Վիրահայոց աշխարհի հայեր. հիմնախնդիրներ եւ հեռանկարներ

1. Այս դեպքում հիմնարար եւ անկյունաքարային արժեք ունի այն հիմնադրույթը, որ վիրահայերը անդրենածին, տեղաբնիկ ¥ավտոխտոն¤ են եւ պետականաստեղծ, պետականակիր էթնիկ միավոր են ¥վրացիների հետ միասին¤: Վրաստանը նախկինում եղել է Մեծ Հայքի Վիրք ¥Վիրահայոց աշ-խարհ¤ նահանգը Գուգարքի եւ Կովկասի նախալեռների միջեւ, իսկ վրացիների նախնին՝ Քարթլոսը, սկզբնապես եղել է հայախոս: Դա են փաս-տում պատմական սկզբնաղբյուրները, օրինակ՝ 11-րդ դարի վրաց պատմիչ Լեոնտի Մրովելին «Քարթլիս Ցխովրեբա» ¥«Վրաստանի կյանքը»¤ մատյա-նում: Ելնելով իրավական այս կանխադրույթներից՝ վիրահայերը Վրաստանի տիտղոսակիր ազգ են, այլ ժողովուրդների հետ միասին:

Նախ՝ հարցից խոսելու իրավունքի մասին:
Այսօր ով ասես հայ ինքնությունից ու, մասնավորապես, մշակութային ինքնությունից չի խոսում: Անգամ հայ քրիստոնյան, ում դավա-նանքն ի սկզբանե հակաազգային (հակահեթանոսական) է եղել ու ում ուշքն ու միտքը օտար մշակութաստեղծ անձինք (Հիսուսը, Պողոսը, Պետ-րոսը, Գրիգորիսը…), օտար մշակութային արժեքները (եբրայական Բիբլիան, դրա հիմամբ գրված հազար ու մի գրքերը), խորհրդանիշերն, ավե-լի ստույգ՝ կուռքերն (խաչը, եկեղեցին, նկար-պատկերները…) են եղել: Ազգային ինքնությունից է խոսում նաեւ հայ քրիստոնյային շատ հարազատ, նրա գաղափարական մյուս կեսը՝ հայ դեմոկրատ-լիբերալիստը, ում գաղափարախոսությունը անհայրենիք թափառաշրջիկ մարդկանց գլուխներից է դուրս եկել ու որ այդպիսին լինելով՝ թշնամական է ամեն ազգայինի նկատմամբ: Դե՜, ազգային ինքնության թեման նորա-ձեւ է, հայ հակաազգայնականն էլ դա իրեն փեշակ է դարձրել: Պետք է չէ՞ հայ քրիստոնյան ու հայ դեմոկրատ-լիբերալիստը նորաձեւությամբ առաջնորդվեն ու դուր գան մասսային… Թեեւ նրանց, որպես հայ անհատի մեջ, անգիտակցաբար գուցե արյան կանչն է խոսում:

«Լուսանցք»-ի այս տարվա թիվ 24 թողարկումում տպագրել էինք ՀՀ քաղաքացի, «Ռուսալ Արմենալ» ՓԲԸ աշխատակից, «Առէքսիմբանկի»-ի քարտա-պան Ալեքսանդր Մելքումյանի դիմումը՝  հասցեագրված ՀՀ Կենտրոնական բանկի նախագահ Արթուր Ջավադյանին:
«Լուսանցք»-ը նյութը հրապարակել էր «Փողերը կորում են, բանկերը տեր չե՞ն կանգնում» վերնագրով՝ պատրաստ լինելով տպագրել նաեւ «Առէք-սիմբանկի»-ի պարզաբանումը:
«Առէքսիմբանկի»-ի պարզաբանումը մենք չստացանք: Փոխարենը տուժյալ Ալեքսանդր Մելքումյանը Կենտրոնական բանկից ստացել էր այնպի-սի մի պատասխան, որ մեզ ստիպեց նախորդ հրապարակման վերնագրի հարցականը այլեւս հաստատական նշանով ընդունել՝ «Փողերը կորում են, բան-կերը տեր չե՛ն կանգնում»:
Սա նշանակում է, որ մեր երկրում ապահովագրված չէ եւ ոչ մի քարտապան: Թերեւս միայն  բանկիրները…
Ստորեւ տպագրում ենք Ալեքսանդր Մելքումյանի պարզաբանումը՝ ԿԲ-ից ստացած պատասխանից հետո:

Մենք անդրադարձել ենք գենետիկորեն ձեւափոխված սննդամթերքին, այլ կերպ՝ «մուտանտ» ուտելիքին, դրա վնասներին,  եւ թե ինչու են լռում աշխարհի գիտնականները կամ այդ ինչի մասին է, որ չեն խոսում նրանք: Նաեւ ընդգծել ենք, որ աշխարհի համեմատ ՀՀ-ն դեռ աղտոտ-ված չէ եւ կարող է բնական, մաքուր մթերք արտադրել: Միայն թե դրա համար պետք է զարգացնել գյուղատնտեսությունը՝ ընդ որում՝ աշխատե-լով, գյուղացու մասին հոգ տանելով, ոչ թե ճառելով ու աստծո վրա հույս դնելով… Ինչեւէ, այս լուսանկարների կանայք աշխարհի ամենա-գեր կանանցից են, նրանց գիրանալու պատճառները տարբեր են՝ ֆունկցիոնալ խանգարում, գերաճ ու… սնունդ: Գիրանալու պատճառն էլ սնուն-դի շատն ու քիչը չէ, այլ այն, որ այդ սնունդը իրականում սնունդ չէ, մարդուն ոչ թե սննդարար տարրեր է տալիս, այլ բտում է: Այս կարգի լուսանկարները հրապարակելով են Ռուսաստանում պայքարում «մուտանտ» ուտելիքների եւ սննդային հավելումների գործածման դեմ:

(Ներկայացնում է «Արվասար» ռեստորանի (Ամիրյան 27) տնօրեն Ռուզաննա Նահապետյանը, հեռ` 531-027, 531-028)
(ռեստորանն ընդունում է կոլեկտիվ հայտեր)

Զովացուցիչ աղցան

Բաղադրությունը
Դդմիկ – 50 գ
վարունգ – 50 գ
լոլիկ – 50 գ
տաքդեղ – 50 գ
դանդուռ – 50 գ
նանա – 50 գ
լիմոնի հյութ – 50 գ

1. Մերժե՛նք՝ զգոն եւ բացահայտող քայլերով… Մասոնները չհաջողեցի՞ն Հայաստանում…
2. Ներքաղաքական կյանք՝ արտաքին ազդակներով. – Երբ քաղաքական դաշտը կվերածվի կրոնա-քաղաքականի…
3. ՄԱԿ-ը մղում է հայրենատիրությա՞ն – Միացյալ Արցախ՝ Գանձակ մայրաքաղաքով
4. Վիրահայոց աշխարհի հայեր… Տարածաշրջանային հակասություններ, որ մեր օգտին են
5. Հայ մշակույթի ինքնության պահպանության հրամայականը – քուրմ Մանուկ
6. Կենտրոնական բանկը չի վերահսկում… «Նաիրիտ»-ը չինական չպետք է լինի… Ֆիննախի հոգսերը…
7. Մեր երկիրը պետք է խուսափի անառողջ սնունդից… Ծերացող երկիր Հայաստանս… Հղիների հանգիստ՝ օրացուցայինով…
8. Հայկական խոհանոց եւ… Շաբաթվա մարզական կյանքից

1. Մասոնները ամենազորները չեն… Աշխարհի գաղտնի կառավարության դեմ` հայկական թաքնագիտություն եւ գենածինաբանական դիմակայություն – ՀԱՄ առաջնորդ Արմեն Ավետիսյան
2. Հայկական «ախպերությու՞ն», թե՞ մասոնական «եղբայրություն»… Մանկապիղծի դատը հետաձգվեց…
3. Բանակցային ձեւաչափը Երեւանը պետք է փոխի… Հայաստան-Արցախը պետք է ներկայանան մեկ պետություն
4. Ընդդիմությու՛ն, որ միայն իշխանափոխությա՛ն հարցը չի դիտարկում… Փնտրում են հեղափոխությա՞ն, թե՞ իշխանափոխության պահանջ
5. Բաքուն ցնցումների շեմին է հայտնվել… Արտաքին լուրեր եւ խնդիրներ
6. Բարեպաշտ սար – Հինկտակարանյան անվանումներ, մեկնաբանություններ… – Արամ Մկրտչյան (Գերմանիա)
7. Հայկական խոհանոց եւ… Շաբաթվա մարզական կյանքից…

Հայ Արիական Միաբանության առաջնորդ Արմեն Ավետիսյանի հետ հարցազրույցը
Նարե Մշեցյանինն է

*  *  *
– «Լուսանցք»-ի 200-րդ թողարկումը շնորհավորելիս նշել էիք հայկական զլմ-ների հակաազգայնական տրամադրվածության մասին՝ խոսելով պատճառահետեւանքային կապերից: Դրանցից մեկն էլ համակարգված արտաքին ու գաղտնի ճնշմանն էր առնչվում:

Նախապես լրջորեն գովազդված՝ «2011թ. հուլիսի 1-11-ը Երեւանի «Արմենիա Մարիոթ» հյուրանոցում տեղի է ունենալու աշխարհասփ-յուռ հայ մասոնականների համաժողով»-ը, կարծես թե այնքան էլ բարեհաջող չընթացավ անհաջողություններին անսովոր գաղտնի եւ մութ ուժերի համար…
ՀՀ մասոնական կազմակերպությունը կրում է «Հայաստանի գերագույն օթյակ» անունը, որի ստեղծման եւ ճանաչման համար անհրաժեշտ է եղել առնվազն 3 երկրի հավանությունն ու ճանաչումը՝ ԱՄՆ-ի, ՌԴ-ի ու Ֆրանսիայի: Հայ մասոնականները վերջերս դիմել էին ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանին Երեւան քաղաքում մասոնական տաճարի կառուցման համար հող հատկացնելու խնդրանքով, սակայն պատասխան չստանալով, տարածք են ձեռք բերել… Վահագնի թաղամասում:
Հանկարծ նախատեսված համաժողովը հետաձգվեց, իսկ հետո տարբեր աեկոսեներ եղան եւ հասկանալի դարձավ, որ մասոն «եղբայրները» երեւակվելու հնաոճ խաղեր են տվել, թերեւս զարմացել էին, որ իրենց հավաքը Հայաստանում մեծ աղմուկ-աղաղակ չէր առաջացրել:

Արցախյան խնդրում հետզհետե հասունանում է ԼՂՀ իշխանությունների անմիջական մասնակցության հարցը, ինչը թեժացնելու է ոչ միայն բուն խնդիրը, այլեւ՝ ադրբեջանահայերի, հայ փախստականների ու նրանց վերաբնակեցման կամ փոխհատուցման խնդիրներին առնչվող հարցերը:
Ադրբեջանի հայերի խնդիրներով զբաղվում են Հայաստանում, Արցախի ադրբեջանցիների հարցով էլ՝ Ադրբեջանում, ինչը նույնպես կթեժանա Արցախի անկախության ճանաչմանը զուգահեռ: Այս խնդիրները թերեւս կշահարկվեն նաեւ նախընտրական ժամանակահատվածում: Եվ ահա, «Ադրբեջանահայե-րի ասամբլեա» կազմակերպությունը, ի դեմս կառույցի նախագահ Գրիգորի Այվազյանի, հանդես է եկել բաց նամակ-հայտարարությամբ՝ դիմելով բոլորին. «Ադրբեջանահայ վտարանդի համայնքը խստիվ դատապարտում է որոշ նախկին հայ գործիչների միջամտությունն ադրբեջանահայ համայն-քի ներքին գործերին: Մեզ համար անընդունելի է նրանց կողմից փախստականների հարցի շահարկումը ներքին քաղաքականության ասպարե-զում՝ հանուն սեփական մահացած քաղաքական կարիերայի վերակենդանացման: Ուստի մենք չենք ճանաչում այսպես կոչված «Ադրբեջանահայության հա-մագումար»-ի լեգիտիմությունը եւ իրավունքը հանդես գալ ամբողջ ադրբեջանահայության անունից: Նրանց անվանումն անգամ յուրացված է մեզնից գրագողության կարգով: Մեր եւ նրանց միջեւ ոչ մի ընդհանրություն չկա, քանզի տարբեր են մեր նպատակները: Այս ինքնակոչ գրագո-ղերի գործունեությունը ոչ մի առնչություն չունի ադրբեջանահայ փախստականների իրական շահերի պաշտպանության հետ: Գոյություն ունի ադրբեջանահայերի միայն մեկ իսկական շարժում, եւ դա մեր շարժումն է: ՀՀ ներքաղաքական դաշտում մենք ոչ մի թշնամի չունենք, մեր միակ թշնամին Ադրբեջանում իշխող հանցավոր բռնատիրական վարչակարգն է»:

Կովկասի ինստիտուտի տնօրեն, քաղաքագետ Ալեքսանդր Իսկանդարյանի կարծիքով՝ ներքին քաղաքական գործընթացների դանդաղում է տեղի ունենում. «Կողմերը կփորձեն պահել գործընթացը, մամլո ասուլիսներ կլինեն, բայց ռեալ քաղաքական շարժեր կսկսվեն աշնանից, երբ նախընտրական արշավ մեկնարկի: Կարծում եմ, արմատական հռետորաբանությունը որոշակիորեն կուժեղանա, քանի որ նրա նվազումը կողմերի համար ակնհայտորեն կո-րուստների է հանգեցնում»: Արդեն ավելի բացահայտ են տեսակետներ հնչում, որ ո՛չ ընդդիմությանը, ո՛չ իշխանությանը պետք չէ ընդունել որպես միատարր կառույցներ՝ երկուսն էլ այդպիսին չեն: Կա ոչ թե մեկ ընդդիմություն, այլ ընդդիմություններ, ոչ թե իշխանական կուսակ-ցություն, այլ իշխանությունների կուսակցական դաշինք: Երկուսում էլ կան խմորումներ եւ բազմակարծություն:

Հայաստանում շարունակվում է իշխանություն-ընդդիմություն երկխոսությունը, ինչը վստահաբար դրականորեն կազդի մեր ներքաղաքական ի-րավիճակի վրա, կկայունացնի ներազգային կյանքը, ինչն էլ իր դրական ազդեցությունը կունենա արտաքին մարտահրավերներին դիմակայելու գոր-ծում:
Իսկ ահա Ադրբեջանում ներքաղաքական իրավիճակը ավելի է բարդանում: Անգամ նախագահ Ալիեւին փոխարինողների «հերթ է գոյանում»… Նրանք բոլորն էլ փորձում են սիրաշահել Արեւմուտքին, չնայած կան նաեւ Ռուսաստանին սիրաշահողներ…
Թուրքիայի մամուլը նույնպես լայնորեն մեկնաբանել է Ադրբեջանի ընդդիմության «Հանրային պալատ» միավորման կողմից Բաքվում անց-կացված զանգվածային բողոքի ցույցերը՝ նախանշելով, որ «արաբական գարունը թափանցել է Ադրբեջան»…

Հինկտակարանյան անվանումներ. մեկնաբանություններ ոչ թե ըստ միտումի, այլ՝ ըստ իրականության

Պատմականորեն ձեւավորվել է այնպես, որ որոշ անուններ, աշխարհագրական տարածքների անվանումներ, պատմական կամ ավանդաբանական իրադարձություն-ներ մեկնաբանվում են այս կամ այն անհրաժեշտությունից ելնելով: Այս պահին մեզ հայտնի է, որ Հին կտակարանում օգտագործվող տերմիննե-րի մի մասը հայկական է, եւ դա օրինաչափ է: Օրինաչափ այնքանով, որ հիմքում պետք է դրված լինեն գաղափարախոսի լեզվամտածողությունը եւ նրա ստեղծած տերմինները: Շատ ուսումնասիրողներ հաճախ միտումնավոր լռում են, որ գործ ունեն հայերենի հետ, ուստի տերմինները մեկ-նաբանելու ժամանակ, հայկական միտքը թաքցնելու նպատակով, ապարդյուն ճիգեր են գործադրում, սակայն աշխատանքի վերջում ստիպված տալիս են այն մեկնաբանությունը, որն ի սկզբանե դրված է բառի մեջ եւ հասկանալի է միայն հայերենում: Այս առումով բացառություն չեն նաեւ Հին կտա-կարանի ավանդապատումների եւ պատմությունների մեջ մեզ հայտնի այն տերմինները, որոնց կանդրադառնանք հոդվածում եւ կտանք մեկնաբանութ-յուններ:

(Ներկայացնում է «Արվասար» ռեստորանի (Ամիրյան 27) տնօրեն Ռուզաննա Նահապետյանը, հեռ` 531-027, 531-028)
(ռեստորանն ընդունում է կոլեկտիվ հայտեր)

Եզան լեզվով տոլմա

Բաղադրությունը
Բլղուր կամ ծեծած ձավար – 1 բաժակ
կտրատած գլուխ սոխ – 2 բաժակ
կտրատած մաղադանոս – 1 բաժակ
կտրատած սամիթ – 1 բաժակ
կտրատած համեմ – 1 բաժակ
աղացած կարմիր թարմ տաքդեղ – 1 բաժակ
ձիթայուղ – 150 գրամ
սեւ պղպեղ
աղ
եզան լեզու