Սպարապետ Գարեգին Նժդեհին

Է՜յ Խուստուփի անմահ արծիվ,
Սուրդ հատու, խաչանիշ,
Դու հայկազուն քաջաց ասպետ,
Նահատակաց չափ ու նիշ…
Նախիջևան ու Կզնութ գյուղ,
Հազար ութ հարյուր ութսունվեցի ամանոր…
Եղիշե Տեր-Հարությունյան
Քահանայի օջախում
Ծնվեց կրտսեր Լուսե Որդին՝
Գարեգինը թխահեր…
Թուխ-թուխ ամպեր երկինքն ի վեր,
Մասիսը լուռ, ճգնավոր,
Մանուկը դեռ թոթովախոս
Մնաց անհայր, վիրավոր:
Սակայն, նրա Տերն է Աստվածը՝
Հայր Արարիչն Համայնի,
Եվ առյուծածին մոր տաք գրկում
Լաճը ոտքի կկանգնի:
Է՜հ Հայրենիք, է՜հ Հայաստան,
«Վայ»-երդ շատ իմ երկիր,
Չէ՛, մարդը չէ քո թշնամին,
Սատանան է գահակիր:
Խաչակիր հայը ողբում է.
– «Աման էս ի՞նչ դուման է»,
Աչքն աշխարհի չորս ծագերին.
– «Էրգիր բոլոր դուշման է»:
Սակայն ինչպես մեծ Շիրինը
Պարզ տեսնում էր կույր աչքով.
– «Երբ Զորաց Տերն Աստված
Օգնել կուզե որբ ազգին,
Նորա մեջը նա կառաքե
Ազգասիրության հոգին»:
Հենց այս հոգուց էլ ծնվեցին
Անդրանիկներ, Դրոներ…
Ու քաջաց քաջ սպարապետ՝
Մեծ Նժդեհն անվեհեր:
Արիության խորհուրդը վես
Նա կրում էր կրծքի տակ,
Աչքն ու միտքը՝ ամենատես,
Գաղափարը՝ անհատակ:

Continue reading →

ԺԱՄԱՆԱԿՆ Է ԱՍՈՒՄ

Սայթաքումները շատ են, սայթաքողները` անհամար,
Սայթաքողները ճամփա են ելնում գայթելով,
որովհետև չեն քայլում, որովհետև կույր են
ու չեն զանազանում քայլերը սայթաքումներից:
Ու չի երևում նրանց` ուղին իրենց ընթացքի,
դրա համար լացը շատ է,
ընկնողների թվի շատության պատճառով`
ողբն ավելի:
Ես ձեզ խնդրում եմ` ձեր իսկ համար,
մի’ մտեք Ձմեռվա իշխանությունը հանպատրաստից.
դուք ձե’ր գարունն եք ուզում ապրեցնել Ձմեռվա մեջ:
Ձեր անմտությունն է տանում գարունը դեպի Ձմեռ,
որովհետև հաշվի չեք նստում Ձմեռվա ցրտաշնչության հետ:
Նրա ամեն մի շունչը ցրտաշունչ`
գարուն կսառեցնի իր մեջ` ճերմակ եղյամ կապելով:
Ու ծաղկաբույլերը ձեր նորաբողբոջ կսառչեն,
կդառնան սառցե ծաղկունք ու կփչանան սառույցի մեջ ճշմարտախոս:
Եվ դուք էլ կդառնաք սառցե արձաններ`
ձե’ր ծնած գարնան հնարանքներով:
Գարուն մի’ բերեք ժամանակից շուտ` որպես ծնունդը ձեր իմացության,
թե չէ կվիժեք այն Ձմեռվա իմաստության ճանապարհներում:      
Առաջ մի ընկեք Սկզբից, որ չմոլորվեք,
որ ձեր ծնելիք գարունը չսպանի Ձմեռը ծնող,
որովհետև Ինքն է ծնելու ձեր գարունը,
դու’ք չեք ծնել Ձմեռը, որ հիմա էլ գարուն ծնեք:
Մինչև ձեր գարունը չծնվի նրանից,
Ով որ ծնել է սկզբում Ձմեռը, հետո` Գարունը,
դուք կդառնաք անմիտներ, որ ուզում են
երկրագունդը մոտեցնել արևին ավելի`
որպեսզի իրենց գարունը թագավորի:
Չի’ թագավորի ձեր գարունը,
որովհետև չեք կարող փոխել երկրագնդի շավիղը:
Ուրեմն անմտություն մի գործեք Նրա երկրի վրա,
որի Ձմեռն է հիմա:
Ես ձեզ ասում եմ`
թողեք, որ լինի ամեն ինչը իր ժամանակին
և մի շտապեցրեք ձեր գարնան պատկերացումները`
կյանքի վերածելու վազքով:
Դուք Ժամանակը չգիտեք,
 որովհետև ժամանակին չեք հասկանում:
Անժամանակ եք սկսում ու անժամանակ վախճանվում`
անժամանակ վախճանելով նրանց ու ամենը,
ովքեր կույր համբերությամբ համբերում են
ձեր աճապարանքները մոլեռանդության:
Փոքրամարմին մեծամիտնե~ր,
Ժամանակին չհամբերողնե~ր,
Սուտը ճշմարտության տեղ քարոզողներ,
անարդար դատավորներ:
Բայց միևնույն է`
դատվողներ` արդարության դատարաններում,
որը Ձմեռվա ատյանն է,
այլ ոչ թե ձեր հորինած գարնան:
Միևնույն է`Ձմեռը 
Ձմռանն է լինելու և Գարունը` գարնանը:
Եթե կհամբերեք դրան գիտակցորեն`
որ ծնվի ձեր մեջ էլ այն ի’ր ժամանակին,
կներվեք Մեծ Ժամանակից`
ընդգրկվելով իր մեջ` որպես իր Ձմեռը,
ըրպեսզի հետո հոսեք դեպի իր Գարունը`
ծաղկունքը դառնալու իր արարած,
որը մահ չի ճաշակում,
այլ կյանքն է շարունակում Մեծ Ժամանակի:
Ու սոսկ անմտություններն են մեռնում նրա մեջ,
ոչ թե` անմիտները:
Արթնացեք ձեր մահվան քնից.
ԺԱՄԱՆԱԿՆ Է ԱՍՈՒՄ.

Սեյրան Զաքարյան

Continue reading →

Ների՛ր մեզ, Մասիս

                 Ցավում եմ, շատ եմ ցավում,
                 Որ նեղացրին Մասիսին,
                 Մենակ թողին մեր պարծանքին
                 էն մութ ու խավար աշխարհում:

                 Ինչի համար հեռացրեցիք,
                 Դուրս նետեցիք մեր գերբից
                 Հայոց ազգի լեռնաշխարհի
                 Բիբլիական մեր սարին:

                 Ողջ մեր ազգն էր հպարտանում,
                 Արքայական Մասիսով,
                 Թուրքերին էլ տանջում, ճնշում
                 Իրենց արարքը հիշեցնում:

                 Նա էր հուշում կոտորածը
                 Թուրք Համիտի կոտորածը,
                 Գիշեր, ցերեկ իր մոտ կանչում
                 Մեծ Եղեռնը հիշեցում:

                 Որ արարքի ու հանցանքի
                 Դուք կոտրեցիք հայ ոգին,
                 Նեղացրեցիք մեր ողջ ազգին,
                 ՈՒրախացրիք թուրքերին:

Continue reading →

Մասիսը մեր

 Մասիսը մեր սրտի խորունկ թրթիռն է,
 Մեր սուրբ երազն է, մեր սրտի գիրն է,
 Բազում դարերի հողմերով անցած,
 Աստծուց մեզ տրված՝ մեր ձեռագիրն է:
 
 Մասիսը մեր սուրբ, մեծ նախահայրն է,
 Սրբերից էլ սուրբ՝ մեր սրբամայրն է,
 Մեր հոգու լույսն է, մեր արևը ջինջ,
 Մեր պապ ու տատն է, մայրը՝ հմայիչ:

 Մասիսը մեր սրտի՝ լիառատ հոսքն է,
 Մեր հոգու ճիչն է, մեր շուրթի խոսքն է,
 Մեր գովքն է՝ բազում դարերով անցած,
 Սերնդե սերունդ իմաստավորված…

 Մասիսը մեր խոր՝ հոգսն ու մրմունջն է,
 Պայքարի կոչն է ու մեր մռունչն է,
 Մայր հողը աստծո տաճարին կապող,
 Դեպ անհուն ձգվող՝ հույսի կամուրջն է:

 Մասիսը մեր ուխտի՝ դարավոր երթն է,
 Հավերժին նայող՝ մեր լուսո բերդն է,
 Հայոց Այրուձին պատրաստ պահելու,
 Հարցեր լուծելու՝ բոլորիս հերթն է…

  Էֆրիկ

Continue reading →

ՏԻԵԶԵՐՔԻ ԸՆԹԵՐՑՈՒՄԸ

Որ հայացք ես ինձ տըվել վերամբարձ՝
Սուզվելու վերին սահմաններն արփի,
Որ միտք ես տվել երկնաճեմ ու բաց՝
Չափելու ահեղ բացերն անչափի:

Որ կապել ես մեզ, հոգիս քեզ արել,
Հոգուս անհունի հրճվանքը տալով,
Բարձր ճակատիդ ժպիտ ես վառել,
Վառել, զարդարել արփենի փայլով:

Անթարթափ աչքով, անխարխափ հոգով,
Կարդում եմ քո վեհ ազդումներն անվերջ,
Կարդում եմ պայծառ, ուրախ ցերեկով,
Ու գիշերները ահավոր ու պերճ:

Ու վերանում է հոգիս զըվարթուն,
Չըկա մոտ ու տար, չըկա վեր ու ցած
Տիեզերքն ամբողջ, հայրենիք ու տուն,
Ու ես մի ազատ՝ անտարբեր աստված:

Հովհաննես Թումանյան

Continue reading →

Հե՜յ ճամփանե՛ր, ճամփանե՛ր.
Անդարձ ու հին ճամփաներ,
Ովքե՞ր անցան ձեզանով,
Ո՞ւր գնացին, ճամփաներ:

***
Բարձր է հընոց աշխարհքն Հայոց ու Մասիսը երկնադետ.
Իմ խոր հոգին էն բարձունքին խոսք է բացել Նըրա հետ –
Անհաս բանից, ըսկզբանից, երբ չըկան էլ դեռ չըկար,  
Մինչև վախճանն անվախճանի քընընում է դար է դար: 

***
Աստծո բանտն են տաճարները – Աշխարհքներում բովանդակ.
Իբր էնտեղ է ապրում տերը, պաշտողների հարկի տակ:
Հարկավ՝ ազատ Նա ժպտում է ամենուրեք ամենքին,
Բայց դու նայիր խեղճ ու կըրակ մարդու գործին ու խելքին:

***
Աստեղային երազների աշխարհքներում լուսակաթ,
Մեծ խոհերի խոյանքների հեռուներում անարատ,
Անհիշելի վերհուշերի մըշուշներում նըրբաղոտ՝
Երբեմն, ասես, ըզգում եմ ես, թե կըհասնեմ Նըրա մոտ…

***
Հոգիս՝ տանը հաստատվել Տիեզերքն է ողջ պատել.
Տիեզերքի տերն եմ ես, Ո՞վ է արդյոք նըկատել:

Հովհաննես Թումանյան

Continue reading →

Տանջահար երկրում, մեր երկրում ավերԿվառենք մի օր փրկության ջահեր,Բազուկներով հզոր, արև աչքերովԿսփռենք ինքնության հուրն այս աշխարհով:Խարույկ կհանենք անցյալը մեր տկարԵվ կբոցավառենք հոգիները նախնյաց,Կվառենք հիշողության կուռ մի բուրվառ՝Անկումների բավիղներում դեռ սփռված:Եվ կողջունեն մեր այդ հզոր երթինԱրևն հրավառ ու ըմբոստ քամին……………………………………………………………Տանջահար երկրում, մեր երկրում ավերԱրդեն վառվու՜մ են փրկության ջահեր…
Թոնդրակ Continue reading →

«ՈՂՋՈՒՅՆ ՔԵԶ, ԿՅԱՆՔ»

Յոթներորդ Ողջույն.
(Հատված)

Ի լուր մարդկանց,              
աշխարհներուն, տիեզերքին.
Կ’ուզեմ ես, Տե՛ր, քու երկրիդ մեջ        
քեզ շեփորել,
Ես՝ քու շունչիդ անցնող րոպեն,
ես՝ քու որդին:
Թող ձայնս հնչե այնքան
ուժգին և անարգել,
Որ իմ ողջույնն ի սուրբ
համբույր եղբայրության՝
Հորդելով դուրս մոլորակեն
մեր դյութական.
Արձագանքե աստղաբնակ
քու երկինքեն…

Մուշեղ Իշխան

Continue reading →

Լսե՛, Հայ  հողը տե՛ս քեզ կը կանչէ . – Ընդերքներուն խուլ   որոտով, ակոսներեն միշտ դուրս հորդող իր մայրական   տաք կարոտով. Ան որ հիմա զայն կը կոխե՝ հափշտակիչ լոկ անցորդ է:
Լսե՛, աղբյուրն ահա քեզ կը կանչէ Իր  կարկաչով և իր տաղով,
Ամեն  առտու ջուրի գացող Հայ  հարսերու  հիշատակով.
Ան որ հիմա ջուր կը խմե՝ Արյան ծարավ նենգ անցորդ է…

Մուշեղ  Իշխան

Continue reading →

ՏԻԵԶԵՐՔԻ ԻՄ ԴԱՍԱԿԻՑ
Աստղերու մեջ ապրող խորհուրդ՝
Դուն մարդակերպ իմ բախտակից,
Կուզեմ տեսնել դեմքդ քու մութ,
Եթե ունիս,
Կ’ուզեմ ըսել քեզի՝ բարև՛,
Կուզեմ տեսնել, թե ինչ արև,
Ի՞նչ նոր պատկեր աստվածընծա
Դեմքիդ վրա կը շողշողա:
Տիեզերքի իմ դասակից,
Գուցե շնչող բիրտ մեքենա,
Գուցե շրջող հոգի անբիծ,
Կ’ուզեմ նայիլ քու աչքերուդ,
Եթե ունիս,
Կ’ուզեմ գիտնալ, թե անհագուրդ
Մեր տենչերուն ու մեր ցավին
Նույն արցու՞նքն է արդյոք աղի,
Որ աչքերուդ մեջ կը սառի:
Նոր աշխարհի իմ հյուրընկալ,
Կ’ուզեմ ըլլալ քեզ դաշնակից,
Կ’ուզեմ քեզի սիրտս բանալ,
Ձեռքդ սեղմել եղբայրաբար
Եթե ունիս,
Կ’ուզեմ գիտնալ, թե կա՞ հնար
Միջոցին մեջ սիրո կամար…
Աստղերու մեջ ապրող խորհուրդ,
Դուն մարդակերպ իմ բախտակից,
Կ’ուզեմ լսել լեզուդ քու մութ,
Եթե ունիս,
Կ’ուզեմ, որ դուն գոնե ըսես,
Եթե գիտես,
Թե ի՞նչ ես դուն և ի՞նչ եմ ես,
Ինչու՞ կայինք, ինչու՞ չկանք,
Թե ո՞րն է մահ, թե ո՞րն է կյանք..
.Մուշեղ Իշխան
Continue reading →

ՄԱՔՈՒՐ ԼԵԶՈՒ

Մի կեղտոտեք հայոց լեզուն
Տգեղ, օտար բառերով,
Մարգարտաշար մեր հայկազուն
Գիրը՝ օտար տաղերով:

Մի աղտոտեք հայոց հոգին
Տգեղ, օտար բարքերով,
Մաքրամաքուր մեր սրբագին
Խոսքը՝ օտար կրքերով:

Մի՝ անպատվեք հայոց մարդուն
Անուններով խելահեղ,
Օտար անվան ձևն է փքուն,
Ինքն անհեթեթ ու տգեղ:

Մի ճորտացեք օտարահունչ
Հողմերի դեմ հայադավ,
Հայի համար լոկ հայաշունչ
Մայր երկիրն է սրտացավ:

Ճոխ ու շքեղ մեր մայրենին
Մայրերից է մեզ տրված,
Անուշ մոր պես անուշ է այն
Անուշ սիրով շաղախված:

Գեղեցիկը ամեն լեզվում
Մայրենիով է հնչում,
Նրանով են սրտեր հուզվում,
Մտքեր ծնվում և շնչում:

Մեր դեմքն է այն, մեր պատիվը,
Թույլ մի տվեք անարգեն,
Մտքի հզոր մեր անիվը
Մեր լեզուն է, թող հարգեն:

Լեզուների հայ ծաղիկը
Մաքուր պահենք մինչև վերջ,
ՈՒրույն դեմքն է գեղեցիկը,
Ոչ թե լուծվածն այլոց մեջ:

Գեղամ Խաչատրյան  

Continue reading →

Դրսում աշուն է…

Դրսում աշուն է,
Շունն էլ աղբարկղում մարդու հետ ճաշում է.
Ճշմարտությունն այս պարզեցի պատուհանից դուրս,
Իսկ ես սիրում էի շրջիկ ու խենթուկ մարդուկներին:

Անկյունում՝ թեթևաբարո կանայք.
Անդադար, անքուն, մեկը գալիս է, մյուսը՝ գնում:

Դրսում աշուն է,
Շունն էլ աղբարկղում մարդուն փաղաքշում է:
Ճշմարտությունն այս, այո՛, պարզեցի միայն
պատուհանից դուրս,
Իսկ ես սիրում էի շրջիկ ու խենթուկ մարդուկներին:
Եվ ինչ-որ մի բան հոգիս ճնշում էր:

Իմ հայ ժողովուրդ, այս ու՞ր ենք հասել,
Այսքանից հետո էլ Ինչպե՞ս չասել.
«Զարթի՛ր, հայ լաո՛, ես մռնիմ քզի»
Ախր այս ամենը մեզ չի սազի:

Աշունը եկել է. ձմեռն էլ կանցնի,
Կյանքն առաջվա պես առաջ կընթանա
Նեղությունը այս անցյալ կդառնա:

Մենք ձեռք կբերենք էլի կայք ու գույք
Էլ չգիտեմ ինչ, հազար մի պիտույք…
Ախ, այս ամենը հեշտ է հետ բերել,
Բայց ինքնությունը պետք չէ կորցնել:

Թռիչքի մեջ են փորձվում թևերը,
Այս որտեղի՞ց եկան «եվրոձևերը»
Գոյատևելը ապրել չէ բնավ,
Իմ հայ ժողովուրդ, պետք է դիմանալ:

Տիգրան Խաչատրյան

Continue reading →

Քայլերգ Հայ Արիների

Հայոց աշխարհը մարդկության օրրան
Եվ արիներիս հնոցը անշեջ,
Արարիչն է միշտ նշել մեր ճամփան
Կյանքի հավերժության մեջ:

Հանուն հայոց զորության,
Հանուն հարատևության,
Արմատով արիական
Հայեր միացե՛ք:

Լույս են արարել դարերում խավար
Մեր առաքինի նախնիք քաջազուն,
Եղել են ասպետ հզոր ու արդար
Եվ ուսուցիչ իմաստուն:

Հանուն հայոց զորության,
Հանուն հարատևության,
Արմատով արիական
Հայեր միացե՛ք:

Մենք ժառանգել ենք նախնիներից քաջ
Ոգին աննկուն, միտքը արարման,
Ուժը առնական ու մեզ ավանդած
Նպատակը սրբազան:

Հանուն հայոց զորության,
Հանուն հարատևության,
Արմատով արիական
Հայեր միացե՛ք:

Էդմոն Խուրշուդյան

Continue reading →

Մեր նախնյաց սիրասուն երկիրը, որ
Մեծ Հայք ու Հայոց Տուն են կոչել,
Ավերվել է ամեն մի դար,
ՈՒ քոչվոր ամեն մի ցեղ
Հետքն է թողել իր վայրագությունից:

Քսան դար անվերջ-շարունակ
Հաջորդել են գաղթ, ավեր ու նախճիր,
Երկիրդ դատարկվել է հայ ու հայությունից,
Պատմական քարտեզդ կտրատվել, վերափոխվել
Դարձել է օտարինն ու օտարաշունչ:

Եվ միայն Սուրբ հողդ է պահում
Անմեռ հուշ-հիշատակները,
Քո զավակների արյուն-արցունքից,
Որ առատորեն հեղվել է ամեն թիզում…

Արմեն Կարապետյան

Continue reading →

ՀԱՅԻ ՀԱՐԱՏԵՎՈՒԹՅԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԸ

Հայը անցյալ է,
Հայը ներկա է,
Հայը գալիք է…
Թշնամիները հայի
չարությունից ու ոխից (եթե
ուզում են և եթե այլ ելք չունեն)
կարող են կաղկանձել, ոռնալ ու հաչել,
ինչպես իրենց խորհրդանիշը դարձած
գորշ գայլերն ու վերջիններիս այլ ցեղակիցներ:
Սակայն հայը պիտի ապրի՝
Աստծուց իրեն պարգև տրված
և որպես ծննդավայրը մեկընդմիշտ վիճակված
Հայկական բարձրիկ լեռնաշխարհում:
Այսուհետև հայի հարատևության
ժամանակը կախում չունի
ոչ քոչվորների ներխուժումներից,
և ոչ նենգացու հարևանների դավերից:
Այսուհետև հայի հարատևության
ժամանակը վավեր է՝
մինչև աշխարհի վերջը…
            
  Արմեն Կարապետյան

Continue reading →