Ցավոտ կետեր – «Madein Armenia»-ն կարո՞ղ է նախանձ շարժել – Ոտքի տեղ անելու հնարավորություններ ունենք… Հայկական տեքստիլ եւ տրիկոտաժի ոլորտը զարգացնելու ամենակարեւոր՝ առաջին քայլը գցված է…

Սկիզբը՝թիվ 12-13-ում

Տեքստիլի եւ տրիկոտաժի ոլորտում ի մի բերելով մեր ծախքային որոշ առավելությունները այլ երկրների համեմատ, բնագավառի վիճահարույց խնդիրները, թույլ եւ ուժեղ կողմերը, վտանգներն ու ռիսկերը՝ կխոսենք այն մասին, թե ինչ հնարավորություններ ունի Հայաստանը միջազգային այս արտադրանքի շուկայում՝ հաշվի առնելով գլոբալ միտումները:

Հագուստի համաշխարհային շուկան աճում է, ընդ որում Ռուսաստանն ամենաարագ աճող շուկաներից է: Հագուստի համաշխարհային արտահանումը վերջին տասնամյակում աճել է միջինում տարեկան 8%-ով, հիմնականում ի հաշիվ զարգացող երկներում կենսամակարդակի աճի: Տրիկոտաժե հագուստի աճի տեմպը ավելի բարձր է եղել, քան ոչ տրիկոտաժե արտադրանքինը: Խոշորագույն արտահանող տարածաշրջանները Ասիան եւ Եվրոպան են՝ ապահովելով արտահանման 90%-ից ավելին: Չինաստանի եւ Հոնկոնգի ցուցանիշը 43% է, Իտալիայինն ու Գերմանիայինը՝ 5% -5.5%, Թուրքիայինը, Հնդկաստանինը, Վիետնամինը՝ 3.3%-3.6%: Սպառման ամենամեծ շուկան Եվրոպան է, որին բաժին է ընկնում համաշխարհային ներմուծման կեսը: ԱՊՀ երկրների ներմուծումը կազմել է ընդհանուր ներմուծման միայն 2.2%-ը, սակայն այն ամենաարագն է աճել (տարեկան 30%): ԱՊՀ ներմուծման 82%-ը Ռուսաստանում է սպառվել: Հագուստի համաշխարհային շուկայում զարգացած երկրների՝ եվրոպական եւ ամերիկյան բրենդերի մեծ մասը հագուստի որոշակի մասի արտադրությունն արտապատվիրում է այլ երկրներում: Սա պայմանավորված է այդ երկրներում արտադրական ցածր ծախսերով: Արտապատվիրումն իրականացվում է մի քանի ձեւաչափով. 1. սեփական արտադրության հիմնում, 2. արտապատվիրման երկրների տեղական արտադրողներին ուղղակի պատվիրում,  3. համագործակցություն մասնագիտացված միջնորդ ընկերությունների հետ, որոնք իրենց անունից իրականցնում են արտապատվիրումը այլ երկրներում:

Արտապատվիրումն իրականցվում է մի քանի զարգացող տարածաշրջաններում, մասնավորապես՝ 1. Արեւելյան Ասիայում (Չինաստան, Հնդկաստան, Պակիստան, Բանգլադեշ, Վիետնամ), 2. Արեւելյան Եվրոպա (Բուլղարիա, Ռումինիա, Լեհաստան), 3. Կենտրոնական Ամերիկա եւ Կարիբյան տարածաշրջան (Մեքսիկա, Հոնդուրաս, Գվատեմալա եւն), 4. Հյուսիսային Աֆրիկա (Թունիս, Մարոկկո, Եգիպտոս եւն): 2011թ. ԵՄ հագուստի ամբողջ ներմուծման շուրջ 60%-ը ապահովել են Իտալիան եւ Գերմանիան, որոնք Եվրոպային մերձակա տարածաշրջաններում հիմնական արտապատվիրող երկրներն են: ԱՄՆ-ն, լինելով հագուստի ամենամեծ ներմուծողը, հագուստի 90%-ը ներմուծում է Հարավային եւ Կենտրոնական Ամերիկայից ու Ասիայից: Եվրոպական հագուստի բրենդերի կողմից իրենց արտադրանքի արտապատվիրումն այլ երկրներում աճի միտում ունի: Կանխատեսվում է, որ մոտակա 10 տարիներին եվրոպական հագուստի բրենդերի կողմից իրենց արտադրանքի արտապատվիրումն այլ երկրներում կշարունակի աճել:

Սա մենք պետք է նկատի ունենանք, որովհետեւ իրենց հիմնական արտադրանքի տեսակից զատ՝ առաջատար բրենդերն ավելի ու ավելի շատ են սկսում ներգրավվել հագուստի այլ տեսակների արտադրությունում՝ ձգտելով դառնալ հագուստի  առաջատար բրենդ: Համաշխարհային բրենդերի արտադրության մեջ ավելի հստակորեն տարբերակված են դառնում հագուստի 2 հիմնական տեսակները, որը որոշիչ ազդեցություն է ունենում դրանց արտադրության կազմակերպման հնարավոր ուղիների նպատակահարմարության վրա. 1. նորաձեւության ընդգծված բաղադրիչ ունեցող հագուստ (համեմատաբար փոքրաքանակ եւ սահմանափակ սեզոնային արտադրություն), 2. մասսայական արտադրության ստանդարտ հագուստ: Նորաձեւության ընդգծված բաղադրիչ ունեցող հագուստի արտապատվիրման պարագայում էական նշանակություն ունի ժամանակի գործոնը՝ պատվերի արտադրության եւ բեռնափոխադրման տեսանկյունից: Սա պայմանավորված է նորաձեւության համաշխարհային միտումների փոփոխության ավելի ու ավելի արագ աճող տեմպով: Այս համատեքստում ասիական երկրները համեմատաբար ավելի մրցունակ են ստանդարտ հագուստի արտադրության մեջ, որի պարագայում ժամանակի գործոնը ավելի փոքր դեր է խաղում:

Տեքստիլի եւ տրիկոտաժի զարգացման համար թեկուզ նախնական փուլում արտապատվիրվող երկրների ցանկում գտնվելու համար (թեեւ մենք հիմա էլ կանք այդ շարքում) հարկ է, որ նկատի ունենանք մի հանգամանք էլ. աստիճանաբար ավելի մեծ կշիռ է ձեռքբերում արտադրող երկրներում արտադրական անվտանգ եւ աշխատուժի պատշաճ աշխատանքային պայմանների ապահովումը: Վերջին շրջանում սրան մասնավորապես նպաստեցին ասիական երկրներում (Պակիստան, Բանգլադեշ) գործարաններում տեղի ունեցած հրդեհները, որոնց արդյունքում մի քանի հարյուր մարդ զոհվեց: Համաշխարհային որոշ բրենդեր (ինչպես օրինակ՝ Calvin Klein,  Tommy Hilfiger) պատրաստակամություն են հայտնել արտապատվիրել միայն այնպիսի երկրներում, որտեղ ապահովվում են արտադրության անվտանգ պայմանները:

Այս շրջանակում մենք շանսեր ունենք, մենք արդեն կարում ենք իտալական ներքնաշորեր (այս մասին խոսել ենք): Բայց հետագան նկատի ունենալու համար ասեմ, որ, օրինակ «Hugo Boss»-ը իր կոստյումները հիմնականում Չինաստանին կարտապատվիրի, «Burberry»-ն՝ Չինաստանին եւ Մեքսիկային՝ իր գրեթե ողջ տեսականին: Ռումինիային, Հունգարիային եւ Եգիպտոսին «Valentino»-ն կարտապատվիրի իր՝ երեխաների եւ երիտասարդների համար նախատեսված տեսականին: Կանխատեսվում է, որ իտալական բրենդերն իրենց ոչ առաջին դասի արտադրատեսակները հիմնականում կարտապատվիրեն այլ երկրներում: Կանխատեսվում է նաեւ, որ իտալական առաջատար բրենդերը Իտալիայում կպահպանեն հիմնականում միայն առաջին դասի (premium class) արտադրատեսակների արտադրությունը, իսկ արտադրանքի մնացյալ խմբերի մեծ մասը կարտապատվիրվի այլ երկրներում՝ որոշակի վերջնականացում անցնելով Իտալիայում իհարկե (ըստ իտալական օրենքի, հագուստի «Արտադրված է Իտալիայում» պիտակ օգտագործելու համար անհրաժեշտ է, որպեսզի հագուստը վերջնամշակվի Իտալիայում):

Այս ամենին զուգահեռ այլ միտումներ էլ են նկատվում: Ասենք, որ Չինաստանում արտապատվիրումը նվազման միտում ունի՝ պայմանավորված մասնավորապես երկրի տեքստիլի ոլորտի աշխատուժի եւ այլ արտադրական աճող ծախսերով: Մի շարք ընկերություններ սկսել են իրենց արտադրությունը Չինաստանից տեղափոխել Ասիայի այլ երկրներ: Նվազում է նաեւ արաբական երկրներում (հիմնականում Հյուսիսային Աֆրիկա՝ Թունիս, Մարոկկո, Եգիպտոս) արտապատվիրման կշիռը՝ 2010թ. սկիզբ առած քաղաքական անկայունությունների հետեւանքով:

Գանք ռուսական շուկային: Այստեղ հագուստի շուկան վերջին տարիներին դրսեւորել է եւ՛ բնեղեն, եւ՛  դրամական ծավալներով շարունակական աճ, բացառությամբ ճգնաժամային 2009թ.: 2011թ. շուկայի արժեքը կազմել է շուրջ 47.5 մլրդ ԱՄՆ դոլար: Ռուսաստանում մեկ շնչին բաժին ընկնող հագուստի սպառումը դեռեւս զիջում է միջազգային ցուցանիշներին, եւ ռուսական շուկան դեռ հեռու է հագեցվածության հասնելուց: Կանխատեսվում է, որ մոտակա տարիներին հագուստի շուկան կդրսեւորի կայուն աճ բնեղեն եւ դրամական ծավալներով՝ տարեկան միջինում համապատասխանաբար 5% եւ 7.5% մինչեւ 2016թ.: Իսկ աճը պայմանավորող հիմնական գործոններն են տնտեսության թեեւ կայուն, բայց դանդաղ զարգացումը, բնակչության միջին խավի ընդարձակումը, սպառողների կողմից հագուստի վրա գումար ծախսելու համեմատաբար ավելի մեծ պատրաստակամությունը (կենսամակարդակի նմանատիպ խմբերում գտնվող եվրոպացիների հետ համեմատ): Ոտքի տեղ անելու հնարավորություններ ունենք մենք այստեղ:

Դիտարկված ԱՊՀ, Արեւելյան Եվրոպայի եւ Ասիայի երկրների շրջանում 2012թ. Հայաստանի մասնաբաժինը Ռուսաստանի տրիկոտաժե հագուստի ներմուծման մեջ ամենափոքրն է՝ 0.03%: Սակայն, ներմուծման միջին գնի առումով Հայաստանը զիջում է միայն Ուզբեկստանին (որպես ամենացածր գին): Հայաստանից ներմուծման միջին գինը համապատասխանաբար շուրջ 375%, 175% եւ 45% ցածր է ԱՊՀ, Արեւելյան Եվրոպայի եւ ասիական երկրներից ներմուծման միջին գներից: Սակայն, ներմուծման միջին գնի առումով Հայաստանը կրկին զիջում է Ուզբեկստանին (որպես ամենացածր գին), գրեթե հավասար դիրքերում է Չինաստանի եւ Բանգլադեշի հետ եւ ավելի ցածր գին է ապահովում, քան դիտարկված մնացյալ երկրները:

Մանկական հագուստը Ռուսաստանի հագուստի շուկայի վերջին տարիներին ամենարագ աճող հատվածն է (2006-2011թթ. միջինում 12% դրամական ծավալով եւ 5%՝ բնեղեն): Մանկական հագուստի շուկայի ծավալը 2011թ. կազմել է շուրջ 3.5 մլրդ ԱՄՆ դոլար, որի շուրջ երեք քառորդը՝ ներմուծված հագուստ է: Մանկական հագուստի շուկայում տեղական արտադրությունը թույլ է զարգացած: Սա պայմանավորված է ներմուծված արտադրանքի գնային մրցունակությամբ եւ տեղական կայացած բրենդերի սակավությամբ: Շուկայի շուրջ 30%-ը կազմում է մինչեւ 4 տարեկանների հագուստը: 2006-2011թթ. այս հատվածի տարեկան միջին աճը կազմել է մոտ 15% (դրամական արժեքով):Համեմատաբար ցածր գնային հատվածում գերակայում է ներմուծված չինական եւ թուրքական արտադրանքը: Միջին գնային հատվածը մանկական հագուստի ներկայումս ամենաարագ աճող խումբն է: Գնային այս հատվածի արտադրանքի մեծ մասն իրացվում է հիպերմարքեթներում, հագուստի մանրածախ վաճառքի ցանցային եւ առանձին խանութներում (տոնավաճառներում եւ բացօթյա վաճառքի կետերում համեմատաբար փոքր ծավալ է իրացվում): Ըստ կանխատեսումների՝ մոտակա տարիներին մանկական հագուստի սպառումը Ռուսաստանում կաճի տարեկան միջինում 7%-ով: Մանկական հագուստի հատվածի աճը պայմանավորված կլինի նաեւ մինչեւ 14 տարեկան բնակչության քանակի աճով: Մինչեւ 4 տարեկան խումբը ներկայումս Ռուսաստանի բնակչության երկրորդ ամենաարագ աճող հատվածն է՝ 2.7% տարեկան 2009-2012թթ. (կառավարությունը հատուկ ծրագրեր է իրագործում՝ ուղղված ծնելիության աճին):

Մի խոսքով՝ հայկական տեքստիլ եւ տրիկոտաժի ոլորտը զարգացնելու ամենակարեւոր՝ առաջին քայլը գցված է. ունենք ավանդույթ, արտադրական կարողություն, հաջողված փորձառություն, ծախքային առավելություն: Եվ այս ամենը զարգացնելու համար նպաստող միտում է այն, որ որոշ հայտնի շուկաներում անկայունություն է աճող ծախսերով պայմանավորված (Արեւելյան եւ Կենտրոնական Եվրոպա, Հյուսիսային Աֆրիկա, Չինաստան, Թուրքիա): Արդեն ասացինք, փորձ ունենք եւ՝ հաջողված. ոլորտի իտալական եւ գերմանական մի քանի խոշոր ընկերություններ 1990-ականների վերջից սկսած արտապատվիրված արտադրություն են իրականացնում Հայաստանում, որը չնայած որոշակի տատանումներին, շարունակական բնույթ ունի: Ու հատկապես վերջին 2 տարիներին զգալի աճ է արձանագրել (La Perla, Montclair, Armani եւ այլ իտալական առաջատար բրենդերի ապրանքներ):

Սրան հավելենք. որ ներկայում եվրոպական երկրների կողմից նոր արտապատվիրումները միտում ունեն դուրս գալ Արեւմտյան Եվրոպային մերձակա արեւելաեվրոպական երկրներից եւ Հյուսիսային Աֆրիկայի տարածաշրջանից՝ պայմանավորված արտադրական աճող ծախսերով եւ աշխարհաքաղաքական անկայուն իրադրությամբ (Թունիս, Եգիպտոս): Հայաստանի աշխարհաքաղաքական տեղակայումը (բեռնափոխադրման կարճ ժամկետներ՝ համեմատած ասիական երկրների հետ) եւ միջազգայնորեն մրցունակ արտադրական հիմնական ծախսերը (աշխատուժ եւ էներգակիրներ) ունակ են գրավիչ արժեքային առաջարկ հանդիսանալ իտալական ու գերմանական ընկերությունների համար: ՀՀ-ի համար ԱՄՆ-ն առայժմ չի թիրախավորվում Հայաստան հնարավոր պատվերների ներգրավման համար՝ պայմանավորված հիմնականում աշխարհագրական հեռավորությամբ: Գվատեմալայից ԱՄՆ բեռնափոխադրումը տեւում է 2 օր, Արեւելյան Ասիայից՝ 13 օր, իսկ Հայաստանից՝ մինչեւ 1 ամիս: Իսկ մենք սեփական արտադրանքի արտահանման թիրախային շուկա ենք ընտրել Ռուսաստանը՝ հիմնականում պայմանավորված Հայաստանից արտահանման արտոնյալ պայմաններով, արտահանման փորձառությամբ եւ ռուսական շուկայի ծավալներով ու  կանխատեսվող աճով: Բացի այդ՝ ԱՊՀ Ազատ առեւտրի գոտու շրջանակում գործում են Հայաստանից Ռուսաստան արտահանման արտոնյալ պայմաններ՝ 20% մաքսատուրքի բացակայություն: Մինչդեռ մաքսատուրք կա համաշխարհային ոլորտի խաղացողների (Թուրքիա եւ Չինաստան) Ռուսաստան արտահանման պարագայում):

Այսպիսով, մեր էկոնոմիկայի նախարարությունը կարծում է, որ մասշտաբայնացնելով արտապատվիրման շուկայում մասնակցությունը, Հայաստանի հագուստի արտադրության ոլորտը կարող է զարգացնել սեփական արտադրանքները եւ մուտք գործել արտաքին շուկաներ՝ առաջնայնորեն թիրախելով Ռուսաստանի շուկան: Իսկ թե ինչու ենք մշտապես խոսում նախ արտապատվիրումից, կբացատրենք հաջորդիվ:

Արմենուհի Մելքոնյան

Լուսանկարում՝ փոքրիկը կրում է «Ես հայ եմ» մակագրությամբ հայկական տեքստիլ արտադրանք

«Լուսանցք» թիվ 14 (319), 2014թ.

Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org-ի «Մամուլ» բաժնում

Այս գրառումը հրապարակվել է Հոդվածներ խորագրում։ Էջանշեք մշտական հղումը։