Այսօր Սահմանադրության օրն է – Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը 20 տարեկան է… Հայ արիները հանդիպել են Սահմանադրական բարեփոխումների հանձնաժողովի հետ… Հայաստանի Ազգային Սահմանադրության նախագիծը…

1995թ. հուլիսի 5-ին Հայաստանի նորագույն պատմության մեջ առաջին անգամ անցկացվեց հանրաքվե ՀՀ Սահմանադրության հասատման համար: Սահմանադրության ընդունմամբ Հայաստանը հռչակվեց ժողովրդավարական, սոցիալական, իրավական հանրապետություն՝ հանրային պետություն, ոչ թե ազգային: Տարանջատվեցին իշխանության 3 ճյուղերը` օրենսդիր, գործադիր եւ դատական, մարդու եւ քաղաքացու իրավունքներն ու ազատությունները ամրագրվեցին երկրի մայր օրենքով:

Սահմանադրության մեջ 2005թ. նոյեմբերի 27-ին կատարվեցին փոփոխություններ հանրաքվեով եւ ՀՀ քաղաքացիները «այո» ասացին սահմանադրական փոփոխություններին:

Ըստ Սահմանադրության 1-ին հոդվածի`Հայաստանի Հանրապետությունը ինքնիշխան, ժողովրդավարական, սոցիալական, իրավական պետություն: 2-րդ հոդվածում նշված է, որ Հայաստանի Հանրապետությունում իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին: Ժողովուրդն իր իշխանությունն իրականացնում է ազատ ընտրությունների, հանրաքվեների, ինչպես նաեւ Սահմանադրությամբ նախատեսված պետական ու տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց միջոցով:

Իշխանության յուրացումը որեւէ կազմակերպության կամ անհատի կողմից հանցագործություն է:

Սահմանադրությամբ հաստատվեցին Հայաստանի 3-րդ Հանրապետության խորհրդանիշները`դրոշը, զինանշանը եւ հիմնը-օրհներգը: Այնուհետև ընդունվեց զինանշանը:

Նախեւառաջ սկսեցին ձեւավորվել պետաիրավական նոր կառույցներ: Հանրապետության Սահմանադրությունը նախատեսում էր նախագահական հանրապետության համակարգը` գործադիր, օրենսդիր եւ դատական իշխանությունների տարանջատումով: Բարձրագույն օրենսդիր մարմինը խորհրդարանն էր, գործադիր մարմինը՝ կառավարությունը: Ձեռնարկվեց նաեւ նոր դատական համակարգի կազմավորումը, որը ավարտվեց 1999թ.:

Հայաստանի կառավարության որոշմամբ` Սահմանադրության օրը Հայաստանում ոչ աշխատանքային օր է:

Հայ Արիական Միաբանությունը եւ Հայ Ազգայնականների Համախմբումը շնորհավորում եմ հայությանը Սահմանադրության օրվա կապակցությամբ եւ նշում, որ այն հանդիսանում է երկրի գլխավոր օրենսգիրքը եւ պիտի արտացոլի հայի ու Հայաստանի դեմքը, իրավունքներն ու պարտականությունները ամենուր…  

Հուլիսի 5-ը մեր պետականության կարեւոր տոներից է, որով երկրի քաղաքացիներն առաջնորդվում եւ իրենց առօրյա, գործնական եւ նպատակային բոլոր հարցերն են կարգավորում: Սահմանադրությունը երկրի եւ բնակչության համերաշխության երաշխավորը պիտի լինի, ուստի պետք է վեր կանգնած մնա անձնական ու պաշտոնական բոլոր նկրտումներից… Ինչը, ցավոք, դեռ այդպես չէ:

Սահմանադրությամբ հռչակված ժողովրդավարական արժեքները շարունակում են հիմնվել միջազգային օտարաշունչ սկզբունքներով՝ ետ մղելով ազգային արժեհամակարգի շատ կարեւորագույն սկզբունքներ: Սա անթույլատրելի է եւ երկրի գլխավոր օրենսգիրքը դարձնում է խոցելի հայի ու հայկական արժեքների նկատմամբ: Բայց այսօր ունենալով պետականություն եւ ազգային նպատակներ, բոլորիս պարտքն է առաջնորդվել Սահմանադրությամբ, բայց համատեղ ջանքերով վերացնել ինչպես հռչակված օրենքների ու իրականության մեջ առկա խզումը, այնպես էլ Սահմանադրությունում առկա ոչ ազգային սկզբունքները՝ դրանք փոխարինելով ազգայինով:

Այս ճանապարհին իրականացվում են սահմանադրական փոփոխություններ եւ շատ կարեւոր է, որ առկա թերությունները եւ բաց թողնված ազգային սկզբունքները տեղ գտնեն այդ բարեփոխումներում: Հայ արիները Սահմանադրական բարեփոխումների հանձնաժողովին ներկայացրել են իրենց նկատառումները առաջարկված փոփոխությունների նկատմամբ, արել են որոշակի առաջարկներ այդ համապատկերում: Հայ արիներն ու հեթանոս ազգայնականների համախմբումը մասնավորապես կենտրանոձիգ պետության կողմնակից են եւ դեմ են խորհրդարանական ջլատող պետական կարգի հաստատամանը, մնում են կողմնակիցը նախագահական համակարգի, հատկապես այս ժամանակահատվածում, երբ մեր երկիրը պատերազմական իրավիճակում է… Այդ առաջարկները քննարկվել են նաեւ հունիսի 2-ին Սահմանադրական դատարանում կայացած հանդիպմանը, որի ժամանակ Սահմանադրական բարեփոխումների հանձնաժողովի եւ Հայ Արիական Միաբանության անդամները ավելի հանգամանորեն անդրադարձան հարցերին: Հայ արիները միաժամանակ ներկայացրել են ամբողջական Սահմանադրության նախագիծ, որն անվանել են Հայաստանի Ազգային Սահմանադրության նախագիծը, որը դեռ ամբողջական հայաբնույթ տեսքով չի ներկայացվել, հասկանալի պատճառներով՝ անցումային մոտեցում է՝ որոշակիորեն համապատասխանեցված-համադրված ներկայիս  միջազգային իրավակարգին:

Ստորեւ ներկայացնում ենք այդ նախագիծը:

Արմեն Ավետիսյան, Հայ Արիական Միաբանության առաջնորդ

05.07.2015թ.-Երեւան

Սահմանադրությունը ազգի անձնագիրն է – Հայաստանը հայի հայրենիքն է եւ բնույթով ու  էությամբ հայկական ազգային պետություն է

Ինչպես մարդիկ ունեն անձնագրեր, այնպես էլ՝ ազգը: Այսօր ազգ երեւույթը գործնականում արգելափակված է եւ նախապատվությունը տրվել է մի ժողովուրդ զանգվածի, որի ստեղծած Սահմանադրությունն էլ առավելապես այդ ժողովրդի պատկերացրած պետության անձնագիրն է: Մարդն ունի անձնագիր, բայց քանի որ անձնագիրը չի պարզաբանում նրա դեմքն ու ինքնությունը, ժողովրդավար համակարգը պարտադրողները մարդկանց համարակալմամբ նույնականացման փաստաթղթեր են ստեղծում՝ սոցիալական, կենսաչափական, հետո նաեւ՝ այլ քարտերի ներդրմամբ: Նույնն էլ Սահմանադրության դեպքում է: Այն որպես ժողովրդի անձնագիր է դիտարկվում, բայց տարբեր օրենքներն այստեղ կատարում են սոցիալական կամ կենսաչափական քարտերի դերը: Հասկանալի է, որ այս դեպքում՝ խոսքը մարդկային տեսակի, ազգային պատկանելությամբ եւ ինքնությամբ օժտված հավաքականության մասին է, որին փորձում են զրկել իր կերպից ու արժեհամակարգից: Սա իրականացնում են պարտադրված արժեքներով Սահմանադրության ներքին էությամբ եւ դրանից բխող օտարահունչ օրենսդրությամբ:

Որ մեր Սահմանադրությունը հայանպաստ ու հայաշունչ չէ, ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ: Սրանով հայը չի կարող գերակա համարել իր ազգայինն ու պետականը, որոնք ստորադասված են միջազգայինի առաջ: Այլ օրենքներ են պետք, առայժմ՝ անցումային, որը կգործի ազգայինի ու միջազգայինի համադրությամբ, մինչեւ Հայոց Գլխավոր Օրենսգիրքը ամբողջական կդրվի հանրաքվեի: Սահմանադրական փոփոխությունների քննարկումների ժամանակ հայ արիներն առաջարկում են Հայաստանի Ազգային Սահմանադրության այս նախագիծը:

* * *

Հայաստանի Ազգային Սահմանադրություն

Նախաբան

Հայաստանն ամփոփված է Հայկական լեռնաշխարհում, որը բացառապես Հայկական բնաշխարհ է ու հայերի Բնօրրան-Հայրենիքն է:

Մենք՝ աշխարհասփյուռ հայերս, իրականացրած հայոց պետականության վերականգնման նախնիների սրբազան պատգամը՝ լի ենք վճռականությամբ՝ նվիրվելու մեր ստեղծած ազգային պետության հզորացմանը եւ բարգավաճմանը՝ հանուն հայոց հարատեւության եւ առաքելության իրականացման:

Արդ հավաստում ենք մեր կամքն ու հավատարմությունը հայոց ազգային արժեքներին: Մեզ համար հավիտենարժեք են Հայոց ծագումը, ինքնությունը, հավատը, առաքինություններն ու առաքելությունը, Հայոց արարչատուր բնօրրանը, որ հայության հավիտենական հայրենիքն է:

Հայաստանաբնակ այլազգիների համար Հայաստանը նրանց ապահով բնակավայրն է, իրավական պետությունը, որտեղ նրանք պաշտպանված են եւ օգտվում են Հայաստանի Ազգային Սահմանադրությամբ պայմանավորված բոլոր իրավունքներից, ինչպեսեւ՝ ստանձում են սահմանադրորեն տրված բոլոր պարտականությունները: Հայաստանը միմիայն ի՛ր բնիկների՝ հայերի հայրենիքն է:

Հայաստանի բնական տարածքների վերամիավորումը, Հայ դատի վերջնական ու արդարացի լուծումը համայն հայության գերխնդիրն է, որ պաշտպանվում է Հայաստանի Ազգային Սահմանադրությամբ:

Պատրաստակամ ենք ապրել համամարդկային արժեքային համակարգի ա՛յն սկզբունքներին ներդաշնակ, որոնք համահունչ են մեր ինքնիշխան ազգային պետության իրավունքներին, գրված եւ ավանդագրված օրենքներին: Հայոց հայրենիքում չեն անտեսվում ավանդական ու սովորութական իրավունքները:

Ընդունում ենք Հայաստանի Ազգային Սահմանադրությունը՝ որպես ազգային ու պետական անվտանգության, պաշտպանության, արդարադատության, իրավունքի ու կեցակարգի գրավական:

Գլուխ 1

Հիմնադրույթներ

*Հոդված 1. Հայաստանի Ազգային Պետությունը (կարճ անվանումը՝ Հայաստան) բնույթով՝ հայկական է, կարգավիճակով՝ ինքնիշխան, կազմակերպման ձեւով՝ քաղաքացիական:

Կազմակերպման քաղաքացիական ձեւը մարդակենտրոն է՝ իրավականորեն եւ այլ առումներով ածանցված ազգակենտրոն համակարգի հիմնադրույթներից:

Հոդված 2. Պետական կառավարումն իրականացվում է ազգային գաղափարախոսության հենքով, օրենսդիր, գործադիր, դատական իշխանությունների լիազորությունների տարանջատման սկզբունքով՝ Ազգային Սահմանադրությանը համապատասխան:

Հոդված 3. Հայաստանի իշխանության միակ անօտարելի իրավատերը հայ ազգն է, որն իր կամքն արտահայտում է հանրաքվեների, ընտրությունների միջոցով, իշխանությունը գործադրում՝ Ազգային Սահմանադրությամբ ստեղծված կառավարման մարմինների միջոցով:

Հոդված 4. Հանրաքվեները, օրենսդիր, գործադիր, դատական իշխանության եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններն իրականացվում են համընդհանուր, հավասար, ուղղակի ընտրական իրավունքով՝ գաղտնի քվեարկությամբ: Թեկնածուներն առաջադրվում են համամասնական եւ մեծամասնական, կամ՝ միայն մեծամասնական ընտրակարգով:

Հոդված 5. Հայաստանում գործում է քաղաքական բազմակուսակցական համակարգ: Կուսակցությունները ստեղծվում եւ գործում են օրենսդրությանը համապատասխան. կազմավորում են ընտրական հանձնաժողովներ, մասնակցում են կառավարման մարմինների ընտրություններին՝ թեկնածուներ առաջադրելով համամասնական ընտրակարգով:

Հոդված 6. Ազգային Սահմանադրությունը գերակա է ամբողջ օրենսդրական համակարգի նկատմամբ եւ կոչված է կարգավորելու անհատ-ազգ, քաղաքացի-պետություն, ազգ-պետություն իրավահարաբերությունները, նախանշելու արտաքին քաղաքականության հիմնադրույթները: Ազգային Սահմանադրությունն ունի բարձրագույն իրավական ուժ, եւ նրա դրույթները, հոդվածները գործում են անմիջականորեն: Հայաստանի օրենսդիր մարմինը կարող է վավերացնել միայն Ազգային Սահմանադրությանը չհակասող օրենքներ ու իրավական որոշումներ, միջազգային, միջպետական  պայմանագրեր:

Հայաստանի Ազգային Սահմանադրությունը Հայաստանի բնակչության համար գերակա է՝ միջազգային բոլոր օրենքների, պայմանագրերի ու որոշումների նկատմամբ:

*Հոդված 7. Հայաստանի պետական լեզուն հայերենն է՝ իր բոլոր գոյաձեւերով:

*Հոդված 8. Պետությունն ապահովում է հայոց արժեքային համակարգի գերակայությունը, պահպանում ազգային հոգեւոր (հայոց հավատի), բարոյական, մշակութային եւ նյութական հարստությունը, Հայաստանի տարածքային ամբողջականությունը:

*Հոդված 9. Հայաստանի պետական ամրագրված խորհրդանիշն է Հայերենի Այբուբենը՝ Այբից Քե, պետականության խորհրդանիշերից Դրոշը, Զինանշանը, Օրհներգը հաստատվում են հանրաքվեով:

Հոդված 10. Պետությունն ապահովում է քաղաքացու գոյատեւման, կյանքի, աշխատանքի, սեփականության, անվճար հանրակրթության, հանգստի, առողջության, անձի անձեռնմխելիության ու պաշտպանվածության իրավունքը:

Հոդված 11. Պետությունն ապահովում է քաղաքացու ազատությունը՝ համապատասխան հայոց բարոյահոգեբանական սկզբունքներին եւ սահմանում իրավունքն ու պարտականությունը՝ համահունչ ազգային ու միջազգային չափանիշներին:

Հոդված 12. Հայաստանի քաղաքացին միաժամանակ չի կարող լինել այլ պետության քաղաքացի: Այլ պետության քաղաքացին կարող է լինել Հայաստանի պատվավոր քաղաքացի, մշտական, ժամանակավոր բնակիչ:

Հոդված 13. Պետությունը երաշխավորում է սեփականության բազմաձեւությունը, ապահովում տնտեսական ազատ մրցակցությունը, բացառում օտարերկրյա տնտեսավարողների մենաշնորհը եւ 49%-ից ավելի բաժնեմասի իրավունքը:

*Հոդված 14. Ազգային հարստություն համարվող եւ պետական անվտանգության նշանակություն ունեցող հողատարածքները, բնական պաշարները, կառույցները պետական սեփականություն են. մասնավորեցման ենթակա չեն: Ցանկը սահմանված է հավելված 1-ում:

*Հոդված 15. Հայաստանում հողի սեփականության իրավունք ունեն միայն Հայաստանի հայազգի քաղաքացիները:

Հոդված 16. Հայաստանում անշարժ գույքի սեփականության իրավունք ունեն Հայաստանի քաղաքացիները, օտարահպատակ հայազգի պատվավոր քաղաքացիները:

Հոդված 17. Անշարժ գույքի սեփականության իրավունքը համապետական անհրաժեշտության դեպքում կարող է վերացվել՝ կառավարության որոշմամբ, օրենսդիր մարմնի հաստատմամբ, համարժեք փոխհատուցման պայմանով:

Հոդված 18. Հայաստանի վարչատարածքային միավորներն են մարզերը, քաղաքային, գյուղական համայնքները: Հատուկ կարգավիճակ է սահմանված Հայաստանի մայրաքաղաքի՝ Երեւանի համար:

Հոդված 19. Հասարակության կյանքի կենսական հիմնահարցերը ներկայացվում են համաժողովրդական քննարկման եւ հանրաքվեի: Հիմնահարցերի ցանկը սահմանվում է ըստ հավելված 2-ի:

Հոդված 20. Հայաստանն աշխարհիկ պետություն է, որի բնակիչների համար երաշխավորվում է նաեւ հոգեւոր իրավունքը: Հայաստանում չեն կարող գործել հայոց ազգային հավատին հակադրվող կամ մերժող հոգեւոր կազմակերպություններ, կրոններից շեղված եւ անբարո բարքեր սերմանող աղանդներ:

*Հոդված 21. Պետական դավաճանությունը պատժելի է օրենքով սահմանված կարգով: Պետական դավաճանություն է համարվում նաեւ Ազգային Սահմանադրության անփոփոխելի հոդվածները՝ 1-ը, 7-ը, 8-ը, 9-ը, 14-ը, 15-ը, 21-ը փոխելու փորձը, նախաձեռնությունը, գործողությունը՝ թե օրենսդրական ճանապարհով, թե զենքի ուժով:

Գլուխ 2

Հայաստանի հասարակական-քաղաքական համակարգը

Հոդված 22. Հայաստանի հասարակական-քաղաքական համակարգը բաղկացած է հանրային միավորումներից, քաղաքական կազմակերպություններից՝ կուսակցություններից:

Հասարակական, քաղաքական կազմակերպությունները կազմավորվում են քաղաքացիության հիմքով (առանձնահատուկ դեպքերում նաեւ՝ ազգային պատկանելության պայմանով). Հայաստանի հասարակական-քաղաքական կազմակերպությունների անդամ կարող են լինել միայն Հայաստանի քաղաքացիները:

Հասարակական միավորման առանձնահատուկ տեսակ է ազգային փոքրամասնության համայնքը, որը կազմավորվում է ազգային պատկանելության հիմքով, արտերկրի հետ շփվում պետական միջնորդավորմամբ, նպատակ ունի ապահովել Հայաստանի այլազգի քաղաքացիների՝ իրենց համայնքի ներսում ազգային լեզուն, մշակույթը պահպանելու իրավունքը:

Հասարակական կազմակերպությունները չեն կարող ծավալել հակահայ ու հակապետական գործունեություն, ինչպեսեւ՝ անբարո, հակամարդկային ու հակազգային, օտարամոլական քարոզչություն:

Հոդված 23. Կուսակցություններն ու հասարակական կազմակերպություններն անկախ իրենց՝ կառավարման համակարգի ձեւի ու տնտեսակարգի մասին պատկերացումներից, հայոց պետականության բովանդակությունը՝ Ազգային Սահմանադրության հոդվածներ 1-ը, 7-ը, 8-ը, 9-ը, վիճարկելու իրավունք չունեն: Պարտավոր են հարգել հայ ազգային գաղափարախոսության սկզբունքները եւ իրենց գործունեությամբ չվտանգել հայոց պետականությունը:

Վիճելի գործունեություն ծավալող քաղաքական կազմակերպությունների գոյության իրավունքի հարցը դրվում է հասարակական քննարկման, տրվում քաղաքական եւ իրավական գնահատական: Բացասական գնահատականի դեպքում՝ Սահմանադրական դատարանի որոշումով, կասեցվում է տվյալ կուսակցության գործունեությունը:

Հոդված 24. Կառավարման համակարգի ընտրովի մարմինների ընտրական հանձնաժողովները կազմավորում են քաղաքական, հասարակական կազմակերպությունները. օրենսդիր մարմնում ներկայացված կուսակցությունները ընտրական հանձնաժողովի համալրման 50%-ի իրավունք ունեն, արտախորհրդարանական կուսակցությունները՝ 30%-ի, հասարակական կազմակերպությունները՝ 20%-ի:

Քաղաքական, հասարակական կազմակերպությունները պարտավոր են վճարել հանձնաժողովի իրենց ներկայացուցիչներին սահմանված չափի աշխատավարձ, պատասխանատու են նրանց կատարած խախտումների, կեղծիքների համար:

Հոդված 25. Պետական կառավարման համակարգի ընտրովի մարմինները համալրվում են համամասնական եւ մեծամասնական ընտրակարգով՝ համապատասխանաբար 80% եւ 20% համամասնությամբ:

Ընտրովի մարմինների համամասնական ընտրակարգով ընտրության համար թեկնածուներ կարող են առաջադրել պետական գրանցում ունեցող, առնվազն 2 տարի գործող, 2000 եւ ավելի անդամ ունեցող քաղաքական կազմակերպությունները՝ 1 տարուց ավելի գործուն քաղաքական աշխատանք կատարող կուսակցականներից:

Հոդված 26. Հայաստանի պաշտոնական լեզուն գրական հայերենն է՝ արեւելահայերեն, արեւմտահայերեն լեզվաճյուղերով:

Հայաստանի պաշտոնական լեզվի լեզվաճյուղերից մեկնումեկի իմացության հավաստագիր չունեցող, պարտադիր զինծառայություն չկատարած զինապարտները, դավաճանության մեջ մեղադրված անձինք ընտրովի քաղաքական, հայեցողական, քաղծառայության բարձրագույն պաշտոններ զբաղեցնել չեն կարող:

Գլուխ 3

Հայաստանի քաղաքացու, բնակչի իրավունքները

Հոդված 27. Հայաստանի քաղաքացիության շնորհումը,  շնորհազրկումը, քաղաքացիությունից հրաժարումը կատարվում է օրենքով սահմանված կարգով:

Հայազգիներին քաղաքացիություն շնորհվում է պարզեցված կարգով:

Քաղաքացիության ընդունումը, հրաժարումը կատարվում է կամավորության սկզբունքով. հիմք է ընդունվում անձնական դիմումը:

Հոդված 28. Հայաստանի բոլոր քաղաքացիների իրավունքի, պարտականության եւ ազատության չափանիշները նույնական են՝ անկախ քաղաքացու սոցիալական ու հասարակական դիրքից, նյութական վիճակից, քաղաքական հայացքներից, դավանանքից:

Հոդված 29. Հայաստանի քաղաքացիներն ունեն գոյատեւելու համար անհրաժեշտ անվճար ապրուստի իրավունք. անկախ մարդու տարիքից, աշխատունակությունից, նյութական վիճակից պետությունը պարտավոր է ապահովել նվազագույն անվճար ապրուստ՝ ջուր, հաց, վառելիք, կենսանպաստ (ապրուստի չափը, սննդացանկը եւ հագուկապը, հատկացման կարգը սահմանվում է օրենքով):

Հոդված 30. Հայաստանում ամեն ոք ունի անձեռնմխելիության իրավունք: Մարդուն կարելի է կալանավորել միայն դատարանի որոշմամբ՝ հանցանքը հաստատվելուց հետո: Քննությունից խուսափելը, թաքնվելը հանցանք է եւ պատժելի է օրենքով սահմանված կարգով:

Հոդված 31. Արգելվում է մարդուն առանց իր գրավոր համաձայնության ենթարկել գիտական, կրթական, բժշկական կամ այլ բնույթի փորձերի:

Հոդված 32. Հայաստանում ամեն ոք արժանապատիվ ապրելու իրավունք ունի: Արգելվում է վիրավորել մարդու արժանապատվությունը, նվաստացնել նրան, իշխանական լծակներ օգտագործելով՝ խոշտանգել, նվազագույն ապրուստը կտրելով՝ բացառել իր նախասիրություններին, կամքին հակառակ հասարակական, քաղաքական, կրոնական կառույցների, կազմակերպությունների մեջ ներգրավվելու այլընտրանքը:

Հոդված 33. Հայաստանի քաղաքացին ունի անձնական ու ընտանեկան կյանքի, նամակագրության, հեռախոսային խոսակցության, փոստային ու համացանցային ծառայության եւ իր անձին, սեփականությանը, առողջությանը վերաբերող այլ տեղեկույթի գաղտնիության իրավունք. սահմանափակումներ կարող են կիրառվել միայն դատարանի որոշմամբ:

Հոդված 34. Հայաստանի քաղաքացին ունի սեփականություն ունենալու, գնելու, վաճառելու, կտակելու, ժառանգելու, նվիրելու եւ սեփականության անձեռնմխելիության իրավունք: Արգելվում է մարդու կամքին հակառակ մուտք գործել բնակարան, անձնական սեփականություն հանդիսացող տարածք՝ բացառությամբ օրենքով սահմանված դեպքերի:

Հոդված 35. Հայաստանի քաղաքացին պետության տարածքում կարող է ազատ  տեղաշարժվել, նաեւ՝ բնակավայր ընտրել, իրավունք ունի պետությունից դուրս գալ եւ վերադառնալ առանց ժամանակային սահմանափակման (մասնակի դեպքերը կանոնակարգվում են օրենքով) ու քաղաքացիության կարգավիճակ փոխելու:

Հոդված 36. Հայաստանում ամեն ոք իրավունք ունի ազատորեն կարծիք հայտնել (արգելվում է մարդուն հարկադրել՝ հրաժարվել իր կարծիքից), պետական, անձնական գաղտնիք չհամարվող տեղեկություններ ստանալ, տարածել, պետական կառույցներին դիմել եւ հղված դիմումի պատասխանը ստանալ պարտադիր, որոշարկված ժամկետում:

Հոդված 37. Հայաստանի քաղաքացիներն իրավունք ունեն ստեղծել մասնագիտական, մշակութային, հասարակական, քաղաքական միավորումներ կամ անդամակցել դրանց. սահմանափակումներ կարող են լինել ուժային կառույցներում, իրավապահ, պետական մարմիններում ծառայողների համար:

Քաղաքացիների խմբերը, հասարակական, քաղաքական կազմակերպությունները իրավունք ունեն դիրքորոշում արտահայտող ժողովներ հրավիրել, գիտական կամ կրթա-մշակութային խնդիրներ ներկայացնող, պարզաբանող հավաքներ կազմակերպել՝ առանց զենքի, բռնությունների, բողոք, դժգոհություն արտահայտող, հանրահավաքներ, երթեր, ցույցեր, գործադուլներ անցկացնել:

Հոդված 38. Հայաստանի 18 տարին լրացած քաղաքացին պետության կառավարմանը մասնակցելու՝ անմիջականորեն, կամքի ազատ արտահայտմամբ, ընտրելու եւ ընտրվելու իրավունք ունի:

Ընտրել եւ ընտրվել չեն կարող դատարանի վճռով անգործունակ ճանաչվածները, պետական դավաճանության, սպանության մեղադրանքով դատապարտվածները, ընտրել կարող են, բայց ընտրվել չեն կարող ուժի մեջ մտած դատավճռով ազատազրկված՝ պատիժ կրող քաղաքացիները:

Հոդված 39. Յուրաքանչյուր չափահաս քաղաքացի ունի աշխատանքի, աշխատանք ընտրելու, առողջության անվտանգության չափորոշիչներին համապատասխան եւ հիգիենայի պահանջները բավարարող աշխատանքային պայմանների, աշխատանքային խախտված իրավունքները վերականգնելու նպատակով իրականացվող գործադուլի մասնակցելու իրավունք:

Հոդված 40. Ամեն ոք ունի հանգստի իրավունք. առավելագույն աշխատաժամանակը, հանգստյան օրերը, ամենամյա վճարովի արձակուրդի նվազագույն տեւղությունը սահմանվում են օրենքով:

Հոդված 41. Կանայք եւ տղամարդիկ ամուսնանալիս, ամուսնության ընթացքում, ամուսնալուծվելիս, աշխատանքային, հոգեւոր-մշակութային եւ հասարակական-քաղաքական գործունեության ոլորտում ունեն հավասար իրավունքներ:

Կանանց եւ տղամարդկանց հավասար իրավունքները պաշտպանված են Հայաստանի Ազգային Սահմանադրությամբ:

Կին, տղամարդ, ընտանիք, սեռ, սեռական եւ սերնդատվություն բնական ձեւակերպումները ամրագրվում են օրենքով՝ սահմանված է հավելված 3-ում:

Անբարո, սեռական հակաբնական կողմնորոշման, սեռափոխության, սեռային ձեւախեղումների կամ սեռերի վերացման ու ավելացման, հակամարդկային այլ «հավասարություններ» չեն թույլատրվում, պատժելի են օրենքով սահմանված կարգով:

Հոդված 42. Յուրաքանչյուր քաղաքացի ունի սոցիալական ապահովության իրավունք՝ ծերության, հաշմանդամության, հիվանդության, կերակրողին կորցնելու, գործազրկության եւ օրենքով նախատեսված այլ դեպքերում:

Հոդված 43. Ամեն ոք ունի առողջության պահպանման իրավունք. պետությունն իրականացնում է բնակչության առողջության պահպանման՝ անվճարունակ խավի բուժօգնության, հակահամաճարակային, բնապահպանական, սննդի անվտանգության, բնական աղետներից տուժածների անվճար բուժման գործընթաց:

Հոդված 44. Յուրաքանչյուր քաղաքացի ունի կրթության իրավունք: Կրթական հաստատությունների հիմնադրման եւ գործունեության կարգը սահմանվում է օրենքով՝ ըստ ազգային-պետական չափորոշիչների: Կրթությունը եւ՜ պետական, եւ՜ մասնավոր համակարգերում իրականացվում է ազգային-պետական չափորոշիչներին համապատասխան՝ գիտելիքի հաստատված նվազագույն ծավալի ապահովմամբ:

Միջնակարգ կրթությունը պետական հանրակրթահամակարգում անվճար է: Բարձրագույն կրթության համակարգում գերազանց գնահատականներով սովորողի, անվճարունակ խավի, այլ կարգի արտոնություններ ունեցողների համար իրականացվում է անվճար ուսուցում: Արտոնությունների եւ անվճարունակության չափանիշները սահմանվում են օրենքով: Կրթական գիտափորձեր կարող են իրականացվել միայն կառավարության որոշմամբ՝ Օրենսդիր ժողովի համապատասխան հանձնաժողովի համաձայնությամբ:

Հոդված 45. Ամեն ոք ունի ստեղծագործելու իրավունք. մտավոր սեփականությունը, մշակութային արժեք ներկայացնող գործերի հեղինակային իրավունքը պաշտպանվում է օրենքով:

Հոդված 46. Ամեն ոք իր իրավունքները օրենքով չարգելված միջոցներով պաշտպանելու, սահմանափակված ազատությունների մասին որոշումները համապատասխան ատյաններում բողոքարկելու, գործի հրապարակային քննություն պահանջելու իրավունք ունի:

Հոդված 47. Ամեն ոք ունի իրավաբանական օգնություն ստանալու, ձերբակալման, կալանավորման պահից դատապաշտպան, փաստաբան ունենալու իրավունք (անվճարունակության դեպքում՝ պետական կարգով):

Հոդված 48. Մարդու, քաղաքացու որոշ իրավունքներ, ազատություններ ռազմական դրության ժամանակ, պատերազմական իրավիճակում ժամանակավորապես կարող են սահմափակվել:

Գլուխ 4

Հայաստանի քաղաքացու, բնակչի պարտականությունները

Հոդված 49. Հայաստանում բնակվող ամեն ոք պարտավոր է կատարել Հայաստանի Ազգային Սահմանադրությամբ եւ օրենքներով սահմանված պահանջները, հարգել հայոց ավանդույթները եւ չվիրավորել հայի ազգային արժանապատվությունը, չոտնահարել այլոց իրավունքները, ազատությունները:

Հոդված 50. Յուրաքանչյուր քաղաքացի պարտավոր է պահպանել Հայաստանի հոգեւոր, բարոյական, մշակութային, գիտական, նյութական արժեքները, բնությունը, օրենքով սահմանված կարգով մասնակցել հայրենիքի պաշտպանությանը:

Հոդված 51. Ամեն ոք պարտավոր է օրենքներով սահմանված կարգով եւ չափով վճարել հարկեր, տուրքեր, կատարել այլ պարտադիր վճարումներ:

Հոդված 52. Արգելվում է պաշտոնեական դիրքի, իրավունքի եւ ազատության օգտագործումը սահմանադրական կարգը օրենսդրական փոփոխություններով կամ բռնի ուժով տապալելու, ազգամիջյան բռնություն եւ քաղաքացիական պատերազմ հրահրելու նպատակով:

Հոդված 53. Արգելվում են ազգի, հասարակության առողջ հոգեբանության համար վտանգ ներկայացնող երեւույթների (համասեռամոլություն, սեռախեղում, մանկապղծություն, կավատություն, թմրամոլություն, հարբեցողություն, ծխամոլություն, հոգեորսություն, բազմակնություն, խաղամոլություն) տարածման նպատակ ունեցող գործողությունները եւ քարոզչությունը:

Հոդված 54. Արգելվում է բանակում, հանրակրթական համակարգում (մանկապարտեզ, դպրոց) քաղաքական կառույցների ստեղծումը, օտար կազմակերպությունների, ծրագրերի ներդրումը, բացի ազգային հավատից՝ այլ կրոնների դասավանդումը: Դպրոցում սեռական դաստիարակությունը կազմակերպվում է բարձր դասարանցիների համար՝ հայկական ընտանիքի, սիրո եւ առողջ սեռական զարգացման գաղափարախոսական հենքով եւ տարիքային-հոգեբանական շեմի պահպանումով:

Գլուխ 5

Հայաստանի պետական կառավարման համակարգը

Հոդված 55. Հայաստանի կառավարման հիմնարար փաստաթղթերն են՝ Անկախության հռչակագիրը, Հայոց ազգային գաղափարախոսության հիմնադրույթները, Հայոց ազգային անվտանգության հայեցակարգը եւ Հայաստանի Ազգային Սահմանադրությունը:

Հոդված 56. Հայաստանի իշխանության կրողներն են՝ Հայաստանի Անվտանգության խորհուրդը, Հայաստանի Օրենսդիր Ժողովը՝ հանձին պատգամավորների եւ Օրենսդիր Ժողովի Նախագահի, Հայաստանի գործադիր իշխանությունը՝ հանձին Հայաստանի Նախագահի եւ Հայաստանի Վարչապետի, Հայաստանի դատական իշխանությունը՝ Արդարադատության խորհուրդը, հանձին Հայաստանի Սահմանադրական դատարանի նախագահի, Հայաստանի գլխավոր դատախազի, Հայաստանի զինվորական դատախազի, Հայաստանի տեղեկատվական, քարոզչական կառույցները՝ հանձին զանգվածային լրատվամիջոցների հանձնաժողովի նախագահի:

Հոդված 57. Հայաստանի Օրենսդիր Ժողովն իրեն ընձեռված իշխանությունը գործադրում է օրենքների, օրենքների փոփոխությունների ընդունման եւ օրենքների կիրարկումն ապահովող ենթաօրենսդրական ակտերի մշակումը, ընդունումը վերահսկելու միջոցով:

Հոդված 58. Հայաստանի Նախագահը պետության ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության եւ համայն հայության ազգային անվտանգության պատասխանատուն ու երաշխավորն է: Նա իրեն վերապահված իշխանությունը գործադրում է սահմանադրական կարգի պահպանման՝ Հայաստանի Ազգային Սահմանադրության անփոփոխելի հոդվածների անձեռնմխելիությունն ապահովելու, Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը ՀԱՅՈՑ ԱԶԳԱՅԻՆ ԳԱՂԱՓԱՐԱԽՈՍՈՒԹՅԱՆԸ համապատասխան իրագործելու, ՀԱՅՈՑ ԱԶԳԱՅԻՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ՀԱՅԵՑԱԿԱՐԳԻ դրույթները կենսագործելու նպատակով:

Հոդված 59. Հայաստանի Վարչապետը կառավարության ղեկավարն է, ապահովում է Հայաստանի ներքին քաղաքականության իրականացումը՝ տնտեսավարման, գյուղատնտեսության, բնապահպանության, ներքին կարգապահության, առեւտրի, ընդերքի օգտագործման, հանրակրթության, մշակութային ու ազգային արժեքների պահպանման պատասխանատուն է:

Հոդված 60. Սահմանադրական դատարանի նախագահը կառավարման համակարգի գործունեության օրինականության երաշխավորն է:

Հոդված 61. Հայաստանի դատախազը երկրի քաղաքացիական ոլորտի արդարադատության երաշխավորն է: Հայաստանի զինվորական դատախազը ռազմական ուժերի իրավահարաբերությունների օրինականության երաշխավորն է:

Հոդված 62. Հայաստանի զանգվածային լրատվամիջոցների հանձնաժողովի պատասխանատու քարտուղարը Հայաստանի բնակիչների եւ կազմակերպությունների՝ օրենքով չարգելված տեղեկություն ստանալու իրավունքի, ԶԼՄ-ների հավաստի եւ ազատ տեղեկատվության երաշխավորն է:

Հոդված 63. Հայաստանի կառավարման համակարգն ունի հատուկ կարգավիճակ ունեցող պետական մարմիններ՝ Ազգային անվտանգության խորհուրդ, Հայերենի բարձրագույն  խորհուրդ, Գիտության զարգացման ազգային խորհուրդ, Արդարադատության խորհուրդ, Վերահսկող, ստուգող կազմակերպությունների խորհուրդ, Պետական պաշտոնավարման կադրային ծառայություն, Հայապահպանության համահայկական խորհուրդ, Համահայկական հիմնադրամ:

Գլուխ 6 – Օրենսդիր Ժողովը (ՕԺ)

Հոդված 64. Օրենսդիր ժողովի լիազորություններն ամրագրված են Ազգային Սահմանադրությամբ: Օրենսդիր ժողովը գործում է համաձայն օրենքի ուժ ունեցող իր կանոնադրության եւ աշխատակարգի: Օրենսդիր ժողովն ընդունում է օրենքներ եւ որոշումներ. օրենքները հաստատում է Հայաստանի Նախագահը, որոշումները՝ Օրենսդիր Ժողովի Նախագահը:

Հոդված 65. Օրենսդիր ժողովն ունի 125 պատգամավոր, որոնցից 100-ն ընտրվում են համամասնական, 25-ը՝ մեծամասնական ընտրակարգով: Օրենսդիր ժողովի գործունեության ժամկետը 5 տարի է. լիազորություններն ավարտվում են նորընտիր Օրենսդիր ժողովի առաջին նստաշրջանի բացման օրը, նիստի ժամանակ՝ լիազորությունների փոխանցման արարողությամբ:

Օրենսդիր Ժողովի հերթական ընտրությունն անցկացվում է գործող Օրենսդիր Ժողովի լիազորությունների ավարտին նախորդող վաթսուն օրվա ընթացքում:

Օրենսդիր Ժողովի ընտրությունը կատարվում է ընտրական օրենքի համաձայն: Ընտրությունը նշանակվում է Ազգային անվտանգության խորհրդի հրամանագրով:

Նորընտիր Օրենսդիր Ժողովի 1-ին նստաշրջանը գումարվում է պատգամավորների ընդհանուր թվի առնվազն 2/3-րդի ընտրությունից հետո՝ երկրորդ չորեքշաբթի օրը:

Մինչեւ Օրենսդիր Ժողովի Նախագահի ընտրությունը նիստերը վարում է ամենաշատ քվե ստացած պատգամավորը (մեկից ավելի հավասար քանակի քվե ստացածների առկայության դեպքում անցկացվում է վիճակահանություն):

Հոդված 66. Օրենսդիր Ժողովի գործունեությունը չի կարող դադարեցվել՝ ընտրությունից հետո 1 տարվա ընթացքում, լիազորությունների ավարտից առաջ՝ 6 ամսվա ընթացքում, ռազմական դրության ժամանակ, սահմանադրական կարգին սպառնացող վտանգի առկայությամբ, Երկրի Նախագահի պաշտոնանկության հարուցված հարցի դեպքում:

Օրենսդիր Ժողովի գործունեությունը կարող է դադարեցվել Ազգային Սահմանադրությամբ նախատեսված կարգով: Սահմանադրության անփոփոխելի հոդվածներին հակասող օրենք ընդունելու դեպքում Օրենսդիր Ժողովը լուծարելու պահանջ է դրվում. լուծարելու որոշման հիմքերի հիմնավոր կամ անհիմն լինելու եզրակացությունը տալիս է Սահմանադրական դատարանը, որոշումը կայացնում է Ազգային անվտանգության խորհուրդը:

Հոդված 67. Պատգամավոր կարող է ընտրվել 25 տարին լրացած, ընտրվելու իրավունք ունեցող, վերջին 10 տարում Հայաստանում մշտապես բնակվող եւ Հայաստանի քաղաքացիություն ունեցող յուրաքանչյուր ոք:

Պատգամավորն իրավունք չունի զբաղեցնել պետական այլ պաշտոն, զբաղվել ձեռնարկատիրական գործունեությամբ. թույլատրվում է պատգամավորական գործունեության հետ համատեղել գիտական, մանկավարժական, ստեղծագործական բնույթի աշխատանք:

Պատգամավորի գործունեության երաշխիքները սահմանվում են օրենքով:

Հոդված 68. Պատգամավորի մանդատը հրամայական է. որոշումներ կայացնելիս պատգամավորը պարտավոր է առաջնորդվել իրեն առաջադրած քաղաքական ուժի կամ իր ընտրողների դիրքորոշմամբ: Պատգամավորի լիազորությունների դադարեցման հիմք է քաղաքական ուժի կամ ընտրողների բացարկը:

Հոդված 69. Պատգամավորն անձեռնմխելի է. նրան հետապնդել, պատասխանատվության ենթարկել իր կարգավիճակից բխող գործողությունների, այդ թվում՝ Օրենսդիր Ժողովում հայտնած կարծիքի համար՝ արգելվում է: Չի կարելի պատգամավորին կալանավորել, նրա դեմ վարչական կամ քրեական վարույթ հարուցել առանց Օրենսդիր Ժողովի համաձայնության:

Հոդված 70. Պատգամավորի լիազորությունները դադարում են Օրենսդիր Ժողովի գործունեության ժամկետն ավարտվելու, Օենսդիր Ժողովը լուծարելու, Ազգային Սահմանադրության 67 հոդվածի պահանջների խախտում հայտնաբերելու, Հայաստանի քաղաքացիությունը կորցնելու, ազատազրկման դատապարտվելու, անգործունակ ճանաչվելու, հրաժարականի եւ ընտրողների բացարկի դեպքերում:

Պատգամավորի լիազորությունների դադարեցման կարգը սահմանվում է Օրենսդիր Ժողովի օրենք-կանոնադրությամբ:

Հոդված 71. Օրենսդիր ժողովի հերթական նստաշրջանները գումարվում են տարեկան երկու անգամ, նիստերը դռնբաց են՝ դռնփակ նիստ կարող է գումարվել Օրենսդիր Ժողովի որոշմամբ: Օրենսդիր Ժողովի արտահերթ նիստ կամ նստաշրջան գումարվում է Օրենսդիր Ժողովի պատգամավորների առնվազն 1/3-ի կամ կառավարության նախաձեռնությամբ՝ նախաձեռնողի սահմանած օրակարգով եւ ժամկետում (տեւողությունը՝ 6 օրից ոչ ավել):

Հոդված 72. Օրենսդիր Ժողովն ունի օրենսդրական աշխատանք կատարող 7 մշտական հանձնաժողով (հավելված 4), անհրաժեշտության դեպքում կարող է ստեղծել ժամանակավոր հանձնաժողովներ: Օրենսդիր Ժողովի պատգամավորներից յուրաքանչյուրն ունի օրենսդրական նախաձեռնության իրավունք: Օրենսդրական նախաձեռնության իրավունք ունեն նաեւ Հայաստանի Նախագահը, կառավարությունը՝ հանձին Վարչապետի, խորհրդարանական մանդատ ունեցող քաղաքական ուժերը, հասարակական կազմակերպությունները՝ գլխադասային հանձնաժողովի դրական եզրակացության դեպքում:

Հոդված 73. Օրենսդիր Ժողովի հիմնական գործառույթներից են նաեւ կառավարությանը վստահության քվե տալը, պետական բյուջեն հաստատելը, բյուջեի կատարման եւ օտար պետություններից, միջազգային կազմակերպություններից ստացած փոխառությունների, վարկերի օգտագործման վերահսկողությունը, համաներում հայտարարելը, միջազգային պայմանագրեր վավերացնելը կամ չեղյալ հայտարարելը:

Օրենսդիր Ժողովը կառավարությանն անվստահություն կարող է հայտնել պատգամավորների ձայների մեծամասնությամբ: Այդ իրավունքից չի կարող օգտվել ռազմական դրության ժամանակ եւ սահմանադրական կարգին սպառնացող առկա վտանգի դեպքում:

Այս գործառույթների իրականացման կարգը սահմանվում է օրենքով:

Հոդված 74. Օրենսդիր Ժողովի Նախագահը եւ նրա տեղակալներն ընտրվում են պատգամավորների ձայների մեծամասնությամբ: Օրենսդիր Ժողովի նախագահն ունի երկու տեղակալ:

Օրենսդիր Ժողովի Նախագահը վարում է նիստերը, տնօրինում է Օրենսդիր Ժողովի նյութական, դրամական միջոցները, ապահովում նրա բնականոն գործունեությունը:

Գլուխ 7 – Հայաստանի Նախագահը

Հոդված 75. Հայաստանի Նախագահ ընտրում են Հայաստանի քաղաքացիները՝ 7 տարի ժամկետով:

Հայաստանի Նախագահ կարող է ընտրվել ծագումով հայ, Հայաստանի քաղաքացիություն եւ ընտրվելու իրավունք ունեցող, 40 տարին լրացած, վերջին 15 տարին Հայաստանում անընդմեջ բնակվող, բարձրագույն կրթություն ստացած յուրաքանչյուր ոք:

Նույն անձը իրավունք չունի 2 ընտրաժամկետ անընդմեջ դառնալ նախագահ:

Հայաստանի Նախագահի ընտրությունը անցկացվում է գործող Նախագահի լիազորությունների ավարտից 50 օր առաջ՝ Ազգային Սահմանադրությամբ եւ ընտրական օրենքով սահմանված կարգով:

Նոր կամ արտահերթ ընտրության միջոցով ընտրված Նախագահը պաշտոնն ստանձնում է 10-օրյա ժամկետում՝ երդմնակալությամբ՝ Օրենսդիր Ժողովի արարողակարգային նիստում:

Հոդված 76. Հայաստանի Նախագահը կարող է հրապարակել Երկրի Ազգային Սահմանադրությանը եւ օրենքներին չհակասող հրամանագրեր, կարգադրություններ, որոնց կատարումը պարտադիր է Հայաստանի ամբողջ տարածքում:

Հոդված 77. Հայաստանի Նախագահը կարող է ուղերձ հղել Հայաստանի հանրությանը եւ Օրենսդիր Ժողովին, կազմավորել խորհրդակցական մարմիններ:

Հոդված 78. Հայաստանի Նախագահը Օրենսդիր Ժողովի ընդունած օրենքը պետք է հաստատի եւ հրապարակի 21-օրյա ժամկետում. առարկություն ունենալու դեպքում օրենքը 15 օրվա ընթացքում վերադարձնում է Օրենսդիր Ժողով՝ լրամշակման կամ փոփոխության առաջարկով: Ազգային Սահմանադրությանը հակասելու առարկությամբ վերադարձված օրենքը ներկայացվում է Սահմանադրական դատարան փորձաքննության: Փորձաքննության դրական արդյունքով ընդունված օրենքը, անփոփոխ, լրամշակված կամ փոփոխված եւ վերստին ընդունված օրենքները նախագահը պետք է հաստատի եւ հրապարակի 5-օրյա ժամկետում:

Հոդված 79. Հայաստանի Նախագահը ներկայացնում է Հայաստանն արտաքին հարաբերություններում, իրականացնում է արտաքին քաղաքականության ղեկավարումը. նշանակում, հետ է կանչում օտար պետություններում եւ միջազգային կազմակերպություններում Հայաստանի դիվանագիտական ներկայացուցիչներին, ընդունում է օտարերկրյա դիվանագիտական ներկայացուցիչների հավատարմագրերը եւ հետկանչագրերը, կնքում է միջազգային պայմանագրեր:

Հոդված 80. Հայաստանի Նախագահը շնորհում է քաղաքացիություն, բարձրագույն դիվանագիտական եւ այլ դասային աստիճաններ, զինվորական բարձրագույն կոչումներ, պարգեւատրում է շքանշաններով, տալիս պատվավոր կոչումներ, քաղաքական ապաստան:

Հոդված 81. Հայաստանի Նախագահն ապահովում է Ազգային Սահմանադրության անփոփոխելի հոդվածների անձեռնմխելիությունը:

Հոդված 82. Հայաստանի Նախագահը Հայոց բանակի գլխավոր հրամանատարն է, նշանակում է բարձրագույն հրամանատարական կազմը, ապահովում՝ բանակի մարտունակությունը:

Հոդված 83. Հայաստանի Նախագահի հրաժարականի, մահվան, լիազորությունների կատարման անհնարինության կամ պաշտոնանկ արվելու դեպքերում՝ Նախագահի պաշտոնը թափուր լինելուց հետո, 40-րդ օրը անցկացվում է արտահերթ ընտրություն:

Հոդված 84. Հայաստանի Նախագահի պաշտոնավարման անհաղթահարելի խոչընդոտներ առաջանալու դեպքում նրան փոխարինում է Հայաստանի Վարչապետը:

Պաշտոնավարման խոչընդոտները անհաղթահարելի է ճանաչում Սահմանադրական դատարանը. Նախագահի ծանր հիվանդության, մահվան եւ Օրենսդիր Ժողովի 2/3-ի որոշմամբ՝ Նախագահի հրաժարականի պահանջի, պետական դավաճանության կամ հանցագործության մեղադրանքի առկայության դեպքերում:

Հոդված 85. Նախագահի հրաժարականի կամ պաշտոնանկության մասին որոշում կայացնում, հրաժարականն ընդունում, չնախատեսված արտակարգ իրավիճակում Նախագահին փոխարինող եւ արտահերթ ընտրություն նշանակում է Ազգային անվտանգության խորհուրդը՝ խորհրդի անդամների ձայների ընդհանուր թվի մեծամասնությամբ: Մինչեւ Նախագահի նոր ընտրությունն արգելվում է լուծարել Օրենսդիր Ժողովը, անվստահություն հայտնել կառավարությանը, նշանակել հանրաքվե:

Հոդված 86. Հայաստանի Նախագահի անվտանգության ապահովման ու սպասարկման կարգը, վարձատրության չափը սահմանվում է օրենքով:

Գլուխ 8 – Հայաստանի Կառավարությունը

Հոդված 87. Հայաստանի Կառավարությունը գործադիր իշխանության մարմին է: Կառվարության ղեկավարը Հայաստանի Վարչապետն է, անդամները՝ նախարարները, Կառավարությանն առընթեր մարմինների ղեկավարները:

Վարչապետն ընտրվում է 5 տարի ժամկետով: Նույն անձն անընդմեջ 2 ընտրաժամկետ իրավունք ունի դառնալ Վարչապետ: Հայաստանի Վարչապետ կարող է ընտրվել հայազգի, 40 տարին լրացած, վերջին 15 տարին Հայաստանում անընդմեջ բնակվող, բարձրագույն կրթություն ստացած քաղաքացին: Ընտրվելուց հետո՝ 10-րդ օրը, Վարչապետը պաշտոնական պարտականությունները ստանձնում է երդմնակալությամբ՝ Օրենսդիր Ժողովի արարողակարգային նիստում:

Հոդված 88. Կառավարության լիազորություններն ամրագրվում են Ազգային Սահմանադրությամբ եւ օրենքներով:

Կառավարության գործունեության ծրագիրը, աշխատակարգը,

Վարչապետի եւ Կառավարության աշխատակազմերի կառուցվածքը, կամ դրանց փոփոխությունները Վարչապետի ներկայացմամբ հաստատում է Ազգային անվտանգության խորհուրդը:

Կառավարության կազմը ընտրում է Վարչապետը, բացի արտաքին գործերի, պաշտպանության եւ ազգային անվտանգության նախարարներից. նրանց թեկնածությունը ներկայացնում է Նախագահը: ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ԿԱԶՄԸ ՀԱՍՏԱՏՈՒՄ Է ԱԶԳԱՅԻՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ:

Հոդված 89. Կառավարությունն իր կազմավորումից հետո, 20-օրյա ժամկետում, Օրենսդիր Ժողովի հաստատմանն է ներկայացնում Կառավարության գործունեության 5-ամյա ծրագիրը եւ 1-ամյա պետական բյուջեն: Կառավարության ծրագիրը եւ պետական բյուջեն Օրենսդիր Ժողովի հավանությանը չարԺանանալուց հետո Կառավարությունն իրավունք ունի դրանք ներկայացնել Ազգային անվտանգության խորհրդի փորձաքննությանը: Փորձաքննության դրական արդյունքի դեպքում Օրենսդիր Ժողովը պարտավոր է հաստատել ներկայացված փաստաթղթերը 10-օրյա ժամկետում, բացասականի դեպքում՝ նախագծերը հետ են վերադարձվում լրամշակման: 2-րդ անգամ ներկայացվելու եւ չհաստատվելու դեպքում առաջանում է Կառավարությանն անվստահություն հայտնելու իրավունք. Կառավարությանն անվստահություն հայտնելու որոշման նախագիծը Օրենսդիր Ժողովը քվեարկում է այն ներկայացնելուց 48 ժամ հետո՝ 72 ժամվա ընթացքում: Որոշումն ընդունվում է բոլոր պատգամավորների ձայների մեծամասնությամբ: Նշված ժամկետում անվստահության նախագիծ չներկայացվելու կամ որոշում չընդունվելու դեպքում ծրագիրն ու բյուջեն համարվում են ընդունված: Անվստահության որոշումը հաստատվելուց հետո Վարչապետը Կառավարության հրաժարականի դիմումը ներկայացնում է Ազգային անվտանգության խորհրդին:

Հոդված 90. Ամեն տարի՝ մինչեւ նոյեմբերի 1-ը, կառավարությունը Օրենսդիր Ժողովի հաստատմանն է ներկայացնում պետական բյուջեի եւ գործունեության ծրագրի փոփոխությունների նախագծերը. դրանք պետք է հաստատվեն մեկամսյա ժամկետում: Կառավարության գործունեության ծրագրի եւ պետական բյուջեի քննարկման եւ հաստատման կարգը սահմանվում է օրենքով:

Հոդված 91. Կառավարության նիստերը հրավիրում եւ վարում է Հայաստանի Վարչապետը: Արտահերթ նիստ կարող է հրավիրվել Վարչապետի նախաձեռնությամբ, Նախագահի պահանջով, կառավարության անդամների, Օրենսդիր Ժողովի, Ազգային անվտանգության խորհրդի որոշումներով:

Հոդված 92. Կառավարությունն օրենսդրական նախաձեռնության իրավունք ունի՝ նախագծերի քննարկման, քվեարկության իր համար ընդունելի հաջորդականությամբ եւ ուղղումներով: ՙԱնհետաձգելի՚ նշագրումով նախագծերը Օրենսդիր Ժողովը քննարկում եւ քվեարկում է 1-ամսյա ժամկետում: Պետության եկամուտները նվազեցնող կամ ծախսերն ավելացնող օրենքների նախագծերը քննարկվում են Կառավարության լիազոր ներկայացուցչի մասնակցությամբ եւ քվեարկվում Կառավարության դրական կարծիքի դեպքում:

Հոդված 93. Վարչապետն ընդունում է որոշումներ, տալիս հանձնարարականներ նախարարներին, իր եւ Կառավարության աշխատակազմի ստորաբաժանումների ղեկավարներին: Վարչապետի որոշումները, հանձնարարականները պարտադիր են՝ դրանք զանց առնելը պաշտոնանկության հիմք է: Կառավարության անդամն իրավունք չունի համատեղությամբ զբաղեցնել պետական այլ պաշտոն. թույլատրվում է համատեղել գիտական, մանկավարժական, ստեղծագործական բնույթի աշխատանք:

Հոդված 94. Կառավարությունը.

ա) ապահովում է բյուջեի կատարումը, կատարման մասին հաշվետվություն ներկայացնում Օրենսդիր Ժողովին եւ Ազգային անվտանգության խորհրդին,

բ) տնօրինում է պետական սեփականությունը,

գ) կառավարում է դրամա-տնտեսական համակարգը, ապահովում վարչատարածքային, հարկային, մաքսային, վարկային պետական միասնական քաղաքականության իրականացումը,

դ) ապահովում է պետական քաղաքականության իրականացումը մշակույթի, լեզվի, գիտության, կրթության, առողջապահության, սոցապահովության, բնապահպանության բնագավառներում,

ե) ապահովում է հասարակական կարգի պահպանումը, քաղաքացիական եւ աշխատանքային իրավահարաբերությունների օրինականությունը:

Վարչատարածքային կառավարումը

Հոդված 95. Հայաստանի վարչատարածքային միավորներն են՝ գյուղական, քաղաքային համայնքները, մարզերը: Մարզերը ներառում են գյուղական եւ քաղաքային համայնքներ. քաղաքի, գյուղի սեփականությունը տնօրինելու, տեղական նշանակության հարցեր լուծելու համար, 3 տարի ժամկետով, ընտրվում են տեղական ինքնակառավարման մարմիններ՝ ավագանի (5-15 անդամ) եւ ղեկավար՝ քաղաքապետ, գյուղապետ. քաղաքապետն ու գյուղապետը ձեւավորում են իրենց աշխատակազմը:

Հոդված 96. Հայաստանի մայրաքաղաքը՝ Երեւանը, ունի մարզի կարգավիճակ:

Երեւանի վարչատարածքային միավորները թաղամասերն են, որոնցում ընտրություններով կազմավորվում են տեղական ինքնակառավարման մարմիններ. ընտրվում են թաղապետեր եւ ավագանի:

Վարչատարածքային ինքնակառավարման մարմինների ընտրության կարգը, լիազորությունները սահմանվում են Ազգային Սահմանադրությամբ եւ օրենքներով:

Հոդված 97. Քաղաքի (գյուղի) ավագանին հաստատում է բյուջեն՝ հիմք ընդունելով քաղաքապետի (գյուղապետի) ներկայացրած բյուջեի նախագիծը, վերահսկում է կատարումը, ընդունում կատարման հաշվետվությունը, օրենքով սահմանված կարգով նշանակում տեղական տուրքեր, վճարներ: Ավագանու անդամը պետական պաշտոնյա է. չի կարող կատարել վճարովի այլ աշխատանք. թույլատրվում է համատեղել գիտական, մանկավարժական, ստեղծագործական բնույթի աշխատանք:

Հոդված 98. Մարզերում իրականացվում է պետական կառավարում: Մարզպետներին, Երեւանի քաղաքապետ-մարզպետին նշանակում եւ ազատում է Վարչապետը: Երեւանի քաղաքապետի դեպքում, Օրենսդիր Ժողովի 2/3-ի որոշմամբ, կարող է քաղաքապետի եւ ավագանու ընտրություն կազմակերպվել՝ մայրաքաղաքի հատուկ կարգավիճակը հաշվի առնելով: Մարզպետերը իրագործում են կառավարության վարչատարածքային քաղաքականությունը, համակարգում համապետական գործադիր մարմինների վարչատարածքային ծառայությունների գործունեությունը:

Հոդված 99. Ընտրված ղեկավարին ձայն տված ընտրողների կեսից ավելիի պահանջով կամ Մարզպետի հիմնավորված բացարկի դեպքում՝ օրենքով նախատեսված կարգով, կառավարությունը կարող է պաշտոնանկ անել տեղական ինքնակառավարման մարմնի ղեկավարին եւ 30-օրյա ժամկետում անցկացնել արտահերթ ընտրություն: Մինչեւ նոր ղեկավարի ընտրվելն ու պարտականությունների ստանձնումը՝ Վարչապետը նշանակում է պաշտոնակատար:

Գլուխ 9 – Արդարադատությունը, դատական իշխանությունը

Հոդված 100. Հայաստանում արդարադատության երաշխավորը Արդարադատության խորհուրդն է. արդարադատությունն իրականացնում են դատարանները՝ Ազգային Սահմանադրությանը եւ օրենքներին համապատասխան:

Հայաստանի ընդհանուր իրավասության դատարաններն են. առաջին ատյանի դատարանը, վերաքննիչ դատարանը, վճռաբեկ դատարանը: Հայաստանում գործում են նաեւ սահմանադրական, տնտեսական, զինվորական դատարաններ, փաստաբանական ծառայություն: Հայաստանի գլխավոր դատախազն ընտրվում է ներկայացուցչական կարգով, 10 տարի ժամկետով, Սահմանադրական դատարանի նախագահ, զինվորական դատախազ 10 տարի ժամկետով նշանակում է Ազգային անվտանգության խորհուրդը:

Արտակարգ դատարանների ստեղծումն արգելվում է:

Հոդված 101. Ի պաշտոնե Արդարադատության խորհրդի անդամներ են՝ Հայաստանի գլխավոր դատախազը, Սահմանադրական դատարանի նախագահը, զինվորական դատախազը, արդարադատության նախարարը: Արդարադատության խորհրդի անդամներ են նաեւ 5 տարի ժամկետով ընտրված 3 իրավաբան գիտնական, 9 դատավոր, 3 դատախազ: 9-ը դատավորներից 3-ը՝ առաջին ատյանի, 3-ը՝ վերաքննիչ, 3-ն էլ՝ վճռաբեկ դատարանների դատավորներ են: Արդարադատության խորհրդի նիստերը 1-ամսյա պարբերականությամբ փոփոխելիության սկզբունքով նախագահում են խորհրդի ի պաշտոնե անդամները: Արդարադատության խորհրդի լիազորությունները, գործառույթները ամրագրվում են Սահմանադրությամբ, գործունեությունը կարգավորվում է օրենքով:

Հոդված 102. Արդարադատության խորհրդի գործառույթները.

ա) արդարադատության նախարարի առաջարկով կազմված դատավորների պաշտոնեական պիտանիության եւ ծառայողական առաջխաղացման ցուցակներից կատարում է ընտրություն եւ նշանակումներ,

բ) գլխավոր դատախազի առաջարկով կազմված դատախազների պաշտոնեական պիտանիության եւ ծառայողական առաջխաղացման ցուցակներից կատարում է ընտրություն եւ նշանակումներ,

գ) նշանակում է վճռաբեկ դատարանի, նրա պալատների նախագահներ եւ դատավորներ, վերաքննիչ, առաջին ատյանի եւ այլ դատարանների նախագահներ,

դ) եզրակացություն է տալիս գլխավոր դատախազի ներկայացրած՝ գլխավոր դատախազի տեղակալների, դատախազության կառուցվածքային ստորաբաժանումները գլխավորող դատախազների թեկնածությունների եւ համաներման հարցերի վերաբերյալ,

ե) առաջարկ է ներկայացնում դատավորներին եւ դատախազներին որակավորման դասային աստիճաններ շնորհելու մասին,

զ) հաստատում կամ մերժում է դատավորի լիազորությունները դադարեցնելու, դատավորին կալանավորելու, դատական կարգով պատասխանատվության ենթարկելու առաջարկները,

է) դատավորներին ենթարկում է կարգապահական պատասխանատվության:

Հոդված 103. Դատավորները եւ Սահմնադրական դատարանի անդամը կարող են պաշտոնավարել մինչեւ 70 տարին լրանալը, նրանք պաշտոնավարման ընթացքում չեն կարող լինել կուսակցական՝ զբաղվել քաղաքական գործունեությամբ, զբաղեցնել պետական այլ պաշտոն կամ կատարել վճարովի այլ աշխատանք, բացի գիտական, մանկավարժական եւ ստեղծագործական աշխատանքից:

Դատավորի եւ Սահմանադրական դատարանի անդամի գործունեության երաշխիքները, պատասխանատվության հիմքերն ու կարգը սահմանվում են օրենքով:

Հոդված 104. Սահմանադրական դատարանն ունի 9 անդամ՝ 3-ին նշանակում է օրենսդիր իշխանությունը, 3-ին՝ գործադիրը, 3-ին էլ՝ դատական իշխանությունը՝ 10 տարի ժամկետով: Նշանակված անդամներից նախագահ ընտրում է Ազգային անվտանգության խորհուրդը:

Հոդված 105. Սահմանադրական դատարանի գործառույթները.

ա) փորձաքննում եւ որոշում է՝ օրենքների, Օրենսդիր Ժողովի որոշումների, Հայաստանի Նախագահի հրամանագրերի եւ կարգադրությունների, կառավարության որոշումների, միջազգային պայմանագրերի (մինչեւ վավերացումը) համապատասխանությունը Ազգային Սահմանադրությանը,

բ) քննում եւ որոշում է կայացնում հանրաքվեների, Հայաստանի Նախագահի եւ պատգամավորների ընտրությունների արդյունքների վեճ հարուցած խնդիրների վերաբերյալ,

գ) անհաղթահարելի կամ վերացած է ճանաչում Հայաստանի Նախագահի թեկնածուի ընտրության խոչընդոտները,

դ) եզրակացություն է տալիս Հայաստանի Նախագահին պաշտոնանկ անելու, Նախագահի՝ հետագա պաշտոնավարման անհնարինության, Օրենսդիր Ժողովը լուծարելու, Կառավարությանը անվստահություն հայտնելու հիմքերի առկայության մասին,

ե) եզրակացություն է տալիս Ազգային Սահմանադրության 109 hոդվածի բ), գ), դ), ը) կետերով նախատեսված գործողությունների մասին,

զ) համաձայնություն է տալիս Սահմանադրական դատարանի անդամի լիազորությունները դադարեցնելու, նրան կալանավորելու, դատական կարգով պատասխանատվության ենթարկելու մասին,

է) որոշում է կայացնում օրենքները խախտող կուսակցությունների գործունեությունը կասեցնելու կամ արգելելու մասին:

ը) լուծում է միջգերատեսչական օրենսդրական վեճեր,

թ) եզրակացություն է տալիս պետության, ազգի իրավունքին առնչվող հարցադրումների, փաստաթղթերի վերաբերյալ:

Հոդված 106. Սահմանադրական դատարան կարող են դիմել.‘

ա) Հայաստանի Նախագահը,

բ) Օրենսդիր Ժողովի պատգամավորները,

գ) Հայաստանի Վարչապետը,

դ) Հայաստանի Նախագահի, Վարչապետի, Օրենսդիր Ժողովի պատգամավորության թեկնածուները՝ ընտրությունների արդյունքներին առնչվող վեճերի դեպքում,

ե) Հայաստանի Կառավարությունը,

զ) Հասարակական, քաղաքական կազմակերպությունները, քաղաքացիներն՝ իրենց ոտնահարված սահմանադրական իրավունքների պաշտպանությունն այլ ատյաններում չգտնելու դեպքում:

Սահմանադրական դատարանը գործեր քննում է գրավոր դիմումի առկայության դեպքում՝ 1-ամսյա ժամկետում, որոշումները վերջնական են, վերանայման ենթակա չեն եւ իրավազոր են դառնում հրապարակման պահից:

Հոդված 107. Հայաստանի դատախազությունը դատական գործընթացը վերահսկող կենտրոնացված համակարգ է, որը ղեկավարում է դատարանների ներկայացուցչությամբ ընտրված գլխավոր դատախազը:

Դատախազությունը.

ա) հսկողություն է իրականացնում նախաքննության եւ հետաքննության օրինականության նկատմամբ,

բ) դատարանում պաշտպանում է պետական մեղադրանքը,

գ) պետական շահերի պաշտպանության հայց է հարուցում դատարան,

դ) բողոքարկում է դատարանների վճիռները, դատավճիռները եւ որոշումները,

ե) հսկողություն է իրականացնում պատիժների ու հարկադրանքի այլ միջոցների կիրառման օրինականության նկատմամբ,

զ) օրենքով նախատեսված դեպքերում եւ կարգով հարուցում է քրեական հետապնդում: Դատախազությունը գործում է Ազգային Սահմանադրությամբ ամրագրված լիազորությունների շրջանակում՝ դատախազության մասին օրենքի համաձայն:

Գլուխ 10 – Պետական կառավարման հատուկ կարգավիճակ ունեցող մարմիններ. Հայաստանի Ազգային անվտանգության խորհուրդ

Հոդված 108. Ազգային անվտանգության խորհուրդը բարձրագույն իշխանություն եւ լիազորություններ կրող ներկայացուցչական մարմին է, որոշումներ է կայացնում Երկրի համար կենսական, համազգային, համապետական շահին առնչվող խնդիրների վերաբերյալ. ունի հիմնական եւ ընդլայնված կազմ: Ի պաշտոնե խորհրդի հիմնական կազմի անդամ են՝ Հայաստանի Նախագահը, Վարչապետը, Օրենսդիր Ժողովի Նախագահը, Սահմանադրական դատարանի նախագահը, գլխավոր դատախազը, զինվորական դատախազը, զանգվածային լրատվամիջոցների հանձնաժողովի նախագահը, Կենտրոնական բանկի նախագահը, վերահսկող կազմակերպությունների խորհրդի նախագահը: Ընդլայնված կազմն է՝ խորհրդի հիմնական կազմը, Գիտության զարգացման ազգային խորհրդի նախագահը, Հայերենի բարձրագույն խորհրդի նախագահը, Հայապահպանության համահայկական խորհրդի նախագահը, Գրողների միության նախագահը, կրթության, մշակույթի, պաշտպանության, արտաքին գործերի նախարարները: Ազգային անվտանգության խորհուրդը համարվում է գործող, եթե առկա է խորհրդի հիմնական կազմի կեսից ավելին. հակառակ դեպքում՝ Երկրում հայտարարվում է արտակարգ իրավիճակ: Ազգային անվտանգության խորհրդի նիստերը նախագահում են խորհրդի հիմնական կազմի անդամները՝ պարբերական փոփոխելիության սկզբունքով:

Հոդված 109. Ազգային անվտանգության խոհրդի լիազորությունները, գործառույթները.

ա) մշակում է Հայոց ազգային գաղափարախոսության հիմնադրույթները, Հայոց ազգային անվտանգության հայեցակարգը,

բ) համապատասխան հիմքերի եւ պահանջի առկայության դեպքում՝ Սահմանադրական դատարանի եզրակացությամբ, կարող է լուծարել Օրենսդիր Ժողովը եւ նշանակել արտահերթ ընտրություն. արտահերթ ընտրությունն անցկացվում է լուծարումից ոչ շուտ, քան 30 եւ ոչ ուշ, քան 40 օրվա ընթացքում,

գ) Հայաստանի Նախագահի պաշտոնավարման անհաղթահարելի խոչընդոտ առաջանալու կամ պաշտոնանկ անելու պահանջի դեպքում՝ Սահմանադրական դատարանի եզրակացության առկայությամբ, 1-ամսյա ժամկետում քննարկում եւ որոշում է կայացնում Նախագահի հրաժարականը պահանջելու, ընդունելու, արտահերթ ընտրություն նշանակելու մասին,

դ) Կառավարությանն անվստահություն հայտնվելու դեպքում՝ Սահմանադրական դատարանի եզրակացության առկայությամբ, 20-օրյա ժամկետում քննարկում եւ որոշում է կայացնում Կառավարության հրաժարականը պահանջելու, ընդունելու եւ Վարչապետի արտահերթ ընտրություն նշանակելու մասին,

ե) կարող է հայտարարել ռազմական դրություն, ընդհանուր զորահավաք, Հայաստանի անունից՝ պատերազմ,

զ) կայացնում է որոշում Սահմանադրական դատարանի նախագահ նշանակելու, հատուկ կարգավիճակ ունեցող մարմինների ղեկավարների՝ համապատասխան մարմինների ներկայացրած թեկնածությունները հաստատելու մասին, ընդունում է, քննարկում եւ գնահատում այդ մարմինների տարեկան աշխատանքային հաշվետվությունները,

է) սահմանադրական կարգին սպառնացող վտանգի առկայության դեպքում իրավիճակը ներկայացնող ուղերձով դիմում է Հայաստանի քաղաքացիներին եւ իրականացնում իրավիճակից թելադրվող միջոցառումներ,

ը) հաստատում կամ մերժում է Օրենսդիր Ժողովի, Հայաստանի Նախագահի՝ նոր Ազգային Սահմանադրություն ընդունելու, սահմանադրական փոփոխություններ կատարելու, հանրաքվե նշանակելու նախաձեռնությունը:

թ) հաստատում է Օրենսդիր Ժողովի, Արդարադատության խորհրդի կանոնադրությունը, աշխատակարգը, Կառավարության կազմը, գործունեության ծրագիրը, աշխատակարգը,

ժ) Ազգային անվտանգության խորհուրդն իր լիազորությունները նշող բ), գ), դ), թ) կետերի գործառույթներն իրականացնում է հիմնական կազմով, ա), ե), զ), է), ը) կետերինը՝ ընդլայնված կազմով:

Հոդված 110. Հայերենի բարձրագույն խորհուրդը Հայաստանի լեզվական քաղաքականությունը մշակող, Հայերենի կանոնարկմանը, գործածությանը, ուսուցմանը, քարոզչությանը վերաբերող իրավական ակտերը, ծրագրերը, դասագրքերը փորձաքննող, հավաստագրող, նշագրող պետական կառավարման մարմին է:

Հայերենի բարձրագույն խորհուրդը վերահսկում եւ համակարգում է Հայաստանի լեզվագործածության ոլորտը, համագործակցում է արտերկրի հայագիտական, հայերենագիտական կենտրոնների հետ: Իրավատեր կողմ է Հայագիտության, Հայերենագիտության աղավաղումների դեպքում:

Հոդված 111. Գիտության զարգացման ազգային խորհուրդը գիտական հետազոտությունների առաջնահերթությունները որոշող, գիտական հիմնարկների աշխատանքը համակարգող, գիտության զարգացման հայեցակարգը մշակող պետական մարմին է:

Վերահսկող, ստուգող կազմակերպությունների խորհուրդը ստուգման գործընթացի անկախությունն ապահովող կառույց է:

Պետական պաշտոնավարման կադրային ծառայությությունը պետական ծառայողների ուսուցումը, վերապատրաստումն ապահովող, դասային աստիճանը բարձրացնելու, թափուր պաշտոն զբաղեցնելու համար դիմող պետական պաշտոնյաների ատեստավորումն ու մրցույթը կազմակերպելու լիազորություններ ունեցող կառույց է:

Սահմանադրության հոդված 63-ում նշված հատուկ կարգավիճակ ունեցող մարմինների լիազորություններն ու գործառույթները սահմանվում են Ազգային Սահմանադրությամբ եւ օրենքներով:

Անցումային դրույթներ

Հոդված 112. Սույն Ազգային Սահմանադրությունը իրավազոր է դառնում հանրաքվեի դրական արդյունքի հիմքով՝ պաշտոնական հրապարակման պահից:

Հայաստանի օրենքներն ու մյուս իրավական ակտերը գործում են, եթե չեն հակասում Հայաստանի Ազգային Սահմանադրությանը:

 

Հայ Արիական Միաբանություն – Հայաստանի Ազգային Սահմանադրություն

Այս գրառումը հրապարակվել է Հ.Ա.Մ., Հայտարարություններ, Հոդվածներ խորագրում։ Էջանշեք մշտական հղումը։