Վճար՝ անարժանապատվության դիմաց – Ի՞նչ է նշանակում՝ այդ վնասներն առաջացել են նաեւ վատ կառավարման արդյունքում… Թանկացումն անխուսափելի է, եթե… Կախվածության այլընտրանքը…

«Դրամի արժեզրկման պարագայում չի բացառվում, որ էլեկտրաէներգիա արտադրող ընկերությունները դիմեն Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովին եւ առաջարկեն վերանայել էլեկտրաէներգիայի սակագինը: Դա տարօրինակ չի լինի, որովհետեւ այլ երկրներում սակագների փոփոխություններ հաճախ են լինում: Ֆինանսական դաշտի յուրաքանչյուր փոփոխության պայմաններում համապատասխան փոփոխություններ արվում են սակագների առումով: Դրամի արժեզրկման հետ կապված բնական է, որ էլեկտրաէներգիա արտադրող ընկերություններն ու բաշխիչ ցանցերը վնասներ են կրելու: Ես տարօրինակ չէի համարի, եթե ընկերություններից մեկը ներկայացներ հաշվարկներ սակագների վերանայման հետ կապված: Բայց միաժամանակ հայտարարում եմ, որ ՀՀ նախագահի եւ կառավարության դիրքորոշումը հետեւյալն է. ամեն ինչ պետք է անել, որպեսզի սակագների բարձրացում այս տարի չլինի եւ բնակչությունը լրացուցիչ բեռ չստանձնի»,-այս խոսքերը էներգետիկայի եւ բնական պաշարների նախարար Երվանդ Զախարյանինն են, որոնք նա արտաբերեց այն ժամանակ, երբ այս տարեսկզբի ասուլիսում ներկայացնում էր նախարարության 2014թ. գործունեությունը:

Ամիսներ անց այդ ասուլիսին հաջորդող մեկ այլ ասուլիսում արդեն Երվանդ Զախարյանը, ըստ էության, փաստեց, որ իշխանությունների դիրքորոշումը փոխված է, եւ էլէներգիան կթանկանա:

«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ընկերությունը էլեկտրաէներգիայի սակագինը թանկացնելու նոր հայտ է ներկայացրել՝ ելնելով ստեղծված իրավիճակից, այն է՝ վերջին երեք տարիների ընթացքում ՀԷՑ-ը որոշակի պատճառներով լուրջ վնասներ է կրել եւ իրավիճակը ստիպում է գնալ սակագնի բարձրացման ճանապարհով… Ատոմակայանի աշխատանքների չնախատեսված դադար եղավ, սակավաջուր տարի նաեւ եւ ռեժիմների խախտումների հետեւանքով ՀԷՑ-ը լուրջ կորուստներ է ունեցել: Եվ պետք է ասեմ, որ այս պատճառներից որեւէ մեկի համար ՀԷՑ-ը պատասխանատու չէ… Սակայն այդ վնասներն, այո, առաջացել են նաեւ վատ կառավարման արդյունքում, սակայն հստակ չափանիշներ չկան, որպեսզի հնարավոր լինի գնահատել, թե որքան են կազմել վնասները վատ կառավարման արդյունքում: Այնպես որ, ես կարծում եմ, որ ՀԷՑ-ը էլեկտրաէներգիայի սակագնի թանկացման նոր հայտ է ներկայացրել՝ ելնելով ստեղծված իրավիճակից: Այդ քայլին ստիպել են գնալ նաեւ վերջին շրջանում փոխարժեքի տատանումները»,- սրանք բառացի մեջբերումներ են նախարարի խոսքերից՝ արտաբերված 2-րդ ասուլիսի ժամանակ:

Ուշադրություն դարձրեք՝ առաջին հայտարարությամբ նախարարը մեզ պատրաստեց երկրորդ հայտարարությանը:  

Հիմա հանրությունը, հատկապես՝ երիտասարդ հատվածը, պայքարում է էլէներգիայի թանկացման դեմ: Գուցե այդ պայքարը տեսնելով՝ մեր իշխանությունների դիրքորոշումը կրկի՞ն փոխվի դեպի չթանկացնելը: Ժամանակը ցույց կտա: Բայց ես նախորդ համարներից մեկում էլ անդրադառնալով այս թեմային՝ կենտրոնացա «վատ կառավարման» հատվածին: Ինչը նորից եմ անում, քանզի այստեղ եթե ոչ շան գլուխը, ապա փոքրիկ թուլայի գլուխը հաստատ թաքնված է:

Փակագծերը բացեմ:

Նախ՝ ի՞նչ է նշանակում՝ «սակայն այդ վնասներն, այո, առաջացել են նաեւ վատ կառավարման արդյունքում, սակայն հստակ չափանիշներ չկան, որպեսզի հնարավոր լինի գնահատել, թե որքան են կազմել վնասները վատ կառավարման արդյունքում»:

Ըստ իս՝ սա հիմնականում երկու բան կարող է նշանակել:

Առաջին՝ հայկական կողմը ռուսական կողմին հուշում է, թե՝ ինչքան չդասավորված թիվ ունես, մտցրու «վատ կառավարման տակ», մեկ է՝ չենք գնահատի:

Երկրորդ՝ հայկական կողմը ոչինչ էլ չի հուշում, ինքը եւս ապշահար է, բայց քանի որ ռուսական պետական ընկերության սեփականությունը համարվող «Հայաստանի էլցանցեր»-ին ստուգել ու պատժել չի կարող, մեղքը բարդում է վատ կառավարման հետեւանքով վնասի գնահատման չափանիշներ չլինելու վրա:

Այլ տարբերակներ էլ, իհարկե, կլինեն, բայց դրանք, կարծում եմ, ընդամենը կածանցվեն այս երկուսից:

Ի դեպ, թե առաջին եւ թե երկրորդ տարբերակների դեպքում էլ սրտի հովանք չկա: Այլ կերպ՝ էլէներգիան կթանկանա: Թե չէ ինչ ասել է՝ գնահատման չափանիշներ չկան: Իսկ գուցե գնահատման չափանիշ ամենեւին էլ պետք չէ, պարզապես պետք է թվերը ստուգել, որոնք էլ, իքնըստինքյան, գնահատման չափանիշներ կդառնան:

Ասենք՝ ինչ ավտոմեքենա է վարում «Հայէլցանցերի» ղեկավարը: Խոսքը թե՛ անձնական եւ թե՛ ծառայողական մեքենայի մասին է: Անձնականի մասով ստուգել է պետք՝ նա այդ մեքենան ունե՞ր մինչեւ Հայաստան գալը, թե՞ եկավ խոպան ու նոր ունեցավ:

Ծառայողականի մասով պետք է ստուգել, թե ինչ ծախսով է հիմնավորվել մեքենայի ձեռքբերումը, եւ արդյո՞ք այդ մեքենան անհրաժեշտություն էր: Ի՞նչ վարկեր են ներգրավվել «Հայաստանի էլցանցերի» կողմից, ի՞նչ ուղղությամբ են ծախսել, ծախսե՞լ են արդյոք, թե՞ յուրացրել:

Այս եւ այլ հարցերի պատասխանն էլ հայկական կողմն ունի, ասում է, մասնավոր վարկեր են, իր գործն է:

Հարց է ծագում՝ դե եթե իր գործն է, ապա ինչու՞ եք անընդհատ մեր ականջները խլացնում այդ ընկերության վարկային պարտքերի թվերով:

Մի դիտարկում էլ, նախարարը կարծեմ առաջին ասուլիսում ասաց, որ հաշվի առնելով բազմաթիվ չլուծված հարցերը՝ «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր»-ի սեփականատիրոջ՝ «Ինտեր ՌԱՕ ԵԷՍ» ԲԲԸ-ի հետ ստեղծվել է աշխատանքային խումբ՝ իրավիճակը շտկելու ուղղությամբ համատեղ աշխատելու նպատակով:

Դատելով ներկայիս զարգացումներից՝ «համատեղ» խումբը որոշել է, որ ՀՀ-ում էլէներգիան կթանկանա:

Սա հեչ, կարեւորը «համատեղ» են որոշել:

Հա, քանի որ մի տեսակ նախարարի բենեֆիսը ստացվեց, մի մեջբերում էլ անեմ նրանից. «Վատ կառավարումը ընթացիկ աշխատանքներ են, որոնց համար պատասխանատուները հավանաբար կպատժվեն»:

Թարգմանեմ, սա նշանակում է՝ հաստա՛տ չեն պատժվի: Համ էլ, հարգելի նախարար, ասում էիք, գնահատման չափանիշներ չկան, բա որ չկան, պատասխանատուներին ո՞նց են գտնելու, որ «պատժեն»…

Շարունակեմ նախարարի խոսքը. «Արդյունավետ կառավարման դեպքում վնասները կարող էին ավելի քիչ լինել: Մենք վճարում ենք նրա համար, ինչ վիճակ այսօր կա»:

Ո՛չ, հարգելի նախարար, մենք վճարում ենք այդ վիճակի համար, որովհետեւ արժանապատվություն չունենք, որովհետեւ մեր եղած-չեղածը ծախում ենք ու չենք վերահսկում:

Մենք տառացիորե՛ն ենք ծախում:

Ձեր սիրած երկրների փորձը նայեք, ոչ մի տեղ պետությունն իր՝ օտար թե սեփական մասնավորի վրայից աչքը չի կտրում:

Իսկ մենք…

Մենք ոչ միայն չենք նայում, այլեւ՝ աչքներս էլ հանում ենք, որ հանկարծ՝ պատահաբար ինչ-որ բան չտեսնենք…

Արմենուհի Մելքոնյան

Թանկացումն անխուսափելի է, եթե…

Էլեկտրաէներգիայի սակագնի բարձրացման շուրջ հասարակական ընդվզումը հասունանում է: Էլեկտրաէներգիայի թանկացումը կհանգեցնի այլ ապրանքների թանկացմանը, ինչը սարսափեցնում է հատկապես աշխատանք չունեցող մեծաթիվ մարդկանց: Անգամ ԱԺ սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ, ՀՀԿ խմբակցության անդամ Հակոբ Հակոբյանն է ասել, թե էլեկտրաէներգիան այնպիսի արտադրանք է, որի գնից կախված է ամբողջ տնտեսությունը եւ եթե թանկանա, ապա թանկացումների շղթան անխուսափելի է։ Էլեկտրաէներգիայի 1 կվտ-ի ցանկացած թանկացում տնտեսության մեջ բերելու է գների բարձրացման։

ՀՀ Հանրային խորհուրդը եւս մտահոգված է եւ հայտնել է, որ թանկացումները որեւէ հիմք չունեն, անգամ 1 դրամի թանկացման համար չկա բավարար հիմք… ՀՀԿ-ում սոցիալական ընդվզման հավանականությունը մեծ են համարում, քանզի այն խոցելի խավերի համար շատ ծանր կլինի, բայց հայտնում են, որ կառավարությունն անպայման պետք է որոշում կայացնի փոխհատուցելու դրա հետեւանքները:

Սա անհեռանկար խոստում է, եւ ամենաճիշտը հանրային լուրջ ընդվզումն է՝ հարցը ռուսական կողմի օգտին կայացնելու լուծումը կասեցնելու համար: Իսկ որ ռուսական կողմն ամեն ինչ անում է, որ հարցն այդպես էլ լուծվի՝ նկատելի է:

Կախվածության այլընտրանքը

Մայիսի վերջերին Նիդերլանդների Հաագա քաղաքում տեղի է ունեցել միջազգային էներգետիկ խարտիայի նախարարական համաժողովը, որին մասնակցել է ՀՀ պատվիրակությունը՝ էներգետիկայի եւ բնական պաշարների նախարարի տեղակալ Լեւոն Շահվերդյանի գլխավորությամբ: Համաժողովի նպատակն էր հաստատել միջազգային էներգետիկ խարտիան, որն ընդունեց 75 երկիր եւ ստորագրեց 64-ը: Խարտիան ստորագրող երկրների շարքում էր նաեւ Հայաստանը:

Համաժողովի ընթացքում ՀՀ նախարարի տեղակալը մասնակցել է «Էներգամատակարարումն էկոլոգիապես մաքուր դարձնելուն» նվիրված քննարկմանը՝ ներկայացնելով Հայաստանի փորձն այս ոլորտում, ձեռքբերումները, առկա մարտահրավերները եւ ապագա ծրագրերը: Նա նշել է, որ ներկա պահի դրությամբ այլընտրանքային էներգիան կազմում է Հայաստանի էներգարտադրության ավելի քան 9%-ը՝ հիմնականում բաղկացած լինելով ՀԷԿ-երից:

Պետության կողմից առաջընթաց զարգացման նպատակով հատուկ ուշադրություն է դարձվում քամու, արեւի եւ երկրաբանական աղբյուրների էներգիայի զարգացմանը՝ նպատակ ունենալով առաջիկա տասնամյակում հասնել այլընտրանքային էներգարտադրության ավելի քան կրկնակի աճի:

Միջազգային էներգետիկ խարտիան նպատակ ունի զարկ տալու միջազգային համագործակցությանը եւ ոլորտում նորագույն տեխնոլոգիաների օգտագործմանը՝ խրախուսելով երկրներին զարկ տալու այլընտրանքային էնեգետիկ աղբյուրների զարգացմանը եւ աստիճանաբար ներդնելու բնապահպանական տեսակետից ապահով տեխնոլոգիաներ:

«Լուսանցք» թիվ 19 (365), 2015թ.

Կարդացեք «Լուսանցք»-ի PDF տարբերակները www.hayary.org-ի «Մամուլ» բաժնում