրվում, երբ նամակում Թուրքիայի դեմ հսկայական նյութեր կան գրված: Իսկ Ջավախքի հարցը ինչու՞ չկա այս դեպքում: Չէ՞ որ Արցախի, Նախիջեւանի ու Ջավախքի ոչ հայապատկանության թեզը նույն «ընկեր Ստալին­ի» ձեռքի գործն են:

Այսինքն՝ Արցախի խնդիրը լինելով հայ դատի մի մասը միայն, արդեն պետք է լուծված համարել ու շարունակել թեկուզ ԼՂՀ ձեւակերպմամբ պետության միջազգային ճանաչման հարցը, ինչը կարծես թե զարգացում է ապրում, քանի որ ԱՄՆ-ի, Ավստրալիայի որոշ նահանգներ արդեն ճանաչել են Արցախի անկախությունը, եւ հարցը օրակարգ մտնելու շեմին է: Իսկ եթե այն խառնվում է մյուս, դեռ չլուծված հարցերին, ապա վտանգում է լուծվածը, ոչ թե օժանդակում: Երբ Անկարան չվավերացրեց հայ-թուրքական կոչված արձանագրությունները, դա պատճառաբանում էր Արցախի եւ Հայոց ցեղասպանության հարցերով պայմանավորված: Այսինքն՝ Թուրքիան է կողմնակիցը հայկական հարցի խառնակչության, եւ հայ-թուրքական երկկողմ հարցերը սարքում է եռակողմ՝ հայ-թուրք-ադրբեջանական: Կարիք կա՞, որ մենք եւս խառնենք լուծվածն ու չլուծվածը: Իսկ երբ հետեւում ենք Մոսկվայի քայլերին, ապա Անկարայի ու Բաքվի հետ ջերմացումներն ու տնտեսական հեռահար ծրագրերը ոչ մի լավ բան չեն խոստանում մեր օգտին: Էլ չենք ասում մեր բարեկամ կոչված ռուսի՝ Թուրքիայում ատոմակայան եւ միջազգային ենթակառուցվածքներ կառուցելու եւ Ադրբեջանին զանգվածային ոչնչացման զենքեր վաճառելու մասին: Հիմա ես կարո՞ղ եմ մտածել, որ Զորի Բալայանի նամակը ջուր է լցնում ռուս-(ադրբեջանա)-թուրքական ջրաղացին: Երբ Արցախի հարցի պղտորումը եւ լուծված խնդիրը չլուծվածներով ձգձգելը առավելապես ձեռնտու է այս եռյակին, որպեսզի թյուրքական տարրը հավատա ռուսական տարրին: Իսկ Մոսկվան Արեւմուտքին տարածաշրջանում դիմակայելու համար Հայաստանին «սեփական» տարածք է համարում (ինչպես բաց նամակում՝ «Ռուսաստանի իրավաբանական տարածք») ու մնացյալի հարցերն է լուծում:

- Գուցե տողատակերը ճիշտ չե՞ք ընկալել:

– Հիմնականում, ինչ ասացի, տողատակեր չեն, բացահայտ ասված խոսքեր են, տողատակը միայն ռուս-(ադրբեջանա)-թուրքական ջրաղացի առումով կա, չնայած չեմ բացառում, որ նաեւ հայկական կողմը կարող է զուգահեռ փորձարկել Մոսկվայի, Անկարայի ու Բաքվի արձագանքները, որին կհետեւի Արեւմուտքի պատասխանը: Սա եւս չի կարելի բացառել: Բայց որ հայկական հարցը կարող է լուծվել ռուս-պարսկական նպատակների տիրույթում, ոչ միայն զարմանալի է, այլեւ՝ անցանկալի: Դա կնշանակի, որ Հայաստանը հայտնվելու է Գյուլիստանի (1813թ.) եւ Թուրքմենչայի (1828թ.) դաշնագրերի տիրույթում: Ո՞րն է սրա ազգայինն ու հայկականը: Իսկ Զորի Բալայանը, որ այդքան լավ հիշողություն ունի, չի հիշու՞մ, որ Ռուսաստանը մեզ լքել է այնքան, որքան Արեւմուտքի ցանկացած երկիր: Կարսի դեպքերի մասին խոսելիս, 1914-1915-ի 1-ին աշխարհամարտի եւ Հայոց ցեղասպանության մասին նշելիս չի հիշե՞լ, որ Կարսն անկում ապրեց ռուսական դավադրության պատճառով, իսկ ռուս-արեւմտյան աչքակապության ներքո էլ կատարվեց հայերի ցեղասպանությունը:

Հիմա մի բաց նամակ էլ ե՞ս գրեմ իրեն… Այն, որ մենք նորից մեր հայրենիքի մի մասը կորցրեցինք ու մի կերպ փրկվեցինք երկրի երեսից անհետանալուց, նորից ռուս-թուրքական եւ թուրք-արեւմտյան շահերի զոհը լինելու հետեւանք էր, քանի որ նորից սրան-նրան զիջեցինք մեր հարցերի լուծումը: Հասկացանք, այն եւ այս ժամանակներում էլ միայնակ դեռեւս մեր հարցերը լուծել չենք կարող, բայց համագործակցելն այլ բան է, սեփական շահն ու նախաձեռնությունը այլին զիջելը՝ ուրիշ բան: Հիմա նորից նույն իրավիճակն է՝ այլ աշխարհաքաղաքական իրողությամբ, եւ նորից սխալվելն աններելի կլինի: Եթե ռուսն իր շահը գիտի, պարսիկն՝ իր, որ այժմ իրանցի է կոչվում, մենք էլ պարտավոր ենք մեր շահը իմանալ ու մինչեւ վերջ տեր լինել: Ի՞նչ տարբերություն՝ մեզ ռուսն ու թուրքն են կիսելու, թե՞ ռուսն ու պարսիկը, ի՞նչ հայկական շահի մասին է այստեղ խոսքը:

Կամ էլ՝ օրեր առաջ հեռուստաելույթում, հաղորդման հեղինակի հետ ձեռք-ձեռքի տված բաց նամակի հեղինակը հայտարարում է, թե ԽՍՀՄ գենսեկ Գորբաչովը չգիտեր այս պատմությունները, ու սխալվեց, եւ որպեսզի ՌԴ նախագահ Պուտինն էլ հանկարծ չիմանալով սխալվի, ինքը վերաշարադրել է պատմությունը: Գիտեք, վաղուց մանկապարտեզ չեմ գնում, բայց մի պահ մանկական խաղալիքներս հիշեցի…

- Իսկ նամակում նշված այլ վտանգները չե՞ն կարող իսկապես նորից արծարծմամբ դառնալ այժմեական

– Կրկին նույն բանի մասին ենք խոսում, բայց տողերի բովանդակությունը տողատակերի էության հետ չի զուգահեռվում, խաչվում է եւ այն էլ ոչ հայանպաստորեն: Ի՛նչ է նշանակում Ռուսաստանին հրավիրել Հարավային Կովկաս՝ իր «իրավաբանական տարածքների­ն» տեր կանգնելու: Ռուսն ի՞նչ կապ ունի Կովկասի հետ: Հյուսիսային Կովկաս ասվածը զավթել է, Հարավային Կովկաս ասվածն էլ կիսով չափ իրենով է արել: Մյուս կեսն էլ կորցրել է, քանի որ Վրաստանը (առանց Աբխազիայի ու Հարավային Օսիայի) եւ Ադրբեջանը (առանց Արցախի) դարձան միաբեւեռ աշխարհի կողմնակիցներ: Հայաստանն է դեռ վարում փոխլրացնող արտաքին քաղաքականություն, բայց ոխերիմ բարեկամական դաշինքը կարող է մի օր լուծարվել:

Հայ արիները բազմիցս են ասել, որ կա միայն Կովկաս տարածաշրջանը, որից հարավ Հայկական լեռնաշխարհն է, որից էլ հարավ՝ Մերձավոր Արեւելքը: Եվ այն հայերը, որ հետեւում են Հյուսիսային ու Հարավային Կովկասներ միջազգային խաբկանքին ու հայերիս նույնպես կովկասցի են համարում, նույն դավադիր շղթայի օղակներն են, որ հյուսված է դրսից: Հենց այստեղից էլ սկսվում է մեր զիջումը եւ նպատակների ոչ արդիականությունը: Հայկական լեռնաշխարհ եզրույթը դուրս է մնացել միջազգային քաղաքականությունից, ինչն էլ հայ դատն է մտցրել փակուղի: Չգիտես ինչու կա Արաբական թերակղզի կամ Պարսից ծոց ու Հնդկական ծով, բայց Հայկական լեռնաշխարհը «վերացել» է: Եվ մեղավորը նաեւ մենք ենք, որ արտաքին քաղաքականության մեջ չենք կիրառում այդ ձեւակերպումը՝ որպես տարածաշրջանային բնորոշիչ: Արցախն էլ, որ անկախ  երկիր է, դեռ Ղարաբաղ է հնչում մեր շուրթերից:

Հիմա Զորի Բալայանը խոսում է պանթուրքիզմից, դրա վտանգից, որ նաեւ Ռուսաստան ու Չինաստան է հասնում, ինչի մասին միշտ խոսել ենք ու ահազանգել, բայց ռուս-թուրքական վտանգը չի ( ՞,-խմբ.) նկատում: Այնպես ինչպես սիոնա-մասոնա-բոլշեւիկյան Ռուսաստանը սարքեց «Ադրբեջան» ու կործանեց Հայաստանը, այդպես էլ ռուս-թուրքական (Հյուսիսային Կովկաս ասվածից մինչեւ Թաթարստան ու Բաշկորտոստան, մինչեւ Ալթայ ու Սախա-Յակուտիա թյուրքական խառնամբոխն է սփռված) դաշինքն է միշտ գործել «Հայաստանը՝ առանց հայերի» քաղաքականությամբ: Ո՜չ Մոսկվային է ձեռնտու հայաշունչ Հայաստանը, ո՜չ էլ առավել եւս Անկարային: Եվ կարիք չկա ասել պատմական ճշմարտություններ, որոնք այս պահին առավելապես շողոքորթություն են դիտվում:

- Ուրեմն՝ ըստ Ձեզ, մենք չենք կարող Ռուսաստանի օգնությամբ հասնել հայոց նպատակներին: Արեւմուտքի հե՞տ է դա հնարավոր:

– Հիմա ես Ձեզ հարց տամ: Ի՞նչ է, իմ ասածներից դա՞ եզրակացրիք: Նշեցի, որ եւ՜ Արեւմուտքը եւ՜ Ռուսաստանը եւ՜ ցանկացած երկիր այսօր նախեւառաջ իր շահն է հետապնդում, ինչը ներկայիս միջազգային կանոնակարգ է: Մենք եւս պե՜տք է մեր նպատակների դերակատարը լինենք, ոչ թե զիջենք Ռուսաստանին կամ Արեւմուտքին ու դրանցից մեկի հետ հայկական շահերի հետապնդման գործում ինչ-որ դեր ստանձնենք կողքից: Եթե Ռուսաստանին կանչում են Հարավային Կովկաս ասված տարածք, ապա պետք է նաեւ հիշել, որ Ռուսաստանը, ցարական, կապիտալիստական, թե սոցիալիստական կամ այսօր ժողովրդավարական, հայտնվելով այդ տարածքում, այն իր «իրավաբանական տարածքներ­ը» համարելով՝ դառնում է զավթարար: Հիմա՝ Գյուլիստանի, թե Թուրքմենչայի, Փարիզի, թե Մոսկվայի պայմանագրերից որը կիրականացնեն «մեր խնդրանքով», որեւէ լուրջ բան չի փոխելու հայկական հարցի դրական լուծման մեջ: Ռուսաստանն ու Պարսկաստանը զավթել էին Հայաստանը, պայմանագիր կնքել, հետո եկավ նոր Ռուսաստանն ու քոչվորներից ստեղծված Թուրքիան ու… նորից կիսեցին Հայաստանը:

Այժմ նույն ռուսն ու թուրքը պայքարում են Հայկական լեռնաշխարհն ու Կովկասը լիովին տիրելու համար: Ես դեմ եմ երկուսի գաղութարարությանն էլ: Ինձ համար անընդունելի է ինչպես թուրքի, այնպես էլ այլեւս չգոյ (խառնաձուլ) ռուսի տիրապետության տակ ապրելը: Եթե թուրքը կարմիր ցեղասպանության ենթարկեց ու դեռ ցանկանում է շարունակել, ապա ռուսը (խորհրդային, թե դաշնային) սպիտակ ցեղասպանությամբ է դա արել ու ցանկանում է շարունակել:

Մենք կրկնել ենք հայ ցեղակրոնների կարգախոսը՝ «Հայաստանը՝ հայերի­ն» ու այդպես էլ կշարունակենք, մինչեւ չհասնենք Հայոց հողահավաքի ու ազգահավաքի վերջնական հաղթանակին: Հայկական լեռնաշխարհը միայն հայերի՜ս բնական հայենիքն է, ու վաղ թե ուշ բոլոր քոչվորները դուրս են շպրտվելու: Իսկ արհեստածինները գալիս ու անցնում են պատմության թոհուբոհում: Հայն ու Հայքը եղել, մնում եւ մնալու են: Ազգային ու հայաբնույթ պետություն ստեղծելու դեպքում մենք կառաջադրենք մեր խնդիրները եւ այլերի հետ ազգանպաստ համագործակցությամբ (եւ ոչ անհեռանկար շողոքորթությամբ) կհասնենք մեր նպատակին:

Նարե Մշեցյան

«Լուսանցք» թիվ 33 (296), 2013թ.

Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org -ի «Մամուլ» բաժնում

Այս գրառումը հրապարակվել է Հոդվածներ խորագրում։ Էջանշեք մշտական հղումը։