Նոր վարչապետի սպասելի՞ս…


Ներքաղաքական ու աշխարհաքաղաքական զարգացումների շուրջ է խոսում ՀԱՄ առաջնորդը

ԱԺ խոսնակի հրաժարականից հետո ներքաղաքական ի՞նչ ծավալումներ են սպասվում: Այս՝ ներքաղաքական խառնակ իրավիճակում որտե՞ղ է Հայ Արիական միաբանությունը (ՀԱՄ) եւ ո՞րն է այս կառույցի դերակատարումը: Երեկ «Իրավունք դե ֆակտո» ակումբի հյուրը միաբանության առաջնորդ Արմեն Ավետիսյանն էր: Տարբեր զարգացումների շուրջ նրա տեսակետներն այնքան հստակ էին, որ մենք գերադասում ենք զերծ մնալ սեփական մեկնաբանություններից…

Ըստ Ա. Ավետիսյանի, նախընտրական ու հետընտրական գործընթացներից հեռու մնալն ամենեւին մեկուսացում չի ենթադրում (ինչը վկայում են ՀԱՄ հայտարարություններն ու պարզաբանումները մամուլում), իսկ մարտի 1-2-ի դեպքերից հետո մի շարք հանդիպումներ է ունեցել՝ հասկանալով, որ ներքաղաքական վիճակը կարող է էլ ավելի տխուր հետեւանքներ ունենալ:

Հանդիպումները, սակայն, չեն հանգեցրել այն բանին, որ ՀԱՄ-ը իշխանական կամ ընդդիմադիր թեւին հարի. «Բազմաթիվ առաջարկներ եղել են, բայց որեւիցե ճամբար անցնելու մտադրություն չունենք»: ՀԱՄ առաջնորդի նպատակը «իրապես ազգայնական լուրջ բեւեռ ստեղծելն է»: Իսկ ներքաղաքական գզվռտոցից ՀԱՄ-ը հեռու մնաց, քանզի առաջնորդի խոսքերով, «այս կռիվը հայ ազգայնականի կռիվը չէ: Ո՛չ իշխանական եւ ո՛չ ընդդիմադիր կողմերից մենք որեւիցե լուրջ քաղաքական ու գաղափարական առաջարկներ եւ հեռանկարային ծրագրեր չենք տեսնում առ այն, թե Հայաստանը կարող է բռնել ազգային ու իրավական պետություն դառնալու ուղին»: Ավելին՝ հիմա եւ՛ իշխանությունները եւ՛ ընդդիմությունը նույն արտաքին քաղաքական գիծն են տանում (ներքաղաքականում էլ նույնն են՝ ազատական-ժողովրդավարական) եւ արդեն մտածելու բան էլ չկա, թե որտեղ լինել. «Երկու կողմերն էլ նույն աշխարհաքաղաքական բեւեռին են ծառայում, եւ այստեղ արդեն իրական ու նոր ընդդիմության անհրաժեշտություն է ծագում: Ընդդիմության, որ գաղափարա-քաղաքական տարակարծություններ կունենա եւ՛ ընդդիմության եւ՛ իշխանությունների հետ»: Բացի այդ, նախագահ Ս. Սարգսյանին հաջողվել է նաեւ ընդդիմության ձեռքից խլել այն լծակը, որով ընդդիմությունը կարողանում էր արտաքին աշխարհի հետ հարաբերվել ու նաեւ որոշակի աջակցություն ստանալ: Ընդդիմության հանրահավաքային վերջին տրամադրությունները վկայեցին, որ ՀՀ նախագահը կարգավորել է խնդիրը, եւ գուցե արտաքին ուժերն արդեն հրահանգել են ընդդիմությանը՝ ավելի հանգիստ ու խաղաղ ցույցեր անցկացնել, որպեսզի նաեւ հնարավորություն տան, որ Ս. Սարգսյանը շարունակի եվրոպամետ ու թուրքամետ քաղաքականություն վարել: Համապատկերում ՀԱՄ-ը գաղափարական փոխգործակցություն այս քաղաքական բեւեռների հետ չի տեսնում: «Բայց ինչ խոսք, ներքաղաքական խնդիրներում մենք կարող ենք մեր երկրի համար յուրաքանչյուր ուժի հետ համագործակցել», – ասաց Ա. Ավետիսյանը՝ միաժամանակ ընդգծելով այդ ուժերից մի քանիսի հետ լուրջ տարաձայնությունների առկայությունը աշխարհաքաղաքական խնդիրներում:

Հատկապես ինչի՞ մասին է խոսքը: Ըստ Ա. Ավետիսյանի, եթե պիտի Կովկասի քարտեզի վերաձեւում տեղի ունենա, ապա ինչու՞ մենք չմտածենք այդ մասին. «Փաստորեն, ամեն երկիր մտածել է, թե ինչ տարածք է իրենով անելու, բացի Հայաստանից (դեռ զիջելու մասին են մտածում): Մեզ այս հարցն է հուզում. ունենալով Ջավախքի, Նախիջեւանի (Արցախի խնդիրը ՀԱՄ-ը լուծված է համարում – Ն. Մ.), նաեւ՝ Արեւմտյան Հայաստանի խնդիր, չենք կարող անտեսել աշխարհաքաղաքական զարգացումները»:

Այո՛, բայց հասկանալի պատճառներով ՀՀ-ն չի կարող այսօր արծարծել Ջավախքի կամ Նախիջեւանի խնդիրը: Սրա դեղատոմսն էլ ունի ՀԱՄ-ը: «Մենք փորձում ենք տարբեր երկրների ազգայնական ուժերի միջոցով բարձրացնել այդ խնդիրները: Ու ես հասկանում եմ, որ մեր պետության համար կարող է դժվար լինել աշխարհաքաղաքական այս կարգի խնդիրները բացահայտորեն արծարծել: Մենք, որպես ազգայնականներ, ինչպես բոլոր երկրներում է ընդունված, կարող ենք այդ հարցերը հնչեցնել (ու հնչեցնում ենք) եւ լուրջ քայլեր անել կովկասյան փոխգործակցությունում ոչ միայն մեր տեղն ունենալու, այլեւ հետագայում ՀՀ տարածքները մեծացնելու համար: Աբխազիան ու Հարավային Օսիան երկար անկախ չեն մնալու, վաղ թե ուշ նրանք միանալու են ՌԴ-ին եւ այդ ժամանակ էլ, մենք համոզված ենք, սկսվելու է մի նոր գործընթաց, թե որ երկիրն ինչ տարածք է իրենով անելու: Իսկ մեր ընդդիմությանն ու իշխանությանը սա չի հուզում: Նրանք աթոռակռվով են զբաղված եւ չեն էլ ենթադրում, որ այդ դեպքերը կարող են շատ արագ զարգանալ: Իսկ եթե ՀՀ-ն պատրաստ չլինի այդ ծավալումներին, կարող է աչքի առաջ ունենալ մի նոր Նախիջեւան, եթե հանկարծ Ջավախքից հեռանան ջավախահայերը», – ընդգծեց բանախոսը:

Լրագրողներին հետաքրքրեց իրապես ազգայնական բեւեռի ստեղծման գաղափարը: Եվ թե այս պարագայում ՀՀ-ն իր ներուժով ինչպե՞ս կարող է հավակնել իր բնական տարածքները վերադարձնելուն: Վտանգավոր չէ՞ այս ամենը: Ի պատասխան ՀԱՄ առաջնորդը բացատրեց, թե Արեւմտյան Հայաստանի խնդրի լուծումն այսրոպեական չէ. «Բայց արդեն գործում է «Մեծ Մերձավոր Արեւելք» ծրագիրը, որը վերաձեւում է ոչ միայն Կովկասը, այլեւ ամբողջ Մերձավոր Արեւելքը: Դա մեզանից անկախ է լինելու՝ ուզենք, թե՝ ոչ: Այլ բան է՝ ուզու՞մ ենք մենք մասնակցել այդ գործընթացին եւ այն պետության փոխարեն, որ կոչվելու է մեծ Քուրդիստան (ըստ ծրագրի – Ն. Մ) ու ստեղծվելու է Արեւմտյան Հայաստանի, Իրաքի, Սիրիայի եւ Իրանի տարածքների վրա, կառաջարկե՞նք մեր՝ մեծ Հայաստանի տարբերակը, որ, ի դեպ, նույնպես շրջանառվում է: Հենց այնպես չենք ասում, մեծ Հայաստանի նախագիծը ՄԱԿ-ում էլ է արծարծվել (համապատասխան հանձնաժողովում՝ աշխարհաքաղաքական հետագա զարգացումների համապատկերում): Ու եթե մենք հետամուտ չլինենք, ապա այդ նախագիծը կդրվի մի կողմ ու կգործի Քուրդիստանի կամ հենց Թուրքիայի նախագիծը: Զուր չէ, որ Անկարան վերջերս աշխուժացել է տարածաշրջանում ու փորձում է հարաբերությունները կարգավորել ՌԴ հետ: Ինչը Երեւանը չի անում, Մոսկվայի հետ այդ մասին բարձրաձայն չի խոսում: Իսկ մենք փորձում ենք դա անել՝ ու ոչ միայն ՌԴ-ի, այլեւ՝ Իրանի հետ, այլ կերպ՝ տարածաշրջանային այն երկրների հետ, որոնց համար նախընտրելի է մեծ Հայաստանը, այլ ոչ թե՝ Քուրդիստանը: Սրա՛ մասին է խոսքը»:

Ներքաղաքական վիճակին առնչվող հարցերը ԱԺ նախագահի փոփոխության մասին էին: Արդյո՞ք Հ. Աբրահամյանը կարող է լինել այն մարդը, ով կբարձրացնի ԱԺ հեղինակությունը: Ըստ ՀԱՄ առաջնորդի, ԱԺ նախագահի փոփոխությունը անձի խնդիր չէ, ավելի լուրջ խմորումներ կան, եւ այս պարագայում էլ աշխարհաքաղաքական խնդիրներ են լուծվում թերեւս: Եվրոպական ուղղությունից ՀՀ-ում այսօր գերակշռում է անգլո-ամերիկյանը (կամ՝ անգլո-սաքսոնական), որի ներկայացուցիչներն իշխում են երկրի նախագահի աշխատակազմում, ընդհուպ՝ ՀՀ անվտանգության խորհրդում: Հիշեցնենք, որ ժամանակին աղմուկ բարձրացավ եւ այդ խորհրդի այսօրվա ղեկավար Ա. Բաղդասարյանին մեղադրեցին օտար երկրի գործակալ լինելու մեջ: «Ինչքանով տեղյակ եմ, Տ. Թորոսյանն էլ այս ուղղությանն էր հարում, իսկ ՌԴ-ն կամաց-կամաց պիտի փորձի անգլո-ամերիկյան ուղղության ներկայացուցիչներին հեռացնել իշխանությունից եւ նշանակել տալ իրեն հարմար ներկայացուցիչներին»: Ա. Ավետիսյանը չբացառեց, որ շատ շուտով ականատեսը կարող ենք դառնալ նաեւ վարչապետի փոփոխության: Եվ այս ամենն ավելի շատ առնչվում է ոչ թե մեր երկրի ներքին խնդիրներին, այլ՝ ՌԴ-Եվրոպա հակամարտությանը: Իսկ ընդհանրապես, «եթե ՀՀ նախագահը Տ. Թորոսյանի կամ կադրային այլ փոփոխությամբ, նաեւ աշխարհաքաղաքական ու տարածաշրջանային բեւեռների հետ հարաբերվելով ինչ-որ մեծ խաղ է սկսել ու վստահ է իր ուժերին, մենք իրապես կողջունենք նրա բռնած ուղին… իսկ եթե այս ամենն արվում է ներքին եւ արտաքին լծակները պարզապես իրեն քաշելու եւ իշխանության վերեւում մնալու համար, ապա սա շատ վտանգավոր խաղ է, քանզի այն, ինչ պիտի միանգամից կոտրվի Ս. Սարգսյանի գլխին, դա կոտրվելու է առավելապես երկրի ու մեր գլխին»:

Ի՞նչ է ենթադրում վարչապետի փոփոխությունը՝ արդյո՞ք Ռ. Քոչարյանի վերադարձ: «Եթե դա լինի, ապա ոչ թե Ս. Սարգսյանի ցանկությամբ, այլ՝ արտաքին որոշ պարտադրանքներով պայմանավորված, – նկատեց Ա. Ավետիսյանը, – քանզի եթե դա ներկայիս նախագահին հարմար լիներ, ապա դա միանգամից կարվեր՝ Մեդվեդեւ-Պուտին տարբերակով, սակայն, վստահ եմ՝ ՀՀ նախագահը ամեն կերպ կփորձի շրջանցել այդ հարցը»:


Նարե Մշեցյան

«Լուսանցք», թիվ 33

12-18.09.2008թ.

Այս գրառումը հրապարակվել է Հ.Ա.Մ., Հոդվածներ խորագրում։ Էջանշեք մշտական հղումը։