Մարտի 31-ի լույս ապրիլի 1-ի գիշերը Գառնո արիական-հեթանոսական տաճարի շուրջն էին խմբվել համանուն գյուղի բնակիչները, բազմաթիվ հյուրեր: Գիշեր էր, բայց լուսավոր էր ու տոնական, պարի հետ մեկտեղ հնչում էր երաժշտություն: Արգելոց-թանգարանի տարածքի ռադիոֆիկացումից եւ գեղարվեստական լուսավորման համակարգի տեղադրումից հետո, այն ողողվեց լույսերի գունային բազմերանգների մեջ: Դրանց քանակը շուրջ 16 մլն. է:

<Իրավունք de facto> թիվ 24 (84) – 03.04-06.04.2009թ.

Վերջերս մի հարցազրույցում ՌԱՀՀԿ տնօրեն Ռիչարդ Կիրակոսյանը նշել էր, թե ամերիկահայ պատմաբան Ռիչարդ Հովհաննիսյանի խմբագրած Հայոց պատմության երկհատորյակում (ԱՄՆ հայագիտական կենտրոններում դասավանդվող) չի արծարծվում հայերի՝ Հայկական լեռնաշխարհում եկվորության հարցը: Սա համարել է «թուրք-ադրբեջանական պրոպագանդա», նույնիսկ «դավաճաններ» է պիտակավորել ասողներին: Բազմաթիվ զլմ-ներ եւ ինտերնետային կայքէջեր ողողված են այդ գրքերի հակահայկական բնույթը պարզաբանող փաստերով, իսկ այս ամերիկացի ստրուկը փորձում է իր հուդազուն տերերին պաշտպանելով՝ փնովել հայոց պատմությունը պաշտպանողներին:

Մարտի 20-ին Երեւանի մարզահամերգային համալիրի «Հայաստան» սրահում կայացավ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի եւ Հայաստանի քաղաքական կուսակցությունների ղեկավարների 2-րդ հանդիպումը: Ավելի քան 70 կուսակցապետերից հրավիրվել էին 63-ը, սակայն, հրավերն ընդունել էին 48-ը: Հիշեցնենք, որ 1-ին հանդիպմանը (2008թ. նոյեմբերի 20) նույնպես շուրջ 50 կուսակցությունների ղեկավարներ էին մասնակցել եւ քննարկել Արցախի ու ազատագրված տարածքների հիմնախնդիրները:

Եթե քրիստոնյա ես՝ քո աստվածը Եհովան է, լա՜վ իմացի՛ր, մոլորյալ հայ:

Հասկացողը՝ քրիստոնեությանն ու եհովականությանը (հուդայականությանը) ճանաչը, կասի՝ «Ի՜նչ մի հայտնագործություն ես անում. մի՞ թե պարզ չէ, որ բանը հենց այդպես է որ կա»:

Թուրք երեխան եւ հայերը

Ազգությամբ թուրք Սերդեր Կայան դատի է տվել Թուրքիայի կրթության նախարարին՝ երեխաների շրջանում հայատյացություն սերմանելու համար: Նա բողոքել է, որովհետեւ իր 11-ամյա աղջիկը ստիպված է եղել դպրոցում դիտել, ինչպես ինքն է ասել, «շատ արյունալի քարոզչական մի կինոնկար»: Բրիտանական «BBC News»-ը օրերս անդրադարձել է այդ խնդրին, որում պատմվում է, թե ինչպես է Թուրքիայի կրթության նախարարությունը վերջին ամիսներին երկրի բոլոր դպրոցներում տարածում «Սարի Գելին» կամ «Շիկահեր հարսնացու» տեսաերիզը: Ըստ «BBC News»-ի, այսպիսով Անկարան փորձ է անում քարոզել, որ պնդումները, թե 1915թ.-ին Օսմանյան Թուրքիան հայերի դեմ ցեղասպանություն է կատարել, «անհիմն են»: Ըստ BBC-ի, սա շատ վտանգավոր է, քանզի միայն Ստամբուլում ապրում է 50 հազար հայ:

Հայաստանն առայժմ իրանական գազի անհրաժեշտություն չի զգում: Սա պաշտոնական տեսակետն է: Թե ինչու՞ չի զգում, հասկանալի չէ: Հիշեցնենք, որ դեռ նախորդ տարի Իրանում եւ Հայաստանում տարբեր մակարդակներով հայտարարություններ էին հնչում, թե Հայաստանը իրանական գազ կստանա հոկտեմբերից, հետո էլ ժամկետը ձգվեց մինչեւ դեկտեմբերը: Այդ դեկտեմբերն էլ հետո փոխվեց այս տարվա ապրիլի 1-ը: Իսկ ապրիլին էլ… պարզվում է՝ ապրիլից էլ իրանական գազի կարիք չենք ունենա:

Ինչու՞: Ի՞նչ է ենթադրում այլընտրանքային գազատարը: Ի սկզբանե քարոզվում էր, եւ ես էլ բազմիցս լսել ու մեկնաբանել եմ այն, որ այլընտրանքային գազատարը երկրորդ ճանապարհ կլինի ոչ միայն խողովակի (կենցաղային բացատրած), այլ՝ գնային իմաստով: Իսկ հիմա գնային գործոնը լրիվ մոռացել են ու նշում են բացառապես ծավալների խնդիրը. այսինքն՝ գազի պակաս չունենք, ունենալու պարագայում կստանանք: Բացատրությունը էներգետիկայի եւ բնական պաշարների նախարարությանն է:

Կառավարությունը որոշել է վերանայել պետբյուջեի ծախսերը: Բայց այս դեպքում վերանայելը ենթադրում է ոչ թե ծախսերի կր-ճատում, այլ՝ վերաբաշխում: Այլ կերպ՝ 1-ին, 2-րդ, 3-րդ եռամսյակներից որոշ ծախսեր տեղափոխվել են 4-րդ եռամսյակ: Տարեվերջին կկատարվեն այդ ծախսերը, թե ոչ, առայժմ պարզ չէ, քանզի հայտնի չէ, թե ճգնաժամը մինչեւ երբ է տեւելու:

Առայժմ մի բան է հստակ. ֆինանսական խնայողությունների անցնելու գործընթացում կառավարությունը ձեռնպահ է մնում սոցիալական որեւէ ծախսի կասեցումից: Այսինքն՝ աշխատավարձերին, թոշակներին, ընտանեկան նպաստներին, համայնքներին տրվող լրավճարներին ուղղվող ծախսերի համամասնությունը մնում է այնպիսին, ինչպիսին բյուջեի նախնական տարբերակում է: Պետական կառավարման համակարգում աշխատողների թվաքանակի կրճատում նույնպես չի սպասվում. այս մասին հայտնում է ֆինանսների նախարարի տեղակալ, գլխավոր գանձապետ Պավել Սաֆարյանը: Լրատվության մեր աղբյուրները, սակայն, նշում են, որ տարեսկզբից կրճատումներ են սկսված էկոնոմիկայի նախարարությունում: Ընդ որում, նախարարության աշխատակիցները լավ են հասկանում, որ դա նախարարի նախաձեռնությունն է, եւ ճգնաժամի անվան տակ նա սեփական դիմումի համաձայն աշխատանքից ազատվել է ստիպում բոլոր այն մարդկանց, ում հանդեպ անձնական համակրանք չունի կամ ով… Հայաստանի պետական հիմնարկում չի տիրապետում անգլերենի…

Ադրբեջանցի մահմեդականները բողոքում են իշխանությունների անբարեհաճ վերաբերմունքից: Նրանք պնդում են, որ մզկիթների, հիջաբ կրելու եւ hաջի վերաբերյալ առկա խնդիրները խոսում են կամ իշխանությունների անտարբերության կամ նույնիսկ թշնամանքի մասին: Ոմանք բարձրաձայնում են, իբր Ադրբեջանում ոչ մահմեդական, քրիստոնյա համայնքների գործունեությունը չի սահմանափակվում, սակայն մահմեդականներինը, չգիտես ինչու, սահմանափակվում է: Նրանց պնդմամբ, պետական ուշադրություն կա եկեղեցիների, սինագոգերի նկատմամբ, ինչը չի նկատվում մզկիթների պարագայում: Ադրբեջանում կարծում են, թե պատճառն այն է, որ ԵԽ-ն եւ ԱՄՆ-ն սատարում են քրիստոնյաներին… Երեւի տեղյակ չեն, որ Արցախն ու Նախիջեւանը՝ Ադրբեջանին, իսկ Արեւմտյան Հայաստանը՝ Թուրքիային, արեւմուտքցիներն են նվիրել:

Իսկ ադրբեջանցի իմամը բողոքում է, որ իսլամ քարոզող հավատացյալներին ձերբակալում են՝ վահաբական ահաբեկչության գործունեության մեջ կասկածանքով՝ ստիպելով սափրել իրենց մորուքները: Հարձակումներ են լինում մզկիթների վրա: Իմամը եւս մեկ օրինակ է բերում՝ որպես պետական մակարդակով մահմեդականների նկատմամբ տեղ գտած թշնամանքի ապացույց՝ մզկիթների բակում արգելվում է աղոթելը: Ադրբեջանում կանանց չի արգելվում հասարակական վայրերում հիջաբ կրելը, սակայն մահմեդականները բողոքում են, որ իրենց խորհուրդ են տալիս անձնագրի նկարներում հանել գլխաշորերը՝ պատճառաբանելով, որ դրանք կրելիս անձի նույնացման ժամանակ կարող են խնդիրներ ծագել: Իսկ ահա, անձնագրի նկարում հիջաբ կրող արտասահմանցիների անձի նույնացման ժամանակ խնդիրներ չեն ծագում: Ա՜յ քեզ Ադրբեջա՜ն…

Անի Մարության

Զրույցներ հայոց լեզվի մասին

Ուզում եմ շարունակել բնակավայրերի անվանումների մասին զրույցը, որն անվերջանալի թեմա է՝ հատկապես կանգ առնելով Ղարաբաղ անվան իմաստի եւ ծագման վրա£ Այդ անվան մասին վաղուց էի մտածել, բայց երբ 2008թ. ամռանը եղա Արցախում, վայելեցի մի հանգստություն, որ չէի զգացել վերջին 20 տարիներին, ապա պարտավորված զգացի դա անել հիմա, թեեւ այդ մասին հաճախ էի պատմել իմ շրջապատի մարդկանց ու նաեւ իմ ուսանողներին: Ցավալի փաստ է, որ ինչպես խորհրդային տարիներին, այնպես էլ հիմա, բնակավայրերի անվանափոխումներ կատարելիս օգտագործվում են կազմովի, հաճախ ոչինչ չասող եւ անբարեհունչ բառեր, երբ կարելի է օգտագործել մեր կորուսյալ հայրենիքի տեղանունները եւ բնակավայրերի անունները, որոնք քարտեզի վրա այսօր թուրքական արտասնությամբ են գրվում: