Սեպտեմբերի 27-ին Երեւանի սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ մայր եկեղեցում կայացավ էկումենիկ աղոթքի արարողություն՝ նախագահությամբ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ծայրագույն պատրիարք եւ Ամենայն հայոց կաթողիկոսի ու Կոստանդնուպոլսի Տիեզերական պատրիարք Նորին ամենասրբություն Բարդուղիմեոս Ա-ի: Վերջինս Հայաստան էր ժամանել Մյուռոնօրհնության տոնակատարություններին մասնակցելու համար:

Նախ՝ Մյուռոնօրհնության արարողության մասին, որն անցկացվեց սեպտեմբերի 28-ին: Զուտ հոգեւոր տոնը կատարվեց իսկական «գործարար» միջոցառումների ոգով: Բացի հոգեւոր դասի ներկայացուցիչներից, մասնակցում էին նաեւ պետական պաշտոնատար անձինք՝ ՀՀ եւ ԼՂՀ նախագահների, վարչապետների, նախարարների եւ այլոց մասնակցությամբ: Ամբողջ տոնակատարությունն անցավ հրմշտոցների ու գոռգոռոցների մթնոլորտում, հաստավիզ ու անտաշ թիկնապահների մի ամբողջ կոհորտա էր մասնակցում այս միջոցառմանը, եւ նրանց հիմնական նպատակը կարծես այս ամեն ինչից հավատացյալ ժողովրդին հեռու պահելն էր: Ու դա թիկնապահներին հաջողվեց: Բարձրաձայն լսվում էին նրանց հոխորտանքներն ու վիրավորանքները, որոնք հատկապես տեղում էին տարեց մարդկանց հասցեին, ովքեր փորձում էին մոտենալ կաթողիկոսին, տեսնել արարողությունը: Մարդկանց դեսուդեն էին շպրտում: Այդ օրը վիրավորված ու խոցված հեռացան բազմաթիվ հայաստանահայեր ու սփյուռքահայեր, ովքեր չնայած իրենց քրիստոնեական համբերատարությանը՝ մի քանի… խոսքեր ուղղեցին պաշտոնյաների, հոգեւորականների ու նրանց թիկնապահների հասցեին……

Սեպտեմբերի 25-ին ՀՀ–ում ԻԻՀ դեսպանատան նախաձեռնությամբ Երեւանի «Կապույտ մզկիթ»-ում, ի համերաշխություն Պաղեստինի ժողովրդի, կայացավ համաժողով:

Գեղցիներից չպրծանք, էլի՛…

Տարօրինակ զուգադիպությամբ մեր գործարարները միշտ այնպես են անում, որ իրենց արած ամենալավ գործն անգամ ջուրն են գցում: Խոսքս սփյուռքահայ գործարարներից մեկի ու ոչ միայն Հայաստանում հայտնի Էդուարդո Էռնեկյանի մասին է: Ավելի ստույգ՝ ոչ թե նրա, այլ՝ նրա կադրերի: «Մեր գործարար» եմ ասում, որովհետեւ ազգությամբ հայ է ու այստեղ որոշ ներդրումներ է արել: Բայց արի ու տես, որ լրագրողներս միշտ զայրացած ենք հեռանում գրեթե յուրաքանչյուր այն այցից, որ ձեռնարկվում է Էռնեկյանի այս կամ այն գործին ծանոթանալու նպատակով:

Ի՞նչ կլինի, եթե Թուրքիայի խորհրդարանն ընդունի որոշում, թուրքերեն իմաստի բառերով կազմված ազգանուններ կրող սփյուռքի եւ ՀՀ հայերին հայտարարի թուրքական պետության՝ իբր «Պատվավոր հայրենակից», եւ թույլ տա Թուրքիայի քաղաքացիներին համահավասար օգտվել օրենքներից ու բնակություն հաստատել երկրի տարածքում: Անկախ այն բանից, թե այդ հայը կունենա՞ նաեւ մեկ այլ պետության եւս մեկ քաղաքացիություն… Հավատացեք, այսպիսի միջոցառումը շատ ձեռնտու է թուրքական պետության արդի «եվրա»քաղաքականության համար: Նախ՝ կվերանան «ցեղասպանության» հետ առնչվող տհաճ (էլ չասենք՝ վտանգավոր) քաշքշուկները, դիտողությունները եւ պահանջատիրությունները: Այդ որոշմամբ Թուրքիան կշահի վստահություն եւ վարկ՝ միջազգային հեղինակություն, հայերի նկատմամբ ցուցաբերած բարյացակամության ու բարեկամության համար (հատկապես՝ Թուրքիայի եւ Հայաստանի նախագահների վերջին հանդիպումից եւ թուրքական «կովկասյան» ծրագրի առաջադրումից հետո): Բացի այդ՝ Թուրքիան կշահի նաեւ օտարերկրյա դրամագլուխ, տարածաշրջանային ենթակառուցվածքների եւ լուրջ արդյունաբերական ձեռնարկներ, նաեւ՝ վստահություն: Կմեղմանա Հայաստանի ու Թուրքիայի միջեւ գոյություն ունեցող լարված վիճակը: Թուրքիան այդ քայլով կփաստարկի տվյալ հայերի՝ Թուրքիայի հին քաղաքացիներ լինելու հարցը, եւ կարիք չի լինի նրանց Հայաստանում ու սփյուռքում ապրելու ստիպողականությունը… Թուրքիան նույնիսկ կարող է սփյուռքում եւ Հայաստանում ապրող այդպիսի հայերին հյուպատոսի միջոցով պաշտպան դառնալ (գուցե ՀՀ-ից էլ եռանդուն պաշտպանի) դեսպանատուն ունեցող երկրներում:

էլի ախպե՞ր ենք

Սեպտեմբերի 30-ին ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը պաշտոնական այցով ժամանեց Թբիլիսի եւ հանդիպեց Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլուն: Երկու երկրների նախագահները նշել են, որ չնայած բարեկամական եւ գործնական հարաբերությունների առկայությանը, դեռ կա չիրացված մեծ ներուժ: Քննարկվել են տնտեսական փոխգործակցությանը վերաբերող բազմակողմանի հարցեր, նաեւ սահմանազատման խնդիրներ:

Հռետորական երկու հարց ուղղենք նախագահներին՝ 1. Հետաքրքիր է՝ այդ մեծ ներուժն առ այսօր ու՞մ մեղքով եւ ու՞մ պատվերով չի իրացվել: 2. Հայերն էլի՞ շարունակում են մնալ Վրաստանի համար վտանգավոր քաղաքացիներ, ինչպես դա Միխայիլ Սահակաշվիլու նախագահ դառնալու ժամանակներում էր հնչում, թե՞ Վան Բայբուրդի նման վրացահպատակները փոխել են այդ կարծիքը… հաճախ անթույլատրելիորեն խոսելով ոչ միայն վրաստանահայերի, այլեւ՝ հայաստանահայերի անունից: Իսկ գուցե «Ոսկե գեղմ» շքանշանով (օտարերկրյա քաղաքացիներին տրվող Վրաստանի բարձրագույն պետական շքանշան) պարգեւատրելով Սերժ Սարգսյանին՝ մի նո՞ր փափուկ բարձ են դնում գլխներիս տակ…

Աշխարհի առաջատար բուհերում բարձրակարգ կադրերի պատրաստման նպատակով կրթական ոլորտի մասնագետները պատրաստվում են հայտնաբերել այդ բուհերում կրթություն ստանալ ցանկացող՝ ՀՀ եւ սփյուռքահայ առավել օժտված երեխաներին եւ աջակցել նրանց՝ ընդունվելու այդ բուհերը: ՀՀ եւ սփյուռքահայ առավել օժտված երեխաների հետ աշխատանքում մասնագետները նախատեսում են կիրառել հեռավար-էլեկտրոնային ուսուցման ժամանակակից մեթոդներն ու ծրագրերը:

Հայ Արիական Միաբանությունը ողջունում է ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի համահայկական քաղաքականություն ծավալելու ջանքերը: Նյու-Յորքում ամերիկահայ հանրության հետ հանդիպման ժամանակ հայի ինքնության միասնականացմանն ուղղված խոսքերը շատ կարեւոր են եւ մշտառկա: Մենք միշտ կարեւորել եւ քարոզել ենք ՀԱՅ լինելու գաղափարը:

Հայաստանի անկախացումից ի վեր մեր պետությունն ու ազգը օտարի նպատակային հետեւողականությամբ եւ մեր իսկ ծախու հայրենակիցների օժանդակությամբ հայտնվել են խորը համակարգային ճգնաժամում: Նախկին իշխանությունը՝ ՀՀՇ–ական, հիմք դրեց Հայոց պետության ապազգայնացմանն ու թալանչիական սեփականաշնորհմանը: Ազգային գաղափարախոսությունը հռչակվեց «քաղաքական կեղծ կատեգորիա», ինչը նաեւ բացահայտ հրահանգ էր՝ հայությանը հոգեպես ու գաղափարապես կլանելու՝ դիմազրկելու: Այն իր շարունակությունը գտավ հաջորդիվ բոլոր իշխանությունների գործունեությունում, քանզի իրապես երեք նախագահներ տեսած ՀՀ-ն երբեք չապրեց ազգային արժեհամակարգով, եւ ՀՀ նախագահների տարաձայնությունները երբեւիցե չեղան գաղափարախոսական, դրանք կամ անձնական պատկերացումների կամ աշխարհաքաղաքական կողմնորոշման բնույթ են ունեցել……

Դեռեւս լավ ենք հիշում, թե 2005թ. հունվար-մարտ ամիսներին ի՜նչ աղմուկ-աղաղակ բարձրացրեցին Հայաստանի եւ համաշխարհային «սեմիթասերները» (իրականում՝ հայ «հրեասերներն» ու միջազգային սիոնիստները)՝ իբր մեր երկրում ազգային փոքրամասնությունների իրավունքների ոտնահարման ակնհայտ փաստերի առիթով: Իհա՜րկե, հատկապես կարեւորվեց հրեաների իրավունքների ոտնահարման հանգամանքը: Ըստ ՀՀ գլխավոր դատախազություն ներկայացրած «փաստերի», ՀԱՄ առաջնորդ Արմեն Ավետիսյանն ու ԱԼՄ հ/ը տնօրեն Տիգրան Կարապետյանը հակասեմիթներ ճանաչվեցին, սակայն, քրեական գործ հարուցվեց միայն Արմեն Ավետիսյանի նկատմամբ եւ այն էլ հետին թվով՝ 2003-2005թթ. ընկած ժամանակահատվածում ՀԱՄ առաջնորդի գրած հոդվածների ու հեռուստաելույթների հիման վրա: Հետագայում, դատավարության ընթացքում, այդ մեղադրանքների սնանկությունն ապացուցվեց իհարկե, չնայած դրանից խնդիրը չփոխվեց: (Տես՝ «Լուսանցք» թիվ 26 (65), 4-10 հուլիսի, 2008թ., հարցազրույց «Ինձ դատեցին մի բանի համար, որ հիմա իրենք են անում» եւ «Սիոնա-մասոնական վտանգի մասին» (ՀԱՄ առաջնորդի պաշտպանական ելույթը դատարանում – 2005թ.), էջ՝ 4,6,8, ինչպես նաեւ՝ «Հայ-Արիներ»-ի բացառիկ թողարկումները՝ թիվ 54 (հունվար) եւ 55 (փետրվար-մարտ), 2005թ.):

Հնարավոր են անգամ անսպասելի ծավալումներ

Առկա իրավիճակը

Նոր հազարամյակում ՀՀ արտաքին քաղաքականությունում մեծ կարեւորություն են ստանում հայ-իրանական հարաբերությունները եւ դրանց զարգացման հեռանկարները: Խնդրի կարեւորությունն այն է, որ Իրանը նոր հազարամյակի շեմին կանգնած է քաղաքական մեծ փոփոխությունների ու զարգացումների առջեւ եւ, բնականաբար, դրանք էլ իրենց հետքն են թողնելու տարածաշրջանում (ուրեմն եւ՝ Հայաստանում): Ուստի, մեր երկրի ներկայիս ղեկավարությունը պարտավոր է մանրամասն մշակել Իրանի հետ հարաբերությունների նոր ռազմավարություն: Սա շատ արագ ու հիմնարար պիտի արվի, որովհետեւ Իրանը՝ այս հարեւան երկիրը, յուրաքանչյուր աշխարհաքաղաքական փոփոխության դեպքում էլ շարունակելու է մնալ Հայաստանի ռազմավարական դաշնակիցը:

Մեզ հայկական հզբոլլահական շարժում է պետք

– Դուք Ազգային արժեքների պաշտպանության հանձնախմբի անդամ եք ու նաեւ անհատական լուրջ գործունեություն եք ծավալել հայապահպանության խնդիրների շուրջ, հատկապես՝ լեզվաքաղաքականության ոլորտում: Տեղյակ ենք, որ այս բնագավառում փոխզիջումներ չեք ընդունում:

– Թվում է, թե որպես պատմաբան ես պետք է ավելի շատ կարեւորեի պատմության գործոնը մեր ազգային ինքնության այսօրվա եւ վաղվա կտրվածքներով: Սակայն, մեր ազգային ինքնության հիմքերի հիմքը հայոց լեզուն եմ համարում: Պետք է բավական մեծ կարեւորություն տալ Մեսրոպ Մաշտոցի դերին: Օտար լեզվով անհնար է ապահովել հայ ազգի շարունակականությունը, հետեւաբար, նաեւ հայրենիքի գոյատեւումը եւ այլ արժեքների պահպանությունը: Հայրենիքը, ազգը եւ ազգային մշակույթը (հասկանալի է՝ նաեւ լեզվամշակույթը) նմանեցնում եմ եռոտանու, որի կողմերից մեկը եթե չի լինում՝ փուլ է գալիս, այսինքն՝ եթե չկան հայրենիքը, ազգը, ազգային մշակույթը կամ դրանցից մեկնումեկը, հայրենասիրության կամ ազգապահպանության խնդիրներ էլ չկան… Եթե սփյուռքում օտարախոսություն է տարածվում, դա նույնիսկ կարող եմ համարել ինչ-որ տեղ բնական, ինչ-որ տեղ կարող եմ ըմբռնումով մոտենալ (ինչպես վերը նշեցիք՝ փոխզիջումով), որովհետեւ գտնվում են օտար երկրներում, օտար միջավայրում եւ այլն, մանավանդ, չկա իր սերունդը հետագայում հայրենիք վերադարձնելու գաղափարը: Իհարկե, ուծացումն սկսվում է առաջին հերթին լեզվական ոլորտից. սկսում են խոսել օտար լեզվով կամ գործածում են օտար բառեր: Ողբերգություն է, որ այդպես խոսողները ենթադրում են, թե հայերեն են խոսում, մինչդեռ խոսում են կիսահայերեն-կիսաարաբերեն, կիսահայերեն-կիսաֆրանսերեն, կիսահայերեն-կիսառուսերեն, կիսահայերեն-կիսաանգլերեն եւ այլն: Լեզվամտածողության օտարացումը նպաստում է ուծացմանը, հետագայում՝ ձուլմանը: Սակայն ամենադատապարտելին այն է, որ այդ նույն երեւույթները տեսնում ենք Հայրենիքում, հենց մայրաքաղաքում, այն էլ անկախության հռչակումից ավելի քան 17 տարի հետո: Սա ոչ միայն անթույլատրելի է, այլեւ՝ հիմնովին անընդունելի ու դատապարտելի: Նման երեւույթներ դիտարկվում են նաեւ պետական իշխանավորների մոտ, պետական պատասխանատու կառույցներում եւ ամենուրեք: Այսօր ազատորեն գործածվում է հատկապես ռուսերենը. «Լեզվի մասին» օրենքի ամենավառ ոտնահարման դրսեւորմամբ ցուցադրվում են ռուսերեն հեռուստահաղորդումներ, շարժանկարներ, գովազդներ եւ այլն: Շատ են նաեւ այլ օտար լեզվով ելույթները: Հատկապես անգլերենով կամ անգլերենախառը «հայերենով» խոսելը համարվում է զարգացածության, քաղաքակրթության չափանիշ, մինչդեռ դրանով ավելի նսեմանում է անձն ինքը. նման հայազգի մարդուն ընկալում եմ որպես պատվազուրկ ու ստրկամիտ, ով ցուցադրաբար արհամարհում է նաեւ բոլորիս ազգային արժանապատվությունն ու անկախ պետության գաղափարը…