ՀՀ նախագահի եւ կուսակցությունների ղեկավարների 2-րդ հանդիպումից հետո «Լուսանցք»-ի լրագրող Նարե Մշեցյանը փորձեց կուսակցապետերից տեղեկանալ, թե ի՞նչ է քննարկվել եւ այս՝ ճգնաժամային իրավիճակում երկրին օգտակար ի՞նչ տեսակետեր են հնչել: Հիշեցնենք, որ դեռ 1-ին հանդիպմանը ներքին պայմանավորվածություն է եղել խոսել առանց հղումներ անելու կամ՝ բացառապես սեփական անձի անունից: Սակայն, մեր «հարցմանը մասնակից» քաղաքական գործիչները նույնիսկ իրենց անունից մեր թղթակցին տվել են ընդհանրական պատասխաններ, որոնք մինչ այդ էլ մամուլում արծարծվել են: Բաց ու շիտակ պատասխան ակնկալելու նկատառումով դիմեցինք ՀԱՄ առաջնորդ Արմեն Ավետիսյանին:

Հայ ազգայնականների համախմբումը (ՀԱՀ) լրջորեն մտահոգված է հայագիտության ներկա իրավիճակով: Չնայած անկախ պետություն ունենալու հանգամանքին, թե Հայաստանում, թե սփյուռքում հայագիտական կենտրոնները շարունակում են առաջնորդվել հակագիտական եւ հակահայկական դասագրքերով: Այս առումով ՀԱՀ-ի կազմում գտնվող կազմակերպություններն ու անհատները երկար տարիներ է ինչ պայքարում են հայագիտությունը հայկականացնելու եւ այն որպես ազգային անվտանգության բաղկացուցիչ մաս ՀՀ ազգային անվտանգության հայեցակարգում ներառելու ուղղությամբ:

Հայաստանի «արմատական» ընդդիմությունը շատ է սիրում ՀՀ իշխանություններին պիտակավորել որպես «մոնղել-թաթարական խանական կայսրության» հետեւորդներ, նաեւ հաճախ համեմատություններ է անում հարեւան երկրների իշխանությունների հետ: Եթե դիտարկենք այդ թեման նորովի, ապա մեր «խաները» գոնե միայն «մոնղոլ-թաթարական խանական կայսրության» հետեւորդներ են (մի մասն էլ՝ տեղային խանիկներ), սակայն, դեռեւս խանական կայսրություն չեն ստեղծում, եւ ՀՀ Սահմանադրությամբ որոշակի ազգային ու ժողովրդավարական արժեքներ դեռ կյանքի իրավունք ունեն… ԵԽԽՎ ականջը կանչի:

Հայտնի փաստ է՝ Հայկական լեռնաշխարհը ի վերուստ տրված արարչատու բնական դրվածքով Արեւելքի եւ Արեւմուտքի խաչմերուկն է, առանցքային տեղ է գրավում աշխարհի այդ կողմերում՝ չլինելով ոչ զուտ Արեւելք եւ ոչ էլ զուտ Արեւմուտք: Դա վերաբերում է նաեւ Լեռնաշխարհում ապրող մարդատեսակին՝ Հային ու նրա կեցությանը. Հայը մարդկային տեսակներում առանցքային մարդատեսակն է (այդպիսին է նրա՝ ի վերուստ տրված մարդկային առաքելությունը), իսկ նրա կեցութաձեւը՝ առանցքային կեցութաձեւը (տիպականը, օրինակելին) մարդկային բազմազան կեցութաձեւերի մեջ: Բայց դա այդպես է եղել երկրային կյանքի տիեզերական տարվա (պարբերությունը 10-12 հազ երկրային տարի է, որը սկսվում է Վահագնի ծնունդով) առաջին երեք եղանակներին՝ գարնանը (հունական դիցաբանական եզրույթով՝ մարդկության պատմության ոսկե դարաշրջանում), ամռանը (արծաթե դարաշրջանում) եւ աշնանը (բրոնզե դարաշրջանում): Ըստ այդմ, երկրային կյանքի տիեզերական ձմռան (հունական եզրույթով՝ երկաթե) դարաշրջանում (շուրջ 3 հազ տարի է տեւում) մարդկային կյանքի «կոորդինատային» համակարգությունը, աշխարհային առանցքով պայմանավորված՝ հավասարակշռությունը խախտվում է, եւ այդ առանցքը իր՝ մերթ մի կողմն է հակվում, մերթ՝ մյուս: Հայը, դուրս գալով ինքն իրենից ու իր բնօրրանից՝ այլոց աշխարհներում է փնտրում իրեն ու իր հայրենիքը (տես մեր էպոսում Փոքր Մհերի հոր եւ մոր ոգիների՝ նրան տված պատվիրանը՝ «Բո՜լ է, բո՜լ է, աշխահով մեկ պտիտ գաս»): Այդտեղից էլ, շուրջ 3 հազ տարի, հայի՝ դեպի Արեւելք ու Արեւմուտք կողմնորոշումները՝ դրանցից բխող համապատասխան հետեւանքներով հանդերձ:

Վերջին մեկ ամսում Հայաստանն արտաքին պարտքն ավելացրեց ավելի քան 1 մլրդ դոլարով, ինչի մասին մանրամասն տեղեկացրել ենք: Շատ տնտեսագետներ դա համարում են վտանգավոր, շատերը՝ ոչ: Ո՞րն է իրական պատասխանը, այդքան պարտքեր կուտակելով ինչքանո՞վ է մեր երկիրը ապահովագրված տնտեսական վայրիվերումներից: Ըստ որոշ մասնագիտական գնահատականների, մեր երկրի համար այսչափ արտաքին պարտքը կարող է տնտեսության համար լուրջ սպառնալիք դառնալ:

Ի՞նչ կարծիք ունի այս հարցի մասին ՀՅԴ-ն: Ըստ ԱԺ ՀՅԴ խմբակցության անդամ Արա Նռանյանի, «թեեւ ներքին ու արտաքին պարտքերի որոշակի ծավալի առկայությունը իսկապես կարող է վտանգել երկրի տնտեսության անվտանգությունը, սակայն տնտեսական ճգնաժամով թելադրվող այդ նույն իրողությունը այլ խնդիրներ է առաջ բերում»: Ներկայում ճգնաժամի հաղթահարման ուղղությամբ տարվող աշխատանքները եւ վարկային միջոցների ներգրավումը կարեւորագույն պայման են տնտեսության առջեւ ծագած խնդիրները լուծելու համար. «Այս պահին ավելի մեծ վարկային ծավալների ներգրավումը օգտակար կլինի՝ ելնելով տնտեսական քաղաքականության եւ համախառն պահանջարկից: Մենք խնդիրներ ունենք առեւտրի հաշվեկշռի առումով՝ ներմուծումը շուրջ 4 անգամ գերազանցում է արտահանմանը: Կան նաեւ տրանսֆերտների հետ կապված խնդիրներ, ինչից մեծապես կախված է երկրի տնտեսությունը»:

Երեւանի ավագանու, նույնինքը քաղաքապետի ընտրությունն, ըստ երեւույթին, դառնալու է ՀՀ նախագահի ընտրության տեղային տարբերակը: Տեղային լինելով հանդերձ՝ Երեւանի ավագանու ընտրությունը կարեւոր է ոչ միայն այն առումով, որ Երեւանը Հայաստանի մայրաքաղաքն է, այլեւ՝ այն բանի համար, որ Երեւանում է բնակվում ՀՀ ընտրողների 1/3-րդ–ից ավելին:

Նոր քաղաքական հանդիպում

ՀՀ նախագահի նախաձեռնությամբ այսօր տեղի է ունենալու քաղաքական կուսակցությունների նախագահների հետ թեմատիկ խորհրդակցությունների շարքի երկրորդ քննարկումը:

Հիշեցնենք, որ առաջին քննարկումը նվիրված էր Արցախի հիմնախնդրի կարգավորմանը:

Այս անգամ Սերժ Սարգսյանը կուսակցությունների ղեկավարների հետ կքննարկի «Համաշխարհային դրամա-տնտեսական ճգնաժամը եւ Հայաստանը» թեման:

Եթե Հայաստանում անհանգստություն կա, որ հայ-թուրքական հարաբերությունները կվնասեն Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանը, կնպաստեն Արեւմտյան Հայաստանի տարածքում թուրքական տնտեսության զարգացմանը՝ ուրեմնեւ՝ թուրքացմանը, նաեւ այն, որ Թուրքիայի տնտեսությունը կուլ կտա մեր շուկան, ապա Ադրբեջանում այս հարցի շուրջ անհանգստանում են, որ այդ դեպքում այլեւս անիմաստ է դառնում ադրբեջանա-վրացա-թուրքական տնտեսական սերտացումը, իսկ թյուրքական ազգերի համագործակցությունը կարող է դրվել հարցականի տակ: Ադրբեջանցի քաղաքագետ Արիֆ Կեսկինը մտահոգվել է, թե «Ադրբեջանի համար տարանցման թուրքական երթուղին կկորցնի իր արդիականությունը, եւ երկիրն իր էներգակիրների բոլոր հոսքերը կուղղորդի Ուկրաինա՝ Վրաստանի տարածքով: Բացի այդ, Ադրբեջանն էլ ավելի կմերձենա Վրաստանին եւ թուրքական բիզնեսը դուրս կմղի Վրաստանից, որտեղ ուժեղ են թուրքական բիզնեսի դիրքերը: Կորցնելով Ադրբեջանը՝ Թուրքիան կկորցնի ելքը դեպի Միջին Ասիա եւ Կովկաս: Թուրքիայի տեղը կզբաղեցնեն ԱՄՆ-ն եւ Ռուսաստանը, իսկ Անկարան չի կարողանա ազդել այդ տարածաշրջանում իրավիճակի վրա»:

Հայկական երկաթուղու խնդրին մենք բազմիցս անդրադարձել ենք՝ նշելով, թե ինչպես է դրա կառավարիչ «Հարավկովկասյան երկաթուղին» ներդրումները «թղթին սարքում»: Նախորդ տարի, երբ ՀՀ տրանսպորտի եւ կապի նախարար Գուրգեն Սարգսյանն ամփոփում էր 2008թ., հարցրի նրան. «Կառավարիչը 1 էլեկտրաքարշի վերանորոգումը միլիոնավոր դոլարներ է «նստացրել» մեզ վրա: Դա ակնհայտորեն փողերի լվացում է: Ի՞նչ է մտածում պետական լիազոր մարմինը եւ ի՞նչ քայլեր է ձեռնարկելու»: Նախարարը պատասխանեց. «Երկաթուղու կառավարչի կողմից կատարված ներդրումների, աշխատանքների հետ կապված մոնիտորինգ եւ վերահսկողություն իրականացնելու նպատակով նախարարությունում ստեղծվում է հատուկ ստորաբաժանում: Մենք այդ ամենը մանրամասն ուսումնասիրելու ենք եւ դեռ անդրադառնալու ենք դուրս տված գումարների ձեւին ու չափին»: Տրանսպորտի նախարարը խոստացածն արեց՝ ուսումնասիրեց եւ անդրադարձավ: Եվ անդրադարձը այն էր, ինչ մենք կանխատեսել էինք: Այն է՝ «Հարավկովկոսյան երկաթուղին» չկատարած ու նկարած ներդրումների համար չի պատժվելու: Իսկ ճիշտ կանխատեսելու համար պայծառատեսության անհրաժեշտություն ամենեւին չկար, որովհետեւ ներկայիս Հայաստան պետությունը երբեւէ չի պատժում իր երկրի տարածքում խախտումներով գործող ներդողներին:

ԼՂՀ-ի մասով ԱՄՆ-ի պետքարտուղարության հերթական զեկույցից հետո մի պահ կրքերը բորբոքվեցին, որովհետեւ ամերիկացիները կրկին օգտագործել էին «օկուպացիա» տերմինը: Եվ դա կիրառել էին ոչ միայն ազատագրված տարածքների համար, այլեւ՝ բուն Արցախ-ԼՂՀ-ի: Հետո, ինչպես միշտ, «Բուշի վարսավիր» անունով հայտնի Մեթյու Բրայզան՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներից մեկը, հայտարարեց, թե հայերը լավ չեն հասկացել ԱՄՆ-ի դիրքորոշումը…